Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 2 1148 2200893 2193238 2026-04-03T03:36:44Z Jojit fb 38 /* Tungkol sa akin */ 2200893 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:<span style="font-size:0;" class="hidden_title hidden-title">{{FULLPAGENAME}}</span>}} <div style="float: right; position: absolute; left: 0px; top: -75px; padding-top: 0px; padding-left: 0px;"><div style="background:white; font-size: 150%; padding-top: 0px; padding-bottom: 0; position:relative; left:0; ">'''Jojit Ballesteros'''</div></div> {{Babel-2|tl|en-3}} Ako ay si '''Joseph Figueras Ballesteros''' na nakatira sa [[Paco, Maynila|Paco]], [[Maynila]], [[Pilipinas]]. '''Jojit''' ang aking palayaw at '''Jojit fb''' ang pangalang tagagamit o ''username'' ko dito sa Wikipedia. Natuklasan ko ang Wikipedia sa paghahanap sa [[Google]], marahil noong mga kalagitnaan ng 2004. Mambabasa lamang ako noong una hanggang naging regular na akong patnugot noong Setyembre 20, 2004. Sa akin din ang mga pagbabagong ginawa ng IP na ito: [[Special:Contributions/203.87.140.198|203.87.140.198]], ngunit hindi ko na ito IP simula noong Hulyo 2006. Nagsusulat din ako sa [[:en:Main Page|Wikpediang Ingles]]. == Makipag-ugnayan sa akin (''Contact me'') == ==== Para sa mga nagsasalita ng Tagalog ==== Kung nais mo na makipag-usap sa akin tungkol sa mga nagawa ko dito sa Wikipediang Tagalog, mag-iwan ka ng mensahe sa pahina ng [[User Talk:Jojit fb|aking usapan]]. Sa pakikipag-usap sa mga pahina ng mga usapan dito o sa [[Wikipedia:Kapihan|Kapihan]], kadalasang mas nais kong makipagtalastasan sa [[Taglish]] para mas magkaintindihan tayo ng mabuti. Maaari din naman na [[Special:Emailuser/Jojit_fb|magpadala ng e-liham]] sa akin. ==== ''For non-Tagalog speakers'' ==== ''You can leave a message in my [[User Talk:Jojit fb|talk page]] and I will answer in English. Alternatively, you can send me an [[Special:Emailuser/Jojit_fb|email]].'' ==Mga kontribusyon== Ako ay palagiang nasa limang pinaka-aktibong manunulat dito sa Wikipediang Tagalog. Mayroon na akong higit sa 100,000 pagbabago (o ''edits'').<ref>Ang aking ika-100,000 na pagbabago ay [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pangulo_ng_Pamahalaan_ng_Aragon&oldid=2115423 ito].</ref> Kadalasang sinasalin ko ng diretso ang mga artikulong sinimulan ko ngunit nagdaragdag din ako na wala sa orihinal na artikulo sa [[Wikipedia|Wikipediang]] Ingles. Kinukuha ko rin ang ideya ng artikulo sa Ingles at hindi nagsasalin ng literal at bawat salita. At kadalasan din na hindi kumpleto ang pagkasalin at maaari na ''stub'' ang artikulo na ginawa ko subalit tinitiyak ko na ito ay hindi bababa sa 300 daan na salita at may mga sanggunian na hindi bababa sa tatlo. Noong nagkaroon na ng [[Special:ContentTranslation|''translation tool'']] o kagamitang sa pagsasalin ang Wikipedia, sinubok ko lamang ito ng kaunti at pagkatapos, bumalik pa rin ako sa pagsasalin ng diretso sa ''textbox'' o kahon ng pamatnugan nito o kaya'y diretso sa [[Wikipedia:VisualEditor|VisualEditor]]. Para sa akin, mas mabilis at mas ''flexible'' (o naiaayon sa gusto ko) ang pag-''edit'' o pagmatnugot ko ng mga artikulong isasalin mula Ingles kung hindi gagamitin ang ''translation tool''. Subalit nang naglaon, madalas na rin akong gumamit ng ''translation tool'' dahil napabuti na ito. Bagaman, inaayos ko pa rin sa tradisyunal na paraan pagkatapos kong ilathala mula sa ''translation tool''. Ang mga sumusunod ay ang mga artikulong sinimulan ko (hindi kasama ang mga artikulong binago ko): * [[User:Jojit fb/kontribusyon Set 2004 - Dis 2004|Mula Setyembre 2004 hanggang Disyembre 2004]] * [[User:Jojit fb/kontribusyon Ene 2005 - Abr 2005|Mula Enero 2005 hanggang Abril 2005]] '''Paalala''': Hindi na ako nagtatala ng mga kontribusyon ko pagkatapos ng Abril 2005. Pakipindot na lamang ang link sa kaliwa na may pamagat na "[[Special:Contributions/Jojit_fb|Mga kontribusyon ng tagagamit (''user')]]". Salamat. Sa pamamagitan ng [[meta:toolserver|toolserver]], maari mong makita ang [https://xtools.wmflabs.org/ec/tl.wikipedia/Jojit%20fb bilang at buod ng aking binago]. Maaari mo ring makita dito ang [[Natatangi:Lundayan_ng_pahintulot/Jojit_fb|mga binago ko sa lahat ng mga proyekto ng Wikmedia]] ===Mga madalas kong gawin dito sa Tagalog Wikipedia (walang partikular na pagkasunod-sunod)=== #Mga gawaing pang-administratibo katulad ng pag-protekta sa mga pahina at pagharang sa mga nagbabandalismo. #Pagbubura ng mga artikulong walang sapat na impormasyon o walang notabilidad. #Pagsasalin ng [[Special:Allmessages|bagong mensahe ng sistema]] sa Tagalog. #Pagpapabuti ng mga [[Wikipedia:Listahan ng mga artikulo na kailangan ng lahat ng wika|artikulo na kailangan ng lahat ng wika]]. #Pagdagdag ng mga pang-wikang ugnay sa [[Special:Withoutinterwiki|mga pahinang walang mga ugnay pang-wika]]. #Pagbabawas ng mga [[Special:Wantedpages|kinakailangang mga pahina]]. #Inaayos ang mga artikulong kailangang isaayos at i-''wikify''. #Pagpapalawig ng artikulo, partikular yaong mga [[Natatangi:Maikling mga pahina|maiikling pahina]]. #Paglalagay ng mga panloob na link sa [[Natatangi:Mga pahinang sukol|mga artikulong wala pang nakalagay na mga link]]. == Paglahok sa ibang proyekto ng Wikimedia == Maliban sa aking ambag dito sa Wikipediang Tagalog at sa Wikipediang Ingles, isa akong [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Talaan_ng_mga_tagagamit&username=&group=bureaucrat&limit=50 burokrata] at [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Talaan_ng_mga_tagagamit&username=&group=sysop&limit=50 tagapangasiwa] dito sa Wikipediang Tagalog. Naging isa rin ako sa mga [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Philippines/Articles_of_Incorporation&oldid=2966768 ingkorporador at katiwala] ng [[meta:Wikimedia Philippines|Wikimedia Pilipinas]], na [[foundation:Resolution:Approval of the Philippines Chapter|sinang-ayunang sangay]] ng [[Pundasyong Wikimedia]] sa Pilipinas noong 2010. Naging pansamantalang Pangalawang Pangulo ako mula Abril 12, 2010 hanggang Mayo 15, 2010. Noong Mayo 15, 2010, nahalal ako bilang Pangalawang Pangulo ng Sanggunian ng Wikimedia Pilipinas. Magtatapos dapat ang aking termino noong Mayo 22, 2011 ngunit napahaba ito dahil naantala ang halalan at nailipat noong Hulyo 9, 2011. Naging Pangulo ako ng Wikimedia Pilipinas sa kinalabasan ng halalan at natapos ang aking termino noong Hunyo 2, 2012. Bilang kasapi ng Sanggunian ng mga Katiwala, natapos ang aking termino noong Hunyo 15, 2013. Ako rin ay naigng Panloob na Awditor ng Wikimedia Pilipinas. Pagkatapos ng aking mga ginawa sa Wikimedia Pilipinas noong kaanib pa ito ng Pundasyong Wikimedia, nagpatuloy akong sumuporta at tumulong sa mga ibang orginasasyong Wikimedia sa Pilipinas partikular ang pagpaptakbo ng mga ''edit-a-thon''. Karagdagan pa nito, paminsan-minsan akong nagbibigay ng panayam sa iba't ibang mga paaralan o lugar sa pansariling kong kakayahan. Noong 2019, kasama ako sa nagtatag ng [[:meta:Hablon User Group|Hablon User Group]] ng mga Wikimediyano sa Pilipinas o HUG at '''maaari kang makipag-ugnayan sa akin sa jojit,fb{{@}}gmail.com para sa mga alalahanin tungkol sa HUG'''. Lahat ng mga kasalukuyan kong gawain sa Wikimedia ay ginawa sa ngalan ng HUG ngunit ang mga ambag ko dito sa Wikipediang Tagalog (at sa ibang ''online'' na proyekto maliban sa mga binago ko sa [[:meta:Special:Contributions/Jojit_fb|meta-wiki]] o mga in-''upload'' sa [[:commons:Special:ListFiles/Jojit_fb|Wikimedia Commons]] na malinaw na may kaugnayan sa HUG) ay hindi isang opisyal na gawain para sa HUG, at dapat ituring ang mga pagbabagong ito katulad ng ibang ambag ng ibang mga tagagamit. == Tungkol sa akin == Ipinanganak ako sa [[Lungsod ng Pasig|Pasig]], [[Pilipinas]] at lumaki ako doon. Taas-noo kong masasabi na nagtapos ako sa mga pampublikong paaralan at pamantasang pang-estado. Nagtapos ako ng elementraya sa Mababang Paaralan ng Pineda, Pasig, Natapos din ako sa [[Mataas na Paaralang Rizal|Mataas na Paaralan ng Rizal]], Pasig, na minsang tinuring ng ''Guiness Book of World Records'' bilang pinakamalaking paaralan ayon sa laki ng populasyon ng mag-aaral. Nagtapos naman ako sa [[Politeknikong Unibersidad ng Pilipinas]] sa kursong Batsilyer sa Pangangasiwa ng Pagproseso ng Datos ng Kompyuter (''Bachelor in Computer Data Processing Management''). Ako ay isang Punong Manunuri ng Sistema (''Lead Systems Analyst'') bilang aking propesyon. Isa akong lingkod Katoliko<ref>Bilang isang lingkod Katoliko, boluntaryo ang aking paglilingkod at hindi ito bayad. Paminsan-minsan, maaari rin akong mag-ambag ng nilalaman sa mga proyektong Wikimedia na may kaugnayan sa aking boluntaryong gawain sa Simbahan, at ang mga ambag na iyon ay sarili kong gawa at hindi iniuutos ng Simbahan.</ref> na madalas magbigay ng panayam at pamunuan ang pagsamba sa Katolikong Karismatikong Pamayanan ng Flock of the Holy Spirit sa Lungsod ng Pasig, Pilipinas, na nasa ilalim ng kalinga ng Diyosesis ng Pasig. Isa ako sa mga naging kabataang pinuno ng pamayanan noong [[dekada 1990]], na humahawak noon sa edukasyon. Naging Pinuno ng Ministeryo ng Edukasyon din ako ng pamayanan mula 2007 hanggang 2019. Mula 2014 hanggang 2016, naging isa ako sa mga Punong Tagapaglingkod ng pamayanan bilang Lingkod ng mga Kalalakihan at naging Kalihim ng PASTEM. Naging Ingat-Yaman din ako ng pamayanang iyon mula Enero 1, 2017 hanggang Pebrero 28, 2018. Noong 2020, isa ako uli sa mga Punong Tagapaglingkod bilang Pinuno ng Ministeryo. Noong 2023, naatasan ako bilang Pinuno ng Minsteryo ng Midya. Sa labas ng Diyosesis ng Pasig, kasapi rin ako ng Ministeryo ng Komunikasyong Pangmadla ng Parokya ni [[San Pio X]], Paco, Maynila, na nasa ilalim ng [[Arkidiyosesis ng Maynila]]. Asawa ako ni [[:en:User:Billie bb|Billie bb]], isang Wikimedista, na kasama kong nagtatag ng HUG. == Mga pananda== {{reflist}} == Tingnan din == *[[:en:User:Jojit fb/My own works under GFDL|Mga nauna kong ginawa na nakalisensya sa GFDL at Creative Commons]] (Nailipat na ito sa Wikimedia Commons at maaring tingnan mo lahat ng aking ina-''upload'' na midya [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:ListFiles/Jojit_fb&ilshowall=1 dito]) *[[:en:Wikipedia:Tambayan Philippines|Tambayan Philippines]] *[[Usapang Wikipedia:Kapihan|Kapihan]] *[[meta:Wikimedia Philippines|Wikimedia Philippines]] *[[meta:Hablon User Group|Hablon User Group]] *[[meta:User:Jojit fb|Ang aking ''profile'' sa meta-wiki]] == Mga panlabas na link == * [https://hablon.org/ Opisyal na Websayt ng Hablon User Group] * [http://www.twitter.com/Jojit_fb Ang aking X (dating Twitter)] * [https://discord.com/invite/Wvx4mSWKU3 Discord] * <strike>[https://plus.google.com/111644375550139970450 Ang aking Google+]</strike> (Patay na ang Google+ :-( ) * (Paumanhin, wala akong [[Facebook]] subalit naglalaro ako ng CityVille dati sa Facebook.) ;-p {{userpage}} [[en:User:Jojit_fb]] 0qjnvcow579hz97ejrcrybd27yoamgf 0 1416 2200965 2184796 2026-04-03T07:13:24Z JWilz12345 77302 /* Mga kawing panlabas */ alisin ang kawing pa Wikibalita. Wala na yan simula sa Mayo 2026: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes]] 2200965 wikitext text/x-wiki <!--... Paalala: ITO AY ISANG BALANGKAS (''OUTLINE'') bahagi ng set ng 740+ mga balangkas na nakatala sa [[Portada:Tingan ang buod/Mga balangkas]]. Ang mga balangkas ng Wikipedia ay natatanging uri ng talaan na artikulo. Bumubuo ang mga ito sa isa sa mga sistema ng nabigasyon ng nilalaman sa Wikipedia. Tingnan ang [[Wikipedia:Mga balangkas]] para sa karagdagang mga detalye. Nasa progreso na ang karagdagang mga pagpapabuti sa balangkas na ito. ...--> {{multiple image | align = right | image1 = Flag of the Philippines.svg | width1 = 224 | alt1 = | caption1 = Ang [[watawat ng Pilipinas]] | image2 = Coat of Arms of the Philippines.svg | width2 = 101 | alt2 = | caption2 = Ang [[sagisag ng Republika ng Pilipinas]] | footer = }} [[Talaksan:PHL orthographic.svg|thumb|Ang kinaroroonan ng [[Pilipinas]]]] Ang sumusunod na [[balangkas]] ay nagsisilbing buod at gabay pampaksa sa '''[[Pilipinas]]''': {{TOC limit|limit=2}}{{clear}} == Pangkalahatang sanggunian == [[Talaksan:Ph general map.svg|thumb|Isang mapapalakihing saligan na mapa ng [[Pilipinas]]]] *Pangalan: Pilipinas o Filipinas (impormal: "Pinas") *Pagbigkas sa Tagalog: {{IPA-tl|ˌpɪlɪˈpinɐs|}}, {{IPA-tl|fɪlɪˈpinɐs|}} *Pangalan sa Ingles: ''Philippines'' o ''the Philippines'' *Pagbigkas sa Ingles: {{IPAc-en|audio=En-us-Philippines.ogg|ˈ|f|ɪ|l|ə|p|iː|n|z}} *Opisyal na pangalan: Republika ng Pilipinas, ''Republic of the Philippines'' *Mga [[daglat]]: PH o PHL *Pampang-uri: [[mga Pilipino|Pilipino]], Filipino, (sa Ingles: ''Philippine'') *[[Pangalang turing]]: Filipino/Pilipino (panlalaki o pambalana, maliban sa iba pa), Filipina/Pilipina (pambabae) *[[Pilipinas#Pangalan|Etimolohiya]]: ipinangalan kay [[Felipe II ng Espanya]] *[[Mga pagraranggong pandaigdig ng Pilipinas]] *[[ISO 3166-1|Mga kodigong pambansa ng ISO]]: PH, PHL, 608 *[[ISO 3166-2|Mga kodigong panrehiyon ng ISO]]: Tingnan ang [[ISO 3166-2:PH]] *''[[ccTLD|Country code top-level domain]]'' ng [[Internet]]: [[.ph]] == Heograpiya ng Pilipinas == {{main|Heograpiya ng Pilipinas}} [[Talaksan:Ph physical map.png|thumb|Isang mapapalakihing mapang topograpiko ng [[Pilipinas]]]] * Ang Pilipinas ay: isang [[Kapuluan|pangkapuluan]] at ''[[megadiverse]]'' na [[bansa]]ng [[pulo]] * Kinaroroonan: ** [[Hilagang Emisperyo]] at [[Silangang Emisperyo]] *** [[Eurasya]] **** [[Asya]] ***** [[Timog-silangang Asya]] ****** [[Karagatang Timog-silangang Asya]] ** [[Sona ng oras]]: [[Pamantayang Oras ng Pilipinas]] ([[UTC+08]]) ** [[Mga extreme point ng Pilipinas]] *** Hilaga: [[Pulo ng Mavulis|Pulo ng Mavulis (Y'Ami)]], [[Itbayat]], Batanes {{Coord|21|7|18.41|N|121|56|48.79|E|region:PH_type:isle}} *** Timog: Bahura ng Frances, [[Sitangkai]], Tawi-Tawi {{Coord|4|24|53.84|N|119|14|50.71|E|region:PH_type:isle}} *** Silangan: Punto ng Pusan, [[Caraga, Davao Oriental|Caraga]], Davao Oriental {{coord|7|17|19.80|N|126|36|18.16|E|region:PH_type:isle}} *** Kanluran: Bahura ng Gran Balabac, [[Balabac]], Palawan {{Coord|7|54|36.35|N|116|53|16.64|E|region:PH_type:isle}} **** ''Nagsasanhi sa alitang panteritoryo'': [[Pulo ng Pag-asa]], [[Kalayaan, Palawan|Kalayaan]], Palawan {{Coord|11|3|N|114|17|E|region:PH_type:isle}} *** Pinakamataas: [[Bundok Apo]] {{convert|2954|m|ft|abbr=on}} *** Pinakamababa: [[Dagat Pilipinas]] at [[Dagat Timog Tsina]] / [[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]] {{convert|0|m|ft|abbr=on}} ** Land boundaries: ''none'' * Baybaying-dagat: {{convert|36289|km|abbr=on}} – [[Talaan ng mga bansa ayon sa haba ng baybaying-dagat|Panlimang may pinakamahabang baybaying-dagat]] * [[Demograpiya ng Pilipinas|Populasyon]]: 100,981,437 (senso 2015) [[Talaan ng mga bansa ayon sa populasyon|Panlabintatlong (''ika-13'') pinakamataong bansa]] * Lawak: {{convert|300000|km2|abbr=on}} – [[Talaan ng mga bansa at teritoryo ayon sa lawak|Pampitumpu't-dalawang (''ika-72'') pinakamalawak na bansa]] * [[:commons:Atlas of the Philippines|Atlas ng Pilipinas]] * [[Talaan ng mga lungsod sa Pilipinas|Mga lungsod sa Pilipinas ayon sa populasyon]] === Kapaligiran ng Pilipinas === {{main|Kapaligiran ng Pilipinas}} [[Talaksan:Filipinas 2015-02-04 0215Z.jpg|thumb|Isang mapapalakihing retratong satelayt ng [[Pilipinas]]]] * [[Mga dalampasigan ng Pilipinas]] (''beaches'') * [[Klima ng Pilipinas]] (''climate'') * [[Mga usaping pangkapaligiran sa Pilipinas]] (''environmental issues'') * [[Mga eko-rehiyon ng Pilipinas]] (''ecoregions'') * [[Patuluyang enerhiya sa Pilipinas]] (''renewable energy'') * [[Heolohiya ng Pilipinas]] (''geology'') * [[Mga punong-lupain ng Pilipinas]] (''headlands'') * [[Talaan ng mga liwasang-bayan ng Pilipinas|Mga Liwasang Bayan ng Pilipinas]] * [[Talaan ng protektadong mga lugar ng Pilipinas|Protektadong mga lugar ng Pilipinas]] * [[Buhay-ilang ng Pilipinas]] (''wildlife'') ** [[Sanghalamanan ng Pilipinas]] (''flora'') ** [[Sanghayupan ng Pilipinas]] (''fauna'') *** [[Talaan ng mga ibon ng Pilipinas|Mga ibon ng Pilipinas]] **** [[Talaan ng endemikong mga ibon ng Pilipinas]] *** [[Talaan ng mga mamalya ng Pilipinas|Mga mamalya ng Pilipinas]] *** [[Talaan ng mga espesyeng nanganganib ng Pilipinas]] (''endangered species'') ==== Mga tampok heograpiko ng Pilipinas ==== * [[Talaan ng Pandaigdigang mga Pamanang Pook sa Pilipinas|Pandaigdigang mga Pamanang Pook sa Pilipinas]] ;Pangkat ng mga pulo ng Pilipinas {{main|Mga pangkat ng pulo ng Pilipinas}} * [[Luzon]] * [[Kabisayaan]] o Visayas * [[Mindanao]] ;Mga pulo Kabilang ang lalawigang pulo. {{div col|colwidth=20em}} * [[Talaan ng mga pulo ng Pilipinas]] **[[Basilan]] **[[Biliran]] **[[Bohol]] **[[Boracay]] **[[Burias]] **[[Busuanga]] **[[Calamian Group]] **[[Camiguin]] **[[Catanduanes]] **[[Coron]] **[[Corregidor]] **[[Culion]] **[[Dinagat]] **[[Guimaras]] **[[Homonhon]] **[[Hundred Islands National Park]] **[[Kalayaan Group of Islands]] (pandaigdigang ''[[Mga pulo ng Spratly|Spratly Islands]]'') **[[Kapuluang Sulu]] **[[Leyte (pulo)]] **[[Lubang]] **[[Luzon]] **[[Marinduque]] **[[Masbate]] **[[Mga pulo ng Babuyan]] **[[Mga pulo ng Batanes]] **[[Mga pulo ng Polillo]] **[[Mindanao]] **[[Mindoro]] **[[Negros]] **[[Panay]] **[[Pulo ng Alabat]] **[[Pulo ng Balabac]] **[[Pulo ng Bantayan]] **[[Pulo ng Limasawa]] **[[Pulo ng Mactan]] **[[Pulo ng Palawan]] **[[Pulo ng Romblon]] **[[Pulo ng Samal]] **[[Pulo ng Sulu]] **[[Pulo ng Tablas]] **[[Pulo ng Ticao]] **[[Samar (pulo)]] **[[Siargao]] **[[Sibuyan]] **[[Siquijor]] **[[Tawi-Tawi]] **[[Tubbataha Reef National Marine Park]] {{div col end}} ;Mga anyong lupa na hindi pulo {{div col|colwidth=20em}} * Mga bulkan ng Pilipinas: **[[Talaan ng aktibong mga bulkan sa Pilipinas]] **[[Talaan ng potensiyal na aktibong mga bulkan sa Pilipinas]] **[[Talaan ng hindi pumuputok na mga bulkan sa Pilipinas]] * [[Talaan ng mga bundok sa Pilipinas|Mga bundok ng Pilipinas]] **[[Bulkang Kanlaon]] (o Bundok Kanlaon) **[[Bulkang Mayon]] (o Bundok Mayon, Mayon) **[[Bulkang Taal]] **[[Bundok Apo]] **[[Bundok Arayat]] **[[Bundok Banahaw]] **[[Bundok Halcon]] **[[Bundok Iriga]] **[[Bundok Isarog]] **[[Bundok Makiling]] (o Makiling) **[[Bundok Pinatubo]] **[[Bundok Pulag]] (o Bundok Pulog) **[[Chocolate Hills]] **[[Cordillera Central]] **[[Mga Bundok sa Zambales]] **[[Sierra Madre (Pilipinas)]] **[[Tangway ng Bataan]] **[[Tangway ng Bondoc]] **[[Tangway ng Zamboanga]] **[[Tayabas Isthmus]] {{div col end}} ;Mga anyong tubig {{div col|colwidth=20em}} * [[Talaan ng mga ilog ng Pilipinas|Mga ilog ng Pilipinas]] * [[Talaan ng mga lawa ng Pilipinas|Mga lawa ng Pilipinas]] * [[Talaan ng mga look ng Pilipinas|Mga look ng Pilipinas]] * [[Talaan of mga talon#Pilipinas|Mga talon ng Pilipinas]] **[[Burias Pass]] **[[Kipot ng Cebu]] (tinatawag ding Kipot ng Bohol) **[[Dagat Bohol]] **[[Dagat Celebes]] **[[Dagat Kabisayaan]] **[[Dagat Pasipiko]] **[[Dagat Pilipinas]] **[[Dagat Sibuyan]] **[[Dagat Sulu]] **[[Dagat Timog Tsina]] ([[Kanlurang Dagat ng Pilipinas]]) **[[Golpo ng Davao]] **[[Golpo ng Lagonoy]] **[[Golpo ng Leyte]] **[[Golpo ng Lingayen]] **[[Golpo ng Moro]] **[[Golpo ng Panay]] **[[Golpo ng Ragay]] **[[Ilog Agno]] **[[Ilog Agusan]] **[[Ilog Angat]] **[[Ilog Bicol]] **[[Ilog Cagayan]] **[[Rio Grande de Mindanao|Ilog Mindanao]] **[[Ilog Pampanga]] **[[Ilog Pasig]] **[[Ilog Sibagat]] **[[Ilog Wawa (Agusan del Sur)|Ilog Wawa]] **[[Kipot ng Luzon]] **[[Kipot ng San Bernardino]] **[[Kipot ng San Juanico]] **[[Kipot ng Surigao]] **[[Kipot ng Tablas]] **[[Laguna de Bay]] **[[Lawa ng Angat]] **[[Lawa ng Baao]] **[[Lawa ng Bato]] **[[Lawa ng Buhi]] **[[Lawa ng Lanao]] **[[Lawa ng Sebu]] **[[Lawa ng Taal]] **[[Look ng Baler]] **[[Look ng Ilayan]] **[[Look ng Iligan]] **[[Look ng Lamon]] **[[Look ng Maynila]] **[[Look ng San Miguel]] **[[Look ng Sibuguey]] **[[Look ng Sorsogon]] **[[Look ng Subic]] **[[Look ng Tayabas]] **[[Ticao Pass]] **[[Verde Island Passage]] {{div col end}} === Mga paghahating pampangasiwaan ng Pilipinas === {{main|Mga paghahating pampangasiwaan ng Pilipinas}} [[Talaksan:Ph regions and provinces.svg|thumb|Isang mapapalakihing mapang pampangasiwaan ng [[Pilipinas]]]] ====Mga rehiyon ng Pilipinas==== {{main|Mga rehiyon ng Pilipinas}} {{div col|colwidth=32em}} *NCR: [[Kalakhang Maynila]] (o Pambansang Punong Rehiyon) *CAR: [[Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera]] *BARMM: [[Bangsamoro]] *Rehiyong I: [[Ilocos]] *Rehiyong II: [[Lambak ng Cagayan]] *Rehiyong III: [[Gitnang Luzon]] *Rehiyong IV-A: [[Calabarzon]] *Rehiyong IV-B: [[Mimaropa]] *Rehiyong V: [[Bicol]] *Rehiyong VI: [[Kanlurang Kabisayaan]] *NIR: [[Rehiyon ng Pulo ng Negros]] *Rehiyong VII: [[Gitnang Kabisayaan]] *Rehiyong VIII: [[Silangang Kabisayaan]] *Rehiyong IX: [[Tangway ng Zamboanga]] *Rehiyong X: [[Hilagang Mindanao]] *Rehiyong XI: [[Rehiyon ng Davao]] *Rehiyong XII: [[SOCCSKSARGEN]] *Rehiyong XIII: [[Caraga]] {{div col end}} ;Mga dating rehiyon {{div col}} *ARMM: [[Rehiyong Awtonomo ng Muslim Mindanao]] *Rehiyong IV: [[Timog Katagalugan]] {{div col end}} ====Lalawigan ng Pilipinas==== {{main|Mga lalawigan ng Pilipinas}} {{div col|colwidth=20em}} *[[Abra]] *[[Agusan del Norte]] *[[Agusan del Sur]] *[[Aklan]] *[[Albay]] *[[Antique]] *[[Apayao]] *[[Aurora (lalawigan)|Aurora]] *[[Basilan]] *[[Bataan]] *[[Batanes]] *[[Batangas]] *[[Benguet]] *[[Biliran]] *[[Bohol]] *[[Bukidnon]] *[[Bulacan]] *[[Cagayan (lalawigan)|Cagayan]] *[[Camarines Norte]] *[[Camarines Sur]] *[[Camiguin]] *[[Capiz]] *[[Catanduanes]] *[[Cavite]] *[[Cebu]] *[[Cotabato (lalawigan)|Cotabato]] (dating ''North Cotabato'') *[[Davao de Oro]] (dating ''Compostela Valley'') *[[Davao del Norte]] *[[Davao del Sur]] *[[Davao Occidental]] *[[Davao Oriental]] *[[Kapuluang Dinagat|Dinagat Islands]] *[[Eastern Samar]] *[[Guimaras]] *[[Ifugao]] *[[Ilocos Norte]] *[[Ilocos Sur]] *[[Iloilo]] *[[Isabela (lalawigan)|Isabela]] *[[Kalinga]] *[[La Union]] *[[Laguna]] *[[Lanao del Norte]] *[[Lanao del Sur]] *[[Leyte]] *[[Maguindanao del Norte]] *[[Maguindanao del Sur]] *[[Marinduque]] *[[Masbate]] *[[Misamis Occidental]] *[[Misamis Oriental]] *[[Lalawigang Bulubundukin|Mountain Province]] *[[Negros Occidental]] *[[Negros Oriental]] *[[Hilagang Samar|Northern Samar]] *[[Nueva Ecija]] *[[Nueva Vizcaya]] *[[Occidental Mindoro]] *[[Oriental Mindoro]] *[[Palawan]] *[[Pampanga]] *[[Pangasinan]] *[[Quezon]] *[[Quirino]] *[[Rizal]] *[[Romblon]] *[[Samar (lalawigan)|Samar]] (dating ''Western Samar'') *[[Sarangani]] *[[Siquijor]] *[[Sorsogon]] *[[Timog Cotabato|South Cotabato]] *[[Katimugang Leyte|Southern Leyte]] *[[Sultan Kudarat]] *[[Sulu]] *[[Surigao del Norte]] *[[Surigao del Sur]] *[[Tarlac]] *[[Tawi-Tawi]] *[[Zambales]] *[[Zamboanga del Norte]] *[[Zamboanga del Sur]] *[[Zamboanga Sibugay]] {{div col end}} ;Dating mga lalawigan *[[Ambos Camarines]] (hanggang 1917): ngayo'y [[Camarines Norte]] at [[Camarines Sur]] *[[Davao (lalawigan)|Davao]] (1914–1967): ngayo'y [[Davao de Oro]], [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], at [[Davao Oriental]] *[[Kalinga-Apayao]] (1966–1995): ngayo'y [[Kalinga]] at [[Apayao]] *[[Maguindanao]] (1973–2022) *[[Shariff Kabunsuan]] (2006–2008) *[[Zamboanga (lalawigan)|Zamboanga]] (1914–1952): ngayo'y [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], at [[Zamboanga Sibugay]]. ====Mga lungsod ng Pilipinas==== {{main|Mga lungsod ng Pilipinas|Talaan ng mga lungsod sa Pilipinas}} {{div col|colwidth=15em}} *[[Alaminos, Pangasinan]] *[[Angeles]] *[[Antipolo]] *[[Bacolod]] *[[Bacoor]] *[[Bago, Negros Occidental]] *[[Baguio]] *[[Bais]] *[[Balanga]] *[[Baliwag]] *[[Batac]] *[[Batangas]] *[[Bayawan]] *[[Baybay, Leyte]] *[[Bayugan]] *[[Biñan]] *[[Bislig]] *[[Bogo]] *[[Borongan]] *[[Butuan]] *[[Cabadbaran]] *[[Cabanatuan]] *[[Cabuyao]] *[[Cadiz, Negros Occidental]] *[[Cagayan de Oro]] *[[Calaca]] *[[Calamba, Laguna]] *[[Calapan]] *[[Calbayog]] *[[Caloocan]] (o Kalookan) *[[Candon]] *[[Canlaon]] *[[Carcar]] *[[Carmona, Kabite]] *[[Catbalogan]] *[[Cauayan, Isabela]] *[[Lungsod ng Kabite|Lungsod ng Cavite]] *[[Lungsod ng Cebu]] *[[Lungsod ng Cotabato]] *[[Dagupan]] *[[Danao, Cebu]] *[[Dapitan]] *[[Dasmariñas]] *[[Lungsod ng Dabaw]] *[[Digos]] *[[Dipolog]] *[[Dumaguete]] *[[El Salvador, Misamis Oriental]] *[[Escalante]] *[[Gapan]] *[[Heneral Santos|General Santos]] *[[Heneral Trias|General Trias]] *[[Gingoog]] *[[Guihulngan]] *[[Himamaylan]] *[[Ilagan]] *[[Iligan]] *[[Lungsod ng Iloilo]] *[[Imus]] *[[Iriga]] *[[Isabela, Basilan]] *[[Kabankalan]] *[[Kidapawan]] *[[Koronadal]] *[[La Carlota]] *[[Lamitan]] *[[Laoag]] *[[Lungsod ng Lapu-Lapu]] *[[Las Piñas]] *[[Legazpi, Albay]] *[[Ligao]] *[[Lipa]] *[[Lucena]] *[[Maasin]] *[[Mabalacat]] *[[Makati]] *[[Malabon]] *[[Malaybalay]] *[[Malolos]] *[[Mandaluyong]] *[[Mandaue]] *[[Marawi]] *[[Marikina]] *[[Lungsod ng Masbate]] *[[Mati]] *[[Maynila]] *[[Meycauayan]] *[[Muñoz]] *[[Muntinlupa]] *[[Naga, Camarines Sur]] *[[Naga, Cebu]] *[[Navotas]] *[[Olongapo]] *[[Ormoc]] *[[Oroquieta]] *[[Ozamiz]] *[[Pagadian]] *[[Palayan]] *[[Panabo]] *[[Parañaque]] *[[Pasay]] *[[Pasig]] *[[Passi]] *[[Puerto Princesa]] *[[Lungsod Quezon]] *[[Roxas, Capiz]] *[[Sagay]] *[[Samal, Davao del Norte]] *[[San Carlos, Negros Occidental]] *[[San Carlos, Pangasinan]] *[[San Fernando, La Union]] *[[San Fernando, Pampanga]] *[[San Jose del Monte]] *[[San Jose, Nueva Ecija]] *[[San Juan, Kalakhang Maynila]] *[[San Pablo, Laguna]] *[[San Pedro, Laguna]] *[[Santa Rosa, Laguna]] *[[Santiago, Isabela]] *[[Santo Tomas, Batangas]] *[[Silay]] *[[Sipalay]] *[[Lungsod ng Sorsogon]] *[[Lungsod ng Surigao]] *[[Tabaco]] *[[Tabuk]] *[[Tacloban]] *[[Tacurong]] *[[Tagaytay]] *[[Tagbilaran]] *[[Taguig]] *[[Tagum]] *[[Talisay, Cebu]] *[[Talisay, Negros Occidental]] *[[Tanauan, Batangas]] *[[Tandag]] *[[Tangub]] *[[Tanjay]] *[[Lungsod ng Tarlac]] *[[Tayabas, Quezon]] *[[Toledo, Cebu]] *[[Trece Martires]] *[[Tuguegarao]] *[[Urdaneta]] *[[Valencia, Bukidnon]] *[[Valenzuela]] *[[Victorias]] *[[Vigan]] *[[Lungsod ng Zamboanga]] {{div col end}} ====Mga bayan==== {{main|Mga bayan ng Pilipinas|Talaan ng mga lungsod at bayan sa Pilipinas}} ''Dahil may 1,486 mga bayan o munisipalidad sa Pilipinas, nakatala lamang dito ang mga bayang may populasyong higit sa 100,000 katao ayon sa pinakahuling senso (senso 2020) at tanging bayan ng Kalakhang Maynila.'' {{div col|colwidth=15em}} *[[Apalit]] *[[Angono]] *[[Arayat]] *[[Bayambang]] *[[Binangonan]] *[[Bocaue]] *[[Bongao]] *[[Bulan, Sorsogon]] *[[Cainta]] *[[Calasiao]] *[[Calumpit]] *[[Candaba]] *[[Candelaria, Quezon]] *[[Capas]] *[[Cauayan, Negros Occidental]] *[[Concepcion, Tarlac]] *[[Consolacion]] *[[Daet]] *[[Daraga]] *[[Datu Odin Sinsuat]] *[[Dinalupihan]] *[[Floridablanca, Pampanga]] *[[General Mariano Alvarez]] *[[Glan]] *[[Guagua]] *[[Guiguinto]] *[[Guimba]] *[[Hagonoy, Bulacan]] *[[Jolo, Sulu]] *[[Kawit]] *[[La Trinidad]] *[[Labo]] *[[Libmanan]] *[[Liloan, Cebu]] *[[Lingayen]] *[[Los Baños]] *[[Lubao]] *[[Magalang]] *[[Malasiqui]] *[[Malita]] *[[Malungon]] *[[Mangaldan]] *[[Manolo Fortich]] *[[Maramag]] *[[Marilao]] *[[Mariveles]] *[[Midsayap]] *[[Minglanilla]] *[[Mexico, Pampanga]] *[[Naic]] *[[Nasugbu]] *[[Naujan]] *[[Norzagaray]] *[[Pandi, Bulacan]] *[[Paniqui]] *[[Parang, Maguindanao]] *[[Pateros]] *[[Plaridel, Bulacan]] *[[Polomolok]] *[[Porac]] *[[Pulilan]] *[[Quezon, Bukidnon]] *[[Rodriguez, Rizal]] *[[Rosario, Batangas]] *[[Rosario, Cavite]] *[[San Ildefonso, Bulacan]] *[[San Jose, Occidental Mindoro]] *[[San Juan, Batangas]] *[[San Mateo, Rizal]] *[[San Miguel, Bulacan]] *[[San Rafael, Bulacan]] *[[Santa Cruz, Davao del Sur]] *[[Santa Cruz, Laguna]] *[[Santa Maria, Bulacan]] *[[Santo Tomas, Davao del Norte]] *[[Sariaya]] *[[Silang, Cavite]] *[[Sindangan]] *[[Subic, Zambales]] *[[Sultan Kudarat, Maguindanao]] *[[T'Boli, South Cotabato]] *[[Talavera, Nueva Ecija]] *[[Talipao]] *[[Tanay]] *[[Tanza]] *[[Taytay, Rizal]] *[[Tiaong]] {{div col end}} ==== Mga barangay ng Pilipinas ==== {{main|Barangay}} === Demograpiya ng Pilipinas === {{main|Demograpiya ng Pilipinas}} === Klima ng Pilipinas === {{main|Klima ng pilipinas}} {{main|Bagyo sa Pilipinas}} == Kasaysayan ng Pilipinas == {{main|Kasaysayan ng Pilipinas|Palatakdaan ng oras ng kasaysayan ng Pilipinas}} === Panahong-saklaw === * [[Maagang kasaysayan ng Pilipinas]] * [[Kasaysayan ng Pilipinas (900–1521)|Panahong bago ang pananakop]] * [[Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)|Panahon ng pananakop ng mga Kastila]] * [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|Panahon ng pananakop ng mga Amerikano]] * [[Kasaysayan ng Pilipinas (1946–1972)|Panahon pagkatapos ng pananakop]] * [[Kasaysayan ng Pilipinas (1972–1986)|Panahon ng batas militar]] * [[Kasaysayan ng Pilipinas (1986–kasalukuyan)|Panahong kontemporaneo]] === Mga pangulo ng Pilipinas === {{main|Pangulo ng Pilipinas|Talaan ng mga Pangulo ng Pilipinas}} {{div col}} * [[Emilio Aguinaldo]]: 1899–1901 * [[Manuel L. Quezon]]: 1935–1944 * [[José P. Laurel]]: 1943–1945 * [[Sergio Osmeña]]: 1944–1946 * [[Manuel Roxas]]: 1946–1948 * [[Elpidio Quirino]]: 1948–1953 * [[Ramon Magsaysay]]: 1953–1957 * [[Carlos P. Garcia]]: 1957–1961 * [[Diosdado Macapagal]]: 1961–1965 * [[Ferdinand Marcos]]: 1965–1986 * [[Corazon Aquino]]: 1986–1992 * [[Fidel Ramos]]: 1992–1998 * [[Joseph Estrada]]: 1998–2001 * [[Gloria Macapagal Arroyo]]: 2001–2010 * [[Benigno Aquino III]]: 2010–2016 * [[Rodrigo Duterte]]: 2016–2022 * [[Ferdinand Marcos Jr.|Bongbong Marcos Jr.]]: 2022–kasalukuyan {{div col end}} == Pamahalaan at politika ng Pilipinas == {{main|Pamahalaan ng Pilipinas|Politika ng Pilipinas}} * [[Uri ng pamahalaan]]: [[Pinag-isang estado|Pinag-isang]] [[Sistemang pampanguluhan|pampanguluhan]] at konstitusyonal na [[republika]] * [[Kabisera]] ng Pilipinas: [[Maynila]]{{efn|Habang itinalaga ang mismong Maynila bilang pambansang kabisera, ang kabuoan ng [[Kalakhang Maynila]] ay itinalaga bilang ''Pambansang Punong Rehiyon'' (NCR) at ang [[luklukan ng pamahalaan]], samakatuwid ang pangalan ng rehiyon.<ref>{{cite web |title=Presidential Decree No. 940, s. 1976 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1976/05/29/presidential-decree-no-940-s-1976/ |publisher=Malacanang |accessdate=April 4, 2015 |location=Manila |df= |archive-date=Mayo 25, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525084430/https://www.officialgazette.gov.ph/1976/05/29/presidential-decree-no-940-s-1976/ |url-status=dead }}</ref> Matatagpuan sa NCR ang mga institusyon ng pamahalaang pambansa maliban sa Palasyo ng Malakanyang, at ilang mga ahensiya/institusyon.}} * [[Watawat ng Pilipinas]] * [[Mga halalan sa Pilipinas]] * [[Talaan ng mga partidong pampolitika sa Pilipinas|Mga partidong politikal sa Pilipinas]] ** [[Lakas–CMD|Lakas–Christian Muslim Democrats]] (Lakas–CMD) ** [[Partido Liberal (Pilipinas)|Partido Liberal]] ** [[Partido Nacionalista]] ** [[Nationalist People's Coalition]] ** [[PDP–Laban|Partido Demokratiko Pilipino–Lakas ng Bayan]] (PDP–Laban) === Pambansang pamahalaan ng Pilipinas === {{main|Pamahalaan ng Pilipinas}} * [[Saligang Batas ng Pilipinas]] ==== Sangay ng tagapagbatas ==== * [[Kongreso ng Pilipinas]] ** [[Senado ng Pilipinas]] *** [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas]] *** [[Pangulong pro tempore ng Senado ng Pilipinas]] ** [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] *** [[Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] ==== Sangay ng tagapagpaganap ==== * [[Puno ng estado]] at [[puno ng pamahalaan]]: [[Pangulo ng Pilipinas]], [[Rodrigo Duterte]] (ikalabing-anim) ** [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas]]: [[Leni Robredo]] (ikalabing-apat) ===== Mga kagawarang tagapagpaganap ===== {{main|Mga kagawarang tagapagpaganap ng Pilipinas}} * [[Kagawaran ng Agham at Teknolohiya (Pilipinas)|Kagawaran ng Agham at Teknolohiya]] (DOST) * [[Kagawaran ng Agrikultura (Pilipinas)|Kagawaran ng Agrikultura]] (DA) * [[Kagawaran ng Badyet at Pamamahala (Pilipinas)|Kagawaran ng Badyet at Pamamahala]] (DBM) * [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Edukasyon]] (DepEd) * [[Kagawaran ng Enerhiya (Pilipinas)|Kagawaran ng Enerhiya]] (DOE) * [[Kagawaran ng Interyor at Pamahalaang Lokal (Pilipinas)|Kagawaran ng Interyor at Pamahalaang Lokal]] (DILG) * [[Kagawaran ng Kagalingan at Pagpapaunlad Panlipunan]] (DSWD) * [[Kagawaran ng Kalakalan at Industriya (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalakalan at Industriya]] (DTI) * [[Kagawaran ng Kalusugan (Pilipinas)|Kagawaran ng Kalusugan]] (DOH) * [[Kagawaran ng Katarungan (Pilipinas)|Kagawaran ng Katarungan]] (DOJ) * [[Kagawaran ng Kapaligiran at Likas na Yaman]] (DENR) * [[Kagawaran ng Paggawa at Empleo (Pilipinas)|Kagawaran ng Paggawa at Empleo]] (DOLE) * [[Kagawaran ng mga Pagawain at Lansangang Bayan]] (DSWD) * [[Kagawaran ng Pananahanang Pantao at Pagpapaunlad ng Kalunsuran]] (DHSUD) * [[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Kagawaran ng Pananalapi]] (DOF) * [[Kagawaran ng Repormang Pansakahan (Pilipinas)|Kagawaran ng Repormang Pansakahan]] (DAR) * [[Kagawaran ng Tanggulang Bansa (Pilipinas)|Kagawaran ng Tanggulang Bansa]] (DND) * [[Kagawaran ng Teknolohiyang Pang-impormasyon at Komunikasyon]] (DICT) * [[Kagawaran ng Transportasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Transportasyon]] (DOTr) * [[Kagawaran ng Turismo (Pilipinas)|Kagawaran ng Turismo]] (DOT) * [[Kagawaran ng Ugnayang Panlabas (Pilipinas)|Kagawaran ng Ugnayang Panlabas]] (DFA) ===== Mga komisyon ===== * [[Commission on Filipino Migrant Workers]] * [[Constitutional Commission (Philippines)|Constitutional Commission]] * [[Consultative Commission on Charter Change (Philippines)|Consultative Commission on Charter Change]] * [[Komisyon para sa mga Pilipino sa Ibayong Dagat]] (CFO) * [[Komisyon sa Halalan (Pilipinas)|Komisyon sa Halalan]] (COMELEC) * [[Komisyon sa Isports ng Pilipinas]] (PSC) * [[Komisyon sa Mas Mataas na Edukasyon (Pilipinas)|Komisyon sa Mas Mataas na Edukasyon]] (CHED) * [[Komisyon sa Karapatang Pantao (Pilipinas)|Komisyon sa Karapatang Pantao]] (CHR) * [[Komisyon sa Paghirang]] (CA) * [[Komisyon ng Pagsusuri (Pilipinas)|Komisyon ng Pagsusuri]] (COA) * [[Komisyon sa mga Panagot at Palitan (Pilipinas)|Komisyon sa mga Panagot at Palitan]] (SEC) * [[Komisyon sa Regulasyon ng mga Propesyon]] (PRC) * [[Komisyon sa Serbisyo Sibil (Philippines)|Komisyon sa Serbisyo Sibil]] (CSC) * [[Komisyon sa Teknolohiyang Pang-impormasyon at Pangkomunikasyon (Pilipinas)|Komisyon sa Teknolohiyang Pang-impormasyon at Pangkomunikasyon]] (CICT) * [[Pambansang Komisyon sa Kabataan (Pilipinas)|Pambansang Komisyon sa Kabataan]] (NYC) * [[Pambansang Komisyon sa mga Katutubong Mamamayan (Pilipinas)|Pambansang Komisyon sa mga Katutubong Mamamayan]] (NCIP) * [[Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining]] (NCCA) * [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas]] (NHCP) * [[Pambansang Komisyon sa Telekomunikasyon (Pilipinas)|Pambansang Komisyon sa Telekomunikasyon]] (NTC) * [[Philippine Commission for the Urban Poor]] * [[Philippine Commission on Justice and Peace]] * [[Philippine Insurance Commission]] * [[Population Commission (Philippines)|Population Commission]] ==== Sangay ng Tagapaghukom ==== [[Talaksan:Supreme Court gate (Padre Faura, Manila; 02-06-2021).jpg|thumb|Gusali ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]] * [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]] ** [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]] ** [[Kasamang Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas]] * [[Hukuman ng Apelasyon ng Pilipinas|Hukuman ng Apelasyon]] * [[Hukuman ng Paghahabol sa Buwis]] * [[Katarungang Pambarangay]] * [[Tanodbayan ng Pilipinas]] * [[Panrehiyong Hukuman sa Paglilitis]] * [[Sandiganbayan]] === Lokal na pamahalaan sa Pilipinas === {{main|Lokal na pamahalaan ng Pilipinas}} === Mga ugnayang panlabas ng Pilipinas === {{main|Mga ugnayang panlabas ng Pilipinas}} * [[Talaan ng mga misyong diplomatiko sa Pilipinas|Mga misyong diplomatiko sa Pilipinas]] * [[Misyong diplomatiko ng Pilipinas]] ==== Pagkakasapi sa samahang pandaigdig ==== {{main|Pagkakasapi sa samahang pandaigdig ng Pilipinas}} === Militar ng Pilipinas === {{main|Sandatahang Lakas ng Pilipinas}} * [[Hukbong Dagat ng Pilipinas]] (PN) * [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]] (PAF) * [[Hukbong Katihan ng Pilipinas]] (PA) * [[Hukbong Kawal Pandagat ng Pilipinas]] (PMC) * [[Tanod Baybayin ng Pilipinas]] (PCG) === Mga ahensiya sa intelihensiya === * [[Ahensiya ng Pilipinas sa Pagpapatupad ng Batas Laban sa Bawal na Gamot]] (PDEA) * [[Pambansang Ahensiya sa Ugnayang Intelihensiya]] (NICA) * [[Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat (Pilipinas)|Pambansang Kawanihan ng Pagsisiyasat]] (NBI) * [[Pambansang Lupon ng Pagsasagawa Laban sa Terorismo]] (NACTAG) * [[Pambansang Ahensiya sa Ugnayang Intelihensiya]] (NICA) == Batas ng Pilipinas == {{main|Batas ng Pilipinas|Mga Batas Republika ng Pilipinas}} * [[Pag-aampon sa Pilipinas]] (''adoption'') <!-- * [[Mga batas hinggil sa edad ng kandidatura sa Pilipinas]] (''age of candidacy laws'') * [[Arbitrahe sa Pilipinas]] (''arbitration'') ** [[Arbitration case law in the Philippines]] * [[Assisted suicide in the Philippines]] * [[Mga abogado sa Pilipinas]] * [[Pagkabangkarote sa Pilipinas]] (''bankruptcy'') * [[Batas hinggil sa bisikleta sa Pilipinas]] (''bicycle law'') * [[Batas hinggil sa karapatang dulot ng pagiging tao na pagkamamamayan in the Philippines]] (''birthright citizenship law'') * [[Batas hinggil sa kalapastangan sa Pilipinas]] (''blasphemy'') * [[Mga batas na nagreregulasyon sa mga gawain kung araw ng Linggo sa Pilipinas]] (''blue laws'') * [[Campaign finance reform in the Philippines]] --> * [[Cannabis sa Pilipinas]] * [[Parusang kamatayan sa Pilipinas]] (''capital punishment'') <!-- ** [[Pagtatalo hinggil sa parusang kamatayan sa Pilipinas]] (''capital punishment'') * [[Pag-upasala sa Pilipinas]] (''censure'') --> * [[Senso sa Pilipinas]] (''census'') * [[Pagsesensor sa Pilipinas]] (''censorship'') <!-- ** [[Pagsesensor ng mga aklat sa Pilipinas]] (''book censorship'') ** [[Pagsesensor ng pagsasahimpapawid sa Pilipinas]] (''censorship of broadcasting'') --> * Mga batas kaugnay sa mga bata <!-- ** [[Mga batas hinggil sa pangangalaga ng bata sa Pilipinas]] (''child custody laws'') ** [[Mga batas hinggil sa trabaho ng mga bata sa Pilipinas]] (''child labor laws'') --> ** [[Pornograpiya ng mga bata sa Pilipinas]] (''child pornography'') <!-- ** [[Mga batas hinggil sa pang-aabusong seksuwal sa mga bata sa Pilipinas]] (''child sexual abuse laws'') ** [[Sustentong pambata sa Pilipinas]] (''child support'') --> * [[Saligang Batas ng Pilipinas]] ** [[Kalayaan sa relihiyon sa Pilipinas|Paghihiwalay ng simbahan at estado sa Pilipinas]] (''separation of church and state'') <!-- ** [[Paghihiwalay ng mga kapangyarihan sa ilalim ng Saligang Batas ng Pilipinas]] (''separation of powers'') --> * [[Batas sa karapatang-sipi ng Pilipinas]] (''copyright law'') <!-- ** [[Pampublikong dominyo sa Pilipinas]] --> * [[Krimen sa Pilipinas]] <!-- ** [[Poligamya sa Pilipinas]] ** [[Lahi at krimen sa Pilipinas]] --> ** [[Panggagahasa sa Pilipinas]] <!-- ** [[Plahiyong siyentipiko sa Pilipinas]] (''scientific plagiarism'') --> * [[Karapatang pantao sa Pilipinas]] ** [[Pagpapalaglag sa Pilipinas]] (''abortion'') ** [[Pagsesensor sa Pilipinas]] (''censorship'') <!-- ** [[Kalayaang sibil sa Pilipinas]] (''civil liberties'') --> ** [[Kalayaan sa pagtitipon#Pilipinas|Kalayaan sa pagtitipon sa Pilipinas]] (''freedom of association'') <!-- ** [[Kalayaan sa impormasyon sa Pilipinas]] (''freedom of information'') ** [[Kalayaan sa pagkilos sa ilalim ng batas ng Pilipinas]] (''freedom of movement'') --> ** [[Kalayaan sa relihiyon sa Pilipinas]] ** [[Kalayaan sa pananalita ayon sa bansa#Pilipinas|Kalayaan sa pananalita sa Pilipinas]] (''freedom of speech'') ** [[Midyang pangmasa sa Pilipinas|Kalayaan sa pamahayagan sa Pilipinas]] (''freedom of the press'') ** [[Pagsusugal sa Pilipinas]] ** [[Karapatang LGBT sa Pilipinas]] ** Pag-aasawa at pag-iisa sa Pilipinas <!-- *** [[Pag-iisang sibil sa Pilipinas]] (''civil union'') **** [[Pag-iisa sa may kaparehong kasarian sa Pilipinas]] (''same-sex unions'') *** [[Pagsasamang pambahay sa Pilipinas]] (''domestic partnership'') --> *** [[Mga kaugaliang pag-aasawa at kasalan sa Pilipinas|Pag-aasawa sa Pilipinas]] <!-- **** [[Pagsasama nang di-kasal sa Pilipinas]] ''common-law marriage'' --> **** [[Batas ng diborsiyo ayon sa bansa#Pilipinas|Diborsiyo sa Pilipinas]] **** [[Pag-aasawa sa may kaparehong kasarian sa Pilipinas]] (''same-sex marriage'') <!-- ***** [[Pagsasabatas ng pag-aasawa sa may kaparehong kasarian sa Pilipinas]] (''same-sex marriage legislation'') ** [[Karapatang pambilanggo sa Pilipinas]] (''prisoner rights'') ** [[Ligal na representasyong pro se sa Pilipinas]] (''pro se legal representation'') --> ** [[Prostitusyon sa Pilipinas]] <!-- ** [[Karapatan ng mga banyagang bumoto sa Pilipinas]] (''right of foreigners to vote'') --> ** [[Karapatang mag-ingat at magdala ng mga sandata#Pilipinas|Karapatang mag-ingat at magdala ng mga sandata]] (''right to keep and bear arms'') *** [[Batas hinggil sa mga baril sa Pilipinas]] (''gun law'') <!-- ** [[Karapatang magpetisyon sa Pilipinas]] (''right to petition'') ** [[Mga karapatan at pananagutan ng pag-aasawa sa Pilipinas]] (''rights and responsibilities of marriages'') --> ** [[Paninigarilyo sa Pilipinas]] <!-- *** [[Talaan ng mga pagbawal sa paninigarilyo sa Pilipinas|Mga pagbawal sa paninigarilyo sa Pilipinas]] --> * [[Pagpapatupad ng batas sa Pilipinas]] (''law enforcement'') * [[Pampook na ordinansa]] <!-- * [[Kontrol sa upa sa Pilipinas]] (''rent control'') * [[Pagsasabatas ng kontra-bullying sa mga paaralan sa Pilipinas]] (''school anti-bullying legislation'') * [[Paghiwalay sa Pilipinas]] (''secession'') * [[Panuntunan sa mga panagot sa Pilipinas]] (''securities regulation'') --> * [[Mga takdang tulin sa Pilipinas]] (''speed limits'') <!-- ** [[Mga takdang tulin ng riles sa Pilipinas]] --> * [[Pagbubuwis sa Pilipinas]] <!-- ** [[Buwis sa capital gains sa Pilipinas]] ** [[Mga buwis sa sigarilyo sa Pilipinas]] ** [[Buwis sa ari-arian sa Pilipinas]] * [[Pagsosona sa Pilipinas]] (''zoning'') --> ==Kultura ng Pilipinas== {{main|Kultura ng Pilipinas}} * [[Arkitekturang Pilipino|Arkitektura ng Pilipinas]] ** [[Mga sambahayan ng mga ninuno ng Pilipinas]] * [[Talaan ng mga institusyong pangkawanggawa sa Pilipinas|Mga institusyong pangkawanggawa sa Pilipinas]] * [[Mga pangkat etniko sa Pilipinas]] ** [[Impluwensiya ng mga Kastila sa kulturang Pilipino]] * [[Talaan ng mga pista sa Pilipinas|Mga pista sa Pilipinas]] * [[Midya sa Pilipinas]] * [[Talaan ng mga museo sa Pilipinas|Mga museo sa Pilipinas]] * [[Mitolohiyang Pilipino|Mitolohiya ng Pilipinas]] ** [[Kathang mga nilalang sa Pilipinas]] * [[Mga pambansang sagisag ng Pilipinas]] ** [[Lupang Hinirang|Pambansang awit ng Pilipinas]] ** [[Sagisag ng Republika ng Pilipinas]] ** [[Watawat ng Pilipinas]] * [[Pista opisyal sa Pilipinas]] * [[Talaan ng mga rekord ng Pilipinas|Mga rekord ng Pilipinas]] * [[Relihiyon sa Pilipinas]] * [[Talaan ng Pandaigdigang mga Pamanang Pook sa Pilipinas]] === Sining sa Pilipinas === {{main|Sining ng Pilipinas}} * [[Talaan ng mga tanghalang Art Deco sa Kalakhang Maynila|Mga tanghalang Art Deco ng Pilipinas]] * [[Pelikulang Pilipino]] * [[Panitikan sa Pilipinas]] ** [[Panitikang Pilipino sa Ingles]] ** [[Panitikang Pilipino sa Kastila]] * [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] * [[Telebisyon sa Pilipinas]] <!-- * [[Tanghalan sa Pilipinas]] --> ==== Musika ng Pilipinas ==== {{main|Musika ng Pilipinas}} * [[Katutubong tugtugin ng Pilipinas]] * [[Talaan ng mga pangkat pangmusika na nakabase sa Pilipinas|Mga pangkat pangmusika na nakabase sa Pilipinas]] === Mga wika ng Pilipinas === {{main|Mga wika sa Pilipinas|Mga wikang Pilipino}} * [[Pilipinong Ingles]] * [[Wikang Kastila sa Pilipinas]] * [[Wikang pasenyas ng mga Pilipino]] * [[Mga akronim sa Pilipinas]] === Palakasan (Isports) sa Pilipinas === {{main|Palakasan sa Pilipinas}} * Beysbol sa Pilipinas ** [[Baseball Philippines]] ** [[Pambansang koponan ng beysbol ng Pilipinas]] * [[Basketbol sa Pilipinas]] ** [[Maharlika Pilipinas Basketball League]] ** [[Metropolitan Basketball Association]] ** [[Mindanao Visayas Basketball Association]] ** [[National Basketball Conference]] ** [[Philippine Basketball Association]] ** [[Philippine Basketball League]] ** [[Pambansang koponan ng basketbol ng Pilipinas]] ** [[Pambansang koponan ng pambabaeng basketbol ng Pilipinas]] ** [[Samahang Basketbol ng Pilipinas]] ** [[United Regional Basketball League]] * Boksing sa Pilipinas ** [[Association of Boxing Alliances in the Philippines]] (ABAP) * [[Futbol sa Pilipinas]] ** [[Philippine Football Federation]] ** [[Pambansang koponan ng futbol ng Pilipinas]] ** [[Pambansang koponan ng pambabaeng futbol ng Pilipinas]] * [[Sining panlaban ng Pilipinas]] * [[Pilipinas sa Palarong Olimpiko]] ** [[Olimpikong Komite ng Pilipinas]] * Rugby sa Pilipinas ** [[Philippines national rugby union team]] * Iba pa ** [[Arnis]] o Eskrima ** [[Mano Mano]] ** [[National Collegiate Athletic Association]] ** [[Palarong Pambansa]] ** [[Panantukan]] ** [[National Athletic Association of Schools, Colleges and Universities]] ** [[Komite Partlitikong Pilipinas]] (dating Samahan Ng Pilipinas Na Samahan Para Sa Magkakaibang Abuso — Pambansang Partlitikong Komite Ng Pilipinas) ** [[Komisyon sa Isports ng Pilipinas]] ** [[Triathlon Association of the Philippines]] ** [[Pampamantasang Asosyasyong Atletiko ng Pilipinas]] (UAAP) == Edukasyon sa Pilipinas == {{main|Edukasyon sa Pilipinas|Talaan ng mga unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas}} * [[Agham at teknolohiya sa Pilipinas]] == Ekonomiya at impraestruktura ng Pilipinas == {{main|Ekonomiya ng Pilipinas}} * [[Talaan ng mga bansa ayon sa GDP (nominal)|Ranggong ekonomiko, ayon sa nominal GDP (2007)]]: Pang-apatnapu't-anim (46th) * [[Agrikultura sa Pilipinas]] * [[Pagbabangko sa Pilipinas]] ** [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] * [[Komunikasyon sa Pilipinas]] * [[Talaan ng mga kompanyang nakahimpil sa Pilipinas|Mga kompanya ng Pilipinas]] * [[Pananalapi (yunit ng palitan)|Pananalapi ng Pilipinas]]: [[Piso ng Pilipinas|Piso]] [[Piso ng Pilipinas|*]] ** [[ISO 4217]]: [[PHP]] ** [[Mga salaping papel ng piso ng Pilipinas]] * [[Patakarang piskal ng Pilipinas]] * [[Pagmimina sa Pilipinas]] * [[Talaan ng mga gusaling pampamilihan sa Pilipinas|Mga gusaling pampamilihan sa Pilipinas]] * [[Philippine Government Securities]] * [[Pamilihang Sapi ng Pilipinas]] * Pagbubuwis sa Pilipinas ** [[Mga selyo ng rentas ng Pilipinas]] * [[Turismo sa Pilipinas]] * [[Suplay ng tubig at sanitasyon sa Pilipinas]] === Enerhiya sa Pilipinas === {{main|Enerhiya sa Pilipinas}} * Pamamahagi ng kuryente ** [[Pambansang Korporasyon sa Elektrisidad]] * [[Patakaran sa enerhiya ng Pilipinas]] * [[Industriya ng langis sa Pilipinas]] * [[Talaan ng mga planta ng kuryente sa Pilipinas|Mga planta ng kuryente sa Pilipinas]] ** [[Enerhiyang nukleyar sa Pilipinas|Enerhiyang nukleyar sa Pilipinas]] ** [[Enerhiyang heotermal sa Pilipinas]] ** [[Enerhiyang hangin sa Pilipinas]] === Transportasyon sa Pilipinas === {{main|Transportasyon sa Pilipinas}} * [[Talaan ng mga paliparan sa Pilipinas|Mga paliparan sa Pilipinas]] * [[Talaan ng mga parola sa Pilipinas|Mga parola sa Pilipinas]] * [[Biyaheng daambakal sa Pilipinas]] * Biyahe ng sasakyang panlupa sa Pilipinas ** Sistema ng mga daan sa Pilipinas *** [[Sistema ng lansangang bayan sa Pilipinas]] *** [[Sistema ng mabilisang daanan sa Pilipinas]] ** Mga sasakyang panlupa sa Pilipinas *** [[Talaan ng mga kompanya ng bus ng Pilipinas|Mga kompanya ng bus ng Pilipinas]] *** Mga kotse of the Philippines **** [[Dyipni]] *** [[Mga plaka ng sasakyan sa Pilipinas]] == Talababa == {{notelist}} == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga kawing panlabas == {{center|{{Icon|Wikipedia|size=50px}} '''Mga Wikipedia sa ibang mga wika ng Pilipinas'''}} {{center| {{flatlist| * [[:cbk-zam:|Chavacano]] * [[:bcl:|Gitnang Bikol]] * [[:ilo:|Iloko]] * [[:pam:|Kapampangan]] * [[:pag:|Pangasinan]] * [[:ceb:|Sebwano]] * [[:war:|Waray]] }} }} {{center|{{Icon|Wikibooks|size=50px}} '''Mga Wikiaklat sa mga wika ng Pilipinas'''}} {{center| {{flatlist| * [[:wikibooks:tl:|Tagalog]] }} }} {{center|{{Icon|Wikiquote|size=50px}} '''Mga Wikikawikaan sa mga wika ng Pilipinas'''}} {{center| {{Flatlist| * [[:wikiquote:tl:|Tagalog]] * [[:wikiquote:bcl:|Gitnang Bikol]] }} }} {{center|{{Icon|Wiktionary|size=50px}} '''Mga Wiksiyonaryo sa mga wika ng Pilipinas'''}} {{center| {{flatlist| * [[:wiktionary:tl:|Tagalog]] * [[:wiktionary:bcl:|Gitnang Bikol]] }} }} {{center|{{Icon|Wikisource|size=50px}} '''Mga Wikisource sa mga wika ng Pilipinas'''}} {{center| {{flatlist| * [[:wikisource:tl:|Tagalog]] * [[:wikisource:bcl:|Gitnang Bikol]] }} }} {{Col-float}} '''Mga Wikipediang Pilipino na kasalukuyang nasa Ingkubador ng Wikimedia''' * [[Wikang Aklanon]] ([[:incubator:Wp/akl]]) * [[Wikang Asi]] o Bantoanon ([[:incubator:Wp/bno]]) * [[Wikang Capiznon]] ([[:incubator:Wp/cps]]) * [[Wikang Hiligaynon]] ([[:incubator:Wp/hil]]) * [[Wikang Ibanag]] ([[:incubator:Wp/ibg]]) * [[Wikang Iranun]] ([[:incubator:Wp/ilp]]) * [[Wikang Kankanaey]] ([[:incubator:Wp/kne]]) * [[Wikang Karay-a]] ([[:incubator:Wp/krj]]) * [[Wikang Maguindanao]] ([[:incubator:Wp/mdh]]) * [[Wikang Mëranaw]] ([[:incubator:Wp/mrw]]) * [[Wikang Miraya Bikol]] ([[:incubator:Wp/rbl]]) * [[Wikang Pandan Bikol]] ([[:incubator:Wp/cts]]) * [[Wikang Rinconada Bikol]] ([[:incubator:Wp/bto]]) * [[Wikang Surigaonon]] ([[:incubator:Wp/sgd]]) * [[Wikang Tausug]] ([[:incubator:Wp/tsg]]) {{Col-float-break}} '''Mga Wikimediang Pilipino na kasalukuyang nasa Ingkubador ng Wikimedia''' ;Tagalog * [[:incubator:Wy/tl|Wikivoyage]] ;Chavacano * [[:incubator:Wt/cbk-zam|Wiksiyonaryo]] ;Gitnang Bikol * [[:incubator:Wb/bcl|Wikiaklat]] * [[:incubator:Wy/bcl|Wikivoyage]] ;Iloko * [[:incubator:Wt/ilo|Wiksiyonaryo]] ;Kapampangan * [[:incubator:Wt/pam|Wiksiyonaryo]] ;Kankanaey * [[:incubator:Wt/kne|Wiksiyonaryo]] ;Maguindanao * [[:incubator:Wt/mdh|Wiksiyonaryo]] ;Pangasinan * [[:incubator:Wt/pag|Wiksiyonaryo]] ;Sebwano * [[:incubator:Wb/ceb|Wikiaklat]] * [[:incubator:Wt/ceb|Wiksiyonaryo]] ;Waray * [[:incubator:Wb/war|Wikiaklat]] * [[:incubator:Wt/war|Wiksiyonaryo]] {{Col-float-end}} {{Clear}} {{Sisterlinks|the Philippines}} {{Wikiatlas|the Philippines}} ; Opisyal * [http://www.gov.ph/ Opisyal na websayt ng Pamahalaan ng Pilipinas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120101105754/http://www.gov.ph/ |date=2012-01-01 }} – Portada sa mga websayt pampamahalaan ; Mga mapa * [http://www.wikimapia.org/#y=12554564&x=122915039&z=6&l=0&m=a Tanawing WikiSatellite ng Pilipinas sa WikiMapia] <!-- Do not add commercial links or your website. Suggest them via the discussion page. Failure to do so will mean the deletion of your websites as spam. --> ; Iba pa <!-- Do not add commercial links or your website. Suggest them via the discussion page. Failure to do so will mean the deletion of your websites as spam. --> * [https://www.youtube.com/watch?v=1QgTdk6fLAk WOW Philippines Tourism Ad] * [https://web.archive.org/web/20170424010749/http://journeyphilippines.net/ Around Philippines Photos] * {{Wikivoyage-inline|Philippines}} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/country_profiles/1262783.stm BBC Country Profile on the Philippines] * [https://web.archive.org/web/20061108072347/https://www.cia.gov/cia//publications/factbook/geos/rp.html CIA World Factbook: Philippines] * [http://countrystudies.us/philippines/ U.S. Country Studies: Philippines] * [http://philippinesdailyphotos.com/ Philippines Daily Photos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181202025242/http://www.philippinesdailyphotos.com/ |date=2018-12-02 }} * [https://web.archive.org/web/20110728044257/http://web.kssp.upd.edu.ph/linguistics/plc2006/papers/FullPapers/I-2_Solheim.pdf Origins of the Filipinos and Their Languages by Wilhelm G. Solheim II] ([[Portable Document File|PDF]]) * [http://www.gutenberg.org/browse/authors/b#a2296 History of the Philippine Islands] in many volumes, from [[Project Gutenberg]] (and indexed under [[Emma Helen Blair]], the general editor) * [http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADM408.pdf USAID country health statistical report: Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010144551/http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/PNADM408.pdf |date=2017-10-10 }} (May 2008) <!-- Do not add commercial links or your website. Suggest them via the discussion page. Failure to do so will mean the deletion of your websites as spam. --> {{DEFAULTSORT:Pilipinas}} [[Kategorya:Mga balangkas ng mga bansa]] [[Kategorya:Pilipinas|*]] <!--[[Kategorya:Philippines-related lists| ]]--> [[kategorya:Mga balangkas]] 26eyywaaq30jlsqr8bushid3nf95vpv 0 2202 2200861 2045685 2026-04-03T01:28:27Z Jojit fb 38 2200861 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Internet]] Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997. Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. mo0qcyb6p6f899jqibanu9xwuiw61mw 2200862 2200861 2026-04-03T01:29:50Z Jojit fb 38 2200862 wikitext text/x-wiki Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997. Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] pfpt9ra22r3egvnqv8ax1vxqbp51imk 2200863 2200862 2026-04-03T01:38:21Z Jojit fb 38 2200863 wikitext text/x-wiki Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997.<ref name="deprecated">{{cite web |date=Disyembre 18, 1997 |title=HTML 4.0 Specification — W3C Recommendation — Conformance: requirements and recommendations |url=https://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html#deprecated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705040855/http://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html |archive-date=Hulyo 5, 2015 |access-date=Hulyo 6, 2015 |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref> Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] s6kceulp3vpfui6s2g052nbychow9dv 2200864 2200863 2026-04-03T02:07:48Z Jojit fb 38 2200864 wikitext text/x-wiki Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language{{efn|Bagaman maaaring patakbuhin ang HTML ''code'' sa isang ''browser'', hindi ito itinuturing na isang ''[[programming language]]'' sa diskurso tungkol sa mga ''programming language''.<ref>{{Cite book |author-link=Felienne Hermans|last1=Hermans |first1=Felienne |last2=Schlesinger |first2=Ari |title=Proceedings of the 2024 ACM SIGPLAN International Symposium on New Ideas, New Paradigms, and Reflections on Programming and Software |chapter=A Case for Feminism in Programming Language Design |date=2024-10-17 |language=en |publisher=ACM |pages=205–222 |doi=10.1145/3689492.3689809 |isbn=979-8-4007-1215-9 |url=https://research.vu.nl/en/publications/a2c62236-5bd4-4351-b492-8a7b0d728ea5 }}</ref>}}'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997.<ref name="deprecated">{{cite web |date=Disyembre 18, 1997 |title=HTML 4.0 Specification — W3C Recommendation — Conformance: requirements and recommendations |url=https://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html#deprecated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705040855/http://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html |archive-date=Hulyo 5, 2015 |access-date=Hulyo 6, 2015 |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref> Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] aa9vs0duljppvf1duun5qr3014u9d2i 2200865 2200864 2026-04-03T02:08:12Z Jojit fb 38 /* Mga sanggunian */ 2200865 wikitext text/x-wiki Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language{{efn|Bagaman maaaring patakbuhin ang HTML ''code'' sa isang ''browser'', hindi ito itinuturing na isang ''[[programming language]]'' sa diskurso tungkol sa mga ''programming language''.<ref>{{Cite book |author-link=Felienne Hermans|last1=Hermans |first1=Felienne |last2=Schlesinger |first2=Ari |title=Proceedings of the 2024 ACM SIGPLAN International Symposium on New Ideas, New Paradigms, and Reflections on Programming and Software |chapter=A Case for Feminism in Programming Language Design |date=2024-10-17 |language=en |publisher=ACM |pages=205–222 |doi=10.1145/3689492.3689809 |isbn=979-8-4007-1215-9 |url=https://research.vu.nl/en/publications/a2c62236-5bd4-4351-b492-8a7b0d728ea5 }}</ref>}}'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997.<ref name="deprecated">{{cite web |date=Disyembre 18, 1997 |title=HTML 4.0 Specification — W3C Recommendation — Conformance: requirements and recommendations |url=https://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html#deprecated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705040855/http://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html |archive-date=Hulyo 5, 2015 |access-date=Hulyo 6, 2015 |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref> Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] oglqemaiw5eru0i5p2ty5qwrq7zjjg6 2200866 2200865 2026-04-03T02:08:43Z Jojit fb 38 2200866 wikitext text/x-wiki Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language{{efn|Bagaman maaaring patakbuhin ang HTML ''code'' sa isang ''browser'', hindi ito itinuturing na isang ''[[programming language]]'' sa diskurso tungkol sa mga ''programming language''.<ref>{{Cite book |last1=Hermans |first1=Felienne |last2=Schlesinger |first2=Ari |title=Proceedings of the 2024 ACM SIGPLAN International Symposium on New Ideas, New Paradigms, and Reflections on Programming and Software |chapter=A Case for Feminism in Programming Language Design |date=2024-10-17 |language=en |publisher=ACM |pages=205–222 |doi=10.1145/3689492.3689809 |isbn=979-8-4007-1215-9 |url=https://research.vu.nl/en/publications/a2c62236-5bd4-4351-b492-8a7b0d728ea5 }}</ref>}}'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997.<ref name="deprecated">{{cite web |date=Disyembre 18, 1997 |title=HTML 4.0 Specification — W3C Recommendation — Conformance: requirements and recommendations |url=https://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html#deprecated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705040855/http://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html |archive-date=Hulyo 5, 2015 |access-date=Hulyo 6, 2015 |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref> Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] 5zvtpk97x198l0dx93mlbug1pjidfnz 2200867 2200866 2026-04-03T02:18:30Z Jojit fb 38 2200867 wikitext text/x-wiki Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language{{efn|Bagaman maaaring patakbuhin ang HTML ''code'' sa isang ''browser'', hindi ito itinuturing na isang ''[[programming language]]'' sa diskurso tungkol sa mga ''programming language''.<ref>{{Cite book |last1=Hermans |first1=Felienne |last2=Schlesinger |first2=Ari |title=Proceedings of the 2024 ACM SIGPLAN International Symposium on New Ideas, New Paradigms, and Reflections on Programming and Software |chapter=A Case for Feminism in Programming Language Design |date=2024-10-17 |language=en |publisher=ACM |pages=205–222 |doi=10.1145/3689492.3689809 |isbn=979-8-4007-1215-9 |url=https://research.vu.nl/en/publications/a2c62236-5bd4-4351-b492-8a7b0d728ea5 }}</ref>}}'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997.<ref name="deprecated">{{cite web |date=Disyembre 18, 1997 |title=HTML 4.0 Specification — W3C Recommendation — Conformance: requirements and recommendations |url=https://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html#deprecated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705040855/http://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html |archive-date=Hulyo 5, 2015 |access-date=Hulyo 6, 2015 |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref> Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. == Markup == Ang ''HTML markup'' ay binubuo ng ilang mahahalagang bahagi, kabilang ang mga tinatawag na ''tag'' (at ang kanilang mga ''attribute''), mga ''character-based data type'', ''character reference'', at ''entity reference''. Ang mga ''HTML tag'' ay karaniwang nasa pares tulad ng {{code|lang=html|code=<h1>}} at {{code|lang=html|code=</h1>}}, bagaman ang ilan ay kumakatawan sa mga walang lamang elemento (''empty elements'') kaya walang kapareha, gaya ng <code><img></code>. Ang unang ''tag'' sa pares ay tinatawag na ''start tag'' o simulang ''tag'', at ang ikalawa ay ''end tag'' o katapusang ''tag'' (tinatawag din silang ''opening tag'' at ''closing tag''). Isa pang mahalagang bahagi ay ang ''HTML document type declaration'', na nagsisilbing magpatakbo ng ''standards mode rendering''. Narito ang isang halimbawa ng klasikong programang "''Hello, World!''" ("Pagbati, Mundo!"):<syntaxhighlight />Ang tekstong nasa pagitan ng <code>{{code|lang=html|code=<html>}}</code> at {{code|lang=html|code=</html>}} ay naglalarawan sa ''web page'', at ang tekstong nasa pagitan ng {{code|lang=html|code=<body>}} at {{code|lang=html|code=</body>}} ang nakikitang nilalaman ng pahina. ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] reh7teh71sptwph8u8mudkayn9qqi2o 2200868 2200867 2026-04-03T02:25:40Z Jojit fb 38 /* Markup */ 2200868 wikitext text/x-wiki Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language{{efn|Bagaman maaaring patakbuhin ang HTML ''code'' sa isang ''browser'', hindi ito itinuturing na isang ''[[programming language]]'' sa diskurso tungkol sa mga ''programming language''.<ref>{{Cite book |last1=Hermans |first1=Felienne |last2=Schlesinger |first2=Ari |title=Proceedings of the 2024 ACM SIGPLAN International Symposium on New Ideas, New Paradigms, and Reflections on Programming and Software |chapter=A Case for Feminism in Programming Language Design |date=2024-10-17 |language=en |publisher=ACM |pages=205–222 |doi=10.1145/3689492.3689809 |isbn=979-8-4007-1215-9 |url=https://research.vu.nl/en/publications/a2c62236-5bd4-4351-b492-8a7b0d728ea5 }}</ref>}}'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997.<ref name="deprecated">{{cite web |date=Disyembre 18, 1997 |title=HTML 4.0 Specification — W3C Recommendation — Conformance: requirements and recommendations |url=https://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html#deprecated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705040855/http://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html |archive-date=Hulyo 5, 2015 |access-date=Hulyo 6, 2015 |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref> Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. == Markup == Ang ''HTML markup'' ay binubuo ng ilang mahahalagang bahagi, kabilang ang mga tinatawag na ''tag'' (at ang kanilang mga ''attribute''), mga ''character-based data type'', ''character reference'', at ''entity reference''. Ang mga ''HTML tag'' ay karaniwang nasa pares tulad ng {{code|lang=html|code=<h1>}} at {{code|lang=html|code=</h1>}}, bagaman ang ilan ay kumakatawan sa mga walang lamang elemento (''empty elements'') kaya walang kapareha, gaya ng <code><img></code>. Ang unang ''tag'' sa pares ay tinatawag na ''start tag'' o simulang ''tag'', at ang ikalawa ay ''end tag'' o katapusang ''tag'' (tinatawag din silang ''opening tag'' at ''closing tag''). Isa pang mahalagang bahagi ay ang ''HTML document type declaration'', na nagsisilbing magpatakbo ng ''standards mode rendering''. <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Ito ang pamagat</title> </head> <body> <div> <p>Pagbati mundo!</p> </div> </body> </html> </syntaxhighlight> Narito ang isang halimbawa ng klasikong programang "''Hello, World!''" ("Pagbati, Mundo!"):<syntaxhighlight />Ang tekstong nasa pagitan ng <code>{{code|lang=html|code=<html>}}</code> at {{code|lang=html|code=</html>}} ay naglalarawan sa ''web page'', at ang tekstong nasa pagitan ng {{code|lang=html|code=<body>}} at {{code|lang=html|code=</body>}} ang nakikitang nilalaman ng pahina. ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] jlfv9am616zhkl2blaefj6t4c3lhcq0 2200869 2200868 2026-04-03T02:26:50Z Jojit fb 38 /* Markup */ 2200869 wikitext text/x-wiki Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language{{efn|Bagaman maaaring patakbuhin ang HTML ''code'' sa isang ''browser'', hindi ito itinuturing na isang ''[[programming language]]'' sa diskurso tungkol sa mga ''programming language''.<ref>{{Cite book |last1=Hermans |first1=Felienne |last2=Schlesinger |first2=Ari |title=Proceedings of the 2024 ACM SIGPLAN International Symposium on New Ideas, New Paradigms, and Reflections on Programming and Software |chapter=A Case for Feminism in Programming Language Design |date=2024-10-17 |language=en |publisher=ACM |pages=205–222 |doi=10.1145/3689492.3689809 |isbn=979-8-4007-1215-9 |url=https://research.vu.nl/en/publications/a2c62236-5bd4-4351-b492-8a7b0d728ea5 }}</ref>}}'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997.<ref name="deprecated">{{cite web |date=Disyembre 18, 1997 |title=HTML 4.0 Specification — W3C Recommendation — Conformance: requirements and recommendations |url=https://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html#deprecated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705040855/http://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html |archive-date=Hulyo 5, 2015 |access-date=Hulyo 6, 2015 |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref> Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. == Markup == Ang ''HTML markup'' ay binubuo ng ilang mahahalagang bahagi, kabilang ang mga tinatawag na ''tag'' (at ang kanilang mga ''attribute''), mga ''character-based data type'', ''character reference'', at ''entity reference''. Ang mga ''HTML tag'' ay karaniwang nasa pares tulad ng {{code|lang=html|code=<h1>}} at {{code|lang=html|code=</h1>}}, bagaman ang ilan ay kumakatawan sa mga walang lamang elemento (''empty elements'') kaya walang kapareha, gaya ng <code><img></code>. Ang unang ''tag'' sa pares ay tinatawag na ''start tag'' o simulang ''tag'', at ang ikalawa ay ''end tag'' o katapusang ''tag'' (tinatawag din silang ''opening tag'' at ''closing tag''). Isa pang mahalagang bahagi ay ang ''HTML document type declaration'', na nagsisilbing magpatakbo ng ''standards mode rendering''. Narito ang isang halimbawa ng klasikong programang "''Hello, World!''" ("Pagbati, Mundo!"):<syntaxhighlight /><syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Ito ang pamagat</title> </head> <body> <div> <p>Pagbati mundo!</p> </div> </body> </html> </syntaxhighlight>Ang tekstong nasa pagitan ng <code>{{code|lang=html|code=<html>}}</code> at {{code|lang=html|code=</html>}} ay naglalarawan sa ''web page'', at ang tekstong nasa pagitan ng {{code|lang=html|code=<body>}} at {{code|lang=html|code=</body>}} ang nakikitang nilalaman ng pahina. ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] 6s1vlit6k4egiiwpt842yejjd7j7b5w 2200870 2200869 2026-04-03T02:27:19Z Jojit fb 38 /* Markup */ 2200870 wikitext text/x-wiki Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language{{efn|Bagaman maaaring patakbuhin ang HTML ''code'' sa isang ''browser'', hindi ito itinuturing na isang ''[[programming language]]'' sa diskurso tungkol sa mga ''programming language''.<ref>{{Cite book |last1=Hermans |first1=Felienne |last2=Schlesinger |first2=Ari |title=Proceedings of the 2024 ACM SIGPLAN International Symposium on New Ideas, New Paradigms, and Reflections on Programming and Software |chapter=A Case for Feminism in Programming Language Design |date=2024-10-17 |language=en |publisher=ACM |pages=205–222 |doi=10.1145/3689492.3689809 |isbn=979-8-4007-1215-9 |url=https://research.vu.nl/en/publications/a2c62236-5bd4-4351-b492-8a7b0d728ea5 }}</ref>}}'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997.<ref name="deprecated">{{cite web |date=Disyembre 18, 1997 |title=HTML 4.0 Specification — W3C Recommendation — Conformance: requirements and recommendations |url=https://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html#deprecated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705040855/http://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html |archive-date=Hulyo 5, 2015 |access-date=Hulyo 6, 2015 |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref> Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. == Markup == Ang ''HTML markup'' ay binubuo ng ilang mahahalagang bahagi, kabilang ang mga tinatawag na ''tag'' (at ang kanilang mga ''attribute''), mga ''character-based data type'', ''character reference'', at ''entity reference''. Ang mga ''HTML tag'' ay karaniwang nasa pares tulad ng {{code|lang=html|code=<h1>}} at {{code|lang=html|code=</h1>}}, bagaman ang ilan ay kumakatawan sa mga walang lamang elemento (''empty elements'') kaya walang kapareha, gaya ng <code><img></code>. Ang unang ''tag'' sa pares ay tinatawag na ''start tag'' o simulang ''tag'', at ang ikalawa ay ''end tag'' o katapusang ''tag'' (tinatawag din silang ''opening tag'' at ''closing tag''). Isa pang mahalagang bahagi ay ang ''HTML document type declaration'', na nagsisilbing magpatakbo ng ''standards mode rendering''. Narito ang isang halimbawa ng klasikong programang "''Hello, World!''" ("Pagbati, Mundo!"): <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Ito ang pamagat</title> </head> <body> <div> <p>Pagbati mundo!</p> </div> </body> </html> </syntaxhighlight>Ang tekstong nasa pagitan ng <code>{{code|lang=html|code=<html>}}</code> at {{code|lang=html|code=</html>}} ay naglalarawan sa ''web page'', at ang tekstong nasa pagitan ng {{code|lang=html|code=<body>}} at {{code|lang=html|code=</body>}} ang nakikitang nilalaman ng pahina. ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] 3y2cm9bvaolrqr9xbjcovrw17z4izfm 2200871 2200870 2026-04-03T02:36:24Z Jojit fb 38 /* Markup */ 2200871 wikitext text/x-wiki Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language{{efn|Bagaman maaaring patakbuhin ang HTML ''code'' sa isang ''browser'', hindi ito itinuturing na isang ''[[programming language]]'' sa diskurso tungkol sa mga ''programming language''.<ref>{{Cite book |last1=Hermans |first1=Felienne |last2=Schlesinger |first2=Ari |title=Proceedings of the 2024 ACM SIGPLAN International Symposium on New Ideas, New Paradigms, and Reflections on Programming and Software |chapter=A Case for Feminism in Programming Language Design |date=2024-10-17 |language=en |publisher=ACM |pages=205–222 |doi=10.1145/3689492.3689809 |isbn=979-8-4007-1215-9 |url=https://research.vu.nl/en/publications/a2c62236-5bd4-4351-b492-8a7b0d728ea5 }}</ref>}}'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997.<ref name="deprecated">{{cite web |date=Disyembre 18, 1997 |title=HTML 4.0 Specification — W3C Recommendation — Conformance: requirements and recommendations |url=https://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html#deprecated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705040855/http://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html |archive-date=Hulyo 5, 2015 |access-date=Hulyo 6, 2015 |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref> Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. == Markup == Ang ''HTML markup'' ay binubuo ng ilang mahahalagang bahagi, kabilang ang mga tinatawag na ''tag'' (at ang kanilang mga ''attribute''), mga ''character-based data type'', ''character reference'', at ''entity reference''. Ang mga ''HTML tag'' ay karaniwang nasa pares tulad ng {{code|lang=html|code=<h1>}} at {{code|lang=html|code=</h1>}}, bagaman ang ilan ay kumakatawan sa mga walang lamang elemento (''empty elements'') kaya walang kapareha, gaya ng <code><img></code>. Ang unang ''tag'' sa pares ay tinatawag na ''start tag'' o simulang ''tag'', at ang ikalawa ay ''end tag'' o katapusang ''tag'' (tinatawag din silang ''opening tag'' at ''closing tag''). Isa pang mahalagang bahagi ay ang ''HTML document type declaration'', na nagsisilbing magpatakbo ng ''standards mode rendering''. Narito ang isang halimbawa ng klasikong programang "''Hello, World!''" ("Pagbati, Mundo!"): <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Ito ang pamagat</title> </head> <body> <div> <p>Pagbati mundo!</p> </div> </body> </html> </syntaxhighlight>Ang tekstong nasa pagitan ng <code>{{code|lang=html|code=<html>}}</code> at {{code|lang=html|code=</html>}} ay naglalarawan sa ''web page'', at ang tekstong nasa pagitan ng {{code|lang=html|code=<body>}} at {{code|lang=html|code=</body>}} ang nakikitang nilalaman ng pahina. Ang ''markup text'' na {{code|lang=html|code=<title>Ito ang pamagat</title>}} ay nagtatakda ng pamagat ng pahina na ipinapakita sa mga tab at pamagat ng bintana ng ''browser'', at ang ''tag'' na {{code|lang=html|code=<div>}} ay tumutukoy sa isang dibisyon ng pahina na ginagamit para sa mas madaling ''styling''. Sa pagitan ng {{code|<head>|HTML}} at {{code|</head>|HTML}}, maaaring gamitin ang elementong {{code|<meta>|HTML}} upang tukuyin ang ''metadata'' ng ''[[web page]]''. Ang ''Document Type Declaration'' na {{code|lang=html|code=<!DOCTYPE html>}} ay para sa HTML5. Kapag walang ganitong deklarasyon, ang iba’t ibang ''browser'' ay babalik sa tinatawag na "''quirks mode''" para sa pag-''render''. ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] 0r8964cwsovyn6mu6jjl2dxajlt6fi3 2200872 2200871 2026-04-03T02:39:12Z Jojit fb 38 /* Markup */ 2200872 wikitext text/x-wiki Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language{{efn|Bagaman maaaring patakbuhin ang HTML ''code'' sa isang ''browser'', hindi ito itinuturing na isang ''[[programming language]]'' sa diskurso tungkol sa mga ''programming language''.<ref>{{Cite book |last1=Hermans |first1=Felienne |last2=Schlesinger |first2=Ari |title=Proceedings of the 2024 ACM SIGPLAN International Symposium on New Ideas, New Paradigms, and Reflections on Programming and Software |chapter=A Case for Feminism in Programming Language Design |date=2024-10-17 |language=en |publisher=ACM |pages=205–222 |doi=10.1145/3689492.3689809 |isbn=979-8-4007-1215-9 |url=https://research.vu.nl/en/publications/a2c62236-5bd4-4351-b492-8a7b0d728ea5 }}</ref>}}'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997.<ref name="deprecated">{{cite web |date=Disyembre 18, 1997 |title=HTML 4.0 Specification — W3C Recommendation — Conformance: requirements and recommendations |url=https://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html#deprecated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705040855/http://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html |archive-date=Hulyo 5, 2015 |access-date=Hulyo 6, 2015 |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref> Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. == Markup == Ang ''HTML markup'' ay binubuo ng ilang mahahalagang bahagi, kabilang ang mga tinatawag na ''tag'' (at ang kanilang mga ''attribute''), mga ''character-based data type'', ''character reference'', at ''entity reference''. Ang mga ''HTML tag'' ay karaniwang nasa pares tulad ng {{code|lang=html|code=<h1>}} at {{code|lang=html|code=</h1>}}, bagaman ang ilan ay kumakatawan sa mga walang lamang elemento (''empty elements'') kaya walang kapareha, gaya ng <code><img></code>. Ang unang ''tag'' sa pares ay tinatawag na ''start tag'' o simulang ''tag'', at ang ikalawa ay ''end tag'' o katapusang ''tag'' (tinatawag din silang ''opening tag'' at ''closing tag''). Isa pang mahalagang bahagi ay ang ''HTML document type declaration'', na nagsisilbing magpatakbo ng ''standards mode rendering''. Narito ang isang halimbawa ng klasikong programang "''Hello, World!''" ("Pagbati, Mundo!"): <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Ito ang pamagat</title> </head> <body> <div> <p>Pagbati mundo!</p> </div> </body> </html> </syntaxhighlight>Ang tekstong nasa pagitan ng <code>{{code|lang=html|code=<html>}}</code> at {{code|lang=html|code=</html>}} ay naglalarawan sa ''web page'', at ang tekstong nasa pagitan ng {{code|lang=html|code=<body>}} at {{code|lang=html|code=</body>}} ang nakikitang nilalaman ng pahina. Ang ''markup text'' na {{code|lang=html|code=<title>Ito ang pamagat</title>}} ay nagtatakda ng pamagat ng pahina na ipinapakita sa mga tab at pamagat ng bintana ng ''browser'', at ang ''tag'' na {{code|lang=html|code=<div>}} ay tumutukoy sa isang dibisyon ng pahina na ginagamit para sa mas madaling ''styling''. Sa pagitan ng {{code|<head>|HTML}} at {{code|</head>|HTML}}, maaaring gamitin ang elementong {{code|<meta>|HTML}} upang tukuyin ang ''metadata'' ng ''[[web page]]''. Ang ''Document Type Declaration'' na {{code|lang=html|code=<!DOCTYPE html>}} ay para sa HTML5. Kapag walang ganitong deklarasyon, ang iba’t ibang ''browser'' ay babalik sa tinatawag na "''quirks mode''" para sa pag-''render''.<ref name="hsivonen">{{Cite web |title=Activating Browser Modes with Doctype |url=https://hsivonen.fi/doctype/ |access-date=2026-04-03 |website=hsivonen.fi |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] s4ep8bk1en0h4k4v8jqt4xernp074jj 2200873 2200872 2026-04-03T02:41:17Z Jojit fb 38 /* Markup */ 2200873 wikitext text/x-wiki Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language{{efn|Bagaman maaaring patakbuhin ang HTML ''code'' sa isang ''browser'', hindi ito itinuturing na isang ''[[programming language]]'' sa diskurso tungkol sa mga ''programming language''.<ref>{{Cite book |last1=Hermans |first1=Felienne |last2=Schlesinger |first2=Ari |title=Proceedings of the 2024 ACM SIGPLAN International Symposium on New Ideas, New Paradigms, and Reflections on Programming and Software |chapter=A Case for Feminism in Programming Language Design |date=2024-10-17 |language=en |publisher=ACM |pages=205–222 |doi=10.1145/3689492.3689809 |isbn=979-8-4007-1215-9 |url=https://research.vu.nl/en/publications/a2c62236-5bd4-4351-b492-8a7b0d728ea5 }}</ref>}}'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997.<ref name="deprecated">{{cite web |date=Disyembre 18, 1997 |title=HTML 4.0 Specification — W3C Recommendation — Conformance: requirements and recommendations |url=https://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html#deprecated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705040855/http://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html |archive-date=Hulyo 5, 2015 |access-date=Hulyo 6, 2015 |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref> Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. == Markup == Ang ''HTML markup'' ay binubuo ng ilang mahahalagang bahagi, kabilang ang mga tinatawag na ''tag'' (at ang kanilang mga ''attribute''), mga ''character-based data type'', ''character reference'', at ''entity reference''. Ang mga ''HTML tag'' ay karaniwang nasa pares tulad ng {{code|lang=html|code=<h1>}} at {{code|lang=html|code=</h1>}}, bagaman ang ilan ay kumakatawan sa mga walang lamang elemento (''empty elements'') kaya walang kapareha, gaya ng <code><img></code>. Ang unang ''tag'' sa pares ay tinatawag na ''start tag'' o simulang ''tag'', at ang ikalawa ay ''end tag'' o katapusang ''tag'' (tinatawag din silang ''opening tag'' at ''closing tag''). Isa pang mahalagang bahagi ay ang ''HTML document type declaration'', na nagsisilbing magpatakbo ng ''standards mode rendering''. Narito ang isang halimbawa ng klasikong programang "''Hello, World!''" ("Pagbati, Mundo!"): <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Ito ang pamagat</title> </head> <body> <div> <p>Pagbati mundo!</p> </div> </body> </html> </syntaxhighlight>Ang tekstong nasa pagitan ng <code>{{code|lang=html|code=<html>}}</code> at {{code|lang=html|code=</html>}} ay naglalarawan sa ''web page'', at ang tekstong nasa pagitan ng {{code|lang=html|code=<body>}} at {{code|lang=html|code=</body>}} ang nakikitang nilalaman ng pahina. Ang ''markup text'' na {{code|lang=html|code=<title>Ito ang pamagat</title>}} ay nagtatakda ng pamagat ng pahina na ipinapakita sa mga tab at pamagat ng bintana ng ''browser'', at ang ''tag'' na {{code|lang=html|code=<div>}} ay tumutukoy sa isang dibisyon ng pahina na ginagamit para sa mas madaling ''styling''. Sa pagitan ng {{code|<head>|HTML}} at {{code|</head>|HTML}}, maaaring gamitin ang elementong {{code|<meta>|HTML}} upang tukuyin ang ''metadata'' ng ''[[web page]]''. Ang ''Document Type Declaration'' na {{code|lang=html|code=<!DOCTYPE html>}} ay para sa HTML5. Kapag walang ganitong deklarasyon, ang iba't ibang ''browser'' ay babalik sa tinatawag na "''quirks mode''" para sa pag-''render''.<ref name="hsivonen">{{Cite web |title=Activating Browser Modes with Doctype |url=https://hsivonen.fi/doctype/ |access-date=2026-04-03 |website=hsivonen.fi |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] 2aytkf7v7iz8d7ucbkuf1d2wr7cd2i2 2200874 2200873 2026-04-03T02:48:42Z Jojit fb 38 2200874 wikitext text/x-wiki {{Infobox file format | name = HTML | icon = HTML5 logo and wordmark.svg | icon_size = 150px | _noextcode = on | extension = {{unbulleted list|<code>.html</code>|<code>.htm</code>}} | mime = text/html | type code = TEXT | uniform type = public.html | conforms to = | developer = {{unbulleted list|[[WHATWG]]|[[World Wide Web Consortium]] (W3C; formerly)}} | released = {{Start date and age|1993|df=yes}} | latest release version = [https://html.spec.whatwg.org/multipage/ Living Standard] | latest release date = | genre = [[Document file format]] | container for = [[HTML elements]] | contained by = [[Web browser]] | extended from = [[Standard Generalized Markup Language|SGML]] | extended to = [[XHTML]] | standards = | open = Yes | url = {{URL|https://html.spec.whatwg.org/}} | iconcaption = Official logo of [[HTML5]]<ref>{{Cite web | url=https://www.w3.org/html/ | title=W3C Html | access-date=2017-10-17 | archive-date=2009-02-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090221115704/http://www.w3.org/html/ | url-status=live }}</ref><!-- W3C officially uses the HTML5 logo --> }} Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language{{efn|Bagaman maaaring patakbuhin ang HTML ''code'' sa isang ''browser'', hindi ito itinuturing na isang ''[[programming language]]'' sa diskurso tungkol sa mga ''programming language''.<ref>{{Cite book |last1=Hermans |first1=Felienne |last2=Schlesinger |first2=Ari |title=Proceedings of the 2024 ACM SIGPLAN International Symposium on New Ideas, New Paradigms, and Reflections on Programming and Software |chapter=A Case for Feminism in Programming Language Design |date=2024-10-17 |language=en |publisher=ACM |pages=205–222 |doi=10.1145/3689492.3689809 |isbn=979-8-4007-1215-9 |url=https://research.vu.nl/en/publications/a2c62236-5bd4-4351-b492-8a7b0d728ea5 }}</ref>}}'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997.<ref name="deprecated">{{cite web |date=Disyembre 18, 1997 |title=HTML 4.0 Specification — W3C Recommendation — Conformance: requirements and recommendations |url=https://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html#deprecated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705040855/http://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html |archive-date=Hulyo 5, 2015 |access-date=Hulyo 6, 2015 |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref> Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. == Markup == Ang ''HTML markup'' ay binubuo ng ilang mahahalagang bahagi, kabilang ang mga tinatawag na ''tag'' (at ang kanilang mga ''attribute''), mga ''character-based data type'', ''character reference'', at ''entity reference''. Ang mga ''HTML tag'' ay karaniwang nasa pares tulad ng {{code|lang=html|code=<h1>}} at {{code|lang=html|code=</h1>}}, bagaman ang ilan ay kumakatawan sa mga walang lamang elemento (''empty elements'') kaya walang kapareha, gaya ng <code><img></code>. Ang unang ''tag'' sa pares ay tinatawag na ''start tag'' o simulang ''tag'', at ang ikalawa ay ''end tag'' o katapusang ''tag'' (tinatawag din silang ''opening tag'' at ''closing tag''). Isa pang mahalagang bahagi ay ang ''HTML document type declaration'', na nagsisilbing magpatakbo ng ''standards mode rendering''. Narito ang isang halimbawa ng klasikong programang "''Hello, World!''" ("Pagbati, Mundo!"): <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Ito ang pamagat</title> </head> <body> <div> <p>Pagbati mundo!</p> </div> </body> </html> </syntaxhighlight>Ang tekstong nasa pagitan ng <code>{{code|lang=html|code=<html>}}</code> at {{code|lang=html|code=</html>}} ay naglalarawan sa ''web page'', at ang tekstong nasa pagitan ng {{code|lang=html|code=<body>}} at {{code|lang=html|code=</body>}} ang nakikitang nilalaman ng pahina. Ang ''markup text'' na {{code|lang=html|code=<title>Ito ang pamagat</title>}} ay nagtatakda ng pamagat ng pahina na ipinapakita sa mga tab at pamagat ng bintana ng ''browser'', at ang ''tag'' na {{code|lang=html|code=<div>}} ay tumutukoy sa isang dibisyon ng pahina na ginagamit para sa mas madaling ''styling''. Sa pagitan ng {{code|<head>|HTML}} at {{code|</head>|HTML}}, maaaring gamitin ang elementong {{code|<meta>|HTML}} upang tukuyin ang ''metadata'' ng ''[[web page]]''. Ang ''Document Type Declaration'' na {{code|lang=html|code=<!DOCTYPE html>}} ay para sa HTML5. Kapag walang ganitong deklarasyon, ang iba't ibang ''browser'' ay babalik sa tinatawag na "''quirks mode''" para sa pag-''render''.<ref name="hsivonen">{{Cite web |title=Activating Browser Modes with Doctype |url=https://hsivonen.fi/doctype/ |access-date=2026-04-03 |website=hsivonen.fi |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] qkkalaj47tt144xy8r9in43f38geuys 2200878 2200874 2026-04-03T03:02:23Z Jojit fb 38 2200878 wikitext text/x-wiki {{Infobox file format | name = HTML | icon = HTML5 logo and wordmark.svg | icon_size = 150px | _noextcode = on | extension = {{unbulleted list|<code>.html</code>|<code>.htm</code>}} | mime = text/html | type code = TEXT | uniform type = public.html | conforms to = | developer = {{unbulleted list|[[WHATWG]]|[[World Wide Web Consortium]] (W3C; formerly)}} | released = {{Start date and age|1993|df=yes}} | latest release version = [https://html.spec.whatwg.org/multipage/ Living Standard] | latest release date = | genre = [[Document file format]] | container for = [[HTML elements]] | contained by = [[Web browser]] | extended from = [[Standard Generalized Markup Language|SGML]] | extended to = [[XHTML]] | standards = | open = Oo | url = {{URL|https://html.spec.whatwg.org/}} | iconcaption = Official logo of [[HTML5]]<ref>{{Cite web | url=https://www.w3.org/html/ | title=W3C Html | access-date=2017-10-17 | archive-date=2009-02-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090221115704/http://www.w3.org/html/ | url-status=live }}</ref><!-- W3C officially uses the HTML5 logo --> }} Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language{{efn|Bagaman maaaring patakbuhin ang HTML ''code'' sa isang ''browser'', hindi ito itinuturing na isang ''[[programming language]]'' sa diskurso tungkol sa mga ''programming language''.<ref>{{Cite book |last1=Hermans |first1=Felienne |last2=Schlesinger |first2=Ari |title=Proceedings of the 2024 ACM SIGPLAN International Symposium on New Ideas, New Paradigms, and Reflections on Programming and Software |chapter=A Case for Feminism in Programming Language Design |date=2024-10-17 |language=en |publisher=ACM |pages=205–222 |doi=10.1145/3689492.3689809 |isbn=979-8-4007-1215-9 |url=https://research.vu.nl/en/publications/a2c62236-5bd4-4351-b492-8a7b0d728ea5 }}</ref>}}'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997.<ref name="deprecated">{{cite web |date=Disyembre 18, 1997 |title=HTML 4.0 Specification — W3C Recommendation — Conformance: requirements and recommendations |url=https://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html#deprecated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705040855/http://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html |archive-date=Hulyo 5, 2015 |access-date=Hulyo 6, 2015 |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref> Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. == Markup == Ang ''HTML markup'' ay binubuo ng ilang mahahalagang bahagi, kabilang ang mga tinatawag na ''tag'' (at ang kanilang mga ''attribute''), mga ''character-based data type'', ''character reference'', at ''entity reference''. Ang mga ''HTML tag'' ay karaniwang nasa pares tulad ng {{code|lang=html|code=<h1>}} at {{code|lang=html|code=</h1>}}, bagaman ang ilan ay kumakatawan sa mga walang lamang elemento (''empty elements'') kaya walang kapareha, gaya ng <code><img></code>. Ang unang ''tag'' sa pares ay tinatawag na ''start tag'' o simulang ''tag'', at ang ikalawa ay ''end tag'' o katapusang ''tag'' (tinatawag din silang ''opening tag'' at ''closing tag''). Isa pang mahalagang bahagi ay ang ''HTML document type declaration'', na nagsisilbing magpatakbo ng ''standards mode rendering''. Narito ang isang halimbawa ng klasikong programang "''Hello, World!''" ("Pagbati, Mundo!"): <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Ito ang pamagat</title> </head> <body> <div> <p>Pagbati mundo!</p> </div> </body> </html> </syntaxhighlight>Ang tekstong nasa pagitan ng <code>{{code|lang=html|code=<html>}}</code> at {{code|lang=html|code=</html>}} ay naglalarawan sa ''web page'', at ang tekstong nasa pagitan ng {{code|lang=html|code=<body>}} at {{code|lang=html|code=</body>}} ang nakikitang nilalaman ng pahina. Ang ''markup text'' na {{code|lang=html|code=<title>Ito ang pamagat</title>}} ay nagtatakda ng pamagat ng pahina na ipinapakita sa mga tab at pamagat ng bintana ng ''browser'', at ang ''tag'' na {{code|lang=html|code=<div>}} ay tumutukoy sa isang dibisyon ng pahina na ginagamit para sa mas madaling ''styling''. Sa pagitan ng {{code|<head>|HTML}} at {{code|</head>|HTML}}, maaaring gamitin ang elementong {{code|<meta>|HTML}} upang tukuyin ang ''metadata'' ng ''[[web page]]''. Ang ''Document Type Declaration'' na {{code|lang=html|code=<!DOCTYPE html>}} ay para sa HTML5. Kapag walang ganitong deklarasyon, ang iba't ibang ''browser'' ay babalik sa tinatawag na "''quirks mode''" para sa pag-''render''.<ref name="hsivonen">{{Cite web |title=Activating Browser Modes with Doctype |url=https://hsivonen.fi/doctype/ |access-date=2026-04-03 |website=hsivonen.fi |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] rw4i44lakrrzynk7jdwpxq93rz4g6j2 2200879 2200878 2026-04-03T03:02:58Z Jojit fb 38 2200879 wikitext text/x-wiki {{Infobox file format | name = HTML | icon = HTML5 logo and wordmark.svg | icon_size = 150px | _noextcode = on | extension = {{unbulleted list|<code>.html</code>|<code>.htm</code>}} | mime = text/html | type code = TEXT | uniform type = public.html | conforms to = | developer = {{unbulleted list|WHATWG|World Wide Web Consortium (W3C; dati)}} | released = {{Start date and age|1993|df=yes}} | latest release version = [https://html.spec.whatwg.org/multipage/ Living Standard] | latest release date = | genre = [[Document file format]] | container for = [[HTML elements]] | contained by = [[Web browser]] | extended from = [[Standard Generalized Markup Language|SGML]] | extended to = [[XHTML]] | standards = | open = Oo | url = {{URL|https://html.spec.whatwg.org/}} | iconcaption = Official logo of [[HTML5]]<ref>{{Cite web | url=https://www.w3.org/html/ | title=W3C Html | access-date=2017-10-17 | archive-date=2009-02-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090221115704/http://www.w3.org/html/ | url-status=live }}</ref><!-- W3C officially uses the HTML5 logo --> }} Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language{{efn|Bagaman maaaring patakbuhin ang HTML ''code'' sa isang ''browser'', hindi ito itinuturing na isang ''[[programming language]]'' sa diskurso tungkol sa mga ''programming language''.<ref>{{Cite book |last1=Hermans |first1=Felienne |last2=Schlesinger |first2=Ari |title=Proceedings of the 2024 ACM SIGPLAN International Symposium on New Ideas, New Paradigms, and Reflections on Programming and Software |chapter=A Case for Feminism in Programming Language Design |date=2024-10-17 |language=en |publisher=ACM |pages=205–222 |doi=10.1145/3689492.3689809 |isbn=979-8-4007-1215-9 |url=https://research.vu.nl/en/publications/a2c62236-5bd4-4351-b492-8a7b0d728ea5 }}</ref>}}'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997.<ref name="deprecated">{{cite web |date=Disyembre 18, 1997 |title=HTML 4.0 Specification — W3C Recommendation — Conformance: requirements and recommendations |url=https://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html#deprecated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705040855/http://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html |archive-date=Hulyo 5, 2015 |access-date=Hulyo 6, 2015 |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref> Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. == Markup == Ang ''HTML markup'' ay binubuo ng ilang mahahalagang bahagi, kabilang ang mga tinatawag na ''tag'' (at ang kanilang mga ''attribute''), mga ''character-based data type'', ''character reference'', at ''entity reference''. Ang mga ''HTML tag'' ay karaniwang nasa pares tulad ng {{code|lang=html|code=<h1>}} at {{code|lang=html|code=</h1>}}, bagaman ang ilan ay kumakatawan sa mga walang lamang elemento (''empty elements'') kaya walang kapareha, gaya ng <code><img></code>. Ang unang ''tag'' sa pares ay tinatawag na ''start tag'' o simulang ''tag'', at ang ikalawa ay ''end tag'' o katapusang ''tag'' (tinatawag din silang ''opening tag'' at ''closing tag''). Isa pang mahalagang bahagi ay ang ''HTML document type declaration'', na nagsisilbing magpatakbo ng ''standards mode rendering''. Narito ang isang halimbawa ng klasikong programang "''Hello, World!''" ("Pagbati, Mundo!"): <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Ito ang pamagat</title> </head> <body> <div> <p>Pagbati mundo!</p> </div> </body> </html> </syntaxhighlight>Ang tekstong nasa pagitan ng <code>{{code|lang=html|code=<html>}}</code> at {{code|lang=html|code=</html>}} ay naglalarawan sa ''web page'', at ang tekstong nasa pagitan ng {{code|lang=html|code=<body>}} at {{code|lang=html|code=</body>}} ang nakikitang nilalaman ng pahina. Ang ''markup text'' na {{code|lang=html|code=<title>Ito ang pamagat</title>}} ay nagtatakda ng pamagat ng pahina na ipinapakita sa mga tab at pamagat ng bintana ng ''browser'', at ang ''tag'' na {{code|lang=html|code=<div>}} ay tumutukoy sa isang dibisyon ng pahina na ginagamit para sa mas madaling ''styling''. Sa pagitan ng {{code|<head>|HTML}} at {{code|</head>|HTML}}, maaaring gamitin ang elementong {{code|<meta>|HTML}} upang tukuyin ang ''metadata'' ng ''[[web page]]''. Ang ''Document Type Declaration'' na {{code|lang=html|code=<!DOCTYPE html>}} ay para sa HTML5. Kapag walang ganitong deklarasyon, ang iba't ibang ''browser'' ay babalik sa tinatawag na "''quirks mode''" para sa pag-''render''.<ref name="hsivonen">{{Cite web |title=Activating Browser Modes with Doctype |url=https://hsivonen.fi/doctype/ |access-date=2026-04-03 |website=hsivonen.fi |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] kmq74uiph60se8hvvb96fs3yz409jd9 2200880 2200879 2026-04-03T03:03:51Z Jojit fb 38 2200880 wikitext text/x-wiki {{Infobox file format | name = HTML | icon = HTML5 logo and wordmark.svg | icon_size = 150px | _noextcode = on | extension = {{unbulleted list|<code>.html</code>|<code>.htm</code>}} | mime = text/html | type code = TEXT | uniform type = public.html | developer = {{unbulleted list|WHATWG|World Wide Web Consortium (W3C; dati)}} | released = {{Start date and age|1993|df=yes}} | latest release version = [https://html.spec.whatwg.org/multipage/ Living Standard] | latest release date = | genre = [[Document file format]] | container for = [[HTML elements]] | contained by = [[Web browser]] | extended from = [[Standard Generalized Markup Language|SGML]] | extended to = [[XHTML]] | standards = | open = Oo | url = {{URL|https://html.spec.whatwg.org/}} | iconcaption = Opisyal na logo ng HTML5<ref>{{Cite web | url=https://www.w3.org/html/ | title=W3C Html | access-date=2017-10-17 | language=en |archive-date=2009-02-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090221115704/http://www.w3.org/html/ | url-status=live }}</ref><!-- W3C officially uses the HTML5 logo --> }} Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language{{efn|Bagaman maaaring patakbuhin ang HTML ''code'' sa isang ''browser'', hindi ito itinuturing na isang ''[[programming language]]'' sa diskurso tungkol sa mga ''programming language''.<ref>{{Cite book |last1=Hermans |first1=Felienne |last2=Schlesinger |first2=Ari |title=Proceedings of the 2024 ACM SIGPLAN International Symposium on New Ideas, New Paradigms, and Reflections on Programming and Software |chapter=A Case for Feminism in Programming Language Design |date=2024-10-17 |language=en |publisher=ACM |pages=205–222 |doi=10.1145/3689492.3689809 |isbn=979-8-4007-1215-9 |url=https://research.vu.nl/en/publications/a2c62236-5bd4-4351-b492-8a7b0d728ea5 }}</ref>}}'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997.<ref name="deprecated">{{cite web |date=Disyembre 18, 1997 |title=HTML 4.0 Specification — W3C Recommendation — Conformance: requirements and recommendations |url=https://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html#deprecated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705040855/http://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html |archive-date=Hulyo 5, 2015 |access-date=Hulyo 6, 2015 |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref> Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. == Markup == Ang ''HTML markup'' ay binubuo ng ilang mahahalagang bahagi, kabilang ang mga tinatawag na ''tag'' (at ang kanilang mga ''attribute''), mga ''character-based data type'', ''character reference'', at ''entity reference''. Ang mga ''HTML tag'' ay karaniwang nasa pares tulad ng {{code|lang=html|code=<h1>}} at {{code|lang=html|code=</h1>}}, bagaman ang ilan ay kumakatawan sa mga walang lamang elemento (''empty elements'') kaya walang kapareha, gaya ng <code><img></code>. Ang unang ''tag'' sa pares ay tinatawag na ''start tag'' o simulang ''tag'', at ang ikalawa ay ''end tag'' o katapusang ''tag'' (tinatawag din silang ''opening tag'' at ''closing tag''). Isa pang mahalagang bahagi ay ang ''HTML document type declaration'', na nagsisilbing magpatakbo ng ''standards mode rendering''. Narito ang isang halimbawa ng klasikong programang "''Hello, World!''" ("Pagbati, Mundo!"): <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Ito ang pamagat</title> </head> <body> <div> <p>Pagbati mundo!</p> </div> </body> </html> </syntaxhighlight>Ang tekstong nasa pagitan ng <code>{{code|lang=html|code=<html>}}</code> at {{code|lang=html|code=</html>}} ay naglalarawan sa ''web page'', at ang tekstong nasa pagitan ng {{code|lang=html|code=<body>}} at {{code|lang=html|code=</body>}} ang nakikitang nilalaman ng pahina. Ang ''markup text'' na {{code|lang=html|code=<title>Ito ang pamagat</title>}} ay nagtatakda ng pamagat ng pahina na ipinapakita sa mga tab at pamagat ng bintana ng ''browser'', at ang ''tag'' na {{code|lang=html|code=<div>}} ay tumutukoy sa isang dibisyon ng pahina na ginagamit para sa mas madaling ''styling''. Sa pagitan ng {{code|<head>|HTML}} at {{code|</head>|HTML}}, maaaring gamitin ang elementong {{code|<meta>|HTML}} upang tukuyin ang ''metadata'' ng ''[[web page]]''. Ang ''Document Type Declaration'' na {{code|lang=html|code=<!DOCTYPE html>}} ay para sa HTML5. Kapag walang ganitong deklarasyon, ang iba't ibang ''browser'' ay babalik sa tinatawag na "''quirks mode''" para sa pag-''render''.<ref name="hsivonen">{{Cite web |title=Activating Browser Modes with Doctype |url=https://hsivonen.fi/doctype/ |access-date=2026-04-03 |website=hsivonen.fi |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] i7vxwduxn80jyzmj1k51zlfu835uuca 2200881 2200880 2026-04-03T03:04:41Z Jojit fb 38 2200881 wikitext text/x-wiki {{Infobox file format | name = HTML | icon = HTML5 logo and wordmark.svg | icon_size = 150px | _noextcode = on | extension = {{unbulleted list|<code>.html</code>|<code>.htm</code>}} | mime = text/html | type code = TEXT | uniform type = public.html | developer = {{unbulleted list|WHATWG|World Wide Web Consortium (W3C; dati)}} | released = {{Start date and age|1993|df=yes}} | latest release version = [https://html.spec.whatwg.org/multipage/ Living Standard] | latest release date = | genre = ''Document file format'' | container for = ''HTML elements'' | contained by = [[Web browser]] | extended from = SGML | extended to = XHTML | open = Oo | url = {{URL|https://html.spec.whatwg.org/}} | iconcaption = Opisyal na logo ng HTML5<ref>{{Cite web | url=https://www.w3.org/html/ | title=W3C Html | access-date=2017-10-17 | language=en |archive-date=2009-02-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090221115704/http://www.w3.org/html/ | url-status=live }}</ref><!-- W3C officially uses the HTML5 logo --> }} Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language{{efn|Bagaman maaaring patakbuhin ang HTML ''code'' sa isang ''browser'', hindi ito itinuturing na isang ''[[programming language]]'' sa diskurso tungkol sa mga ''programming language''.<ref>{{Cite book |last1=Hermans |first1=Felienne |last2=Schlesinger |first2=Ari |title=Proceedings of the 2024 ACM SIGPLAN International Symposium on New Ideas, New Paradigms, and Reflections on Programming and Software |chapter=A Case for Feminism in Programming Language Design |date=2024-10-17 |language=en |publisher=ACM |pages=205–222 |doi=10.1145/3689492.3689809 |isbn=979-8-4007-1215-9 |url=https://research.vu.nl/en/publications/a2c62236-5bd4-4351-b492-8a7b0d728ea5 }}</ref>}}'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997.<ref name="deprecated">{{cite web |date=Disyembre 18, 1997 |title=HTML 4.0 Specification — W3C Recommendation — Conformance: requirements and recommendations |url=https://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html#deprecated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705040855/http://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html |archive-date=Hulyo 5, 2015 |access-date=Hulyo 6, 2015 |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref> Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. == Markup == Ang ''HTML markup'' ay binubuo ng ilang mahahalagang bahagi, kabilang ang mga tinatawag na ''tag'' (at ang kanilang mga ''attribute''), mga ''character-based data type'', ''character reference'', at ''entity reference''. Ang mga ''HTML tag'' ay karaniwang nasa pares tulad ng {{code|lang=html|code=<h1>}} at {{code|lang=html|code=</h1>}}, bagaman ang ilan ay kumakatawan sa mga walang lamang elemento (''empty elements'') kaya walang kapareha, gaya ng <code><img></code>. Ang unang ''tag'' sa pares ay tinatawag na ''start tag'' o simulang ''tag'', at ang ikalawa ay ''end tag'' o katapusang ''tag'' (tinatawag din silang ''opening tag'' at ''closing tag''). Isa pang mahalagang bahagi ay ang ''HTML document type declaration'', na nagsisilbing magpatakbo ng ''standards mode rendering''. Narito ang isang halimbawa ng klasikong programang "''Hello, World!''" ("Pagbati, Mundo!"): <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Ito ang pamagat</title> </head> <body> <div> <p>Pagbati mundo!</p> </div> </body> </html> </syntaxhighlight>Ang tekstong nasa pagitan ng <code>{{code|lang=html|code=<html>}}</code> at {{code|lang=html|code=</html>}} ay naglalarawan sa ''web page'', at ang tekstong nasa pagitan ng {{code|lang=html|code=<body>}} at {{code|lang=html|code=</body>}} ang nakikitang nilalaman ng pahina. Ang ''markup text'' na {{code|lang=html|code=<title>Ito ang pamagat</title>}} ay nagtatakda ng pamagat ng pahina na ipinapakita sa mga tab at pamagat ng bintana ng ''browser'', at ang ''tag'' na {{code|lang=html|code=<div>}} ay tumutukoy sa isang dibisyon ng pahina na ginagamit para sa mas madaling ''styling''. Sa pagitan ng {{code|<head>|HTML}} at {{code|</head>|HTML}}, maaaring gamitin ang elementong {{code|<meta>|HTML}} upang tukuyin ang ''metadata'' ng ''[[web page]]''. Ang ''Document Type Declaration'' na {{code|lang=html|code=<!DOCTYPE html>}} ay para sa HTML5. Kapag walang ganitong deklarasyon, ang iba't ibang ''browser'' ay babalik sa tinatawag na "''quirks mode''" para sa pag-''render''.<ref name="hsivonen">{{Cite web |title=Activating Browser Modes with Doctype |url=https://hsivonen.fi/doctype/ |access-date=2026-04-03 |website=hsivonen.fi |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] mrxr4nc5m16ihj6w8vk1dyajbwktb4p 2200882 2200881 2026-04-03T03:06:48Z Jojit fb 38 added [[Category:Wikang pangkompyuter]] using [[WP:HC|HotCat]] 2200882 wikitext text/x-wiki {{Infobox file format | name = HTML | icon = HTML5 logo and wordmark.svg | icon_size = 150px | _noextcode = on | extension = {{unbulleted list|<code>.html</code>|<code>.htm</code>}} | mime = text/html | type code = TEXT | uniform type = public.html | developer = {{unbulleted list|WHATWG|World Wide Web Consortium (W3C; dati)}} | released = {{Start date and age|1993|df=yes}} | latest release version = [https://html.spec.whatwg.org/multipage/ Living Standard] | latest release date = | genre = ''Document file format'' | container for = ''HTML elements'' | contained by = [[Web browser]] | extended from = SGML | extended to = XHTML | open = Oo | url = {{URL|https://html.spec.whatwg.org/}} | iconcaption = Opisyal na logo ng HTML5<ref>{{Cite web | url=https://www.w3.org/html/ | title=W3C Html | access-date=2017-10-17 | language=en |archive-date=2009-02-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090221115704/http://www.w3.org/html/ | url-status=live }}</ref><!-- W3C officially uses the HTML5 logo --> }} Ang '''Hypertext Markup Language (HTML)''' ay ang pamantayang ''markup language{{efn|Bagaman maaaring patakbuhin ang HTML ''code'' sa isang ''browser'', hindi ito itinuturing na isang ''[[programming language]]'' sa diskurso tungkol sa mga ''programming language''.<ref>{{Cite book |last1=Hermans |first1=Felienne |last2=Schlesinger |first2=Ari |title=Proceedings of the 2024 ACM SIGPLAN International Symposium on New Ideas, New Paradigms, and Reflections on Programming and Software |chapter=A Case for Feminism in Programming Language Design |date=2024-10-17 |language=en |publisher=ACM |pages=205–222 |doi=10.1145/3689492.3689809 |isbn=979-8-4007-1215-9 |url=https://research.vu.nl/en/publications/a2c62236-5bd4-4351-b492-8a7b0d728ea5 }}</ref>}}'' para sa mga dokumentong idinisenyo upang ipakita sa isang ''web browser''. Tinutukoy nito ang nilalaman at estruktura ng nilalaman sa web. Kadalasan, sinusuportahan ito ng mga teknolohiya tulad ng ''[[Cascading Style Sheets]] (CSS)'' at mga ''scripting language'' gaya ng [[JavaScript]]. Ang mga ''web browser'' ay tumatanggap ng mga dokumentong HTML mula sa isang ''[[web server]]'' o mula sa lokal na imbakan at nire-''render'' ang mga ito bilang mga ''multimedia web page''. Inilalarawan ng HTML ang estruktura ng isang ''web page'' sa paraang semantiko at, sa simula, ay may kasama ring mga pahiwatig para sa itsura nito. Ang mga ''HTML element'' ang bumubuo sa mga pahina ng HTML. Sa pamamagitan ng mga konstruksyon ng HTML, maaaring isama sa pahina ang mga larawan at iba pang bagay tulad ng mga interaktibong ''form''. Nagbibigay ang HTML ng paraan upang makalikha ng mga organisadong dokumento sa pamamagitan ng pagtukoy ng semantikong estruktura para sa teksto tulad ng mga pamagat, talata, listahan, ''link'', sipi, at iba pang bahagi. Ang mga elementong HTML ay tinutukoy sa pamamagitan ng mga ''tag'', na isinusulat gamit ang mga ''angle bracket'' o [[panaklong]] na anggulo. Ang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<img>}} at {{code|<input>|lang=html}} ay direktang naglalagay ng nilalaman sa pahina. Samantala, ang ibang mga ''tag'' tulad ng {{code|lang=html|code=<p>}} at {{code|lang=html|code=</p>}} ay bumabalot at nagbibigay ng impormasyon tungkol sa teksto ng dokumento at maaaring maglaman ng mga ''sub-element tag''. Hindi ipinapakita ng mga ''browser'' ang mga ''tag'' ng HTML, ngunit ginagamit ang mga ito upang maunawaan at maipakita nang tama ang nilalaman ng pahina. Maaaring maglaman ang HTML ng mga programang nakasulat sa isang ''scripting language'' tulad ng JavaScript, na nakaaapekto sa asal at nilalaman ng mga ''web page''. Ang pagsasama ng CSS ay nagtatakda ng anyo at ayos ng nilalaman. Ang ''World Wide Web Consortium (W3C)'', na dating tagapangalaga ng pamantayan ng HTML at kasalukuyang tagapangalaga ng pamantayan ng CSS, ay naghikayat ng paggamit ng CSS kaysa sa tahasang presentasyonal na HTML mula pa noong 1997.<ref name="deprecated">{{cite web |date=Disyembre 18, 1997 |title=HTML 4.0 Specification — W3C Recommendation — Conformance: requirements and recommendations |url=https://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html#deprecated |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150705040855/http://www.w3.org/TR/REC-html40-971218/conform.html |archive-date=Hulyo 5, 2015 |access-date=Hulyo 6, 2015 |publisher=World Wide Web Consortium |language=en}}</ref> Isang anyo ng HTML na kilala bilang HTML5 ang ginagamit upang magpakita ng bidyo at awdyo, pangunahin sa pamamagitan ng elementong {{code|<canvas>|lang=html}}, kasama ang JavaScript. == Markup == Ang ''HTML markup'' ay binubuo ng ilang mahahalagang bahagi, kabilang ang mga tinatawag na ''tag'' (at ang kanilang mga ''attribute''), mga ''character-based data type'', ''character reference'', at ''entity reference''. Ang mga ''HTML tag'' ay karaniwang nasa pares tulad ng {{code|lang=html|code=<h1>}} at {{code|lang=html|code=</h1>}}, bagaman ang ilan ay kumakatawan sa mga walang lamang elemento (''empty elements'') kaya walang kapareha, gaya ng <code><img></code>. Ang unang ''tag'' sa pares ay tinatawag na ''start tag'' o simulang ''tag'', at ang ikalawa ay ''end tag'' o katapusang ''tag'' (tinatawag din silang ''opening tag'' at ''closing tag''). Isa pang mahalagang bahagi ay ang ''HTML document type declaration'', na nagsisilbing magpatakbo ng ''standards mode rendering''. Narito ang isang halimbawa ng klasikong programang "''Hello, World!''" ("Pagbati, Mundo!"): <syntaxhighlight lang="html"> <!DOCTYPE html> <html> <head> <title>Ito ang pamagat</title> </head> <body> <div> <p>Pagbati mundo!</p> </div> </body> </html> </syntaxhighlight>Ang tekstong nasa pagitan ng <code>{{code|lang=html|code=<html>}}</code> at {{code|lang=html|code=</html>}} ay naglalarawan sa ''web page'', at ang tekstong nasa pagitan ng {{code|lang=html|code=<body>}} at {{code|lang=html|code=</body>}} ang nakikitang nilalaman ng pahina. Ang ''markup text'' na {{code|lang=html|code=<title>Ito ang pamagat</title>}} ay nagtatakda ng pamagat ng pahina na ipinapakita sa mga tab at pamagat ng bintana ng ''browser'', at ang ''tag'' na {{code|lang=html|code=<div>}} ay tumutukoy sa isang dibisyon ng pahina na ginagamit para sa mas madaling ''styling''. Sa pagitan ng {{code|<head>|HTML}} at {{code|</head>|HTML}}, maaaring gamitin ang elementong {{code|<meta>|HTML}} upang tukuyin ang ''metadata'' ng ''[[web page]]''. Ang ''Document Type Declaration'' na {{code|lang=html|code=<!DOCTYPE html>}} ay para sa HTML5. Kapag walang ganitong deklarasyon, ang iba't ibang ''browser'' ay babalik sa tinatawag na "''quirks mode''" para sa pag-''render''.<ref name="hsivonen">{{Cite web |title=Activating Browser Modes with Doctype |url=https://hsivonen.fi/doctype/ |access-date=2026-04-03 |website=hsivonen.fi |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Internet]] [[Kategorya:Wikang pangkompyuter]] njz0vfarc6lblxtdz61gbx6ps17klss 0 4236 2201004 2168917 2026-04-03T07:58:52Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2201004 wikitext text/x-wiki :''Para sa pagkaing pangmeryenda at pulutan, tingnan ang [[Tapas]]. Tingnan din ang [[tapa (paglilinaw)]].'' [[Talaksan:Tapsilog_in_saudi_arabia.jpg|thumb|Tapa, sinangag, na may kasamang ried rice,parsley,pork,itlog,kamatis,pepino]] Ang '''tapa'''<ref name="FCHA"> Laquian, Eleanor at Irene Sobreviñas. ''Filipino Cooking Here and Abroad'', nasa wikang Ingles, 1977 (Unang Taon ng Paglilimbag), National Bookstore, Lungsod ng Maynila, Pilipinas, may 194 na mga pahina, ISBN 9710800620</ref> o '''pindang'''<ref name=JETE>{{cite-JETE|Pindang, tapa at tapang usa}}</ref> ay isang popular na [[pagkain|ulam]] sa [[Pilipinas]]. Kadalasang itong mga maninipis na hiwa ng [[Pagpapatuyo ng pagkain|tinuyong]]<ref name=FCHA/> [[laman]] ng [[Baka (pagkain)|baka]] ngunit maari ding [[tinapa|itapa]] ang ibang karne o [[isda]]. Karaniwan ay pinapang-almusal o pang-agahan ito kasama ng [[pagsangag|sinangag]] na [[kanin]]. Madalas din itong kainin kasama ng [[Itlog (pagkain)|itlog]], na maaaring pinrito, pinaalat, o kung-ano pa, [[kamatis]], o ng [[suka]]. Hinango ang salitang "tapa" mula sa salitang [[wikang Kastila|Kastila]] na ''[[tapas]]'', mga pagkaing merienda na nagmula bilang panakip (''tapa'') ng mga inumin upang hindi langawin. Ginagawang tapa rin ang karne ng [[usa]].<ref name=JETE/> Karaniwang panimpla sa paghahanda ng mga tinatapa o tinutuyong (isang proseso tinatawag ding "paggamot" sa) karne ang asin at suka.<ref name=RBFC>{{cite-RBFC}}</ref> == Tapsilog == Tinatawag na '''tapsilog''' ang magkakasamang tapa, sinangag, at itlog, at '''tapsihan''' ang tawag sa mga [[restauran]] na tapsilog ang pangunahing tinintinda. Ngunit sang-ayon sa CopongCopong's Pinoy Slang Dictionary, mga salitang [[balbal]] ang mga salitang "tapsilog" [http://www.klockworkx.com/copongcopong/?tapsilog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050921004517/http://klockworkx.com/copongcopong/?tapsilog |date=2005-09-21 }} at "tapsihan" [http://www.klockworkx.com/copongcopong/?tapsihan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050514205647/http://klockworkx.com/copongcopong/?tapsihan |date=2005-05-14 }}. Bagaman ginagamit ang mga salitang ito sa karamihan sa mga nagtitinda nito at madalas banggitin ng halos lahat ng uri ng mga [[Mamamayang Pilipino|Pilipino]], kung gayon, maaaring ituring ang mga salitang ito bilang kasama sa pamantayang [[wika]] at hindi salitang balbal. At hinggil sa salitang "tapsilog", nilalagyan ng [[hulapi]]ng ''silog'' sa kanilang pangalan ang lahat ng ulam na may kasamang sinangag at itlog. Katulad ng mga sumusunod: * Adosilog - [[adobo]], sinangag at itlog * Bangsilog - [[bangus]], sinangag at itlog * Bisteksilog - [[bistek]], sinangag at itlog * Dangsilog - [[danggit]], sinangag at itlog * Chosilog - [[chorizo]], sinangag at itlog * Chiksilog - ''chicken'' ([[Manok (pagkain)|manok]]), sinangag at itlog * Cornsilog - ''[[Corned Beef]]'', sinangang at itlog * Hotsilog - [[hotdog]], sinangag at itlog * Longsilog - [[longganisa]], sinangang at itlog * Litsilog - [[lechon]], sinangag at itlog * Tosilog - [[tocino]], sinangag at itlog === Mga nagtitinda ng tapsilog === Karaniwang makikita ang mga malilit na mga tapsihan sa bawat [[barangay]] ngunit may mga malalaking mga [[negosyo]] ang nagtitinda din ng tapsilog katulad ng Tapa King at Goto King. Nagtitinda din ng tapsilog kahit ang mga malalaking ''fast food'' katulad ng [[Jollibee]] at [[McDonald's]] sa kanilang mga [[almusal]] sa Pilipinas. == Tingnan din == * [[Bistek Tagalog]] *[[Lutuing Pilipino]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Category:Lutuing Pilipino]] [[Kategorya:Pinatuyong pagkain]] 51oz7zprhh34yuowk8mhzqxg3hkygb8 0 5662 2200802 1882705 2026-04-02T14:17:54Z Mayivobkal 160592 2200802 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Nobyembre 2010}} '''Rico Barrera''' (ipinanganak na may pangalang '''Frederick Barrera''' noong [[Disyembre 29]], [[1984]] sa [[Lungsod ng Olongapo]] [[Pilipinas]]) ay isa sa mga labingdalawa ([[12]]) magkakasambahay ng [[Pinoy Big Brother]], isang palabas sa [[ABS-CBN]]. Siya ang kauna-unahang natanggal matapos ang dalawangpu't isang ([[21]]) pamamalagi niya sa bahay ni [[Pinoy Big Brother|Kuya]]. Pagkatapos ng Pinoy Big Brother, naging flight steward siya at ngayon ay isang negosyante. Sumali siya sa FrontRow International noong 2012 at ngayon ay kabilang sa Millionaires Club of FrontRow. ==Tungkol sa kaniya== *'''[[Libangan]]:''' Manood ng dayuhang pelikula, pag-iistilo ng buhok. *'''[[Pilosopiya]] sa buhay:''' Ang buhay ay hindi parang kama na gawa sa rosas. *'''Kinatatakutan:''' maging taong walang pinatutunguhan o walang kwenta *'''Ang [[pag-ibig]] ay...:''' Isang kalokohan *'''Inilarawan ang sarili gamit ang tatlong salita na:''' Matangkad, katamtamang kulay, at matipuno ==Mga paborito== *'''Palabas sa [[Telebisyon]]:''' Reality TV shows *'''Aktor:''' [[Johnny Depp]], [[Colin Farrell]] *'''Aktres:''' [[Jessica Alba]] *'''[[Pelikula]]:''' [[Troy (film)|Troy]] *'''[[Musika|Awit]]:''' Right here waiting *'''Tauhan ng isang 'Cartoon':''' X-Men's [[Wolverine (comics)|Wolverine]] ==Pagpapaalis sa bahay == Si '''Rico''' ay isa sa tatlong napili na tatanggalin sa Pinoy Big Brother. Sa lahat ng magkakasambahay, siya lamang ang napili na si Kuya mismo ang pumili sa kanya, na kapansin pansin na walang sinuman sa kasambahay ni Rico sa Pinoy Big Brother ang bumoto sa kanya. At dahil 10% lamang ang nakuha nyang suporta sa mga manonood (na bumoboto sa pamamagitan ng kanilang cellphone o landline phones)laban sa 11% na nakuha ni Raquel at 79% na boto na nakuha ni Franzen, natanggal si Rico nitong ika-sampu ng Setyembre, 2005. ==Tingnan din== *[[Pinoy Big Brother]] **[[Chx Alcalá]] ==Kawing palabas== *[http://www.pinoybigbrother.com/ Opisyal na ''website'' ng Pinoy Big Brother] *[http://www.mypinoybigbrother.com/ Pinoy Big Brother forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051001071244/http://mypinoybigbrother.com/ |date=2005-10-01 }} *[http://www.mypinoybigbrother.com/forum-7.html Thread ni Rico sa My Pinoy Big Brother forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051030101657/http://mypinoybigbrother.com/forum-7.html |date=2005-10-30 }} {{DEFAULTSORT:Barrera, Rico}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1984]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga Kapampangan]] [[Kategorya:Pinoy Big Brother|Barrera, Rico]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] {{pilipinas-stub}} bk3x0wdlfozxmpg1ug8wf69wkehjf95 0 6027 2200784 2043954 2026-04-02T13:48:05Z Jojit fb 38 2200784 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Pebrero 2014}} {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Manuel Estabillo Arguilla''' (Hunyo 17, 1911{{ndash}}Agosto 30, 1944) ay isang manunulat sa [[Wikang Ingles|Ingles]], bayani at martir na [[Mga Ilokano|Ilokano]]. Siya ay nakilala sa kanyang maikling kuwento na "How My Brother Leon Brought Home a Wife", ang pangunahing kuwento sa koleksiyon na ''How My Brother Leon Brought Home a Wife and Other Short Stories'' na nanalo ng unang gantimpala sa Commonwealth Literary Contest noong 1940. Inilimbang ang kanyang mga kuwento na "Midsummer" at "Heat" sa [[Estados Unidos]] ng Prairie Schooner. Karamihan sa mga kuwento ni Arguilla ay nagpapakita ng tagpo sa Barrio Nagrebcan, [[Bauang, La Union|Bauang]], [[La Union]] kung saan siya ipinanganak. Ang kanyang pagmamahal sa kanyang bayang kapanganakan, pinagtibay ng kanyang pakikisalamuha sa mga magsasaka ng [[Ilocos]], ay nanatiling matibay kahit na lumipat siya sa Maynila. Natapos niya ang kursong BS Education noong 1933 sa [[Unibersidad ng Pilipinas]] kung saan siya ay naging kasapi at pagkaraan ay naging pangulo ng U.P. Writer's Club at editor ng ''Literary Apprentice'' ng unibersidad. Ikinasal siya kay Lydia Villanueva, isa ring matalinong nanunulat sa Ingles, at naniraha sa Ermita, Maynila. Siya ay naging guro ng malikhaing pagsusulat (''creative writing'') sa [[University of Manila]], at pakaraan ay nagtrabaho sa Bureau of Public Welfare bilang ''managing editor'' ng ''Welfare Advocate'', ang lathalain ng tanggapan, hanggang 1943. Pagkaraan ay hinirang siya sa Board of Censors. Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lihim siyang nagtatag ng ''guerrilla intelligence unit'' laban sa mga Hapon. Noong Oktubre 1944, siya ay nahuli, pinahirapan at binitay ng [[Imperial Japanese Army|hukbong Hapon]] sa [[Fort Santiago]]. == Gawa == Maiikling kuwento: * How My Brother Leon Brought Home a Wife * Midsummer * Heat * Morning in Nagrebcan * Ato * A Son Is Born * The Strongest Man * Mr. Alisangco * Though Young He Is Married * The Maid, the Man, and the Wife * Elias * Imperfect Farewell * Felisa * The Long Vacation * Caps and Lower Case * The Socialists * Epilogue to Revolt * Apes and Men * Rice == Sanggunian == * ''Dictionary of Philippine Biography,'' Volume 3, Filipiniana Publications, Quezon City, 1986 * ''Filipino Writers in English'' by Florentino B. Valeros and Estrellita V. Gruenberg, New Day Publishers, Quezon City, 1987 * ''"Maysa a Ruknoy ken ni Manuel E. Arguilla,"'' RIMAT Magazine, Quezon City, Oktubre 2004 {{Authority control}} {{BD|1911|1944|Arguilla, Manuel}} [[Kategorya:Mga Ilokano|Arguilla, Manuel]] [[Kategorya:Mga manunulat mula sa Pilipinas]] jjlr74kq14aufsqqiaaw3qhviwe9gf2 2200785 2200784 2026-04-02T13:48:41Z Jojit fb 38 /* Sanggunian */ 2200785 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Pebrero 2014}} {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Manuel Estabillo Arguilla''' (Hunyo 17, 1911{{ndash}}Agosto 30, 1944) ay isang manunulat sa [[Wikang Ingles|Ingles]], bayani at martir na [[Mga Ilokano|Ilokano]]. Siya ay nakilala sa kanyang maikling kuwento na "How My Brother Leon Brought Home a Wife", ang pangunahing kuwento sa koleksiyon na ''How My Brother Leon Brought Home a Wife and Other Short Stories'' na nanalo ng unang gantimpala sa Commonwealth Literary Contest noong 1940. Inilimbang ang kanyang mga kuwento na "Midsummer" at "Heat" sa [[Estados Unidos]] ng Prairie Schooner. Karamihan sa mga kuwento ni Arguilla ay nagpapakita ng tagpo sa Barrio Nagrebcan, [[Bauang, La Union|Bauang]], [[La Union]] kung saan siya ipinanganak. Ang kanyang pagmamahal sa kanyang bayang kapanganakan, pinagtibay ng kanyang pakikisalamuha sa mga magsasaka ng [[Ilocos]], ay nanatiling matibay kahit na lumipat siya sa Maynila. Natapos niya ang kursong BS Education noong 1933 sa [[Unibersidad ng Pilipinas]] kung saan siya ay naging kasapi at pagkaraan ay naging pangulo ng U.P. Writer's Club at editor ng ''Literary Apprentice'' ng unibersidad. Ikinasal siya kay Lydia Villanueva, isa ring matalinong nanunulat sa Ingles, at naniraha sa Ermita, Maynila. Siya ay naging guro ng malikhaing pagsusulat (''creative writing'') sa [[University of Manila]], at pakaraan ay nagtrabaho sa Bureau of Public Welfare bilang ''managing editor'' ng ''Welfare Advocate'', ang lathalain ng tanggapan, hanggang 1943. Pagkaraan ay hinirang siya sa Board of Censors. Noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], lihim siyang nagtatag ng ''guerrilla intelligence unit'' laban sa mga Hapon. Noong Oktubre 1944, siya ay nahuli, pinahirapan at binitay ng [[Imperial Japanese Army|hukbong Hapon]] sa [[Fort Santiago]]. == Gawa == Maiikling kuwento: * How My Brother Leon Brought Home a Wife * Midsummer * Heat * Morning in Nagrebcan * Ato * A Son Is Born * The Strongest Man * Mr. Alisangco * Though Young He Is Married * The Maid, the Man, and the Wife * Elias * Imperfect Farewell * Felisa * The Long Vacation * Caps and Lower Case * The Socialists * Epilogue to Revolt * Apes and Men * Rice == Talababa == * ''Dictionary of Philippine Biography,'' Volume 3, Filipiniana Publications, Quezon City, 1986 * ''Filipino Writers in English'' by Florentino B. Valeros and Estrellita V. Gruenberg, New Day Publishers, Quezon City, 1987 * ''"Maysa a Ruknoy ken ni Manuel E. Arguilla,"'' RIMAT Magazine, Quezon City, Oktubre 2004 ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Authority control}} {{BD|1911|1944|Arguilla, Manuel}} [[Kategorya:Mga Ilokano|Arguilla, Manuel]] [[Kategorya:Mga manunulat mula sa Pilipinas]] bq4x6bkjgq0ziz6iya7s4f2tqq39k2r 0 6793 2200903 2192348 2026-04-03T04:57:53Z TentingZones1 122212 dagdag 2200903 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = Burkina Faso |common_name = Burkina Faso |image_flag = Flag of Burkina Faso.svg |image_coat = Burkina Faso COA.png |national_motto = "Unité, Progrès, Justice"{{spaces|2}}<small>([[Wikang Pranses|Pranses]])<br />"Unity, Progress, Justice"</small> |image_map = LocationBurkinaFaso.svg |national_anthem = ''[[Une Seule Nuit]]''{{spaces|2}}<small>([[French language|French]])<br />"One Single Night"</small> |official_languages = [[Wikang Pranses|Pranses]] |capital = [[Ouagadougou]] |largest_city = capital |government_type = [[:en:Semi-presidential system|Semi-presidential]] [[Republika|republic]] |leader_title1 = [[:en:President of Burkina Faso|Pangulo]] |leader_name1 = {{#statements:P35}} |leader_title2 = [[:en:Prime Minister of Burkina Faso|Punong Ministro]] |leader_name2 = {{#statements:P6}} |area_km2 = 274000 |area_sq_mi = 105792 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = ika-74 |percent_water = 0.1% |population_estimate = {{formatnum:{{Infobox settlement/Wikidata/population_total}}}} |population_estimate_year = {{Infobox settlement/Wikidata/population_as_of}} |population_estimate_rank = |population_census = 10,312,669 |population_census_year = 1996 |population_density_km2 = 48 |population_density_sq_mi = 124 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = ika-145 |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP = $16.845 bilyon¹ |GDP_PPP_rank = ika-117 |GDP_PPP_per_capita = $1,284 |GDP_PPP_per_capita_rank = ika-163 |HDI_year = 2004 |HDI = 0.342 |HDI_rank = ika-174 |sovereignty_type = [[Kalayaan]] |sovereignty_note = mula sa [[Pransiya]] |established_event1 = Petsa |established_date1 = 5 Agosto 1960 |currency = [[:en:CFA franc|CFA franc]] |currency_code = XOF |time_zone = [[:en:Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = |time_zone_DST = ''-'' |utc_offset_DST = |cctld = [[.bf]] |calling_code = 226 |footnotes = ¹ Ang data dito ay isang pagtataya para sa taong 2005 na ginawa ng International Monetary Fund noong Abril 2005. }} Ang '''Burkina Faso''' ay isang [[bansang looban]] sa [[Kanlurang Aprika]] na napapaligiran ng anim na mga bansa — [[Mali]] sa hilaga, [[Niger]] sa silangan, [[Benin]] sa timog-silangan, [[Togo]] at [[Ghana]] sa timog, at [[Côte d'Ivoire]] sa timog-kanluran. Dating [[Upper Volta|Republika ng Upper Volta]], binago ang pangalan noong 4 Agosto 1984 ni Pangulong [[Thomas Sankara]] upang ikahulugang "ang lupain ng mga matutuwid na tao" (o "matuwid na lupain") sa [[Mossi]] at [[Dioula]], ang pangunahing mga wika sa bansa. Naging malaya sila sa [[Pransiya]] noong 1960. Nagkaroon ng halalang may maramihang partido noong dekada [[dekada 1970|1970]] at [[dekada 1980|1980]] dahil sa hindi pagiging matatag ng [[pamahalaan]]. May mga ilang daang libong manggagawa sa mga kabukiran ang nangibang-pook bawat taon sa [[Côte d'Ivoire]] at [[Ghana]] upang maghanap ng trabaho. Tinatawag na [[Burkinabé]] ang mga nakatira sa Burkina Faso. Ang Burkina Faso ay isa sa mga hindi gaanong maunlad na bansa sa mundo, na may GDP na $16.226 bilyon. Humigit-kumulang 63.8 porsiyento ng populasyon nito ang nagsasagawa ng [[Islam]], habang 26.3 porsiyento ang nagsasagawa ng [[Kristiyanismo]].<ref name=":1">{{cite web |last=Aib |first=Az |date=2022-07-01 |title=Burkina: 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel) |url=https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |access-date=2022-10-15 |website=AIB – Agence d'Information du Burkina |language=fr-FR |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326030716/https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |archive-date=2023-03-26}}</ref> Ang opisyal na wika ng pamahalaan at negosyo ng bansa dati ay ang [[wikang Pranses]]; ang katayuan nito ay ibinaba sa pamamagitan ng pag-amyenda sa konstitusyon na niratipikahan noong Enero 2024, na ginawang "wika ng trabaho" ng bansa ang Pranses, kasama ng [[wikang Ingles|Ingles]].<ref>{{Cite web |last=Toe |first=Olivier |date=2024-01-26 |title=Burkina Faso: Captain Ibrahim Traoré formalises constitutional amendment in line with national realities |url=https://afriktimes.info/burkina-faso-captain-ibrahim-traore-formalises-constitutional-amendment-in-line-with-national-realities/ |access-date=2024-02-11 |website=AfrikTimes |language=en-GB |archive-date=2024-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215235549/https://afriktimes.info/burkina-faso-captain-ibrahim-traore-formalises-constitutional-amendment-in-line-with-national-realities/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=2024-01-22 |title=Decret Promulguant La Loi Constitutionnelle N° 045-2023/ALT |trans-title=Decree Promulgating Constitutional Law No. 045-2023/ALT |url=https://www.wakatsera.com/wp-content/uploads/2024/01/Decret-Promulguant-la-loi-constitutionnelle-n045-2023-ALT-du-30-12-2023-portant-revision-de-la-Constitution.pdf |language=fr |access-date=2024-06-01 |archive-date=2024-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240801113654/https://www.wakatsera.com/wp-content/uploads/2024/01/Decret-Promulguant-la-loi-constitutionnelle-n045-2023-ALT-du-30-12-2023-portant-revision-de-la-Constitution.pdf |url-status=dead }}</ref> Mayroong 60 katutubong wika na opisyal na kinikilala ng gobyerno ng Burkinabè, na may pinakakaraniwang wika, ang Mooré, na sinasalita ng mahigit kalahati ng populasyon. Ang bansa ay may malakas na kultura at heograpikal na biodiverse, na may maraming reserbang [[ginto]], [[mangganeso]], [[tanso]], at [[limestone]]. Ang sining ng Burkinabè ay may mayaman at mahabang kasaysayan, at kilala sa buong mundo para sa istilong orthodox nito.<ref>Roy, Christopher D. "Countries of Africa: Burkina Faso," Art and Life in Africa, {{cite web |title=Countries Resources |url=http://www.uiowa.edu/~africart/toc/countries.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140115211048/http://www.uiowa.edu/~africart/toc/countries.html |archive-date=2014-01-15 |access-date=2014-04-14}}</ref> Ang bansa ay pinamamahalaan bilang isang semi-presidential na republika na may executive, legislative at judicial na kapangyarihan. Ang Burkina Faso ay miyembro ng United Nations, La Francophonie at Organization of Islamic Cooperation. Kasalukuyan itong sinuspinde mula sa [[ECOWAS]] at [[African Union]]. ==Heograpiya== [[Talaksan:Burkina sat.png|thumb]] [[Talaksan:Burkina Faso Map.jpg|thumb|Mapa ng Burkina Faso]] Ang Burkina Faso ay kadalasang nasa pagitan ng mga latitud na 9° at 15° H (isang maliit na lugar ang nasa hilaga ng 15°), at mga longhitud na 6° K at 3° S. Ito ay binubuo ng dalawang pangunahing uri ng kanayunan. Ang mas malaking bahagi ng bansa ay natatakpan ng isang peneplain, na bumubuo ng isang banayad na alun-alon na tanawin na may, sa ilang mga lugar, ilang nakahiwalay na burol, ang mga huling labi ng isang Precambrian massif. Ang timog-kanluran ng bansa, sa kabilang banda, ay bumubuo ng [[Precambrian|isang sandstone]] [[massif]], kung saan ang pinakamataas na tuktok, ang [[Ténakourou]], ay matatagpuan sa taas na 749 metro (2,457 talampakan). Ang massif ay napapaligiran ng matatalim na bangin na hanggang 150 m (492 talampakan) ang taas. Ang average na altitude ng Burkina Faso ay 400 m (1,312 talampakan) at ang pagkakaiba sa pagitan ng pinakamataas at pinakamababang lupain ay hindi hihigit sa 600 m (1,969 talampakan). Utang ng bansa ang dating pangalan nito na Upper Volta sa tatlong ilog na tumatawid dito: ang [[Black Volta]] (o ''Mouhoun''), ang [[White Volta]] (''Nakambé'') at ang [[Red Volta]] (''Nazinon''). Ang Black Volta ay isa sa dalawang ilog lamang ng bansa na dumadaloy sa buong taon, ang isa pa ay ang [[Komoé]], na dumadaloy patungong timog-kanluran. Ang basin ng [[Ilog Niger]] ay umaagos din ng 27% ng ibabaw ng bansa. Ang mga sanga ng Niger – ang Béli, Gorouol, Goudébo, at Dargol – ay mga pana-panahong sapa at umaagos lamang sa loob ng apat hanggang anim na buwan sa isang taon. Gayunpaman, maaari pa rin silang umapaw at umapaw. Ang bansa ay mayroon ding maraming lawa – ang mga pangunahin ay ang Tingrela, Bam, at Dem. Ang bansa ay mayroon ding malalaking lawa, tulad ng Oursi, Béli, Yomboli, at Markoye. Ang [[kakulangan ng tubig]] ay kadalasang isang problema, lalo na sa hilaga ng bansa. [[Talaksan:WP 35, SDr9776.JPG|thumb|Savannah malapit sa [[Departamento ng Gbomblora]], sa kalsada mula [[Gaoua]] patungong [[Batié]]]] Ang Burkina Faso ay nasa loob ng dalawang terrestrial ecoregion: ang [[Sahelian Acacia savanna]] at ang [[West Sudanian savanna]].<ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|year=2017|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|pmid=28608869|pmc=5451287|doi-access=free}}</ref> Sa Burkina Faso, ang sakop ng kagubatan ay nasa humigit-kumulang 23% ng kabuuang lawak ng lupain, katumbas ng 6,216,400 ektarya (ha) ng kagubatan noong 2020, mas mababa mula sa 7,716,600 ektarya (ha) noong 1990. Noong 2020, ang natural na nagbabagong-buhay na kagubatan ay sumasaklaw sa 6,039,300 ektarya (ha) at ang nakatanim na kagubatan ay sumasaklaw sa 177,100 ektarya (ha). Sa natural na nagbabagong-buhay na kagubatan, 0% ang naiulat na pangunahing kagubatan (binubuo ng mga katutubong uri ng puno na walang malinaw na nakikitang indikasyon ng aktibidad ng tao) at humigit-kumulang 16% ng lawak ng kagubatan ay matatagpuan sa loob ng mga protektadong lugar. Para sa taong 2015, 100% ng lawak ng kagubatan ay naiulat na nasa ilalim ng pagmamay-ari ng publiko.<ref>{{Cite book |url=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |title=Terms and Definitions FRA 2025 Forest Resources Assessment, Working Paper 194 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |year=2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Global Forest Resources Assessment 2020, Burkina Faso |url=https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/BFA/home/overview |website=Food Agriculture Organization of the United Nations}}</ref> ==Klima== [[File:Koppen-Geiger Map BFA present.svg|thumb|Mapa ng [[klasipikasyon ng klima ng Köppen]]]] Ang Burkina Faso ay may pangunahing tropikal na klima na may dalawang magkaibang panahon. Sa tag-ulan, ang bansa ay tumatanggap ng nasa pagitan ng 600 at 900 mm (24 at 35 in) ng ulan; sa tag-araw, ang harmattan – isang mainit at tuyong hangin mula sa Sahara – ay umiihip. Ang tag-ulan ay tumatagal ng humigit-kumulang apat na buwan, Mayo/Hunyo hanggang Setyembre, ngunit mas maikli sa hilaga ng bansa. Tatlong sona ng klima ang maaaring tukuyin: ang Sahel, ang Sudan-Sahel, at ang Sudan-Guinea. Ang Sahel sa hilaga ay karaniwang tumatanggap ng mas mababa sa 600 mm (24 in)<ref name=relationship>{{cite web|url=http://www.sim.org/country.asp?fun=1&CID=18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309142111/http://www.sim.org/country.asp?CID=18&fun=1|archive-date=9 March 2008|title=SIM Country Profile: Burkina Faso|access-date=5 August 2006}}</ref> ng ulan bawat taon at may mataas na temperatura, 5–47 °C (41–117 °F). Isang medyo tuyong tropikal na savanna, ang Sahel ay umaabot lampas sa mga hangganan ng Burkina Faso, mula sa Horn of Africa hanggang sa Karagatang Atlantiko, at nasa hangganan ng Sahara sa hilaga nito at ng matabang rehiyon ng Sudan sa timog. Matatagpuan sa pagitan ng 11° 3′ at 13° 5′ hilagang latitud, ang rehiyon ng Sudan-Sahel ay isang transisyonal na sona pagdating sa ulan at temperatura. Sa timog naman, ang sona ng Sudan-Guinea ay tumatanggap ng mahigit 900 mm (35 in)<ref name=relationship/> ng ulan bawat taon at may mas malamig na karaniwang temperatura. [[File:Wreckage of a dam (Dourtenga, 2008).jpg|thumb|Pinsalang dulot ng mga pagbaha sa Dourtenga noong 2007]] Ang heograpiya at kapaligiran ay nakadaragdag sa kawalan ng seguridad sa pagkain ng Burkina Faso.<ref>{{Cite journal|title = Agroclimatic Shock, Income Inequality, and Poverty: Evidence from Burkina Faso|last = Reardon|first = Thomas|year = 1996|journal = World Development|doi = 10.1016/0305-750x(96)00009-5|volume=24|issue = 5|pages=901–914 | bibcode=1996WoDev..24..901R }}</ref> Dahil ang bansa ay matatagpuan sa rehiyon ng [[Sahel]], mayroon itong ilan sa mga pinaka-radikal na pagkakaiba-iba ng klima sa mundo, mula sa matinding pagbaha hanggang sa matinding tagtuyot.<ref>{{Cite journal|title = Cultural barriers to climate change adaptation: A case study from Northern Burkina Faso|last = Ostergaard Nielsen|first = Jonas|date = February 2010|journal = Global Environmental Change|doi = 10.1016/j.gloenvcha.2009.10.002|volume=20| issue=1 |pages=142–152| bibcode=2010GEC....20..142N }}</ref> Ang hindi mahuhulaan na mga pagyanig sa klima ay maaaring magpahirap sa mga mamamayan ng Burkina Faso na umasa at umunlad mula sa agrikultura.<ref>{{Cite journal|title = Human Vulnerability to Climate Variability in the Sahel: Farmers' Adaptation Strategies in Northern Burkina Faso|author = Barbier|year = 2009|journal = Environmental Management|doi = 10.1007/s00267-008-9237-9|pmid = 19037691|display-authors=etal|volume=43|issue = 5|pages=790–803|bibcode = 2009EnMan..43..790B|s2cid = 9634833}}</ref> Ang klima ng Burkina Faso ay nagpapahina rin sa mga pananim nito sa mga pag-atake ng insekto, kabilang ang mga pag-atake mula sa mga balang at kuliglig, na sumisira sa mga pananim at lalong pumipigil sa produksyon ng pagkain.<ref>{{cite journal|last1 = Groten|first1 = S. M. E.|year = 1993|title = NDVI—crop monitoring and early yield assessment of Burkina Faso|journal = International Journal of Remote Sensing|volume = 14|issue = 8|pages = 1495–1515|doi=10.1080/01431169308953983|bibcode = 1993IJRS...14.1495G }}</ref> Hindi lamang ang karamihan sa populasyon ng Burkina Faso ay umaasa sa agrikultura bilang pinagkukunan ng kita, kundi umaasa rin sila sa sektor ng agrikultura para sa pagkain na direktang magpapakain sa sambahayan.<ref name="Coping"/> Dahil sa kahinaan ng agrikultura, parami nang paraming pamilya ang kailangang maghanap ng iba pang pinagkukunan ng kita na hindi mula sa bukid, at kadalasang kailangang maglakbay palabas ng kanilang rehiyonal na sona upang makahanap ng trabaho.<ref name="Coping">{{Cite journal|title = Coping with household-level food insecurity in drought-affected areas of Burkina Faso|issue = 9|pages = 1065–1074|journal = World Development|volume = 16|doi = 10.1016/0305-750X(88)90109-X|date = September 1988|last1 = Reardon|first1 = Thomas|last2 = Matlon|first2 = Peter|last3 = Delgado|first3 = Christopher|bibcode = 1988WoDev..16.1065R|url = https://oar.icrisat.org/7395/1/WorldDev_16_9_1065-1074_1988.pdf}}</ref> ===Mga likas na yaman=== Kabilang sa [[mga likas na yaman ng Burkina Faso]] ang [[ginto]], [[manganese]], [[limestone]], [[marmol]], [[phosphates]], [[pumice]], at [[asin]]. ===Mga hayop=== Mas maraming [[elepante]] ang matatagpuan sa Burkina Faso kaysa sa maraming bansa sa Kanlurang Aprika. Makikita rin dito ang mga leon, leopardo, at kalabaw, kabilang ang duwende o pulang kalabaw, isang mas maliit na mapula-pula-kayumangging hayop na mukhang mabangis na uri ng baka na maikli ang paa. May iba pang malalaking mandaragit na naninirahan sa Burkina Faso, tulad ng cheetah, caracal o African lynx, spotted hyena, at African painted dog, isa sa mga pinakananganganib na uri ng hayop sa kontinente.<ref>{{cite web |url=http://www.our-africa.org/burkina-faso/geography-wildlife?ref=nf |title=Geography & Wildlife |work=www.our-africa.org |access-date=15 October 2014 |archive-date=3 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903210757/http://www.our-africa.org/burkina-faso/geography-wildlife?ref=nf }}. our-africa.org</ref> Ang mga hayop at halaman ng Burkina Faso ay protektado sa apat na pambansang parke: * Ang [[W National Park]] sa silangan, ang iba pang mga bahagi nito ay matatagpuan sa [[Benin]] at [[Niger]] * Ang Arly Wildlife Reserve ([[Arly National Park]] sa silangan) * Ang Léraba-Comoé Classified Forest at Partial Reserve of Wildlife sa kanluran * Ang [[Mare aux Hippopotames]] sa kanluran ==Mga dibisyong administratibo== Ang bansa ay nahahati sa [[Mga Rehiyon sa Burkina Faso|13 rehiyong administratibo]]. Ang mga rehiyong ito ay sumasaklaw sa [[Mga Lalawigan sa Burkina Faso|45 lalawigan]] at [[Mga Departamento sa Burkina Faso|301 departamento]]. Ang bawat rehiyon ay pinangangasiwaan ng isang gobernador. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Africa}} {{authority control}} [[Kategorya:Mga bansa sa Aprika]] tu7rpaq1dbr9fu4wm5zu4xrqiusz9n4 2200904 2200903 2026-04-03T04:58:35Z TentingZones1 122212 /* Klima */ 2200904 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name = Burkina Faso |common_name = Burkina Faso |image_flag = Flag of Burkina Faso.svg |image_coat = Burkina Faso COA.png |national_motto = "Unité, Progrès, Justice"{{spaces|2}}<small>([[Wikang Pranses|Pranses]])<br />"Unity, Progress, Justice"</small> |image_map = LocationBurkinaFaso.svg |national_anthem = ''[[Une Seule Nuit]]''{{spaces|2}}<small>([[French language|French]])<br />"One Single Night"</small> |official_languages = [[Wikang Pranses|Pranses]] |capital = [[Ouagadougou]] |largest_city = capital |government_type = [[:en:Semi-presidential system|Semi-presidential]] [[Republika|republic]] |leader_title1 = [[:en:President of Burkina Faso|Pangulo]] |leader_name1 = {{#statements:P35}} |leader_title2 = [[:en:Prime Minister of Burkina Faso|Punong Ministro]] |leader_name2 = {{#statements:P6}} |area_km2 = 274000 |area_sq_mi = 105792 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = ika-74 |percent_water = 0.1% |population_estimate = {{formatnum:{{Infobox settlement/Wikidata/population_total}}}} |population_estimate_year = {{Infobox settlement/Wikidata/population_as_of}} |population_estimate_rank = |population_census = 10,312,669 |population_census_year = 1996 |population_density_km2 = 48 |population_density_sq_mi = 124 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = ika-145 |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP = $16.845 bilyon¹ |GDP_PPP_rank = ika-117 |GDP_PPP_per_capita = $1,284 |GDP_PPP_per_capita_rank = ika-163 |HDI_year = 2004 |HDI = 0.342 |HDI_rank = ika-174 |sovereignty_type = [[Kalayaan]] |sovereignty_note = mula sa [[Pransiya]] |established_event1 = Petsa |established_date1 = 5 Agosto 1960 |currency = [[:en:CFA franc|CFA franc]] |currency_code = XOF |time_zone = [[:en:Greenwich Mean Time|GMT]] |utc_offset = |time_zone_DST = ''-'' |utc_offset_DST = |cctld = [[.bf]] |calling_code = 226 |footnotes = ¹ Ang data dito ay isang pagtataya para sa taong 2005 na ginawa ng International Monetary Fund noong Abril 2005. }} Ang '''Burkina Faso''' ay isang [[bansang looban]] sa [[Kanlurang Aprika]] na napapaligiran ng anim na mga bansa — [[Mali]] sa hilaga, [[Niger]] sa silangan, [[Benin]] sa timog-silangan, [[Togo]] at [[Ghana]] sa timog, at [[Côte d'Ivoire]] sa timog-kanluran. Dating [[Upper Volta|Republika ng Upper Volta]], binago ang pangalan noong 4 Agosto 1984 ni Pangulong [[Thomas Sankara]] upang ikahulugang "ang lupain ng mga matutuwid na tao" (o "matuwid na lupain") sa [[Mossi]] at [[Dioula]], ang pangunahing mga wika sa bansa. Naging malaya sila sa [[Pransiya]] noong 1960. Nagkaroon ng halalang may maramihang partido noong dekada [[dekada 1970|1970]] at [[dekada 1980|1980]] dahil sa hindi pagiging matatag ng [[pamahalaan]]. May mga ilang daang libong manggagawa sa mga kabukiran ang nangibang-pook bawat taon sa [[Côte d'Ivoire]] at [[Ghana]] upang maghanap ng trabaho. Tinatawag na [[Burkinabé]] ang mga nakatira sa Burkina Faso. Ang Burkina Faso ay isa sa mga hindi gaanong maunlad na bansa sa mundo, na may GDP na $16.226 bilyon. Humigit-kumulang 63.8 porsiyento ng populasyon nito ang nagsasagawa ng [[Islam]], habang 26.3 porsiyento ang nagsasagawa ng [[Kristiyanismo]].<ref name=":1">{{cite web |last=Aib |first=Az |date=2022-07-01 |title=Burkina: 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel) |url=https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |access-date=2022-10-15 |website=AIB – Agence d'Information du Burkina |language=fr-FR |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326030716/https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |archive-date=2023-03-26}}</ref> Ang opisyal na wika ng pamahalaan at negosyo ng bansa dati ay ang [[wikang Pranses]]; ang katayuan nito ay ibinaba sa pamamagitan ng pag-amyenda sa konstitusyon na niratipikahan noong Enero 2024, na ginawang "wika ng trabaho" ng bansa ang Pranses, kasama ng [[wikang Ingles|Ingles]].<ref>{{Cite web |last=Toe |first=Olivier |date=2024-01-26 |title=Burkina Faso: Captain Ibrahim Traoré formalises constitutional amendment in line with national realities |url=https://afriktimes.info/burkina-faso-captain-ibrahim-traore-formalises-constitutional-amendment-in-line-with-national-realities/ |access-date=2024-02-11 |website=AfrikTimes |language=en-GB |archive-date=2024-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240215235549/https://afriktimes.info/burkina-faso-captain-ibrahim-traore-formalises-constitutional-amendment-in-line-with-national-realities/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":4">{{Cite web |date=2024-01-22 |title=Decret Promulguant La Loi Constitutionnelle N° 045-2023/ALT |trans-title=Decree Promulgating Constitutional Law No. 045-2023/ALT |url=https://www.wakatsera.com/wp-content/uploads/2024/01/Decret-Promulguant-la-loi-constitutionnelle-n045-2023-ALT-du-30-12-2023-portant-revision-de-la-Constitution.pdf |language=fr |access-date=2024-06-01 |archive-date=2024-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240801113654/https://www.wakatsera.com/wp-content/uploads/2024/01/Decret-Promulguant-la-loi-constitutionnelle-n045-2023-ALT-du-30-12-2023-portant-revision-de-la-Constitution.pdf |url-status=dead }}</ref> Mayroong 60 katutubong wika na opisyal na kinikilala ng gobyerno ng Burkinabè, na may pinakakaraniwang wika, ang Mooré, na sinasalita ng mahigit kalahati ng populasyon. Ang bansa ay may malakas na kultura at heograpikal na biodiverse, na may maraming reserbang [[ginto]], [[mangganeso]], [[tanso]], at [[limestone]]. Ang sining ng Burkinabè ay may mayaman at mahabang kasaysayan, at kilala sa buong mundo para sa istilong orthodox nito.<ref>Roy, Christopher D. "Countries of Africa: Burkina Faso," Art and Life in Africa, {{cite web |title=Countries Resources |url=http://www.uiowa.edu/~africart/toc/countries.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140115211048/http://www.uiowa.edu/~africart/toc/countries.html |archive-date=2014-01-15 |access-date=2014-04-14}}</ref> Ang bansa ay pinamamahalaan bilang isang semi-presidential na republika na may executive, legislative at judicial na kapangyarihan. Ang Burkina Faso ay miyembro ng United Nations, La Francophonie at Organization of Islamic Cooperation. Kasalukuyan itong sinuspinde mula sa [[ECOWAS]] at [[African Union]]. ==Heograpiya== [[Talaksan:Burkina sat.png|thumb]] [[Talaksan:Burkina Faso Map.jpg|thumb|Mapa ng Burkina Faso]] Ang Burkina Faso ay kadalasang nasa pagitan ng mga latitud na 9° at 15° H (isang maliit na lugar ang nasa hilaga ng 15°), at mga longhitud na 6° K at 3° S. Ito ay binubuo ng dalawang pangunahing uri ng kanayunan. Ang mas malaking bahagi ng bansa ay natatakpan ng isang peneplain, na bumubuo ng isang banayad na alun-alon na tanawin na may, sa ilang mga lugar, ilang nakahiwalay na burol, ang mga huling labi ng isang Precambrian massif. Ang timog-kanluran ng bansa, sa kabilang banda, ay bumubuo ng [[Precambrian|isang sandstone]] [[massif]], kung saan ang pinakamataas na tuktok, ang [[Ténakourou]], ay matatagpuan sa taas na 749 metro (2,457 talampakan). Ang massif ay napapaligiran ng matatalim na bangin na hanggang 150 m (492 talampakan) ang taas. Ang average na altitude ng Burkina Faso ay 400 m (1,312 talampakan) at ang pagkakaiba sa pagitan ng pinakamataas at pinakamababang lupain ay hindi hihigit sa 600 m (1,969 talampakan). Utang ng bansa ang dating pangalan nito na Upper Volta sa tatlong ilog na tumatawid dito: ang [[Black Volta]] (o ''Mouhoun''), ang [[White Volta]] (''Nakambé'') at ang [[Red Volta]] (''Nazinon''). Ang Black Volta ay isa sa dalawang ilog lamang ng bansa na dumadaloy sa buong taon, ang isa pa ay ang [[Komoé]], na dumadaloy patungong timog-kanluran. Ang basin ng [[Ilog Niger]] ay umaagos din ng 27% ng ibabaw ng bansa. Ang mga sanga ng Niger – ang Béli, Gorouol, Goudébo, at Dargol – ay mga pana-panahong sapa at umaagos lamang sa loob ng apat hanggang anim na buwan sa isang taon. Gayunpaman, maaari pa rin silang umapaw at umapaw. Ang bansa ay mayroon ding maraming lawa – ang mga pangunahin ay ang Tingrela, Bam, at Dem. Ang bansa ay mayroon ding malalaking lawa, tulad ng Oursi, Béli, Yomboli, at Markoye. Ang [[kakulangan ng tubig]] ay kadalasang isang problema, lalo na sa hilaga ng bansa. [[Talaksan:WP 35, SDr9776.JPG|thumb|Savannah malapit sa [[Departamento ng Gbomblora]], sa kalsada mula [[Gaoua]] patungong [[Batié]]]] Ang Burkina Faso ay nasa loob ng dalawang terrestrial ecoregion: ang [[Sahelian Acacia savanna]] at ang [[West Sudanian savanna]].<ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|year=2017|pages=534–545|issn=0006-3568|doi=10.1093/biosci/bix014|pmid=28608869|pmc=5451287|doi-access=free}}</ref> Sa Burkina Faso, ang sakop ng kagubatan ay nasa humigit-kumulang 23% ng kabuuang lawak ng lupain, katumbas ng 6,216,400 ektarya (ha) ng kagubatan noong 2020, mas mababa mula sa 7,716,600 ektarya (ha) noong 1990. Noong 2020, ang natural na nagbabagong-buhay na kagubatan ay sumasaklaw sa 6,039,300 ektarya (ha) at ang nakatanim na kagubatan ay sumasaklaw sa 177,100 ektarya (ha). Sa natural na nagbabagong-buhay na kagubatan, 0% ang naiulat na pangunahing kagubatan (binubuo ng mga katutubong uri ng puno na walang malinaw na nakikitang indikasyon ng aktibidad ng tao) at humigit-kumulang 16% ng lawak ng kagubatan ay matatagpuan sa loob ng mga protektadong lugar. Para sa taong 2015, 100% ng lawak ng kagubatan ay naiulat na nasa ilalim ng pagmamay-ari ng publiko.<ref>{{Cite book |url=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |title=Terms and Definitions FRA 2025 Forest Resources Assessment, Working Paper 194 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations |year=2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=Global Forest Resources Assessment 2020, Burkina Faso |url=https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/BFA/home/overview |website=Food Agriculture Organization of the United Nations}}</ref> ===Klima=== [[File:Koppen-Geiger Map BFA present.svg|thumb|Mapa ng [[klasipikasyon ng klima ng Köppen]]]] Ang Burkina Faso ay may pangunahing tropikal na klima na may dalawang magkaibang panahon. Sa tag-ulan, ang bansa ay tumatanggap ng nasa pagitan ng 600 at 900 mm (24 at 35 in) ng ulan; sa tag-araw, ang harmattan – isang mainit at tuyong hangin mula sa Sahara – ay umiihip. Ang tag-ulan ay tumatagal ng humigit-kumulang apat na buwan, Mayo/Hunyo hanggang Setyembre, ngunit mas maikli sa hilaga ng bansa. Tatlong sona ng klima ang maaaring tukuyin: ang Sahel, ang Sudan-Sahel, at ang Sudan-Guinea. Ang Sahel sa hilaga ay karaniwang tumatanggap ng mas mababa sa 600 mm (24 in)<ref name=relationship>{{cite web|url=http://www.sim.org/country.asp?fun=1&CID=18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080309142111/http://www.sim.org/country.asp?CID=18&fun=1|archive-date=9 March 2008|title=SIM Country Profile: Burkina Faso|access-date=5 August 2006}}</ref> ng ulan bawat taon at may mataas na temperatura, 5–47 °C (41–117 °F). Isang medyo tuyong tropikal na savanna, ang Sahel ay umaabot lampas sa mga hangganan ng Burkina Faso, mula sa Horn of Africa hanggang sa Karagatang Atlantiko, at nasa hangganan ng Sahara sa hilaga nito at ng matabang rehiyon ng Sudan sa timog. Matatagpuan sa pagitan ng 11° 3′ at 13° 5′ hilagang latitud, ang rehiyon ng Sudan-Sahel ay isang transisyonal na sona pagdating sa ulan at temperatura. Sa timog naman, ang sona ng Sudan-Guinea ay tumatanggap ng mahigit 900 mm (35 in)<ref name=relationship/> ng ulan bawat taon at may mas malamig na karaniwang temperatura. [[File:Wreckage of a dam (Dourtenga, 2008).jpg|thumb|Pinsalang dulot ng mga pagbaha sa Dourtenga noong 2007]] Ang heograpiya at kapaligiran ay nakadaragdag sa kawalan ng seguridad sa pagkain ng Burkina Faso.<ref>{{Cite journal|title = Agroclimatic Shock, Income Inequality, and Poverty: Evidence from Burkina Faso|last = Reardon|first = Thomas|year = 1996|journal = World Development|doi = 10.1016/0305-750x(96)00009-5|volume=24|issue = 5|pages=901–914 | bibcode=1996WoDev..24..901R }}</ref> Dahil ang bansa ay matatagpuan sa rehiyon ng [[Sahel]], mayroon itong ilan sa mga pinaka-radikal na pagkakaiba-iba ng klima sa mundo, mula sa matinding pagbaha hanggang sa matinding tagtuyot.<ref>{{Cite journal|title = Cultural barriers to climate change adaptation: A case study from Northern Burkina Faso|last = Ostergaard Nielsen|first = Jonas|date = February 2010|journal = Global Environmental Change|doi = 10.1016/j.gloenvcha.2009.10.002|volume=20| issue=1 |pages=142–152| bibcode=2010GEC....20..142N }}</ref> Ang hindi mahuhulaan na mga pagyanig sa klima ay maaaring magpahirap sa mga mamamayan ng Burkina Faso na umasa at umunlad mula sa agrikultura.<ref>{{Cite journal|title = Human Vulnerability to Climate Variability in the Sahel: Farmers' Adaptation Strategies in Northern Burkina Faso|author = Barbier|year = 2009|journal = Environmental Management|doi = 10.1007/s00267-008-9237-9|pmid = 19037691|display-authors=etal|volume=43|issue = 5|pages=790–803|bibcode = 2009EnMan..43..790B|s2cid = 9634833}}</ref> Ang klima ng Burkina Faso ay nagpapahina rin sa mga pananim nito sa mga pag-atake ng insekto, kabilang ang mga pag-atake mula sa mga balang at kuliglig, na sumisira sa mga pananim at lalong pumipigil sa produksyon ng pagkain.<ref>{{cite journal|last1 = Groten|first1 = S. M. E.|year = 1993|title = NDVI—crop monitoring and early yield assessment of Burkina Faso|journal = International Journal of Remote Sensing|volume = 14|issue = 8|pages = 1495–1515|doi=10.1080/01431169308953983|bibcode = 1993IJRS...14.1495G }}</ref> Hindi lamang ang karamihan sa populasyon ng Burkina Faso ay umaasa sa agrikultura bilang pinagkukunan ng kita, kundi umaasa rin sila sa sektor ng agrikultura para sa pagkain na direktang magpapakain sa sambahayan.<ref name="Coping"/> Dahil sa kahinaan ng agrikultura, parami nang paraming pamilya ang kailangang maghanap ng iba pang pinagkukunan ng kita na hindi mula sa bukid, at kadalasang kailangang maglakbay palabas ng kanilang rehiyonal na sona upang makahanap ng trabaho.<ref name="Coping">{{Cite journal|title = Coping with household-level food insecurity in drought-affected areas of Burkina Faso|issue = 9|pages = 1065–1074|journal = World Development|volume = 16|doi = 10.1016/0305-750X(88)90109-X|date = September 1988|last1 = Reardon|first1 = Thomas|last2 = Matlon|first2 = Peter|last3 = Delgado|first3 = Christopher|bibcode = 1988WoDev..16.1065R|url = https://oar.icrisat.org/7395/1/WorldDev_16_9_1065-1074_1988.pdf}}</ref> ===Mga likas na yaman=== Kabilang sa [[mga likas na yaman ng Burkina Faso]] ang [[ginto]], [[manganese]], [[limestone]], [[marmol]], [[phosphates]], [[pumice]], at [[asin]]. ===Mga hayop=== Mas maraming [[elepante]] ang matatagpuan sa Burkina Faso kaysa sa maraming bansa sa Kanlurang Aprika. Makikita rin dito ang mga leon, leopardo, at kalabaw, kabilang ang duwende o pulang kalabaw, isang mas maliit na mapula-pula-kayumangging hayop na mukhang mabangis na uri ng baka na maikli ang paa. May iba pang malalaking mandaragit na naninirahan sa Burkina Faso, tulad ng cheetah, caracal o African lynx, spotted hyena, at African painted dog, isa sa mga pinakananganganib na uri ng hayop sa kontinente.<ref>{{cite web |url=http://www.our-africa.org/burkina-faso/geography-wildlife?ref=nf |title=Geography & Wildlife |work=www.our-africa.org |access-date=15 October 2014 |archive-date=3 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903210757/http://www.our-africa.org/burkina-faso/geography-wildlife?ref=nf }}. our-africa.org</ref> Ang mga hayop at halaman ng Burkina Faso ay protektado sa apat na pambansang parke: * Ang [[W National Park]] sa silangan, ang iba pang mga bahagi nito ay matatagpuan sa [[Benin]] at [[Niger]] * Ang Arly Wildlife Reserve ([[Arly National Park]] sa silangan) * Ang Léraba-Comoé Classified Forest at Partial Reserve of Wildlife sa kanluran * Ang [[Mare aux Hippopotames]] sa kanluran ==Mga dibisyong administratibo== Ang bansa ay nahahati sa [[Mga Rehiyon sa Burkina Faso|13 rehiyong administratibo]]. Ang mga rehiyong ito ay sumasaklaw sa [[Mga Lalawigan sa Burkina Faso|45 lalawigan]] at [[Mga Departamento sa Burkina Faso|301 departamento]]. Ang bawat rehiyon ay pinangangasiwaan ng isang gobernador. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Africa}} {{authority control}} [[Kategorya:Mga bansa sa Aprika]] 8fzysn43i38wbsdg9jgqg8x6wgugrfo 0 7553 2201005 2145871 2026-04-03T07:59:51Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2201005 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = Sinigang | image = Sinigang na Baboy DSCF4234.jpg | image_size = 275px | caption = Isang mangkok ng sinigang | alternate_name = | country = [[Pilipinas]] | region = | creator = | course = [[Ulam]] | type = [[Sabaw]] | served = Mainit | main_ingredient = [[Karne]], [[gulay]], [[sampalok]], [[patis]], [[sibuyas]], [[siling mahaba]], [[kamatis]] | variations = Baboy, baka, hipon, isda, manok | similar_dish = [[Pinangat na isda]], [[paksiw]], kansi, kadyos, baboy, kag langka | calories = ~120 | other = }} Ang '''sinigang''' ay isang [[pagluluto|lutuin]] at [[Pagkain|pagkain]]g [[Mga Pilipino|Pilipino]] na kilala para sa maasim at malinamnam na lasa nito. Madalas na nauugnay ito sa [[sampalok]], ngunit maaaring gumamit ng mga ibang maaasim na prutas at dahon, katulad ng [[kamyas]], o [[bayabas]] bilang pampaasim.<ref name="Lacquian">{{cite-Lacquian|Sinigang}}</ref> Isa ito sa mga pinakasikat na ulam sa [[lutuing Pilipino]]. Kadalasang sinasabayan ng kanin ang sabaw. Noong 2021, minarkahan ng [[TasteAtlas]] ang sinigang bilang ang pinakamagandang sabaw na gulay.<ref name="Arnaldo">{{cite news |last1=Arnaldo |first1=Steph |date=Agosto 3, 2021 |title=Taste Atlas rates sinigang the world's 'best vegetable soup' |language=en |trans-title=Sinigang, minarkahan ng Taste Atlas bilang 'pinakamagandang sabaw na gulay' sa buong mundo |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/life-and-style/food-drinks/sinigang-rated-world-best-vegetable-soup-taste-atlas |access-date=Oktubre 30, 2021}}</ref><ref>{{cite news |date=Agosto 3, 2021 |title=The world's best: Sinigang is top-rated vegetable soup on TasteAtlas |language=en |trans-title=Ang pinakamaganda sa mundo: Sinigang, nangungunang sabaw na gulay sa TasteAtlas |work=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/life/08/03/21/the-worlds-best-sinigang-is-top-rated-vegetable-soup-on-tasteatlas |access-date=Oktubre 30, 2021}}</ref> ==Pinagmulan== Nanggaling ang pangalan nito sa [[Pandiwa|pandiwang]] ''sigang'' sa wikang [[Tagalog language|Tagalog]].<ref>{{cite web |title=sigang |url=https://www.tagalog-dictionary.com/search?word=sigang |access-date=Disyembre 16, 2018 |website=Tagalog-Dictionary.com}}</ref> Habang laganap ito sa buong bansa, inaakala na nagmula ito sa kulturang [[Mga Tagalog|Tagalog]]. Kaya itinuturing na ibang uri ng pagkain ang mga kahawig na sabaw sa [[Visayas]] at [[Mindanao]] (tulad ng ''[[linarang]]''), at nag-iiba rin ang mga ginagamit na sangkap. Karaniwang nilalagyan ang sabaw ng [[patis]] bilang kondimento. ==Mga sangkap== [[File:Fish sinigang.jpg|thumbnail|left|Sinigang na isda]] Sa modernong panahon, madalas na nauugnay ang sinigang sa [[sampalok]], ngunit dati tumukoy ito sa anumang karne o lamang-dagat na niluto sa maasim at asidong sabaw, kahawig ng ngunit naiiba mula sa [[paksiw]] (na gumagamit ng [[Suka (pagkain)|suka]]).<ref name="pamaran">{{cite news |last1=Pamaran |first1=Maan D'Asis |date=Oktubre 12, 2016 |title=The Filipino-Spanish food connection |language=en |trans-title=Ang koneksyon ng pagkaing Pilipino-Kastila |work=Philippine Daily Inquirer |url=https://www.pressreader.com/philippines/philippine-daily-inquirer/20161012/282437053635905 |access-date=Disyembre 16, 2018}}</ref> Sa mga ibang baryasyon nitong ulam, kinukuha ang asim mula sa mga katutubong sangkap. Kabilang sa mga pampaasim na ito ang hilaw na [[mangga]], [[Alibangbang (puno)|alibangbang]], mga sitrus (kabilang ang katutubong [[kalamansi]] at biasong), [[santol]], [[bilimbi]] (kamyas o iba), karmay, binukaw, libas at iba pa.<ref name="souring agent">{{cite web |title=The Souring Agents of Sinigang |trans-title=Mga Pampaasim ng Sinigang |url=http://pinoytrees.blogspot.com/2009/09/souring-agents-of-sinigang.html |access-date=Abril 17, 2019 |website=Our Philippine Trees |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Sinigang na Salmon at Bauhinia Filipino Cuisine |trans-title=Sinigang na Salmon at Lutuing Bauhinia Pilipino |url=https://flavoursofiloilo.blogspot.com/2014/03/sinigang-na-salmon-at-bauhinia-filipino.html |access-date=Abril 17, 2019 |website=Flavours of Iloilo |language=en}}</ref> Ginagamit din ang [[bayabas]] na ipinakilala sa Pilipinas ng mga [[Galeon ng Maynila|galyeon ng Maynila]].<ref name="souring agent"/> Mga komersyal na alternatibo sa mga likas na prutas ang mga pamapalasang pulbos o [[Broth cube|kubo de kaldo]] na batay sa sampalok.<ref>[http://www.filipinofoodrecipes.net/sinigang.htm Sinigang Recipe]</ref><ref>[https://recipenijuan.com/sinigang-baboy-recipe/ Sinigang na Baboy Recipe]</ref> Karaniwang may karne o lamang-dagat (hal. isda, baboy, baka, hipon o manok) ang sinigang na niluto sa [[sampalok]], [[kamatis]], [[bawang]] at [[sibuyas]]. Kabilang sa mga ibang gulay na ginagamit sa paggawa ng sinigang ang [[okra]], [[Gabi (gulay)|gabi]]<ref>{{Cite web|date=January 27, 2013|title=Sinigang na Baboy|url=https://www.kawalingpinoy.com/sinigang-na-baboy/|access-date=August 29, 2021|website=Kawaling Pinoy|language=en-US}}</ref>, [[labanos]], [[kangkong]], [[sitaw]] at [[talong]]. Gusto ng maraming Pilipino na magluto ng sinigang na may [[siling haba]] upang gumanda ang lasa at umanghang nang kaunti. May isa ring baryasyon kung saan idinaragdag ang [[miso]] ng gawang-lokal. == Mga uri ng sinigang == ===Ayon sa pangunahing sangkap=== *Sinigang na [[baboy]] *Sinigang na [[Manok (pagkain)|manok]] *Sinigang na [[hipon]] *Sinigang na [[sugpo]]<ref>{{Cite-RBFC}}</ref> *Sinigang na [[isda]] *Sinigang na [[Baka (pagkain)|baka]] *Sinigang na mga [[gulay]] na may [[alamang]] ===Ayon sa pampaasim na sangkap=== *Sinigang sa [[miso]] *Sinigang sa [[bayabas]] *Sinigang sa [[sampalok]] *Sinigang sa [[santol]] *Sinigang sa [[limon]] *Sinigang sa [[kamias|kamiyas]] *Sinigang sa [[mangga]] ==Mga kahawig na ulam== Kung tutuusin, hindi baryasyon ng sinigang ang sinampalukang manok o sinampalukan, dahil kailangang igisa ang manok sa luya muna sa halip na ilagay ang lahat ng mga sangkap sa kaldero at pakuluin. Naiiba rin ang sinampalukan sa paggamit nito ng ginutay na dahon ng sampalok, at karaniwang sinasahugan ng [[luya]], sibuyas, kamatis, talong at iba pang mga gulay.<ref name="kp">{{cite web |last1=Manalo |first1=Lalaine |title=Sinampalukang Manok |url=https://www.kawalingpinoy.com/sinampalukang-manok/ |access-date=Abril 13, 2019 |website=Kawaling Pinoy}}</ref><ref>{{cite web |title=Sinampalukan Manok (Tamarind'd Chicken) |url=http://80breakfasts.com/sinampalukan-manok-tamarindd-chicken/ |access-date=Abril 13, 2019 |website=80 Breakfasts}}</ref> Kahawig din ng sinigang ang [[pinangat na isda]] mula sa [[Timog Luzon]] at [[linarang]] mula sa [[Cebu]]. Pareho silang gumagamit din ng maasim na prutas ngunit limitado sa lamang-dagat ang mga ito at iba rin ang mga iba pang sahog nila.<ref name="ffr">{{cite web |title=Pinangat na Isda Fish Poached in Kamias and Tomatoes |trans-title=Pinangat na Isda Isdang Sinuam sa Kamyas at Kamatis |url=https://www.filipino-food-recipes.com/pinangat-na-isda.html |access-date=Enero 10, 2019 |website=Filipino-food-recipes.com |language=en |archive-date=Enero 10, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190110234821/https://www.filipino-food-recipes.com/pinangat-na-isda.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last1=Belen |first1=Jun |title=How to Make Fish Pinangat (Fish Soured in Calamansi and Tomatoes) |trans-title=Paano Gumawa ng Isdang Pinangat (Isdang Pinaasim sa Kalamansi at Kamatis) |url=http://blog.junbelen.com/2011/06/15/how-to-make-fish-pinangat-fish-soured-in-calamansi-and-tomatoes/ |access-date=Enero 10, 2019 |website=Junblog |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Fenix|first1=Michaela|title=Country Cooking: Philippine Regional Cuisines|date=2017|publisher=Anvil Publishing, Incorporated|isbn=9789712730443|url=https://books.google.com/books?id=qI04DwAAQBAJ&q=linarang+bakasi&pg=PT91|lang=en|trans-title=Pagluluto sa Bansa: Mga Pangrehiyong Pagkaing Pilipino}}{{Dead link|date=Septiyembre 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> May mga kahawig na pinaasim na sabaw na baka. Kabilang dito ang kansi mula sa [[Kanlurang Kabisayaan]] na gumagamit ng baka at [[rimas]] at pinapaasim ng batuan o [[bilimbi]]. Dahil parang kombinasyon ito ng bulalo at sinigang, minsan tinatawag itong ''sinigang na bulalo''.<ref>{{cite web |last1=Reyes |first1=Gladys |title=Ilonggo Food: Bacolod Cansi Recipe |trans-title=Pagkaing Ilonggo: Resipi ng Kansi Bacolod |url=https://www.experiencenegros.com/ilonggo-food-bacolod-cansi-recipe/ |access-date=Oktubre 23, 2019 |website=Experience Negros |language=en |archive-date=Septiyembre 13, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913104153/http://www.experiencenegros.com/ilonggo-food-bacolod-cansi-recipe/ |url-status=dead }}</ref> Isa pang maasim na sabaw na baka ang sinanglaw mula sa [[Ilocos]] na pinaasim ng bilimbi o sampalok, ngunit nag-iiba sa pagsasahog ng mga mapapait kagaya ng [[ampalaya]] o apdo, gaya ng iba pang lutuing Ilokano.<ref>{{cite web |title=Sinanglaw |url=https://www.angsarap.net/2012/03/06/sinanglaw/ |access-date=Oktubre 17, 2020 |website=Ang Sarap |language=en}}</ref> ==Sa labas ng Pilipinas== ===Malaysia=== [[File:Singgang Daging.jpg|thumbnail|Bakang ''singgang'']] Sa may silangang baybayin ng Tangway ng Malaysia, lalo na sa mga estado ng Kelantan at Terengganu, may ulam na tinatawag na {{Lang|sm|singgang}} na medyo nagkakahawig sa sinigang.<ref>{{cite news |date=Mayo 18, 2016 |title=NCCA's 'Sinigang versus Adobo' poll divides the nation |language=en |work=GMA News Online |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/food/566753/ncca-s-sinigang-versus-adobo-poll-divides-the-nation/story/ |access-date=Enero 15, 2022}}</ref><ref>{{cite news |title='Sinigang' and 'asocena' aren't exclusive to Filipinos|work=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=October 8, 2009|access-date=January 17, 2022|author=Reggie Aspiras|url=https://www.pressreader.com/philippines/philippine-daily-inquirer-1109/20091008/282368330700218}}</ref> Karaniwang sinasangkapan ang {{Lang|sm|singgang}} ng tanglad, galangal, bawang, sili at [[asam gelugur]] bilang pampaasim. Nilalagay rin ang {{Lang|zsm|budu}} o {{Lang|sm|tempoyak}} upang mapalasa pa lalo ang ulam.<ref name="Singgang">{{cite news |title=Khasiat ikan singgang dari sudut saintifik yang sangat wow |language=ms |work=sinarplus+ |url=https://sinarplus.sinarharian.com.my/fyi/khasiat-ikan-singgang-dari-sudut-saintifik-yang-sangat-wow/ |access-date=Enero 15, 2022}}</ref><ref name="Singgang1">{{cite web |title=Singgang Ikan Tongkol Terengganu, Lauk Lejen Kesukaan Ramai |url=https://www.rasa.my/singgang-ikan-tongkol-terengganu-lauk-lejen-kesukaan-ramai/ |access-date=Enero 15, 2022 |work=rasa |language=ms}}</ref> Hindi kagaya ng {{Lang|sm|singgang}} Kelantan, may luyang-dilaw rin sa {{Lang|sm|singgang}} Kelantan.<ref name=Singgang1/> Sa kanlurang baybayin naman ng Tangway ng Malaysia, isa pang ulam na inaakalang katulad ng {{Lang|sm|singgang}} ang tinatawag na {{Lang|sm|pindang}}.<ref name=Singgang/> ==Tingnan din== * [[Tom yam]] * [[Lutuing Pilipino]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Category:Lutuing Pilipino]] [[Category:Pagkain]] j9vcdags0sj65459s1citvh6chunt08 0 10292 2201034 2183440 2026-04-03T08:21:41Z LknFenix 125962 + For multi 2201034 wikitext text/x-wiki {{For-multi|karne|Baka (pagkain)|ibang gamit}} {{Speciesbox | status = DOM | image = CH cow 2.jpg | image_width = 250px | image_caption = Isang bakang Swiss [[Braunvieh]] na nakasuot ng ''[[cowbell]]''. | taxon = Bos taurus | authority = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758 }} Ang '''baka''' ([[Wikang Kastila|Kastila]]: ''vaca'', [[Wikang Ingles|Ingles]]: c''ow'') ay isang pinaamong [[ungulate|ungulado]], isang kasapi ng [[subpamilya]]ng [[Bovinae]] ng [[pamilya (biyolohiya)|pamilyang]] [[Bovidae]]. Pinapalaki sila bílang mga alagang hayop para sa kanilang karne, [[gatas]], [[katad]] at bilang hayop na tagahatak (paghatak ng [[kariton]], [[pag-aararo]] at mga katulad nito). Sa ibang mga bansa, katulad ng [[Indiya]], binibigyan sila ng relihiyosong seremonya at paggalang. Tinatayang maryoong mga 1.3 bilyong baka sa buong mundo ngayon.<ref name=Cattle>{{Cite web |url=http://cattle-today.com/ |title=Cattle-Today.com |access-date=2006-04-28 |archive-date=2011-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715234745/http://cattle-today.com/ |url-status=dead }}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Bovidae]] [[Kategorya:Wangis-Baka]] {{stub|Mamalya}} p062ush97yiip21y35qupsq58lhyid8 0 10297 2200960 2179717 2026-04-03T06:53:19Z Calmkelp 160613 Svg 2200960 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:TriglycerideDairyButter.svg|thumb|400x400px|Kayarian ng isang trigliserido na naglalaman ng asidong miristiko, palmitiko, at oleiko]] Ang '''mantikilyang-taba''' o '''taba ng gatas''' ay ang [[Taba|matabang]] bahagi ng [[gatas]]. Kadalasang ibinibenta ang gatas at krema batay sa dami ng mantikilyang-taba na taglay ng mga ito. == Komposisyon == Pangunahing binubuo ang mantikilyang-taba ng trigliserido. Naglalaman ang bawat trigliserido ng tatlong asidong-mataba. Ang mga trigliserido ng mantikilyang-taba ay naglalaman ng mga sumusunod na dami ng asidong-mataba (ayon sa bahagdan ng bigat):<ref>National Research Council, 1976, ''[http://books.nap.edu/openbook.php?chapselect=yo&page=203&record_id=22&Jump+to+Specified+Page.x=0&Jump+to+Specified+Page.y=0 online edition Fat Content and Composition of Animal Products]'', Printing and Publishing Office, National Academy of Science, Washington, D.C., {{ISBN|0-309-02440-4}}; p. 203 (sa Ingles)</ref><ref name="Ullmann">Ang halaga sa banggit ay nagsasabi ng 1–3% sang-ayon sa sanggunian: {{cite book |last1=Jost |first1=Rolf |title=Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry |year=2007 |isbn=978-3-527-30673-2 |language=en |chapter=Milk and Dairy Products |doi=10.1002/14356007.a16_589.pub3}}</ref>{{bar box|title=Nilalaman ng asidong-mataba sa mantikilyang-taba|titlebar=#DDD|left1=Uri ng asidong-mataba|right1=Bahagdan|width=400px|barwidth=100px|bars={{bar percent|Mas mababang puspos (hanggang C12)|black|11}} {{bar percent|Miristiko, puspos, C14|black|12}} {{bar percent|Palmitiko, puspos, C16|black|31}} {{bar percent|Esteariko, puspos, C18|black|11}} {{bar percent|Palmitoleiko, isahang di-puspos (''monounsaturated''), C16:1|grey|4}} {{bar percent|Oleiko, isahang di-puspos, C18:1|grey|24}} {{bar percent|Linoleiko, maraming di-puspos (polyunsaturated), C18:2|green|3}} {{bar percent|Alpa-linoleniko, maraming di-puspos, C18:3|green|1}} {{bar percent|Trans (pangunahing bakseniko, C18:1 trans-11)|blue|3}}|caption=''{{Font color|black||itim}}'':&nbsp;Puspos (''saturated''); ''{{Font color|grey||abo}}'':&nbsp;Isahang di-puspos (''monounsaturated''); ''{{Font color|green||berde}}'':&nbsp;Maraming di-puspos (''polyunsaturated''); ''{{Font color|blue||asul}}'':&nbsp;Trans}}Ang mantikilyang-taba ay naglalaman ng humigit-kumulang 3% tabang trans, na katumbas ng bahagyang mas mababa sa 0.5 gramo sa bawat isang kutsarang panukat (''US tablespoon''). Ang mga tabang trans likas na matatagpuan sa [[karne]] at gatas ng mga hayop na umuungos (''ruminant''). Ang pangunahing uri ng tabang trans na natatagpuan sa gatas ay ang asidong-mataba na bakseniko (''vaccenic fatty acid''). Matatagpuan din ang mga tabang trans sa ilang pagkaing gawa sa pabrika, tulad ng mantikang pinaikli (''shortenings'') na nakukuha sa pamamagitan ng hidrohenasyon ng mga langis-halaman (''vegetable oils''). Batay sa kinikilalang ebidensiyang pang-agham, itinuturing ng mga awtoridad sa nutrisyon na ang lahat ng uri ng tabang trans ay pare-parehong nakapipinsala sa kalusugan, at inirerekomenda na ang kanilang pagkonsumo ay ibaba sa halos bakas lamang.<ref>{{cite journal |last=EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition, and Allergies (NDA) |year=2010 |title=Scientific opinion on dietary reference values for fats |journal=EFSA Journal |language=en |volume=8 |issue=3 |page=1461 |doi=10.2903/j.efsa.2010.1461 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite web |last=UK Scientific Advisory Committee on Nutrition |year=2007 |title=Update on trans fatty acids and health, Position Statement |url=http://www.food.gov.uk/multimedia/pdfs/board/fsa071207.pdf |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20101210102056/http://www.food.gov.uk/multimedia/pdfs/board/fsa071207.pdf |archive-date=10 December 2010 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Brouwer IA, Wanders AJ, Katan MB |year=2010 |title=Effect of animal and industrial trans fatty acids on HDL and LDL cholesterol levels in humans – a quantitative review |journal=PLOS ONE |language=en |volume=5 |issue=3 |bibcode=2010PLoSO...5.9434B |doi=10.1371/journal.pone.0009434 |pmc=2830458 |pmid=20209147 |doi-access=free |s2cid=983576 |article-number=e9434}}</ref><ref>{{cite web |date=Disyembre 2007 |title=Trans fat |url=http://www.hc-sc.gc.ca/hl-vs/iyh-vsv/food-aliment/trans-eng.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20120420052235/http://www.hc-sc.gc.ca/hl-vs/iyh-vsv/food-aliment/trans-eng.php |archive-date=20 Abril 2012 |website=It's your health |publisher=Health Canada |language=en}}</ref><ref>{{cite press release|title=EFSA sets European dietary reference values for nutrient intakes|url=http://www.efsa.europa.eu/en/press/news/nda100326|publisher=European Food Safety Authority|date=26 Marso 2010|language=en}}</ref> Gayunman, dalawang pag-aaral sa Canada ang nagpakita na ang asidong bakseniko ay maaaring maging kapaki-pakinabang kung ihahambing sa mantikang-halaman (''vegetable shortenings'') na naglalaman ng tabang trans, o sa halo ng mantika ng baboy (''pork lard'') at taba ng [[balatong]] (''soy fat''), dahil nakabababa ito ng kabuuang antas ng LDL at trigliserido sa [[dugo]].<ref>[http://www.redorbit.com/news/health/2608879/trans-fats-from-ruminant-animals-may-be-beneficial Trans Fats From Ruminant Animals May Be Beneficial – Health News]. redOrbit (8 Setyembre 2011). Nakuha noong 22 Enero 2013. (sa Ingles)</ref><ref name="jn.nutrition">{{cite journal |last1=Bassett |first1=C. M. C. |last2=Edel |first2=A. L. |last3=Patenaude |first3=A. F. |last4=McCullough |first4=R. S. |last5=Blackwood |first5=D. P. |last6=Chouinard |first6=P. Y. |last7=Paquin |first7=P. |last8=Lamarche |first8=B. |last9=Pierce |first9=G. N. |date=Enero 2010 |title=Dietary Vaccenic Acid Has Antiatherogenic Effects in LDLr-/- Mice |journal=The Journal of Nutrition |language=en |volume=140 |issue=1 |pages=18–24 |doi=10.3945/jn.109.105163 |pmid=19923390 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite press release|publisher=University of Alberta|url=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-04/uoa-ntf040208.php|title=Natural trans fats have health benefits, University of Alberta study shows|date=2 Abril 2008|last1=Wang|first1=Flora|last2=Proctor|first2=Spencer|name-list-style=amp|access-date=23 Agosto 2019|archive-date=17 Disyembre 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111217080529/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-04/uoa-ntf040208.php|language=en}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Wang Y, Jacome-Sosa MM, Vine DF, Proctor SD |date=20 Mayo 2010 |title=Beneficial effects of vaccenic acid on postprandial lipid metabolism and dyslipidemia: Impact of natural trans-fats to improve CVD risk |journal=Lipid Technology |language=en |volume=22 |issue=5 |pages=103–106 |doi=10.1002/lite.201000016}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Bassett C, Edel AL, Patenaude AF, McCullough RS, Blackwood DP, Chouinard PY, Paquin P, Lamarche B, Pierce GN |year=2010 |title=Dietary Vaccenic Acid Has Antiatherogenic Effects in LDLr−/− Mice |journal=The Journal of Nutrition |language=en |volume=140 |issue=1 |pages=18–24 |doi=10.3945/jn.109.105163 |pmid=19923390 |doi-access=free}}</ref> Isang pag-aaral naman ng Kagawaran ng Agrikultura ng [[Estados Unidos]] ang nagpakita na ang asidong bakseniko ay nagpapataas kapwa ng mga kolesterol na HDL at LDL, samantalang ang mga tabang trans na gawa sa industriya ay nagpapataas lamang ng LDL at walang mabuting epekto sa HDL. {| class="wikitable sortable" style="margin:auto" |+Mga asidong mataba ng gatas, haba, at puwesto sa gliserol (1, 2, 3) !Asidong mataba !Haba !mol% (pinalapad) !1 !2 !3 |- |Butiriko |C4 |12 |0 |0 |100 |- |Kaproiko |C6 |5 |0 |7 |93 |- |Kaprilico |C8 |2 |25 |12 |63 |- |Kapriko |C10 |4 |17 |27 |56 |- |Lauriko |C12 |4 |42 |53 |5 |- |Miristiko |C14 |11 |29 |52 |19 |- |Palmitiko |C16 |24 |47 |45 |8 |- |Heksadesenoiko |C16:1 |3 |36 |46 |18 |- |Esteariko |C18 |7 |49 |45 |6 |- |Oleiko |C18:1 |24 |42 |26 |32 |- |Linoleiko |C18:2 |3 |23 |47 |31 |} == Pamantayan ng Estados Unidos == [[Category:Pagkain]] Sa Estados Unidos, may mga pamantayang pederal<ref>[https://www.ams.usda.gov/ United States Department of Agriculture Agricultural Marketing Service] (sa Ingles)</ref> para sa nilalamang mantikilyang-taba ng mga produktong gatasan (''dairy products'').<ref>[https://www.ams.usda.gov/sites/default/files/media/CIDMilkFluid.pdf USDA Commercial Item Description: Fluid Milk and Milk Products] (2018) Nakuha noong Enero 29, 2020 (sa Ingles)</ref><ref>[http://www.ams.usda.gov/AMSv1.0/getfile?dDocName=STELDEV3004555 USDA Specifications for Cream Cheese, Cream Cheese with other Foods, and Related Products] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614180032/http://www.ams.usda.gov/AMSv1.0/getfile?dDocName=STELDEV3004555|date=2012-06-14}} (1994). (sa Ingles)</ref><ref>[http://www.ams.usda.gov/AMSv1.0/getfile?dDocName=STELDEV3004477 United States Department of Agriculture Standard for Ice Cream] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616172228/http://www.ams.usda.gov/AMSv1.0/getfile?dDocName=STELDEV3004477|date=2012-06-16}} (1977). (sa Ingles)</ref><ref>[http://www.ams.usda.gov/AMSv1.0/getfile?dDocName=STELDEV3006744 USDA Commercial Item Description: Cream, Eggnog, Half-and-half, and Sour Cream] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616172222/http://www.ams.usda.gov/AMSv1.0/getfile?dDocName=STELDEV3006744|date=2012-06-16}} (2002). (sa Ingles)</ref> Marami ring ibang bansa ang may sariling mga pamantayan para sa pinakamababang antas ng taba sa mga produktong gatasan. Karaniwan, ang mga produktong pangkalakalan ay naglalaman lamang ng pinakamababang pinapayagang dami ng taba, at ang anumang sobrang taba ay inaalis upang gawing krema, na isang mahalagang kalakal. * Mga gatas ** Gatas na walang taba (''non-fat milk'' na tinatawag ding ''fat-free milk'' o ''skim milk'') ay naglalaman ng mas mababa sa 0.5% taba ** Gatas na mababa ang taba (''low-fat milk'') ay may 1% taba ** Gatas na binawasan ang taba (''reduced-fat milk'') ay may 2% taba ** Buong gatas (''whole milk'') ay naglalaman ng hindi bababa sa 3.25% taba * Mga [[keso]] ** Tuyong namumuong gatas (''dry curd'') at kesong ''cottage'' na walang taba ay naglalaman ng mas mababa sa 0.5% taba ** Mababang-tabang kesong ''cottage'' ay may 0.5–2% taba ** Kesong ''cottage'' ay may hindi bababa sa 4% taba ** Kesong Suwiso (''Swiss cheese'') ay may hindi bababa sa 43% taba kaugnay ng kabuuang solido ** Kesong cheddar ay may hindi bababa sa 50% taba kaugnay ng kabuuang solido * Mga panghimagas na pinatigas sa yelo (''frozen desserts'') ** Sorbetes na sherbet ay naglalaman ng 1–2% taba ** Mababang-tabang [[sorbetes]] (''lowfat ice cream'' na tinatawag ding ''ice milk'') ay naglalaman ng hindi hihigit sa 2.6% taba ** Sorbetes ay naglalaman ng hindi bababa sa 10% taba ** Kremang nagyelo (''frozen custard''), tulad ng sorbetes, ay may hindi bababa sa 10% taba, subalit kinakailangang maglaman din ng hindi bababa sa 1.4% ng pinatuyong pula ng [[itlog]] * Mga krema ** Kalahati at kalahati (''half and half'') ay naglalaman ng 10.5–18% taba ** Magaan na krema (''light cream'') at asim na krema (''sour cream'') ay may 18–30% taba ** Magaan na kremang pinalulupong (''light whipping cream'' na madalas tawaging ''whipping cream'' lamang) ay may 30–36% taba ** Mabigat na krema (''heavy cream'') ay may hindi bababa sa 36% taba ** Krema ng tagagawa (''manufacturer's cream'') — hindi nasasaklaw ng pamantayang pederal — ay may 40% taba ** [[Mantikilya]], kabilang ang pinalupong mantikilya (''whipped butter''), ay naglalaman ng hindi bababa sa 80% taba == Mga sanggunian == {{Reflist}} 85gdtlqafa8wr57cr62q6m69d8pot38 0 14658 2200883 2080517 2026-04-03T03:10:49Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil walang sapat na impornasyon sa matagal na panahon 2200883 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas]] pwggwzbwy52rsqvr7xu8v9mojjzs7jt 0 19769 2201006 2182379 2026-04-03T08:00:38Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2201006 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = Adobo | image = Adobo DSCF4391.jpg | alternate_name = | country = [[Pilipinas]] | region = | national_cuisine = [[Lutuing Pilipino]] | creator = | course = [[Ulam]] | served = Mainit | main_ingredient = [[Karne]] ([[baka]], [[manok]], [[baboy (pagkain)|baboy]]), [[lamang-dagat]], or gulay; [[toyo]], [[suka (pagkain)|suka]], [[mantika]], [[bawang]], [[paminta]], [[Laurus nobilis|dahon ng laurel]] | variations = Kaunting asukal para sa lasang tamis-asim. Adobo na walang sabaw, pampalasa lang ng manok. | calories = *Manok: 107 [[Kaloriya|kcal]] *Baboy: 342 [[Kaloriya|kcal]] *Baka: 349 | calories_ref =<ref>{{Cite web |title=Calories in Filipino Pork Adobo - Calories and Nutrition Facts - MyFitnessPal.com |trans-title=Mga Kaloriya sa Adobong Baboy ng Pilipinas - Mga Kaloriya at Katotohanan sa Nutrisyon - MyFitnessPal.com |url=http://www.myfitnesspal.com/food/calories/generic-filipino-pork-adobo-325988545 |website=www.myfitnesspal.com |access-date=2023-08-25 |archive-date=2023-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230315183459/https://www.myfitnesspal.com/food/calories/generic-filipino-pork-adobo-325988545 |url-status=dead }})</ref><ref>{{Cite web |title=Calories in Beef Adobo and Nutrition Facts |url=https://www.fatsecret.com/Diary.aspx?pa=fjrd&rid=255665 |website=www.fatsecret.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Calories in Chicken Adobo and Nutrition Facts |url=https://www.fatsecret.com/calories-nutrition/generic/chicken-adobo |website=www.fatsecret.com}}</ref> | other = | cookbook = Adobo | similar_dish = [[Paksiw]], [[kinilaw]], [[estufao]] |caption=Isang mangkok ng adobong baboy}} Ang '''adobo'''<ref name="FCHA">Laquian, Eleanor at Irene Sobreviñas. ''Filipino Cooking Here and Abroad'', nasa wikang Ingles, 1977 (Unang Taon ng Paglilimbag), National Bookstore, Lungsod ng Maynila, Pilipinas, pahina 128, 129, 130 at 191, ISBN 9710800620</ref> (mula sa [[Wikang Kastila|Kastilang]] {{lang|es|adobar}}: "[[Atsara|inatsara]]" o "[[kinilaw]]")<ref name="TE"> ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'' ni [[Leo James English]], Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref><ref name="FEEF"> Odulio de Guzman, Maria. ''The New Filipino-English English-Filipino Dictionary'' (Ang Bagong Diksiyunaryong Pilipino-Ingles Ingles-Pilipino), National Bookstore, 1968, isinalimbag noong 2005, ISBN 9710817760, may 197 na mga pahina</ref> ay isa sa mga pinakasikat na ulam at paraan ng pagluluto sa [[lutuing Pilipino]]. Nilalaman ito ng [[karne]], [[Pagkaing-dagat|lamang dagat]], o [[Vegetable|gulay]] na ibinababad sa haluan ng [[Suka (pagkain)|suka]], [[toyo]], [[bawang]], [[Laurus nobilis|dahon ng laurel]], at [[paminta]].<ref name="Flavier">{{cite-Flavier|Adobo, ''Glossary of Filipino Terms and Phrases''}}</ref> Ipiniprito muna ang karneng sangkap bago pakuluan sa tinimplang sabaw.<ref name=Flavier>{{cite-Flavier|Adobo, ''Glossary of Filipino Terms and Phrases''}}</ref> Natuturing ito paminsan-minsan bilang di-opisyal na [[pambansang lutuin]] ng Pilipinas.<ref name="dewitt">{{Cite book|last=DeWitt|first=Dave|url=https://books.google.com/books?id=sNLKs8LO35kC&q=Philippine+Adobo+variation&pg=PA428|title=1,001 Best Hot and Spicy Recipes|publisher=[[Agate Publishing]]|year=2010|isbn=9781572841130|page=428|lang=en|trans-title=1,001 Pinakamahusay na Resiping Mainit at Maanghang}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pangilinan |first=Leon Jr. |date=Oktubre 3, 2014 |title=In Focus: 9 Facts You May Not Know About Philippine National Symbols |trans-title=Nakatutok: 9 Katotohanang Maaaring Hindi Mo Alam Tungkol sa Mga Pambansang Simbolo ng Pilipinas |url=http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/9-facts-you-may-not-know-about-philippine-national-symbols/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161126154959/http://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/9-facts-you-may-not-know-about-philippine-national-symbols/ |archive-date=Nobyembre 26, 2016 |access-date=Enero 8, 2019 |publisher=[[National Commission for Culture and the Arts]] |language=en}}</ref> ==Kasaysayan== Katutubo ang lutong adobo sa Pilipinas. Kadalasan, iniluto o inihanda ng mga iba't ibang taong [[Kasaysayan ng Pilipinas (900–1565)|prekolonyal]] ang kani-kanilang pagkain sa suka at asin upang mapreserba sa [[klimang tropikal]]. Ang suka ay isa sa mga pinakamahalagang sangkap sa lutuing Pilipino, na may apat na klase: [[tuba]] (mula sa [[niyog]]), basi (mula sa [[tubo]]), [[sasa]], at [[kaong]]. May koneksyon itong lahat sa tradisyonal na [[permentasyon]] ng [[Inuming alkohol|alkohol]] .<ref name="hosking"/><ref name="Ponseca" /><ref name="Dacanay">{{Cite news |last=Dacanay |first=Barbara Mae Naredo |date=Mayo 1, 2019 |title=There's nothing Spanish about adobo—should we ditch its Spanish name? |language=en |trans-title=Hindi Kastila ang adobo—iwaksi na ba natin ang Kastilang pangalan? |work=ANC X |url=https://news.abs-cbn.com/ancx/food-drink/features/05/01/19/theres-nothing-spanish-about-adoboshould-we-ditch-its-spanish-name#%3A~%3Atext%3DFood%20%26%20Drink-%2CThere%27s%20nothing%20Spanish%20about%20adobo%E2%80%94should%20we%20ditch%20its%20Spanish%2Cremnant%20of%20Spain%27s%20colonial%20rule |access-date=Marso 10, 2021}}</ref> [[File:Chicken Adobo over rice.jpg|thumb|left|Adobong manok sa puting [[Bigas|kanin]]]] Sa Pilipinas, mayroong apat na pangunahing lutong-suka ayon sa tradisyon: [[kinilaw]] (hilaw na lamang-dagat sa suka at espesya), [[paksiw]] (sinabawang karne na may suka at espesya), sangkutsa (bahagyang pagluluto ng karne sa suka at espesya), at sa huli adobo (isang sabaw na may suka, bawang, asin/toyo, at iba pang espesya).<ref name="asianjournal.wordpress.com">{{Cite web |date=Hulyo 14, 2008 |title=ADOBO: A History of the Country's National Dish |trans-title=ADOBO: Kasaysayan ng Pambansang Lutuin ng Bayan |url=http://asianjournal.wordpress.com/2008/07/14/adobo-a-history-of-the-countrys-national-dish/ |language=en}}</ref><ref name="rodell">{{Cite book|last=Rodell, Paul A.|url=https://books.google.com/books?id=y1CVR74_KHQC&q=Philippine+Adobo+variation&pg=PA102|title=Culture and Customs of the Philippines|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2002|isbn=9780313304156|series=Culture and Customs of Asia|location=Westport, CT|page=102|lang=en|trans-title=Kultura at Mga Kaugalian ng Pilipinas}}</ref><ref name="estrella">{{Cite web |last=Estrella, Serna |date=Hunyo 22, 2013 |title=Adobo: The History of A National Favorite |trans-title=Adobo: Ang Kasaysayan ng Isang Pambansang Paborito |url=http://www.pepper.ph/the-history-of-adobo/ |access-date=Marso 21, 2016 |publisher=Pepper.ph |language=en |archive-date=Oktubre 9, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009210821/https://www.pepper.ph/the-history-of-adobo/ |url-status=dead }}</ref><ref name="hosking">{{Cite book|last=Lim-Castillo, Pia|title=Authenticity in the Kitchen|publisher=Prospect Books|year=2006|isbn=9781903018477|editor-last=Hosking, Richard|series=Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery 2005|page=296&ndash;298|chapter=Traditional Philippine Vinegars and their Role in Shaping the Culinary Culture|chapter-url=https://books.google.com/books?id=HflTVd898PAC|lang=en|trans-title=Awtentisidad sa Kusina|trans-chapter=Mga Tradisyonal na Sukang Pilipino at Papel ng Mga Ito sa Paghuhubog ng Kulturang Kulinaryo}}</ref> Pinaniniwalaan na nagmula ang paksiw, sangkutsa, at adobo sa kinilaw. May kaugnayan din ang mga ito sa mga ibang luto kagaya ng [[sinigang]] at [[pinangat na isda]] na mayroon ding maasim na sabaw, ngunit gumagamit ng mga prutas tulad ng [[kalamansi]], [[sampalok]], hilaw na [[mango|mangga]], [[kamias]], [[santol]], at [[balimbing]] bilang mga pampaasim sa halip na suka.<ref name="Ponseca">{{Cite book|last1=Ponseca|first1=Nicole|url=https://books.google.com/books?id=63BMDwAAQBAJ|title=I Am a Filipino: And This Is How We Cook|last2=Trinidad|first2=Miguel|date=2018|publisher=Artisan Books|isbn=9781579658823|trans-title=Pilipino Ako: At Ganito Kami Nagluluto|lang=en}}</ref> Noong sinakop ng [[Imperyong Kastila]] ang Pilipinas sa huli ng ika-16 at simula ng ika-17 siglo, naengkuwentro nila ang pag-aadobo. Unang naitala ito sa 1613 diksiyonaryong ''[[Vocabulario de la lengua tagala]]'' na tinipon ni [[Pedro de San Buenaventura]], isang Kastilang [[Franciscano|Pransiskano]]. Tinukoy niya ito bilang ''adobo de los naturales'' ("adobo ng mga katutubo[ng tao]").<ref name="rodell" /><ref name="estrella"/><ref name="hosking"/> Ginamit din ng mga Kastila ang salitang adobo sa anumang pagkaing minarinado bago kainin. Subalit matagal nang may adobo sa Pilipinas bago dumating ang mga Kastila noong 1521.<ref>{{Cite web |last= |title=What Is Adobo? The Answer Is as Complex as the Dish Itself |trans-title=Ano Ang Adobo? Kasingkumplikado Ang Sagot sa Pagkain Mismo |url=https://www.foodandwine.com/seasonings/what-is-adobo |access-date=2023-05-25 |website=Food & Wine |language=en}}</ref> Noong 1794 na edisyon ng {{lang|es|Vocabulario}}, inilapat ito sa ''quilauìn'' ([[kinilaw]]), isang kahawig na pagkain na gumagamit ng suka.<ref name="vlt">{{Cite book|last=Domingo de los Santos|url=https://books.google.com/books?id=XitOAAAAcAAJ&q=vocabulario+de+la+lengua+tagala+adobo&pg=PA42|title=Vocabulario de la lengua tagala, primera y segunda parte: en la primera, se pone primero el Castellano, y despues el Tagalo : y en la segunda al contrario, que son las rayzes simples con sus accentos|publisher=N.S. de Loreto|year=1794|page=42|language=es|quote=Adobo. Quilauìn. (pc) toman sàl vinagre, y chíle, y lo echan en la carne, pescado, ò tripas de venado; y asi medio crudo lo comen . . . Este mismo genero de adobo sirve para las yervas como ensalada.|lang=}}</ref> Sa 1711 diksiyonaryong [[Mga wikang Bisaya|Bisaya]] ''Vocabulario de la lengua Bisaya'', ginamit ang salitang ''guinamus'' (anyong pandiwa: ''gamus'') sa anumang marinada (adobo), isda man o baboy. Ang mga ibang salita para sa prekolonyal na malaadobong pagkain sa mga [[Mga Bisaya|Bisaya]] ay ''dayok'' and ''danglusi''. Sa modernong Bisaya, tumutukoy ang [[guinamos|''guinamos'']] at ''[[dayok]]'' sa magkaibang pagkain.<ref>{{Cite journal |last=Scott |first=William Henry |title=Sixteenth-Century Visayan Food and Farming |date=1990 |journal=Philippine Quarterly of Culture and Society |volume=18 |pages=291–311 |jstor=29792029 |issue=4}}</ref><ref name="vlb">{{Cite book |last=R. P. Matheo Sanchez |url=https://books.google.com/books?id=XTlNAAAAcAAJ&q=adobo&pg=PA198-IA1 |title=Vocabulario de la lengua Bisaya |publisher=Colegio de la Sagrada Compania de Jesus |year=1711 |pages=198 |quote=Gamus. up. f Gamusun vel. gamsun. Salar o adobar carne, o pescado; ba cun gagamsun an isda sagan sin saguing, sin chile, sua. &c}}</ref> Sa paglipas ng panahon, adobo na lang ang natirang salita para sa mga inihandang pagkain na may suka, bawang, asin (toyo nang maglaon), at iba pang espesya, kasi nawala na ang orihinal na salita para sa ulam na ito.<ref name="Indigenous">{{Cite news |last=Ocampo |first=Ambeth. |author-link=Ambeth Ocampo |date=Pebrero 24, 2009 |title=Looking Back: 'Adobo' in many forms |language=en |trans-title=Pagbabalik-tanaw: 'Adobo' sa maraming anyo |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=http://opinion.inquirer.net/inquireropinion/columns/view/20090224-190838/Adobo-in-many-forms |url-status=dead |access-date=Agosto 4, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150523031023/http://opinion.inquirer.net/inquireropinion/columns/view/20090224-190838/Adobo-in-many-forms |archive-date=Mayo 23, 2015}}</ref><ref name="Rappaport">{{Cite book|last=Rappaport, Rachel|url=https://archive.org/details/everythinghealth0000rapp|title=The Everything Healthy Slow Cooker Cookbook|publisher=Adams Media|year=2010|isbn=9781440508486|page=[https://archive.org/details/everythinghealth0000rapp/page/255 255]|quote=baryasyon ng Adobong Pilipino. (Isinalin mula sa Ingles)|url-access=registration|lang=en}}</ref><ref name="Dacanay" /> ==Paglalarawan== [[File:Chicken adobo (Philippines) 2.jpg|thumb|Adobong manok at [[brokoli]]]] Habang magkahawig ang adobo sa Pilipinas at {{lang|es|adobo}} sa [[lutuing Kastila]], magkaiba ang mga ito at nag-iiba ang kanilang pinagmulan.<ref name="tayag">{{Cite web |last=Claude Tayag |date=Marso 8, 2012 |title=The adobo identity (crisis) |trans-title=Ang (krisis sa) identidad ng adobo |url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=784792 |access-date=Nobyembre 7, 2012 |publisher=The Philippine Star |language=en}}</ref> Hindi kagaya ng {{lang|es|adobong}} Kastila at Amerikanong Latino, katutubo sa [[Timog-silangang Asya]] ang mga pangunahing sangkap ng adobong Pilipino, yaon ay, suka (gawa sa niyog or tubo), [[toyo]] (asin noong una), [[paminta]], at [[Laurus nobilis|dahon ng laurel]] (dahon ng ''Cinnamomum'' spp. noong una). Hindi tradisyonal ang paggamit ng [[Sili (bunga)|sili]], [[paprika]], [[oregano]], o [[kamatis]]. Ang pagkakapareho lang nito sa adobong Kastila at Amerikanong Latino ay ang paggamit ng suka at bawang. Maalat at maasim, at kadalasang matamis ang lasa ng adobong Pilipino, salungat sa adobong Kastila at Mehikano na mas maanghang o pinuspos ng oregano.<ref name="estrella" /><ref name="Zulu2017">{{Cite news |last=Zulu |first=Mijon |date=November 19, 2017 |title=What Is the Difference Between Mexican and Filipino Adobo? |language=en |trans-title=Ano Ang Pagkakaiba ng Adobong Mehikano at Pilipino? |work=Chowhound |url=https://www.chowhound.com/food-news/191932/what-is-the-difference-between-mexican-and-filipino-adobo/ |access-date=Enero 9, 2019 |archive-date=Abril 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424170905/https://www.chowhound.com/food-news/191932/what-is-the-difference-between-mexican-and-filipino-adobo |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=This Chicken Adobo Is a Flavor Bomb of Salty-Sour Goodness |trans-title=Ang Adobong Manok Ay Punong-puno ng Asim-Alat na Sarap |url=https://www.cookinglight.com/recipes/chicken-adobo-0 |access-date=Enero 10, 2019 |website=CookingLight |language=en |archive-date=Agosto 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806075648/https://www.cookinglight.com/recipes/chicken-adobo-0 |url-status=dead }}</ref> [[Talaksan:Pork adobo with shallots.jpg|thumb|left|Adobong baboy na may tanduyong]] Habang maaaring ituring ang adobong Pilipino bilang ''adobo'' sa Kastilang paaan—isang marinadong pagkain—mas tumutukoy ang Pilipinong paggamit nito sa proseso ng pagluluto (sa halip na isang tiyak na resipi) at hindi limitado lang sa karne.<ref name="tayag" /> Karaniwan, niluluto ang [[Baboy (pagkain)|baboy]] or [[Manok (pagkain)|manok]], o kombinasyon ng dalawa, sa dinurog na [[garlic|bawang]], [[Laurus nobilis|dahon ng laurel]], [[paminta]] at [[toyo]]. Sinasabayan ito ng puting [[Bigas|kanin]].<ref name="rodell" /><ref name="Oxford">{{Cite book|last1=Davidson|first1=Alan|url=https://books.google.com/books?id=JTr-ouCbL2AC|title=The Oxford Companion to Food|last2=Jaine|first2=Tom|publisher=Oxford University Press|year=2006|isbn=0-19-280681-5|location=New York|page=[https://books.google.com/books?id=JTr-ouCbL2AC&pg=PA5 5]|lang=en|trans-title=Ang Kompanyerong Oxford sa Pagkain}}</ref><ref name="sifton">{{cite news |last=Sifton |first=Sam |date=5 Enero 2011 |title=The Cheat: The Adobo Experiment |language=en |trans-title=Ang Daya: Ang Eksperimento sa Adobo |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2011/01/09/magazine/09Food-t-000.html?src=me&ref=general}}</ref> Kinugaliang iluto ito sa [[palayok]] o kulon noong lumang panahon; ngunit ngayon, mas ginagamit na ang [[kawali]].<ref name="kittler">{{Cite book|last1=Kittler, Pamela Goyan|url=https://books.google.com/books?id=eKdbaMY5AHEC&q=Philippine+Adobo+variation&pg=PA371|title=The Culinary culture of the Philippines|last2=Sucher, Kathryn|publisher=Cengage Learning|year=2007|isbn=9780495115410|page=371|name-list-style=amp|lang=en|trans-title=Ang kulturang kulinaryo ng Pilipinas}}</ref> Maraming iba't ibang uri ng resiping adobo sa Pilipinas.<ref name="Indigenous" /> Suka ang pinakasaligang sangkap ng adobo, na karaniwang sukang [[vinegar#Varieties|tuba]], sukang bigas, o sukang iloko (ngunit maaari ring gamitin ang puting alak o sukang sidra). Maaaring baguhin ang halos lahat ng sangkap ayon sa personal na kagustuhan. Kahit sa mga taong nasa parehong sambahayan, maaaring umiba-iba ang pagluluto nila ng adobo.<ref name="tayag"/><ref name="sifton" /> May mas bihirang bersiyon na walang toyo na kilala bilang adobong puti, na gumagamit ng asin, kontra sa adobong itim, ang mas karaniwang bersiyon na gumagamit ng toyo.<ref name="sy">{{Cite web |last=Artie Sy |date=Agosto 11, 2011 |title=The Admirable Adobo |trans-title=Ang Kahanga-hangang Adobo |url=http://www.sunstar.com.ph/baguio/feature/2011/08/11/admirable-adobo-172295 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814052639/http://www.sunstar.com.ph/baguio/feature/2011/08/11/admirable-adobo-172295 |archive-date=Agosto 14, 2011 |access-date=Nobyembre 7, 2012 |publisher=Sun Star |language=en}}</ref><ref name="fpress">{{Cite web |date=Hunyo 19, 2011 |title=Adobong Puti (White Chicken Adobo) for Kulinarya Cooking Club |url=http://foodpress.com/features/adobong-puti-white-chicken-adobo-for-kulinarya-cooking-club/ |access-date=Nobyembre 7, 2012 |publisher=FoodPress |language=en}}</ref> Madalas na ituring ang adobong puti bilang ang pinakamalapit sa orihinal na bersiyon ng adobong prehispaniko.<ref name="tayag" /><ref name="mmwhite">{{Cite web |date=Mayo 7, 2008 |title=The BEST Pork Adobo a la Marketman |trans-title=Ang PINAKAMAGANDANG Adobong Baboy a la Marketman |url=http://www.marketmanila.com/archives/the-best-pork-adobo-a-la-marketman |access-date=Nobyembre 7, 2012 |publisher=Market Manila |language=en}}</ref> Kahawig nito ang ulam na pinatisan, kung saan ginagamit ang [[patis]] imbes na suka.<ref name="adb">{{Cite web |date=Oktubre 4, 2011 |title=Adobong Puti (White Adobo) |url=http://www.adobongblog.com/2011/10/adobong-puti-white-adobo.html |access-date=Nobyembre 7, 2012 |publisher=AdobongBlog |language=en}}</ref> [[File:Adobong sitaw (green beans and pork) - Philippines 02.jpg|thumb|Adobong [[sitaw]]]] Matatagpuan ang adobong dilaw, na gumagamit ng kalawag o [[luyang-dilaw]] bilang pampadilaw at pampabigay ng kakaibang lasa, sa mga rehiyon ng [[Batangas]], [[Visayas]], at [[Mindanao]]. Maaaring mag-iba ang proporsyon ng mga sangkap tulad ng toyo, dahon ng laurel, bawang o paminta. Nag-iiba rin ang dami at lapot ng sabaw dahil gusto ng mga iba ng tuyong adobo at gusto ng iba ng masabaw. Maaaring gumamit minsan ng iba pang mga sangkap; tulad ng [[siling labuyo]], [[siling Thai]], [[jalapeño]], [[Siling-pula|kampana]], [[langis ng oliba]], [[sibuyas]], pulang asukal, [[patatas]], o [[pinya]]. Maaari rin itong itosta pa lalo sa [[hurno]], iprito sa kawali, ipritong lubog sa mantika, o kahit iihaw upang magkaroon ng mga malulutong na gilid.<ref name="sifton" /><ref name="Cordero-Fernando">{{Cite book|last=Cordero-Fernando, Gilda|title=The Culinary culture of the Philippines|publisher=Bancom Audiovision Corp|year=1976|pages=11–13|lang=en|trans-title=Ang kulturang kulinaryo ng Pilipinas}}</ref> Naitawag na katangi-tanging Pilipinong istu na sinasabayan ng kanin sa mga arawang kainan at sa mga salu-salo.<ref name="Oxford" /> Karaniwan itong iniimpake para sa mga Pilipinong [[Pamumundok|mamumundok]] at manlalakbay dahil hindi ito napapanis agad kahit walang palamigan. Medyo matagal ang buhay-tabi nito dahil sa isa sa mga pangunahing sangkap nito, [[Suka (pagkain)|suka]], na pumipigil sa pagkalat ng [[bakterya]].<ref name="rodell"/> == Mga baryasyon == [[Talaksan:Fely J's Adobo.jpg|thumb|Adobong baka mula sa restawrang Pilipino. ]] Batay sa mga pangunahing sangkap, kabilang sa mga pinakakaraniwang uri ng adobo ang adobong [[Manok (pagkain)|manok]] at adobong [[Baboy (pagkain)|baboy]]. Mas sikat ang adobong [[Baka (pagkain)|baka]] at adobong [[Manok (pagkain)|manok]] sa mga [[Islam sa Pilipinas|Pilipinong Muslim]] alinsunod sa mga diyetang batas ng [[halal]].<ref name="beef">{{Cite web |last=Jeroen Hellingman |date=Marso 28, 2003 |title=Adobong Baka (Beef) |url=http://www.bohol.ph/recipe.php?id=71 |access-date=Nobyembre 7, 2012 |publisher=Bohol.ph |language=en}}</ref> Maaaring gamitin ang mga ibang karne, gaya ng [[Pugo (mga ibon)|pugo]], [[itik]] at [[kambing]].<ref name="tayag" /> Kabilang sa mga lamang dagat na uri ang [[isda]], [[hito]], [[hipon]], at [[pusit]]. Gumagamit ang mga beganong opsiyon ng mga [[gulay]] at [[prutas]],<ref name="kittler" /> tulad ng [[kangkong]], [[labong]], [[eggplant|talong]], puso ng saging, atd [[okra]].<ref name="Alejandro">{{Cite book|last=Alejandro, Reynaldo G.|url=https://books.google.com/books?id=HUaDoUF0tRwC&q=Adobong+pusit|title=The Philippine Cookbook|publisher=Penguin|year=1985|isbn=9780399511448|pages=52–60|lang=en|trans-title=Ang Aklat-Lutong Pilipino}}</ref><ref>{{Cite web |date=Enero 5, 2011 |title=Traditional Adobo Recipes |trans-title=Mga Tradisyonal na Resipi ng Adobo |url=https://www.adobochef.com/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20120618072014/https://www.adobochef.com/ |archive-date=Hunyo 18, 2012 |access-date=Hunyo 22, 2012 |website=AdoboChef |language=en}}</ref> Kabilang sa mga mas kakaibang bersiyon ang adobong [[Sawa (piton)|sawa]],<ref name="sawa">{{Cite web |date=Hunyo 17, 2011 |title=Only for the Daring: Exotic Food Finds in Cebu |trans-title=Para lang sa Matapang: Mga Kakaibang Pagkaing Nahanap sa Cebu |url=http://cebutourist.com/exotic-food-finds-in-cebu/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130119031627/http://cebutourist.com/exotic-food-finds-in-cebu/ |archive-date=Enero 19, 2013 |access-date=Nobyembre 7, 2012 |publisher=Cebutourist |language=en}}</ref> adobong [[palaka]],<ref name="spc">{{Cite web |date=Oktubre 14, 2010 |title=Adobong Palaka |url=http://www.sanpablocity.com.ph/san-pablo-city-recipe/309-adobong-palaka.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130416085743/http://www.sanpablocity.com.ph/san-pablo-city-recipe/309-adobong-palaka.html |archive-date=Abril 16, 2013 |access-date=Nobyembre 7, 2012 |publisher=San Pablo City |language=en}}</ref> {{lang|pam|adobung kamaru}},<ref name="tayag" /> at adobong atay at balumbalunan (ng [[Manok (pagkain)|manok]]).<ref name="atay">{{Cite web |date=Disyembre 9, 2010 |title=Adobong Atay at Balunbalunan (Chicken Liver and Gizzard) |url=http://reelandgrill.blogspot.com/2010/12/adobong-atay-at-balunbalunan-chicken.html |publisher=Reel and Grill}}</ref> May mga baryasyon din sa ibang rehiyon. Sa [[Bicol]], [[Quezon]], at [[Lungsod ng Zamboanga]], karaniwan ang pagkaroon ng [[gata]] sa adobo (tinatawag na adobo sa gata). Sa [[Kabite|Cavite]], idinaragdag ang minsang atay ng baboy. Sa [[Batangas]] at [[Laguna (province)|Laguna]], idinaragdag ang [[luyang-dilaw]], na nagpapadilaw sa ulam (kaya adobong dilaw ang tawag), pati na rin isang pulang baryante gamit ang binhi ng [[atsuwete]] (sa Batangas).<ref name="rodell" /><ref name="sifton" /><ref name="Dacanay" /> Sa pinakahilagang lalawigan ng [[Batanes]], naghahanda ang mga [[Mga Ibatan|Ibatan]] ng adobo na tinatawag na ''luñiz'', kung saan pinepreserba nila ang baboy sa mga garapon na may asin.<ref>{{Cite web |last=Javellana |first=Abigail |date=Abril 24, 2017 |title=IVATAN CUISINE: The Flavors of the Batanes Isles! • Awesome! |trans-title=LUTUING IBATAN: Ang Mga Lasa ng Kapuluang Batanes! • Awesome! |url=https://awesome.blog/2017/04/batanes-food.html |access-date=Disyembre 9, 2020 |website=Awesome! |language=en-US}}</ref> <gallery mode="packed" heights="100" caption="Mga baryante ng adobo"> File:Filipino Chicken Adobo.JPG|Adobong manok sa kanin File:Chicken Adobo with Coconut Milk.jpg|Adobo sa [[gata]] File:Pork adobo.jpg|Adobong baboy na may [[pinya]] File:Adobong talong or Eggplant adobo (Philippines).jpg|Adobong talong File:Fely J's Fried Crickets (Adobong Kamaru).jpg|Adobong kamaru File:Adobong kangkong (Philippines).jpg|Adobong [[kangkong]] File:Adobong hipon (Shrimp adobo, Philippines).jpg|Adobong hipon File:Adobong pusit (squid adobo) - Philippines.jpg|Adobong pusit File:Vegetarian Filipino Adobo.jpg|Adobong [[behetaryano]] </gallery> ==Sa kulturang popular== Noong 2021, inihayag ng Kawanihan ng Pamantayang Pilipino ng [[Kagawaran ng Kalakalan at Industriya]] (DTI-BPS) ng Pilipinas ang mga plano sa pagsasapamantay ng mga pinakatanyag na [[Lutuing Pilipino|pagkaing Pilipino]] upang padaliin ang pagtataguyod ng mga ito sa ibang bansa pati na rin ang pagpapanatili ng kultural na identidad ng mga ito. Adobo ang isa sa mga naturang pagkain na isasapamantay. Itatakda ang depinisyon ng isang komiteng teknikal na pinamumunuan ni Glenda Rosales Barreto, at kasama ang mga kawani mula sa akademya, mga kagawaran ng pamahalaan, industriya ng pagkain, mga kusinero, at mga manunulat ng pagkain. Magiging pangunahing sanggunian ang ''Kulinarya: A Guidebook to Philippine Cuisine'' (2008) na isinulat ni Barreto at ni Myrna Segismundo, pangalawang pangulo ng komite, dalawang kilalang kusinera sa lutuing Pilipino sa sariling pamamaraan nila.<ref>{{Cite web |date=Hulyo 9, 2021 |title=Standardization of famous Filipino dishes advances! |trans-title=Umuusad ang standardisasyon ng mga sikat na pagkaing Pilipino! |url=https://www.dti.gov.ph/news/standardization-of-famous-filipino-dishes-advances/ |url-status= |website=Department of Trade and Industry |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Canivel |first=Roy Stephen C. |date=Hulyo 10, 2021 |title=Committee to decide what is 'standard' adobo |language=en |trans-title=Komite, magpapasiya kung ano ang 'pamantayang' adobo |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://newsinfo.inquirer.net/1457952/committee-to-decide-what-is-standard-adobo}}</ref> Pinintasan ng ilan sa publiko ang naihayag, ngunit nilinaw ng DTI-BPS na hindi ito sapilitan at layunin lamang na magtukoy ng saligang tradisyonal na resipi na maaaring maging sukatan ng awtentisidad ng pagkaing Pilipino sa mga ibang bansa.<ref name="Ramos">{{Cite news |last=Ramos |first=Christia Marie |date=Hulyo 12, 2021 |title=DTI says standardizing Philippine adobo only for international promotion |language=en |trans-title=Sabi ng DTI, para sa pandaigdigang pagtaguyod lang ang pagsasamantay ng adobong Pilipino |newspaper=Philippine Daily Inquirer |url=https://newsinfo.inquirer.net/1458643/dti-says-standardizing-our-adobo-only-for-international-promotion |access-date=Hulyo 13, 2021}}</ref><ref>{{Cite news |last=Punzalan |first=Jamaine |date=July 12, 2021 |title=Standard adobo, sinigang, sisig? DTI says aiming for international promotion |language=en |trans-title=Pamantayang adobo, sinigang, sisig? DTI, sinabing naglalayon para sa pandaigdigang pagtataguyod |work=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/news/07/12/21/dti-adobo-sinigang-sisig-standard-recipe-philippines |access-date=July 13, 2021}}</ref> Noong Marso 15, 2023, naglabas ang Google Doodles ng {{lang|en|doodle}} ng adobong Pilipino.<ref>{{Citation |title=Celebrating Filipino Adobo |url=http://www.google.com/logos/doodles/2023/celebrating-adobo-6753651837109851.2-2xa.gif |access-date=2023-03-15 |language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== {{wikibooks}} *[http://www.adobochef.com Adobo Recipes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618072014/http://www.adobochef.com/ |date=2012-06-18 }} *[http://www.filipinofoodrecipes.net/adobo.htm Chicken-Pork Adobo] [[Kaurian:Lutuing Pilipino]] [[Kategorya:Mga pambansang lutuin]] [[Kaurian:Pagkain]] 6ub2gefbf399lc72lqeeltnbp8mazcv 0 21309 2201007 2094870 2026-04-03T08:01:12Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2201007 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = Nilaga | image = Bulacan,Batangasjf8355 22.JPG | caption = Nilagang baka | alternate_name = Kosido | country = [[Tangway ng Iberia]] | region = | national_cuisine = | creator = | year = | mintime = | maxtime = | type = [[Estopado]] | course = | served = | main_ingredient = | minor_ingredient = | variations = ''[[Cozido à portuguesa]]'' | serving_size = 100 g | calories = | protein = | fat = | carbohydrate = | glycemic_index = | similar_dish = | other = }} {{Wikibooks|Nilagang Baka}} Ang '''nilaga''' ay isang lutuing Pilipino. Ang kasingkahulugan ng salitang nilaga ay '''pinakuluan'''.<ref name="TE"> ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'' ni [[Leo James English]], Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971-91055-0-X</ref> Sa paggawa ng nilaga, ang [[karne]] at mga [[gulay]] ay inilalagay sa kumukulong tubig at niluluto sa mahinang [[apoy]]. Walang lasa kadalasan ang sabaw maliban sa katas ng mga [[sangkap]] nito. Tinatawag din itong '''kosido''' ([[wikang Kastila|Kastila]]: ''cocido''<ref name=RBFC>{{cite-RBFC}}</ref>) sapagkat isa itong uri ng pagkaing namana ng mga Pilipino mula sa mga Kastila.{{Citation needed|date=2 May 2021}} Ngunit kaiba sa kosido, ang nilaga ng mga Pilipino ay walang pamamaraang paggigisa.<ref name=Lacquian>{{cite-Lacquian|Cocido}}</ref> Ito ay may iba't ibang uri ayon sa [[sahog]] na inilalagay dito. Maaaring ito ay: * Nilagang [[Baka (pagkain)|baka]] (maaaring sangkapan ng [[mais]] kung [[pata]] ng baka ang sahog na [[karne]])<ref name=RBFC/> * Nilagang [[pata]] ng [[baboy]] == Mga sangkap == * Karne * [[Patatas]] * [[Petsay]] * [[Sitaw]] * [[Paminta]] == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Pilipinas-stub}} [[Kaurian:Lutuing Pilipino]] [[Kaurian:Pagkain]] [[Kaurian:Lutuing Kastila]] 225nc4j1twwtvbuf7gamztn9f1n5wbn 0 26600 2200766 1992897 2026-04-02T13:29:20Z Mayivobkal 160592 2200766 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Pebrero 2010}} {{Infobox person | name = Adrian Alandy | image = | caption = | birth_name = Adrian Louis Alandy | birth_date = {{birth date and age|1980|02|07}} | birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | occupation = [[Aktor]], modelo | agent = [[GMA Artist Center]] (1998-2000; 2005; 2007-2015; 2016; 2018) <br> [[Star Magic]] (2000-2005; 2006; 2016; 2018-kasalukuyan) <br> Talent5 (2015) | height = {{height|m=1.72}} | spouse = {{marriage|Joselle Fernanadez|2017}} | other_names = Luis, Louis | years_active = 1998–kasalukuyan }} Si '''Luis Alandy''' ay isang artista sa Pilipinas. Palagi siyang nagpapalit-palit sa pagtatrabaho sa ABS-CBN at GMA. ===Television Shows=== ''' {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" | '''Taon''' || '''Title''' || '''Role''' || '''Network''' |- | 2009 ||[[Ngayon at Kailanman|Sine Novela Presents: Ngayon at Kailanman]]|| Ronald Noche ||[[GMA Network]] |- | 2008-2009 || [[Luna Mystika]] || Andoy || [[GMA Network]] |- | 2008 || [[Dear Friend]] || Guest Role || [[GMA Network]] |- | 2008 || [[Mars Ravelo's Dyesebel]] || Gildo Villarama || [[GMA Network]] |- | 2007-2008 || [[La Vendetta]] || Ariel Guevarra || [[GMA Network]] |- | 2007 || [[Impostora]] || Dr. Leondro Meneses || [[GMA Network]] |- | 2007 || [[Fantastic Man]] || Draxor || [[GMA Network]] |- | 2007 || Mga Kuwento ni Lola Basyang || Bulag 2 || [[GMA Network]] |- | 2006 || [[Komiks]] || Nestor || [[ABS-CBN]] |- | 2005 || [[Vietnam Rose]] || Carina's father || [[ABS-CBN]] |- | 2005 || [[Gulong Ng Palad]] || Diego || [[ABS-CBN]] |- | 2003-2004 || Sana'y Wala Ng Wakas || Ramon Madrigal || [[ABS-CBN]] |- | 2001 || Sa Dulo Ng Walang Hanggan || Clarence Cristobal || [[ABS-CBN]] |- | 2000 || [[Pangako Sa 'Yo]] || David || [[ABS-CBN]] |- | 1998 - 1999 || [[Bubble Gang]] || Guest Role || GMA Network |- |} {{BD|1980||Alandy, Adrian}} [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] {{Pilipinas-artista-stub}} j8lvm1tkuqr2volnng9wqy4z3b8k586 0 26848 2200754 2008432 2026-04-02T13:20:11Z Mayivobkal 160592 2200754 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Pebrero 2010}} {{Infobox person<!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | image = {{wikidata|property|raw|P18}} | Landscape = | birth_name = Aljur Mikael Abrenica | Alias = | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1990|3|24}} | birth_place = [[Lungsod ng Angeles]], [[Pampanga]], [[Pilipinas]] | spouse = [[Kylie Padilla]] (e. 2018) | height = {{height|m=1.73}} | children = 1 | Label = | Associated_acts = | Current_members = | Past_members = | Notable_instruments = }} Si '''Aljur Abrenica''' ay isang artista sa Pilipinas. Lumabas siya sa ikaapat na season ng ''StarStruck''.<ref>{{Cite web |title=GMA Entertainment {{!}} Online Home of Kapuso Shows and Stars |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/ |access-date=2026-04-02 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {|class="wikitable" style="font-size: 95%;" !Year !! Title !! Role !! Network |- | 2007 || ''Boys Nxt Door'' || Migs || rowspan=18| <center>[[GMA Network]]</center> |- | 2007–2008 || ''Zaido: Pulis Pangkalawakan'' || Cervano / Red Zaido |- | 2008 || ''Dyesebel'' || Paolo Legaspi |- | 2008–2009 || ''[[Luna Mystica]]'' || Libado |- | rowspan=2 | 2009 || ''[[Sine Novela]]: [[Dapat Ka Bang Mahalin?]]'' || Miguelito "Lito" Sanchez |- | ''All My Life'' || Jules Romualdez |- | rowspan=2 | 2010 || ''[[The Last Prince]]'' || Prinsepe Almiro / Haring Almiro |- | ''Ilumina'' || Yñigo Salcedo |- | 2011 || ''Machete'' || Machete / Dakila Romero |- | 2011–2012 || ''Amaya'' || Dayaw |- | rowspan=2 | 2012 || ''Together Forever'' || Santiago "Yago" Carion |- | ''Coffee Prince'' || Arthur Ochoa |- | rowspan=2 | 2013 || ''Indio'' || Bagandi |- | ''Prinsesa ng Buhay Ko'' || Nicolo 'Nick' Grande |- | 2014 || ''[[Kambal Sirena]]'' || Kevin Villanueva |- | rowspan=2 | 2015 || ''[[The Half Sisters]]'' || Malcolm Angeles |- | ''[[Dangwa]]'' || Lorenzo "Renz" Arguente |- | 2016 || ''Once Again'' || Edgardo "Edgar" Del Mundo / Aldrin Sanchez |- | 2017 || ''FPJ's Ang Probinsyano'' || Miguel Enriquez || rowspan=2 | [[ABS-CBN]] |- | 2018 || ''[[Asintado]]'' || Xander Guerrero |} {{BD|1990||Abrenica, Aljur}} [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Kapampangan]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} 56r29n4o6a9gqiim7jh6oa51ulfqz13 0 26889 2200813 2194157 2026-04-02T14:32:10Z Mayivobkal 160592 2200813 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Pebrero 2010}} {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Geoff Eigenmann''' ay isang artista, modelo, matinee idol at TV host sa [[Pilipinas]]. Tangkad 1.73 (5&nbsp;ft 6). ==Kapanganakan== Si Geoffrey Michael Eigenmann ay ipinanganak noong 23 Marso 1985 sa Maynila, Pilipinas. ==Edukasyon== Si Geoff ay nag-aral dati sa Shekinah Christian Training Center bilang Alumnus ng Eskuwelahan at gumadweyt siya noong 2002. Nag-aral din siya sa [[De La Salle University]] Manila. ==Personal Na Buhay== Siya ay anak ng kapwang artista sina Michael De Mesa at Gina Alajar, at mga kapatid ay sina Ryan at AJ Eigenmann. Siya rin ay pamamkin nila Mark Gil at Cherrie Gil, at mga pinsan sina Tim Eigenmann (Sid Lucero), Gabby Eigenmann, Andi Eigenmann at Maxine Eigenmann. Siya rin ay kasalukuyang love team na si Carla Abellana. ===Telebisyon=== {| border="2" cellpadding="3" cellspacing="0" style="margin: 0em 0em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" | '''Taon''' || '''Titulo''' || '''Gumanap''' || '''Estasyon''' |- |2025 || It's Okay To Not Be Okay || Batang Samuel Hernandez || [[Kapamilya Channel]], [[A2Z]], [[TV5]] |- | 2010 || [[Grazilda]] || TBA || GMA Network |- | 2010 || [[Claudine (TV series)|Claudine Presents: Fraternity]] || Guest || GMA Network |- | 2010 || [[Sine Novela]]: [[Basahang Ginto]] || Danny Vergara || GMA Network |- | 2010 || [[Party Pilipinas]] ||Co-Host/Performer|| GMA Network |- | 2010 || [[Diz Iz It]] ||Guest Celebrity Judge|| GMA Network |- | 2010 || [[The Last Prince]] ||Prince Javino/Froggy || GMA Network |- | 2009 || [[SRO Cinemaserye|SRO Cinemaserye: Carinderia Queen]] ||Romeo || GMA Network |- | 2009 || [[Rosalinda (Philippine TV series)|Rosalinda]] ||Fernando Jose Altamirano || GMA Network |- | 2009 || [[SOP Rules]] || Co-Host || [[GMA Network]] |- | 2009 || [[SRO Cinemaserye: Ganti Ng Puso]] || Kevin Rodriguez || GMA Network |- | 2008 || Midnight DJ || Bisita || [[TV5]] |- | 2008 || Palmolive Shining Circle of 10: Batch 2008 || Host || [[ABS-CBN]] |- | 2008 || [[Maalaala Mo Kaya]] || Various || ABS-CBN |- | 2008 || [[Lobo (TV series)|Lobo]] || Alec / Remus|| ABS-CBN |- | 2007 || [[Da Adventures of Pedro Penduko|Komiks Presents: Pedro Penduko at ang Mga Engkantao]] || Elias || ABS-CBN |- | 2007 || [[Hiram na Mukha (TV series)|Sineserye Presents: Hiram na Mukha]] || Mendez Pedrosa || ABS-CBN |- | 2007 || [[Rounin (TV series)|Rounin]] || Xyrus|| ABS-CBN |- | 2006 || [[Komiks Presents: Da Adventures of Pedro Penduko]] || Elias|| ABS-CBN |- | 2005 || [[Ikaw Ang Lahat Sa Akin]] || Third || ABS-CBN |- | 2004 || [[MYX]] || Vj || [[Studio 23]] |- | 2004-2008 ||[[ASAP (variety show)|ASAP]] || Himself/Performer || ABS-CBN |- | 2004 || [[Hiram (TV series)|Hiram]] || Harry Silayan /Andrew || ABS-CBN |- | 2003 || [[Love to Love (TV series)|Love to Love: Yaya Lovely]] || Nonoy || GMA Network |- | 2002 || [[Kahit Kailan]] || || GMA Network |- | 2000 || Dear Mikee || Various || GMA Network |- | 1999 || Kirara || Josh || GMA Network |- | 1998 || [[Mikee]] || Various || GMA Network |- | 1997 || [[Ibang Klase]] || Various || GMA Network |- | 1995 || [[Spotlight Drama Specials]] || Various || GMA Network |- | 1994 || [[Lovingly Yours]] || Various || GMA Network |- | 1993 || [[GMA Telecine Specials]] || Various || GMA Network |- | 1992 || [[Ang TV]] || Himself || ABS-CBN |- |} {{DEFAULTSORT:Eigenmann, Geoff}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1985]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Aleman]] [[Kategorya:Mga Ilonggo]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] 637icjrkfqcvlj0f8l5misk3yvxi0u3 0 26913 2200900 1901177 2026-04-03T04:43:55Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil walang sapat na impornasyon sa matagal na panahon 2200900 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas]] pwggwzbwy52rsqvr7xu8v9mojjzs7jt 0 26942 2200750 1992977 2026-04-02T13:16:50Z Mayivobkal 160592 2200750 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Setyembre 2017}} {{Infobox person | name = Antonio Aquitania | image = | caption = | birth_name = Antonio Aquitania | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1977|1|16}} | birth_place = [[Pilipinas]] | death_place = | othername = | family = | yearsactive = 1996-kasulukuyan | height = {{height|m=1.76}} | awards = | notable role = }} Si '''Antonio Aquitania''' ay isang comediante at artista sa pelikula, telebisyon, host at modelo sa [[Pilipinas]]. Una niyang hinabol ang karera sa pag-arte sa ABS-CBN bago kinilala bilang isa sa mga orihinal na miyembro ng cast ng comedy gag show na Bubble Gang noong 1995. ==Mga palabas sa [[telebisyon]]== *[[Kakambal ni Eliana]] (GMA Network) (2013) *[[Temptation of Wife (2012 TV Series)]] (GMA Network) (2012) *Pahiram ng isang Ina ([[Gma Network]]) (2011) *Untold stories mula sa face to face (TV5) (2011) *Bungalow: Bubble Gang 15th Anniversary TV Movie (GMA Network) (2010) *Zorro ([[GMA Network]]) (2009) *Joaquin Bordado (GMA Network) (2008) *Obra Presents: Misteryosa (GMA Network) (2008) *ESP (GMA Network) (2008) *[[Bubble Gang]] (GMA Network) (1995-ngayon) *Now & Forever: Linlang (GMA Network) *Do-Se-Na: The Bubble Gang Musical Action Movie for TV (GMA Network) (2007) *HP: Ibang Level Na! (GMA Network) (2006) *Hokus Pokus (GMA Network) (2005) *Wag Kukurap (GMA Network) (2005) *[[Encantadia]] (GMA Network) (2005) *Mahiwagang Baul (GMA Network) (2005) *Love To Love Presents: True Love (GMA Network) (2004-2005) *Idol Ko Si Kap (GMA Network) (2001-2005) *GMA Telecine Specials (GMA Network) (2000) *Oooops! (GMA Network) (1997-1999) ==Mga Websites== *Antonio Aquitania sa IMDB [http://www.imdb.com/name/nm1271156/] {{BD|1977||Aquitania, Antonio}} [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} m37f9udpi8b3r3rjuqdtjjh5r1qa1j2 0 27053 2201051 2189477 2026-04-03T08:44:25Z Carl DR 1995 96369 2201051 wikitext text/x-wiki {{BLP sources|date=Mayo 2019}} {{Infobox officeholder | image = Francis "Kiko" Pangilinan, Senate portrait 2025.png | imagesize = | caption = | honorific-prefix = | name = Francis Pangilinan | office = [[Senado ng Pilipinas|Senador ng Pilipinas]] | term_start = 30 Hunyo 2025 | term_end = | term_start1 = 30 Hunyo 2016 | term_end1 = 30 Hunyo 2022 | term_start2 = 30 Hunyo 2001 | term_end2 = 30 Hunyo 2013 | office3 = [[Pinuno ng Mayorya ng Senado ng Pilipinas]] | term_start3 = 24 Hulyo 2004 | term_end3 = 17 Nobyembre 2008 | preceded3 = [[Loren Legarda]] | succeeded3 = [[Juan Miguel Zubiri]] | office4 = Konsehal ng [[Lungsod Quezon]] | term_start4 = 30 Hunyo 1988 | term_end4 = 30 Hunyo 1992 | birth_name = Francis Pancratius Nepomuceno Pangilinan | birth_date = {{birth date and age|1963|08|24}} | birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | death_date = | death_place = | nationality = Filipino | party = * [[Liberal Party (Philippines)|Liberal Party]] {{small|(2001–kasalukuyan)}} * [[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]] {{small|(1988–92)}} | spouse = {{marriage|[[Sharon Cuneta]]|April 28, 1996}} | relations = | children = 4, including [[KC Concepcion]] | residence = [[Quezon City]] | alma_mater = [[University of the Philippines Diliman]]<br>[[Harvard University]] | profession = [[Lawyer]] | signature = | website = | footnotes = }} Si '''Francis Pancratius "Kiko" Nepomuceno Pangilinan''' (ipinanganak noong 24 Agosto 1963) ay isang senador ng Pilipinas mula 2001 hanggang 2013, mula 2016 hanggang 2022 at mula 2025 hanggang kasalukuyan.<ref>{{Cite web |url=http://www.pinoyprofile.com/kiko-pangilinan/ |title=Archive copy |access-date=2012-12-06 |archive-date=2013-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130821210912/http://www.pinoyprofile.com/kiko-pangilinan/ |url-status=dead }}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Senado ng Pilipinas}} {{BD|1963||Pangilinan, Francis}} {{Senado ng Pilipinas}} {{Pinuno ng Mayorya sa Senado ng Pilipinas}} [[Kategorya:Mga politiko ng Pilipinas]] [[Kategorya:Mga YouTuber sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] {{Stub|Pilipinas|Politiko}} tja5ppexh57iadgevotlf1zehqgl4m4 0 27414 2200799 1883680 2026-04-02T14:15:28Z Mayivobkal 160592 2200799 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Pebrero 2010}} {{Infobox person | name = Victor Basa | birth_name = Victor Emmanuel Basa | birth_date = {{Birth date and age|1985|6|6}} | birth_place = [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]] | nationality = Pilipino | occupation = [[Aktor]], modelo | years_active = 2003–kasalukuyan | height = {{height|m=1.8}} | website = }} Si '''Victor Basa''' ay (ipinanganak noong Hunyo 6, 1985) ay isang artista sa Pilipinas. Pangkaraniwan siyang napapanood sa [[TV 5]] at [[GMA Network]]. Si Victor ay ang gitnang anak sa tatlo, may isang nakababatang kapatid na lalaki at nakatatandang kapatid na babae. ==Telebisyon Apperances== * ''[[Ang Dalawang Mrs. Real]]'' (2014) Gico * ''[[Apetite Wars]]'' (2013) * ''[[My Husband's Lover]]'' (2013) David * ''[[Cielo de Angelina]]'' (2012) Dr. Frank * ''[[Mga Nagbabagang Bulaklak]]'' (2011) Marco Montemayor * ''[[MooMoo and Me]]'' (2010) Instructor * ''[[Kung Tayo'y Magkakalayo]]'' (2010) Hero * ''[[Precious Hearts Romances Presents]]: [[You're Mine, Only Mine]]'' (2010) Antonio * ''[[Showtime (Philippines)|Showtime]]'' (2009) Hurado * ''[[Pilipinas, Game KNB?]]'' (2009) Contestant * ''[[May Bukas Pa]]'' (2009) Father John Delgado * ''[[Shall We Dance? (TV show)|Shall We Dance: Search for the Dance Superstar]]'' (2008) ...Himself (CoHost) TV5 * ''[[Your Song (TV series)|Your Song: Without You]]'' ... John (2008) * ''[[Your Song (TV series)|Your Song: Kapag Ako Ay Nagmahal]]'' ... Serge (2008) * ''[[I Am KC|I Am KC: Love 2 Dance]]'' ... Cameo Role (2008) * ''[[Stars On Ice]]'' ... Himself (grand champion) (2007) QTV11 * ''[[Pinoy Big Brother: Celebrity Edition 2]]'' (2007) ...Himself * ''MTV Timeout'' (2007) * ''[[Walang Kapalit]]'' (2007) .... Miguel * ''[[Star Magic Presents]]: [[Abt Ur Luv]]'' (2006–2007) .... Lester "Stick" Mangubat * ''[[Star Magic Presents]]: [[Abt Ur Luv:Ur Lyf 2]]'' (2007–2008) .... Lester "Stick" Mangubat * ''[[Star Magic Presents]]: The Game of Love'' (2006) .... Boggs * ''[[Star Magic Presents]]: Deal or No Deal'' (2006) .... Lenard * ''[[Crazy for You (musical)|Crazy for You]] (2006) .... Errol * ''[[ASAP '08]]'' (2006) .... Himself (Host, performer) ==Pelikula== * [[D' Kilabots Pogi Brothers Weh?!]] (2012) * [[Pak! Pak! My Dr. Kwak!]] (2011) * [[Romeo & Juliet]] (2010) * [[Xenoa 2 : Clash of the Bloods]] (2008) * [[Maling Akala]] (2008) ==Mga Musika at Bidyo== * ''Penge Naman Ako Nyan'' by Itchiworms (2008) * ''Kasi Naman'' by Nikki Gil from the Hotsilog Album (2006) ==Modeling/ Print== * ''Generation Pink Magazine'' (August 2006 Cover) * ''Cosmopolitan Magazine'' 2006 Centerfold Bachelors == Mga Commercial Endorsements at Advertisements== * Penshoppe advertisements (2005–Present) * Oracare * Sunsilk Touchflicks TVC (2006) * Greenwich commercial * Tropicana commercial * Magicflakes commercial ==Mga Karangglan== * Best Model Form—MTV Fashionista 2004 * Batti Man of the Year—Chi Chi Man Awards 2007 * Mark Van's Hunk—Mark Van Awards 2007 ==Footnotes== {{Reflist}} ==External links== * {{Star Magic|artist-victor-basa.html}} * [http://www.mtvphil.com/vj.php?id=22 Victor Basa Biography on MTV Philippines Vj Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090206173720/http://mtvphil.com/vj.php?id=22 |date=2009-02-06 }} {{BD|1985|LIVING|Basa, Victor}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} 2gk51fjc8ebvn10d2zqbugp7s9nzl42 0 31211 2200964 2189813 2026-04-03T07:12:43Z JWilz12345 77302 /* Mga kawing panlabas */ alisin ang kawing pa Wikibalita. Wala na yan simula sa Mayo 2026: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes]] 2200964 wikitext text/x-wiki {{Infobox Website | name = [[Image:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon ng Wikipedia]] Wikipediang Tagalog<br>{{small|ᜏᜒᜃᜒᜉᜒᜇᜒᜌᜅ᜔ ᜆᜄᜎᜓᜄ᜔}} | logo = [[File:Wikipedia-logo-v2-tl.png|200px|[[Tandang pagkakakilanlan]] ng Wikipediang Tagalog]] | screenshot = [[File:Tagalog Wikipedia screenshot.png|340px|Unang Pahina ng Wikipediang Tagalog]] | collapsible = yes | url = [http://tl.wikipedia.org tl.wikipedia.org] | commercial = Hindi | country_of_origin = {{flag|Pilipinas}} | owner = [[Pundasyong Wikimedia]] | type = Proyektong Ensiklopedya sa Internet | language = [[Wikang Tagalog]] ([[Wikang Tagalog|ᜏᜒᜃᜅ᜕ ᜆᜄᜎᜓᜄ᜕]]) | registration = Hindi sapilitan | launch_date = {{Start date and age|mf=yes|p=yes|br=yes|2003|12|1}} | current_status = Aktibo | author = }} {{Contains special characters|Baybayin}} Ang '''Wikipediang Tagalog''' ([[Baybayin]]: '''ᜏᜒᜃᜒᜉᜒᜇ᜕ᜌᜅ᜕ ᜆᜄᜎᜓᜄ᜕'''; {{Lang-en|Tagalog Wikipedia}}) ay eksklusibong edisyon ng [[Wikipedia]] sa wikang [[wikang Tagalog|Tagalog]] sa [[Pilipinas]] na nagsimula noong Disyembre 2003. Ito ay may {{formatnum:{{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|tl}} round-0}}}} artikulo, at ito ang {{Ordinal|{{Wikipedia rank by size|tl}}}} pinakamalaking Wikipedia ayon sa bilang ng artikulo pagsapit ng {{Currentmonthday}}, {{Currentyear}}.<ref>[[Unang Pahina|"Wikipedia, ang malayang ensiklopedya: Unang Pahina".]] ''Tagalog Wikipedia''. Wikimedia Foundation, Inc. Hulyo 24, 2015. Nakuha noong Hulyo 24, 2015.</ref> ==Kasaysayan== {{Main|Talaan ng mga Wikipedia sa Pilipinas}} Sinimulan ang Wikipediang Tagalog, ''Ang Malayang Ensiklopedya'', noong [[Disyembre]] 2003{{fact|Nobyembre 2020}} bilang unang Wikipedia sa isa sa mga [[Mga wikang Pilipino|wika ng Pilipinas]]. Pagsapit ng Pebrero 3, 2011, ito ay may higit sa [[:tl:Special:Statistics|50,000 artikulo]].<ref>[[Unang Pahina|Tagalog Wikipedia]], nakuha noong Pebrero 3, 2011</ref> [[Bantayan, Cebu]] ang naging ika-10,000 artikulo noong Oktubre 20, 2007 habang [[Pasko sa Pilipinas]] ang naging ika-15,000 artikulo noong Disyembre 24, 2007.<ref name="WPPinoy">[[:en:Wikipedia:PINOY|Mula sa ''Announcements'' (Mga Paunawa) sa ''Wikipedia:Tambayan'' ng Wikipediang Ingles]]</ref> Nakumpleto sa [[:betawiki:Main Page|Betawiki]] (o [[:betawiki:Main Page|Translatewiki.net]]) ang pagsasapook o lokalisasyon ng pagsasalinwika ng mga mensaheng pansopwer ng Wikipediang Tagalog noong 6 Pebrero 2009.<ref name="Betawiki">[http://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:RecentChanges&translations=only&trailer=/{{CONTENTLANGUAGE}} Tala ng gawain sa Translatewiki.net (Betawiki)]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, noong 6 Pebrero 2009.</ref> Noong 2011, naging bahagi ang Wikipediang Tagalog ng [[meta:Research:WikiHistories fellowship|''WikiHistories fellowship'']], isang proyekto sa pananaliksik ng [[Pundasyong Wikimedia]]. Sinusubok ng proyekto ang paglahad ng mga tagumpay, kabiguan, at pang-araw-araw na pakikibaka ng mga patnugot na nagsusumikap na maging ganap ang pangarap na pandaigdigang pagbabahagi ng kaalaman.<ref>[[metawiki:Research:WikiHistories fellowship|Mula sa pahina ng proyektong WikiHistories]]</ref> ===Estadistika=== <div style="float:right; margin-left:10px"></div> *Marso 11, 2008: ''[[:tl:Pandaka pygmaea|Pandaka pygmaea]]'' - ika-16,000 artikulo<ref name="UsapanPandaka">[http://tl.wikipedia.org/wiki/Talk:Pandaka_pygmaea Mula sa pahina ng usapan ng Pandaka Pygmaea]</ref> * Hunyo 30, 2008: ''[[Silindro (gamit panugtog)|Silindro]]'' - ika-17,000 artikulo<ref name=Silindro>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Talk:Silindro_%28gamit_panugtog%29 Pahina ng usapan ng Silindro]</ref> * Agosto 5, 2008: ''[[Unang Aklat ng mga Macabeo]]'' - ika-18,000 artikulo<ref name=Macabeo>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Talk:Unang_Aklat_ng_mga_Macabeo Pahina ng usapan ng Unang Aklat ng mga Macabeo]</ref> * Oktubre 2, 2008: ''[[Heriyatriko]]'' - ika-19,000 artikulo<ref name=Heriyatriko>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:Heriyatriko Pahina ng usapan ng Heriyatriko]</ref> * Nobyembre 1, 2008: ''[[Anak ng Tao]]'' - ika-20,000 artikulo<ref name=AnakngTao>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:Anak_ng_Tao Pahina ng usapan ng Anak ng Tao]</ref> * Marso 22, 2010: ''[[Sky Girls]]'' - ika-25,000 artikulo<ref name=SkyGirls>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:Sky_Girls Pahina ng usapan ng Sky Girls]</ref> * Hulyo 20, 2010: ''[[Charlottenburg-Wilmersdorf]]'' - ika-30,000 artikulo<ref name=CW>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:Charlottenburg-Wilmersdorf Pahina ng usapan ng Charlottenburg-Wilmersdorf]</ref> * Oktubre 25, 2010: ''[[1714 Sy]]'' - ika-40,000 artikulo<ref name=1714SY>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:1714_Sy Pahina ng usapan ng 1714 Sy]</ref> * Nobyembre 9, 2010: ''[[Ekonometriks]]'' - ika-45,000 artikulo<ref name=Ekonometriks>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:Ekonometriks Pahina ng usapan ng Ekonometriks]</ref> * Enero 15, 2011: ''[[Yu-Gi-Oh! Zexal]]'' - ika-50,000 artikulo<ref name=YGO>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:Lalaking Vitruvio Pahina ng usapan ng Yu-Gi-Oh! Zexal]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Pebrero 4, 2013: ''[[Lalaking Vitruvio]]'' - ika-60,000 artikulo<ref name=LV>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:Lalaking Vitruvio Pahina ng usapan ng Lalaking Vitruvio]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dahil sa pabura ng mga maiikling artikulo na nagsimula noong 2018, naging nasa baba ng 45,000 ang bilang ng artikulo ayon noong Disyembre 2022. ===Mga unang hakbang ng Wikipediang Tagalog=== Ang unang naikargang artikulo ay [[Wikipedia]] (maliban sa [[Unang Pahina]]), noong Marso 25, 2004. Noong maluwag pa ang pamantayan ng Wikipediang Tagalog, ang pinaka-unang [[:Wikipedia:Mga napiling artikulo|Napiling Artikulo]] ay ang ''[[Livestrong wristband]]'', ngunit napalitan ito ng artikulong ''[[Kimika]]'' (ayon sa nabagong pamantayan).<ref>[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Mga_napiling_artikulo&direction=next&oldid=22753 Mula sa Supnayan ng Tagalog Wikipedia]</ref> Ngunit napalitan din ang ''Kimika'' dahil sa isang proseso ng pagsusuri at pagbabalik-tanaw.<ref>[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3APagbabalik-tanaw_sa_mga_napiling_artikulo&diff=190910&oldid=187843 Wikipedia: Pagbabalik-tanaw sa artikulong ''Kimika''], Marso 25-26, 2008.</ref> Kung tutuusin, ang unang napiling artikulo na nanatili pagkatapos ng pagsusuri ay tungkol sa [[:tl:Keso|keso]].<ref>{{cite web|author=Česky|url=http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Mga_napiling_artikulo&direction=next&oldid=33368|title=Mula sa artisbo ng ''Wikipedia:Mga napiling artikulo''|publisher=Tl.wikipedia.org|date=|accessdate=2012-02-15|language=tl}}</ref> Gayundin, ang unang [[Wikipedia:Supnayan ng mga nagdaang napiling larawan|Napiling Larawan]] ay ang ''Image:Flutterbye.jpg'' para sa artikulong [[Paru-parong Viceroy]], subalit napalitan ng ''[[:Image:St Vitus stained glass.jpg]]'' na para sa artikulong [[Katedral ni San Vito]].<ref>[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Supnayan_ng_mga_nagdaang_napiling_larawan&direction=next&oldid=32917 Mula sa Supnayan ng Tagalog Wikipedia].</ref> Ang tatlong unang artikulong pang-[[:Wikipedia:Mga huling dinagdag|<u>Alam Ba Ninyo</u>?]] ay ang [[Web browser]], [[Wikang Bulgaro]], at [[Pilipinas]].<ref name="TW2005">[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:UnangPahinaAlam&oldid=14215 Mula sa pahinang pangkasaysayan ng Suleras ng Alam Ba Ninyo?]</ref> Naaprubahang may kundisyon ang ''[http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wn/tl Tagalog Wikinews]'' ([[:incubator:Wn/tl|Wikibalita]]) noong Disyembre 19, 2007.<ref name="WPPinoy" /> Nagkaroon ng seksiyong [[Wikipedia:Mga pangyayari noong unang panahon|Sa Araw na Ito]] sa Unang Pahina noong 2 Abril 2008, ngunit pansamantalang itinago ito noong 3 Mayo 2008 dahil sa kakulangan ng taga-ambag sa bahaging ito.<ref name="SaArawnaIto">[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Mga_pangyayari_noong_unang_panahon&oldid=193523 Mula sa kasaysayan ng Wikipedia:Mga pangyayari noong unang panahon]</ref><ref name="SaArawnaIto2">[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Unang_Pahina&oldid=201870 Mula sa kasaysayan ng Unang Pahina]</ref> ==Mga katangian== May ilang mga katangian ang Wikipediang Tagalog na nagpapaiba ito sa ibang mga edisyong pangwika ng Wikipedia. Ayon kay [[Michael Tan]], isang [[antropologo]]ng Filipino at kolumnista sa ''[[Philippine Daily Inquirer]]'', malakihang umaasa ang Wikipediang Tagalog sa [[UP Diksiyonaryong Filipino]] para sa saligang mga kahulugan.<ref>{{cite news|url=http://opinion.inquirer.net/9149/%E2%80%98utak%E2%80%99 |title=''Pinoy Kasi'': 'Utak' |last=Tan |first= Michael |author-link=Michael Tan |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=Agosto 2, 2011|access-date=Oktubre 23, 2015}}</ref> Bagamat nakatuon ito sa wikang Tagalog, mayroon itong mga pahina na nagbibigay ng gabay sa mga hindi gumagamit ng wikang Tagalog para sa mga bagay na may kinalaman sa proyekto.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/120098/hold-up-half-the-sky-not-there-yet|title=The Artist Abroad: Hold up half the sky? Not there yet|last=Francia|first=Luis|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=Marso 27, 2015|access-date=Oktubre 23, 2015|language=en|trans-title=Ang Manlilikha sa Ibayong Dagat: Naghahawak sa kalahati ng langit? Wala pa roon}}</ref> ===Saklaw ng edisyon=== Ang Wikipediang Tagalog ay may mahalagang saklaw ng mga paksang may kinalaman sa Pilipinas, gayon din sa mga paksang may kinalaman sa [[anime]] at [[manga]]. Noong 2010, naglabas ang [[GMA News and Public Affairs]] ng isang ulat na pumupuna sa kakulangan nito ng mga artikulong may kinalaman sa [[agham]].<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/202631/scitech/google-translate-spews-profanities-in-filipino|title=Google Translate spews profanities in Filipino|last1=Dimacali|first1=Timothy James M.|author-link1=TJ Dimacali|newspaper=[[GMA News]]|date=Oktubre 5, 2010|language=en|trans-title=Google Translate, nagbubuga ng mga kabastusan sa Filipino}}</ref> ===Pangalan ng proyekto=== Sang-ayon sa ibang mga Wikipedista sa Tagalog at Ingles na mga Wikipedia, ang Wikipediang ito'y kumakatawan sa wikang [[wikang Filipino|Filipino]].<ref name=Wika>[[Wikipedia:Pamantayang pangwika]] ; [[Wikipedia:Gabay sa abakada at pagbabaybay]]</ref><ref>[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kapihan&oldid=352405 Wikipedia:Kapihan: "Filipino Wikipedia (na nasa Wikimedia Incubator)"]</ref><ref>Kaugnay: [[:en:Wikipedia talk:Tambayan Philippines/Archive14#The Filipino Wiktionary Debate .28formerly It.27s official.29|''The Filipino Wiktionary Debate (formerly It's official)'']] ([[:en:Wikipedia talk:Tambayan Philippines/Archive14#The Filipino Wiktionary Debate .28formerly It.27s official.29|WP:Tambay Archive14]].)</ref> Ayon naman sa Vibal Foundation, isang pundasyon na pinasimunuan ang [[WikiPilipinas]], magkaiba raw ang tinayo nitong [[wiki]] na WikiFilipino sa Wikipediang Tagalog dahil gumagamit ang WikiFilipino ng Filipino at Tagalog naman ang Wikipediang Tagalog.<ref name="vibal">{{cite web |title=WikiFilipino, Isang Pagsusuri |url=http://www.vibalfoundation.org/?p=16 |work=Kristine Mandigma |publisher=Vibal Foundation |accessdate=2009-05-15 }}{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang pagkakaiba o pagkakapareho ng Tagalog sa Wikipedia ang naging sanhi ng isang [[Wikipedia:Pagsalin ng mga nilalaman ng Wikipedia na ito sa Filipino|pagtatalo]] ng mga tagagamit sa pangalan ng proyekto. Nabanggit ang pagtatalong ito sa isang artikulo ng DILA (''Defenders of the Indigenous Languages of the Archipelago'')<ref name="dila">{{cite web|title=''The Subdialect Filipino''|url=http://www.dila.ph/subdialect_filipino.pdf|work=Edwin Camaya|publisher=Defenders of the Indigenous Languages of the Archipelago|accessdate=2009-05-15|language=en|trans-title="Ang Subdiyalektong Filipino"|archive-date=2012-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118172414/http://www.dila.ph/subdialect_filipino.pdf|url-status=dead}}</ref>, isang samahan na ipinagtatanggol ang [[Mga wika sa Pilipinas|mga katutubong wika ng Pilipinas]]. == Kompara sa ibang edisyong Wikipedia sa wikang nakabase sa Pilipinas == Mas kakaunti ang mga artikulo sa Wikipediang Tagalog kompara sa [[Wikipediang Sebuwano]], ang pinakamalaking edisyon ng Wikipedia sa wikang nakabase sa Pilipinas, na may higit sa {{formatnum:{{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|ceb}} round -3}}}} artikulo sa kasalukuyan, at ang [[Wikipediang Waray-Waray|Wikipediang Waray]], na may higit sa {{formatnum:{{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|war}} round -3}}}} artikulo.<ref>[[:ceb:Special:Mga Estadistika|Mga Estadistika]]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.interaksyon.com/article/88828/maupay--waray-wikipedia-hits-more-than-one-million-articles|title=MAUPAY: Waray Wikipedia hits more than one million articles|date=Hunyo 11, 2014|newspaper=[[News5|InterAksyon]]|access-date=Oktubre 23, 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140611153410/http://www.interaksyon.com/article/88828/maupay--waray-wikipedia-hits-more-than-one-million-articles|archivedate=Hunyo 11, 2014|trans-title=MAUPAY: Lumagpas sa isang milyong artikulo ang Wikipediang Waray}}</ref> Ang [[meta:Depth|lalim]] ng Wikipediang Tagalog ay {{Depth|tl|2}} kompara sa {{Depth|war|2}} para sa Wikipediang Waray at {{Depth|ceb|2}} para sa Wikipediang Sebuwano, pagsapit ng {{Currentmonthday}}, {{Currentyear}}.<ref name="WikipediaArticleDepth">[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_article_depth&oldid=11727135 <nowiki>Wikipedia article depth [Lalim ng artikulo sa Wikipedia] - Meta</nowiki>]</ref> Ayon sa aktibong tagagamit, ito ay may {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|tl|N}}, kompara sa {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|ceb|N}} sa Wikipediang Sebuwano at {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|war|N}} sa Wikipediang Waray. ==Tingnan din== *[[Wikipedia:Patungkol|Patungkol sa Wikipedia]] ==Mga sanggunian== {{Reflist|2}} ==Mga kawing panlabas== {{Wikibooks|Tagalog}} {{Meta|Tell us about Tagalog Wikipedia}} {{Wikivoyage|Tagalog phrasebook}} {{Commons category|Tagalog Wikipedia}} {{Icon|Wikipedia|size=50px}} '''Mga Wikipedia sa ibang mga wikang Pilipino''' {{Flatlist| *[[:cbk-zam:|Chavacano]] *[[:bcl:|Gitnang Bikol]] *[[:ilo:|Iloko]] *[[:pam:|Kapampangan]] *[[:pag:|Pangasinan]] *[[:ceb:|Sebwano]] *[[:war:|Waray]] }} {{Icon|Wikibooks|size=50px}} '''Mga Wikiaklat sa mga wikang Pilipino''' {{Flatlist| *[[:wikibooks:tl:|Tagalog]] }} {{Icon|Wikiquote|size=50px}} '''Mga Wikikawikaan sa mga wikang Pilipino''' {{Flatlist| *[[:wikiquote:tl:|Tagalog]] *[[:wikiquote:bcl:|Gitnang Bikol]] }} {{Icon|Wiktionary|size=50px}} '''Mga Wiksiyonaryo sa mga wikang Pilipino''' {{Flatlist| *[[:wiktionary:tl:|Tagalog]] *[[:wiktionary:bcl:|Gitnang Bikol]] }} {{Icon|Wikisource|size=50px}} '''Mga Wikisource sa mga wikang Pilipino''' {{Flatlist| *[[:wikisource:tl:|Tagalog]] *[[:wikisource:bcl:|Gitnang Bikol]] }} {{Col-float}} '''Mga Wikipediang Pilipino na kasalukuyang nasa Ingkubador ng Wikimedia''' *[[Wikang Aklanon]] ([[:incubator:Wp/akl]]) *[[Wikang Asi]] o Bantoanon ([[:incubator:Wp/bno]]) *[[Wikang Capiznon]] ([[:incubator:Wp/cps]]) *[[Wikang Hiligaynon]] ([[:incubator:Wp/hil]]) *[[Wikang Ibanag]] ([[:incubator:Wp/ibg]]) *[[Wikang Iranun]] ([[:incubator:Wp/ilp]]) *[[Wikang Kankanaey]] ([[:incubator:Wp/kne]]) *[[Wikang Karay-a]] ([[:incubator:Wp/krj]]) *[[Wikang Maguindanao]] ([[:incubator:Wp/mdh]]) *[[Wikang Mëranaw]] ([[:incubator:Wp/mrw]]) *[[Wikang Miraya Bikol]] ([[:incubator:Wp/rbl]]) *[[Wikang Pandan Bikol]] ([[:incubator:Wp/cts]]) *[[Wikang Rinconada Bikol]] ([[:incubator:Wp/bto]]) *[[Wikang Surigaonon]] ([[:incubator:Wp/sgd]]) *[[Wikang Tausug]] ([[:incubator:Wp/tsg]]) *[[Wikang Yakan]] ([[:incubator:Wp/yka]]) {{Col-float-break}} '''Ibang mga proyektong Wikimedia sa mga wikang Pilipino na kasalukuyang nasa Ingkubador ng Wikimedia''' ;Tagalog *[[:incubator:Wy/tl|Wikivoyage]] ;Chavacano *[[:incubator:Wt/cbk-zam|Wiksiyonaryo]] ;Gitnang Bikol *[[:incubator:Wb/bcl|Wikiaklat]] *[[:incubator:Wy/bcl|Wikivoyage]] ;Iloko *[[:incubator:Wt/ilo|Wiksiyonaryo]] ;Kapampangan *[[:incubator:Wt/pam|Wiksiyonaryo]] ;Kankanaey *[[:incubator:Wt/kne|Wiksiyonaryo]] ;Maguindanao *[[:incubator:Wt/mdh|Wiksiyonaryo]] ;Pangasinan *[[:incubator:Wt/pag|Wiksiyonaryo]] ;Sebwano *[[:incubator:Wb/ceb|Wikiaklat]] *[[:incubator:Wt/ceb|Wiksiyonaryo]] ;Waray *[[:incubator:Wb/war|Wikiaklat]] *[[:incubator:Wt/war|Wiksiyonaryo]] *[[:incubator:Wy/war|Wikivoyage]] {{Col-float-end}} {{Clear}} {{Mga Wikipedia}} [[Kategorya:Wikipedia]] qyo6a4732qw6h7b0zziqzs87nli4e11 0 31490 2201008 2017172 2026-04-03T08:01:38Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2201008 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Salami aka.jpg|thumb|240px|Salami]] Ang '''salami''' ay isang [[langgonisa]]ng [[cure|inasnan at pinatuyo]], [[permentasyon|pinaasim]] at [[Pagpapatuyo ng pagkain|pinatuyo]] sa hangin. ==Mga panangkap sa paggawa ng salami== Palagiang nasasangkapan ng isa o higit pang mga uri ng karne, mga sahog at panimpla ang salami: *hiniwa-hiwang karne ng [[Baka (pagkain)|baka]], [[baboy]], [[tupa]], [[kabayo]], [[asno]], [[usa]], [[manok]], [[kambing]], [[gansa]] *[[alak]] *[[asin]] *iba't ibang mga [[halamang damo]] at mga [[panimpla]] {{English|Salami}} [[Kategorya:Pinatuyong pagkain]] [[Kaurian:Italya]] {{stub}} 9nvu4pq4q93i5svk94nmtnovpkmhgo2 0 36676 2200825 2200252 2026-04-02T18:20:44Z ~2026-20421-64 160598 /* Mga Mekaniko */ 2200825 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header | name = Zenderman | image = | caption = | ja_kanji = ゼンダマン | ja_romaji = Zendaman | genre = [[Comedy]], [[Fantasy]], [[Mecha]] }} {{Infobox animanga/Anime | title = Zenderman (ゼンダマン) | director = [[Hiroshi Sasagawa]] | studio = [[Tatsunoko Production]] | network = [[Fuji TV]] | first_aired = 1979 | last_aired = 1980 | first_aired = 3 Pebrero 1979 | last_aired = 26 Enero 1980 | num_episodes = 52 }} {{Infobox animanga/Footer}} Ang '''{{nihongo|Zenderman|ゼンダマン|Zendaman}}''' ay ang ika-3 na [[seryeng Time Bokan]] sa [[anime]]. Produksiyon ng [[Tatsunoko Production]]. Nagkaroon ito ng 52 na kabanata at ipinalabas sa Hapon sa estasyong [[Fuji TV]] noong 3 Pebrero 1979 hanggang 26 Enero 1980. Iyon ay sumunod sa "[[Yatterman]]" at sinundan ng "[[Otasukeman]]". Mga musiko Masayuki Yamamoto tanggapin man palabas ang kanyang karakter samantala "Zenda-Lion" at "Zenda-Kotora". ==Kuwento== Doktor Monja ay isang [[siyentipiko]] na kakaiba tungkol sa mga katangian ng maalamat [[Salamankang gamot]] ng Buhay na kung saan bibigyan ng inumin na walang hanggan lifetimes at magpakailanman kabataan. Siya na binuo ng isang aparato na tinatawag na "Oras na Tunel" upang hayaan ang isang pangkat ng mga youngsters upang simulan ang isang paghahanap down ang takdang-panahon at sa iba't-ibang mga puwang upang mahanap ang isang eksaktong sagot. Ang tatlong magkakasama ng mga villains, gayunpaman, ay tila baga matapos ang parehong bagay. Sino ang makakakuha muna ito?<ref name="tatsunoko.co.jp">{{cite web |url=http://www.tatsunoko.co.jp/works/zendaman/zendaman.html |title=ゼンダマン |accessdate=2008-08-27 |work=[[Tatsunoko Production]] |publisher= |date= |archive-date=2009-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090218002833/http://www.tatsunoko.co.jp/works/zendaman/zendaman.html |url-status=dead }}{{jp icon}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tatsunoko.co.jp/english/box05.html#5 |title= Tatsunoko Pro|accessdate=2008-08-27 |work=[[Tatsunoko Production]] |publisher= |date=}}</ref> ==Awiting Tema ng Zenderman== *Pagbubukas na Awit # "''Zenderman no Uta''" (ゼンダマンの歌) ni [[Ken Fujii]] (藤井健) *Pagtatapos na Awit # "''Koremata Akudaman''" (これまたアクダマン) ni [[Masayuki Yamamoto]] (山本まさゆき) ==Mga nagboboses sa Wikang Hapon== * [[Yūji Mitsuya]] - {{nihongo|Tetsu|鉄ちゃん}} * [[Masayuki Yamamoto]] - {{nihongo|Zenda-Lion|ゼンダライオン}} / {{nihongo|Zenda-Kotora|ゼンダコトラ}} * [[Kumiko Takizawa]] - {{nihongo|Sakura|さくらちゃん}} * [[Yōko Asagami]] → [[Ai Sakuma]] - {{nihongo|Amattaman|アマッタン}} * [[Kouhei Miyauchi]] - {{nihongo|Dr. Monja|紋者博士|Monja-hakase}} * [[Noriko Ohara]] - {{nihongo|Muujo|ムージョ}} * [[Jouji Yanami]] - {{nihongo|Tobocke|トボッケー}} * [[Kazuya Tatekabe]] - {{nihongo|Donjuro|ドンジューロー}} * [[Masaru Ikeda]] - {{nihongo|Nyaravolta|ニャラボルタ}} * [[Yoshito Miyamura]] - {{nihongo|Referee Machine|サイバンマシーン}} * [[Kei Tomiyama]] - Narrator (ナレーター) ==Mga Mekaniko== {| class="wikitable sortable" |+ |- !n. || Pretty Cure || Anno || Risultato ||Posizione di merito |- | 1 |bgcolor= "#FFA500" | '''Futari wa Pretty Cure''' | 2004-2005 |bgcolor= "yellow" | Promossa con lode |bgcolor= "#CD7232"| 3ª |- | 2 |bgcolor= "#F4C430" | '''Pretty Cure MAX Heart''' | 2005-2006 |bgcolor= "yellow" | Promossa con lode |4ª |- | 3 |bgcolor= "#FF9933" | '''Pretty Cure Splash⭐️Star''' | 2006-2007 |bgcolor= "yellow" | Promossa con lode |6ª |- | 4 |bgcolor= "#FC0FC0" | '''YES! Pretty Cure 5''' | 2007-2008 |bgcolor= "yellow" | Promossa con lode |bgcolor= "silver" | 2ª |- | 5 |bgcolor= "#007FFF" | '''YES! Pretty Cure 5 GoGo!''' | 2008-2009 |bgcolor= "yellow" | Promossa con lode |bgcolor= "gold" | 1ª |- | 6 |bgcolor= "#DF73FF" | '''Fresh Pretty Cure!''' | 2009-2010 |bgcolor= "yellow" | Promossa con lode |5ª |- | 7 |bgcolor= "#E0B0FF" | '''HeartCatch Pretty Cure!''' | 2010-2011 |bgcolor= "springgreen" | Promossa |11ª |- | 8 |bgcolor= "#FFFF66" | '''Suite Pretty Cure♪''' | 2011-2012 |bgcolor= "springgreen" | Promossa |15ª |- | 9 |bgcolor= "#FF6088" | '''Smile Pretty Cure!''' | 2012-2013 |bgcolor= "orange" | Promossa con riserva |23ª |- | 10 |bgcolor= "#DB7093" | '''DokiDoki! Pretty Cure''' | 2013-2014 |bgcolor= "#CD5C5C" | Bocciata |24ª |- | 11 |bgcolor= "#9370DB" | '''HappinessCharge Pretty Cure!''' | 2014-2015 |bgcolor= "salmon" | Espulsa |25ª |- | 12 |bgcolor= "#FF007F" | '''Go! Princess Pretty Cure''' | 2015-2016 |bgcolor= "yellow" | Promossa con lode |8ª |- | 13 |bgcolor= "#9966CC" | '''Witchy Pretty Cure!''' | 2016-2017 |bgcolor= "springgreen" | Promossa |14ª |- | 14 |bgcolor= "hotpink" | '''KiraKira ⭐️ Pretty Cure À La Mode''' | 2017-2018 |bgcolor= "springgreen" | Promossa |17ª |- | 15 |bgcolor= "#FFB3BA" | '''HUGtto! Pretty Cure''' | 2018-2019 |bgcolor= "springgreen" | Promossa |13ª |- | 16 |bgcolor= "#1560BD" | '''Star⭐️Twinkle Pretty Cure''' | 2019-2020 |bgcolor= "springgreen" | Promossa |12ª |- | 17 |bgcolor= "#B72755" | '''Healin' Good ♥ Pretty Cure''' | 2020-2021 |bgcolor= "springgreen" | Promossa |10ª |- | 18 |bgcolor= "#00CCCC" | '''Tropical-Rouge! Pretty Cure''' | 2021-2022 |bgcolor= "springgreen" | Promossa |9ª |- | 19 |bgcolor= "#FFD800" | '''Delicious Party ♡ Pretty Cure''' | 2022-2023 |bgcolor= "springgreen" | Promossa |16ª |- | 20 |bgcolor= "#FC6C85" | '''Pretty Cure Full Bloom''' | 2023 |bgcolor= | | |- | 21 |bgcolor= "skyblue" | '''Hirogaru Sky! Pretty Cure''' | 2023-2024 |bgcolor= "yellow" | Promossa con lode |7ª |- | 22 |bgcolor= "#7FFFD4" | '''Wonderful Pretty Cure!''' | 2024-2025 |bgcolor= | | |- | 23 |bgcolor= "#00A86B" | '''Witchy Pretty Cure!! Mirai Days''' | 2025 |bgcolor= "springgreen" | Promossa |22ª |- | 24 |bgcolor= "#9F00FF" | '''You and Idol Pretty Cure♪''' | 2025-2026 |bgcolor= | | |- | 25 |bgcolor= "#CD5700" | '''Star Detective Pretty Cure''' | 2026-2027 |bgcolor= | | |} * '''Zenderman''': * '''Akudaman''': ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga ugnayang panlabas== * [http://www.tatsunoko.co.jp/works/zendaman/zendaman.html Zenderman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090218002833/http://www.tatsunoko.co.jp/works/zendaman/zendaman.html |date=2009-02-18 }} sa Tatsunoko Production * [http://www.animenewsnetwork.com/encyclopedia/anime.php?id=1750 Zenderman] sa [[Anime News Network]] {{Time Bokan}} [[Kategorya:Anime]] [[Kategorya:Mga serye ng anime]] [[Kategorya:Time Bokan]] [[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]] {{stub}} f8l6pd8symo9ex0bncvjircm808jq19 0 39840 2201009 2195445 2026-04-03T08:02:48Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]], [[baboy (pagkain)]] at [[manok (pagkain)]] 2201009 wikitext text/x-wiki {{about|batsoy bilang pagkaing may sabaw|batsoy na tirang pagkain kinukuha sa basura|Pagpag}} {{Infobox prepared food | name = La Paz Batchoy | image = Ted’s Oldtimer La Paz Batchoy.jpg | image_size = 245px | caption = Isang mangkok ng La Paz batchoy | alternate_name = ''Ba-chui'' ([[Wikang Tsino|Tsino]])<br>''Báchoy'' ([[Wikang Kastila sa Pilipinas|Kastila]]) | country = [[Pilipinas]] | region = [[Lungsod ng Iloilo|La Paz, Lungsod ng Iloilo]] | creator = | course = [[Sabaw]] | served = Mainit | main_ingredient = [[Miswa]], laman ng [[baboy (pagkain)|baboy]], [[gulay]], [[manok (pagkain)|manok]], [[hipon]], [[baka (pagkain)|baka]] | variations = | calories = | other = }} {{wikibooks}} Ang '''bachoy''' o '''batsoy''' ay isang [[lutuing Pilipino]] na may sabaw at sinahugan ng [[pasta]] o [[bihon]] o [[miswa]] ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''noodle''; Italyano: ''vermicelli'')) na pang-''[[macaroni]]'' at hiniwa-hiwang laman at [[taba]] ng karneng [[Baboy (pagkain)|baboy]].<ref name="Maya"> ''The Maya Kitchen Mix and Match Meals 1, Your 4-Week Guide to Home Cooking'', nasa wikang Ingles, 1991 (First Printing/Unang Paglilimbag), 1998 (Tenth Printing/Ika-sampung Paglilimbag), Anvil Publishing, Inc., Lungsod ng Pasig, Pilipinas, (mula sa pahina 61) kabuuang bilang ng pahina: 97 dahon, {{ISBN|9712700607}}</ref><ref name= FCHA> Laquian, Eleanor at Irene Sobreviñas. ''Filipino Cooking Here and Abroad'', nasa wikang Ingles, 1977 (Unang Taon ng Paglilimbag), National Bookstore, Lungsod ng Maynila, Pilipinas, pahina 28, {{ISBN|9710800620}}</ref> Maraming baryasyon ang lutuing ito sa iba't ibang bahagi ng Pilipinas. Halimbawa na lamang ang La Paz Batchoy na nagmula sa distrito ng La Paz, [[Lungsod ng Iloilo|Lungsod ng Iloilo.]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Pagkain]] [[Kaurian:Lutuing Pilipino]] {{stub}} 9zlliejsef4459yte1iwsh6dfiiexft 0 39854 2201010 2085834 2026-04-03T08:03:42Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2201010 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = Kare-kare | image = Mac MG 5939.jpg | image_size = 250px | caption = Isang mangkok ng kare-kare | alternate_name = | country = [[Pilipinas]] | creator = | course = [[Ulam]] | served = Mainit | main_ingredient = Buntot ng [[baka (pagkain)|baka]], [[sarsang mani]], mga [[gulay]] | variations = Kare-kareng [[kambing]] | calories = | other = }} Ang '''kare-kare''' (mula sa salitang "[[kari]]") ay isang [[lutuing Pilipino]] na nagtatampok ng malapot na sarsang [[mani]]. Sinasangkapan ito ng mga buntot, [[Tripa|tuwalya]], paa, at laman ng baka; mga pata, paa at laman ng [[baboy]]; at paminsan-minsan, ng lamanloob ng mga hayop.<ref name="FCHA"> Laquian, Eleanor at Irene Sobreviñas. ''Filipino Cooking Here and Abroad'', nasa wikang Ingles, 1977 (Unang Taon ng Paglilimbag), National Bookstore, Lungsod ng Maynila, Pilipinas, pahina 46, ISBN 9710800620</ref><ref name="TE"> ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'' ni [[Leo James English]], Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref><ref name="Maya"> ''The Maya Kitchen Mix and Match Meals 1, Your 4-Week Guide to Home Cooking'', nasa wikang Ingles, 1991 (First Printing/Unang Paglilimbag), 1998 (Tenth Printing/Ika-sampung Paglilimbag), Anvil Publishing, Inc., Lungsod ng Pasig, Pilipinas, (mula sa pahina 42) kabuuang bilang ng pahina: 97 dahon, ISBN 9712700607</ref> Dinaragdagan din ito ng mga gulay gaya ng [[talong]], [[petsay]] o iba pang dahon, [[labanos]], [[sitaw]], at [[okra]]. Nagpapalasa sa sarsa ang mga binusang giniling na [[mani]] o [[mantikilyang mani]], [[sibuyas]], at [[bawang]]. Binibigyang-kulay ito ng [[atsuwete]] at maaaring laputan sa paglalagay ng giniling na bigas.<ref name="Kare-Kare: Filipino ox tail stew">{{cite web |title=Kare-Kare: Filipino ox tail stew |trans-title=Kare-Kare: nilagang buntot ng baka ng Pilipinas |url=http://www.instructables.com/id/Kare-Kare%3A-Filipino-ox-tail-stew/ |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Kare-Kare Recipe |trans-title=Resipi ng Kare-kare |url=https://www.pinoyrecipe.net/beef-kare-kare-recipe/ |language=en}}</ref> Maaari ring gumawa ng kare-kare na gawa sa lamang dagat, tulad ng [[sugpo]], [[pusit]] at [[tahong]], o sa gulay lamang. Kadalasang may [[bagoong]] kasama na pansawsawan. Paminsan-minsan, pinapaanghang ito ng [[Sili (bunga)|sili]] o ginisang bagoong, at pinapatakan ng [[kalamansi]]. Mayroon ding mga baryante ng gawa sa [[kambing]] o (bihira) [[manok]]. ==Kasaysayan== Daan-daang taon na ang kasaysayan ng kare-kare bilang pagkaing Pilipino. May apat na kwento ukol sa pinagmulan nito. Una, nanggaling daw ito mula sa [[Pampanga]] (ang probinsyang kilala bilang "kabisera ng lutuin sa Pilipinas").<ref>{{Cite web |date=Enero 7, 2019 |title=Philippines: Kare Kare |trans-title=Pilipinas: Kare Kare |url=https://www.196flavors.com/philippines-kare-kare/ |access-date=Marso 5, 2020 |website=196 flavors |language=en-US}}</ref> Madalas may reputasyon ang mga Kampampangan na magluto sa kasiyahan ng kani-kanilang mga puso at makabuo ng napakasarap na pagkain. Pangalawa, nangaling ang sarsa mula sa mga galyeon ng [[Acapulco]]. Malawakang ibinabiyahe ang pangunahing sangkap nito, ang mani, sa mga barko gaya ng mais, na mula rin sa Imperyong Asteka at mula sa malayong lupain. Inihahain pa rin ngayon sa [[Jalisco]] at [[Guerrero]], mga lalawigan sa Mehiko, ang ''lomo encacahuatado'', na kahawig na kahawig sa kare-kare. Iba lang ang ginagamit na bahagi ng baboy— lomo sa Mehiko at buntot naman sa Pilipinas. Ipinapalagay na isang diminutibo ang "kare-kare" ng salitang ''cari'' na nangangahulugang "kulay tanso"— ito nga ang naging pantukoy ng mga Kastila at Portuges sa mga katutubo na nakita nila sa mga daungan. Ikatlo, nagmula raw ito sa mga pagkain ng mga kamaharlikaan ng mga [[Moro (Pilipinas)|Moro]] na nanirahan sa [[Maynila]] bago dumating ang mga Kastila (sikat pa rin ang kare-kare sa [[Kapuluan ng Sulu|Sulu]] at [[Tawi-Tawi]]).<ref>{{Cite web |last=Hernandez |first=Kathrine Pearl |title=Brief History of Kare-kare – Executive Gourmet Catering Services |trans-title=Maikling Kasaysayan ng Kare-kare |url=https://www.executivegourmet.ph/brief-history-of-kare-kare/ |access-date=Marso 5, 2020 |language=en-US}}</ref> Ikaapat, nanggaling daw ito sa mga Indiyanong ''[[sepoy]]'' mula sa Timugang Indiya na nagsipamayan sa Pilipinas noong [[pananakop ng mga Ingles sa Maynila]]. Sabik-makauwi, kumatha sila ng kanilang lutuin gamit ang mga makukuhang sangkap. ''Kari-kaari'' ([[kari]]) ang tawag nila rito, na naging kare-kare sa paglipas ng panahon. Reduplikasyon ang pangalan ng salitang {{lang|ta|kaṟi}} ({{Lang-ta|[[wikt:கறி#Tamil|கறி]]|lit=[[kari]]; sarsang malapot|translit=}}).<ref>{{Cite web |last=Villar |first=Roberto |date=Agosto 2, 2019 |title=The Fascinating History of Kare-kare |trans-title=Ang Kamangha-manghang Kasaysayan ng Kare-kare |url=https://esquiremag.ph/long-reads/features/the-fascinating-history-of-kare-kare-a2386-20190802-lfrm2 |access-date=Marso 5, 2020 |website=Esquiremag.ph |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Afritada]] * [[Dinuguan]] * [[Escabeche]] * [[Kaldereta (pagkain)|Kaldereta]] * [[Mechado]] * [[Menudo (pagkain)|Menudo]] * [[Sarsiyadong isda]] * [[Tinola]] * [[Sinigang]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Pagkain]] [[Kaurian:Lutuing Pilipino]] nbjv9cl10maymwbvt6n1t5raum5qk5b 0 39879 2201011 2088783 2026-04-03T08:04:20Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]], [[baboy (pagkain)]] at [[manok (pagkain)]] 2201011 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = Sopas macaroni | image = Talaksan:Soup Macaroni in Hong Kong.jpg | caption = Sopas macaroni sa Hong Kong | alternate_name = | country = [[Italya]] | region = | creator = | course = | type = [[Sopas]] | served = | main_ingredient = [[Macaroni]] | variations = [[Pasta e fagioli]] | calories = | other = }} Ang '''sopas macaroni''', '''sopa de fideos''' (Kastila), o '''macaroni soup''' (Ingles) ay isang uri ng [[sopas]] ng mga [[Pilipino]] na may [[sabaw]], ''[[macaroni]]'', [[gulay]] at karne ng [[Baboy (pagkain)|baboy]], [[Baka (pagkain)|baka]] o [[Manok (pagkain)|manok]].<ref name="FCHA"> Laquian, Eleanor at Irene Sobreviñas. ''Filipino Cooking Here and Abroad'', nasa wikang Ingles, 1977 (Unang Taon ng Paglilimbag), National Bookstore, Lungsod ng Maynila, Pilipinas, pahina 33, ISBN 9710800620</ref><ref name="TE"> ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'' ni [[Leo James English]], Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref><ref name="Maya"> ''The Maya Kitchen Mix and Match Meals 1, Your 4-Week Guide to Home Cooking'', nasa wikang Ingles, 1991 (First Printing/Unang Paglilimbag), 1998 (Tenth Printing/Ika-sampung Paglilimbag), Anvil Publishing, Inc., [[Lungsod ng Pasig]], Pilipinas, (mula sa pahina 74) kabuuang bilang ng pahina: 97 dahon, ISBN 9712700607</ref> Dahil sa ito ang kadalasang uri ng sopas na niluluto sa tahanang Pilipino, karaniwan itong tinatawag na '''sopas''' lamang. ==Tingnan din== * [[Halaw na katas ng karneng baka]] * [[Karinyusa ng karneng baka]] * [[Tsaa ng karneng baka]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Category:Pagkain]] [[Category:Lutuing Pilipino]] {{stub}} 3e6pj450wzzgpf4t6ahq7y7vyouta85 0 39899 2201012 2109409 2026-04-03T08:05:12Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]], [[baboy (pagkain)]] at [[manok (pagkain)]] 2201012 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = Siopao | image = [[File:Steamed-Pork-Buns-BBQ Siopao-Asado-Recipe.webp|250px]] [[File:09537jfCuisine in Bulacan home made foodsfvf 13.jpg|250px]] | caption = '''Taas''': Siopao na asado ; '''Baba''': Panghimas na siopao na may palamang tsokolate | alternate_name = | country = [[Pilipinas]] | course = [[Merienda]] | type = [[Baozi]] | served = | main_ingredient = Baboy, harina, toyo, asin | variations = Asado, bola-bola, tinostang siopao, pinritong siopao, paowaw, iba pang baryanteng panghimagas | calories = 330 | other = |no_recipes=true |similar_dish = ''[[Baozi]]'' ([[Tsina]]), ''[[Char siu bao]]'' ([[Tsina]]), ''Siu pao'' ([[Kapuluang Marshall]]), ''Salapao'' ([[Taylandiya]]), ''Manapua'' ([[Hawaii]]), ''Keke Pua'a'' ([[Samoa]] & [[Samoang Amerikano]]) }} Ang '''siopao''' o '''siyopaw''' ({{zh|s=烧包|t=[[wikt:燒|燒]][[wikt:包|包]]|poj=sio-pau}}; {{IPA-tl|ˈʃupaʊ}}), literal na mainit na bonete, ay [[Lutuing Pilipino|Pilipinong]] uri ng [[Cantonese cuisine|Kantones]] na pinasingaw na bonete na tinatawag na ''[[cha siu bao]]'' (Jyutping: ''caa1 siu1 baau1'').<ref>{{cite web|url=http://www.spot.ph/eatdrink/46401/top-10-siopao-in-manila|title=Top 10 Siopao in Manila|author=Frances Lorraine Haw-Ang|date=August 25, 2010|work=|publisher=www.spot.ph|accessdate=21 December 2010}}</ref> == Paglalarawan == Ito ay sikat na meryenda na ibinebenta ng mga [[panaderya]] at manininda at sa mararaming Tsinong restawran at kainan sa Pilipinas. Mayroong iba't ibang uri ayon sa laman: [[Philippine asado|asadong]] [[Baboy (pagkain)|baboy]] o [[Meatball#Meatballs across various cultures|bola-bola]] (kumbinasyon ng baboy, [[Manok (pagkain)|manok]], [[Baka (pagkain)|baka]], [[hipon]] or [[Salted duck egg|inasnan na itlog ng pato]]). Mayroon ding inihurnong baryante.<ref>http://www.mixingbowl.com/content/GELACIOSFILIPINOAMERICANRECIPES/recipe/5805221/Baked-Siopao{{dead link|date=January 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Isang natatanging baryasyon mula sa [[Siargao|Pulo ng Siargao]] ang '''''paowaw''''', isang panghimagas na bonete na may palamang [[bukayo]].<ref>{{cite web|last1=Damo|first1=Ida|title=Two Unique Snacks from Surigao: Paowaw & Milledo|url=https://www.choosephilippines.com/do/local-flavors/1261/snack-treats-from-socorro-paowaw-milledo|website=ChoosePhilippines|accessdate=28 July 2019|archive-date=28 Hulyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190728010816/https://www.choosephilippines.com/do/local-flavors/1261/snack-treats-from-socorro-paowaw-milledo|url-status=dead}}</ref> May lumang katha o maling balita na diumano'y gawa sa [[Cat meat|karne ng pusa]] ang siopao, dahil sa kamurahan nito at pagtatangi laban sa mga Tsino. == Sa mga ibang bansa == Mayroong magkatulad na deribatibo sa [[lutuing Taylandes|lutuing Thai]] na tinatawag na '''''salapao''''' ({{lang-th|[[wikt:ซาลาเปา|ซาลาเปา]]}}). Paminsan-minsan, pinapalamanan ang salapao ng matatamas na laman bilang panghimagas.<ref>{{cite web|url=http://www.thaizer.com/food/salapao-%E2%80%93-chinese-steamed-buns/|title=Salapao – Chinese Steamed Buns|author=|date=January 15, 2010|work=|publisher=www.thaizer.com/|accessdate=21 December 2010|archive-date=27 Pebrero 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110227215944/http://www.thaizer.com/food/salapao-%E2%80%93-chinese-steamed-buns/|url-status=dead}}</ref> Paborito rin ito sa [[Hawaii]] kung saan tinatawag ito bilang '''''manapua'''''. == Tingnan din == * [[Cha siu bao]] * ''[[Baozi|Bāozi]]'', ang Tsinong uri ng [[Steamed bun|pinasingaw na bonete]]. * [[Ma Mon Luk]] * [[List of buns|Talaan ng mga bonete]] * [[List of steamed foods|Talaan ng mga pinasingaw na pagkain]] * {{portal-inline|Pagkain}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lutuing Pilipino]] [[Kategorya:Lutuing Tsino]] 90emzv8yc1f8nxhlqt1hj11tzz6et4w 0 39914 2201013 2094897 2026-04-03T08:06:47Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] at [[baboy (pagkain)]] 2201013 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = Pinakbet | image = Pinakbet ni Lakay Jesse.jpg | caption = Pinakbet na may [[talong]], [[kalabasa]], [[okra]], [[sitaw]], at [[bagnet]] | country = [[Pilipinas]] | region = | national_cuisine = [[Lutuing Pilipino]] | creator = | course = [[Ulam]] | served = Mainit | main_ingredient = [[Bagoong]] o [[bagoong|alamang]], gulay, isda, karne | variations = | calories = | calories_ref = | other = | similar_dish = [[Dinengdeng]] }} [[Talaksan:Pinakbet2.jpg|thumb|Mga gulay pampinakbet: ipinapakita ang ampalaya, kalabasa, okra, talong, sitaw, at sili]] [[Talaksan:Pakbetjf.JPG|thumb|Ang tunay na pinakbet ng Bulacan (La Familia ng Baliuag)]] Ang '''pinakbet''' o '''pakbet''' (Ingles: ''meat-vegetable stew'') ay isang [[pagkain]]g Pilipino mula sa [[Ilocos Region|rehiyon ng Ilocos]] ng [[Pilipinas]]. Kabilang sa mga sangkap nito ang kamatis, sibuyas, bawang, talong, okra, ampalaya, kamote o kalabasa na may laman ng [[Baboy (pagkain)|baboy]] o [[Baka (pagkain)|baka]] at [[gulay]]. Karaniwang ginigisa at pinakukuluan ang mga sangkap nito at sinasahugan ng [[bagoong]] bilang pampalasa.<ref name="FCHA">Laquian, Eleanor at Irene Sobreviñas. ''Filipino Cooking Here and Abroad'', nasa wikang Ingles, 1977 (Unang Taon ng Paglilimbag), National Bookstore, Lungsod ng Maynila, Pilipinas, pahina 119 at 194, ISBN 9710800620</ref> Ang salita ay pinaikling anyo ng salitang [[Ilokano language|Ilokano]] na ''pinakebbet'' na may kahulugang "umikli" o "nalanta."<ref>{{cite web|url=http://www.sanpablocity.com.ph/san-pablo-city-recipe/239-pakbet-pinakbet.html|title=Pakbet / Pinakbet|year=2010|publisher=San Pablo City|accessdate=2012-07-24|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408141227/http://www.sanpablocity.com.ph/san-pablo-city-recipe/239-pakbet-pinakbet.html|url-status=dead}}</ref> Sa orihinal na Ilokanong baryante, ginagamit ang [[Bagoong terong|bagoong]] ng nangasim na [[Bagoong monamon|monamon]] o iba pang isda, bilang sawsaw, habang sa katimugan, ginagamit ang bagoong alamang. Karamihan sa mga gulay na ginagamit dito ay madaling hanapin at itinatanim sa mga bakuran at hardin ng [[mga Ilokano]]ng sambahayan. Tulad ng imumungkahi ng pangalan nito, kadalasang niluluto ito hanggang maging halos tuyo; sa baryanteng Tagalog, pinapatingkad ng bagoong. Minsan, idinaragdag ang [[lechon]], [[chicharon]], o iba pang karne (kadalasan, karneng baboy). == Tingnan din == * [[Dinengdeng]] — isang salita ng ginagamit ng mga Ilokano para tumukoy sa anumang putaheng gulay. Kahit iba ito sa pinakbet, ginagamit din ang salitang ito para sa pinakbet. Magkakaiba itong dalawa sa pamamaraan ng pagluto at kahit sa mga sangkap. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lutuing Pilipino]] {{stub}} gg5wzppuylcfpt8bd9vtpvvziak2fz4 0 39916 2201014 2016511 2026-04-03T08:07:19Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] at [[baboy (pagkain)]] 2201014 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:FoodOmelete.jpg|thumb|right|Isang pangkaraniwang torta]] Ang '''torta''' (Ingles: ''omelet'' o ''omelette'') ay isang uri ng pagkain na may [[binating itlog]] at hinaluan ng [[gulay]] (katulad ng [[patatas]]), giniling na karne ng [[Baka (pagkain)|baka]] o [[Baboy (pagkain)|baboy]], o kaya laman ng [[alimasag]] o [[alimango]]. Tinatawag na '''tortilya''' ang isang maliit na torta.<ref name="TE"> ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'' ni [[Leo James English]], Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971-91055-0-X</ref><ref name="FCHA"> "Tortilla." Laquian, Eleanor at Irene Sobreviñas. ''Filipino Cooking Here and Abroad'', nasa wikang Ingles, 1977 (Unang Taon ng Paglilimbag), National Bookstore, Lungsod ng Maynila, Pilipinas, pahina 121 at 194, ISBN 971-08-0062-0</ref> Isang halimbawa ng pagkaing tinorta ang tortang [[talong]]. == Mga sanggunian == {{reflist}} {{usbong|Pagkain}} [[Kategorya:Pagkain]] e5t1rtgm4vzvghuy3q8e28i2e8v3mok 0 39932 2201017 2094754 2026-04-03T08:07:54Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]], [[baboy (pagkain)]] at [[manok (pagkain)]] 2201017 wikitext text/x-wiki [[Image:Chorizo1-edited.jpg|right|thumb|Isang tsoriso na mula sa [[Espanya]]]] [[Talaksan:Chorizo De Cebu.jpg|thumb|'''Chorizo De Cebu''']] Ang '''longganisa o''' '''langgonisa''' (Kastila: ''longaniza'' o ''chorizo''; Ingles: ''sausage'') ay isang uri ng pagkaing may palamang giniling na karne ng [[Baboy (pagkain)|baboy]], [[Baka (pagkain)|baka]] o [[Manok (pagkain)|manok]], at binalot sa balat ng bituka.<ref name="TE"> ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'' ni [[Leo James English]], Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref> Mayroon ding longganisang walang balat o walang balot (''skinless'' longganisa). Ang uri ng maanghang na longganisa na galing sa [[Bilbao, Espanya]] ay tinatawag na ''chorizo de Bilbao'' (longganisa ng Bilbao o tsurisong mula sa Bilbao).<ref name="Lacquian">{{cite-Lacquian|Chorizo de Bilbao}}</ref> Kung minsan, nababaybay din itong '''langgunisa''' o '''longaniza'''.<ref name="RBFC">{{cite-RBFC}}</ref> Tinatawag na '''batutay''' ang mga longganisang yari sa laman ng baboy na orihinal na gawang Cabanatuan.<ref name="TE" /> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Pagkain]] [[Kategorya:Karne]] {{stub|Pagkain}} im81d87zuvblahq04i2b97zas6ds90t 0 40077 2201019 2095068 2026-04-03T08:09:06Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]], [[baboy (pagkain)]] at [[manok (pagkain)]] 2201019 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Picadillo and rice.jpg|thumbnail|Pikadilyo nagsilbi sa bigas]] Ang '''pikadilyo''' (Kastila: ''picadillo''; Ingles: ''minced meat dish'') ay isang [[lutuing Pilipino]] na may [[sabaw]] at sinahugan ng [[giniling]] na [[karne]] ng [[Baboy (pagkain)|baboy]], [[Baka (pagkain)|baka]] o [[Manok (pagkain)|manok]] at ng mga hiniwa-hiwang maliliit na parisukat na [[patatas]], [[sayote]] o [[upo]].<ref name="TE">[[Leo James English]], ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'', Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref><ref name="FCHA"> Laquian, Eleanor at Irene Sobreviñas. ''Filipino Cooking Here and Abroad'', nasa wikang Ingles, 1977 (Unang Taon ng Paglilimbag), National Bookstore, Lungsod ng Maynila, Pilipinas, pahina 32 at 194, ISBN 9710800620</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Pagkain]] [[Kaurian:Lutuing Pilipino]] [[Kategorya:Lutuing Mehikano]] {{stub|Pagkain|Pilipinas|Mehiko}} hmzozwc2l3iz94i28ssxigvhrjfs06u 0 40085 2201020 2094974 2026-04-03T08:09:41Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]], [[baboy (pagkain)]] at [[manok (pagkain)]] 2201020 wikitext text/x-wiki Ang '''putsero''' (Kastila: ''puchero''; Ingles: ''stew'') ay isang uri ng lutuin kung saan pinakukuluan ang mga [[karne]] at mga [[gulay]].<ref name="TE"> ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'' ni [[Leo James English]], Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref><ref name="FCHA"> Laquian, Eleanor at Irene Sobreviñas. ''Filipino Cooking Here and Abroad'', nasa wikang Ingles, 1977 (Unang Taon ng Paglilimbag), National Bookstore, Lungsod ng Maynila, Pilipinas, may 194 na mga pahina, ISBN 9710800620</ref> Sinasahugan ito ng laman ng [[Baka (pagkain)|baka]], [[Baboy (pagkain)|baboy]], o [[Manok (pagkain)|manok]] na may kahalong [[longganisa]]ng [[Kastila]] at inihahain na may kasamang [[sarsa|sarsang]] gawa sa mga [[talong]].<ref name= FCHA/> Nilalagyan din ito ng mga ''[[dumpling]]'' (o mga [[palitaw (dumpling)|palitaw]]).<ref name=RBFC>{{cite-RBFC}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Pagkain]] [[Kaurian:Pagluluto]] {{stub}} m5t07wsv26z9kkub1vyk6wbqnmqdkx3 0 40095 2201021 2171371 2026-04-03T08:10:20Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2201021 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Processed seafood clipped.jpg|thumb|Mga pinrosesong lamang-dagat, kabilang dito (mula kaliwa) ang bola-bolang isda, bola-bolang pusit, bola-bolang sugpo at krab istik]] Ang '''pisbol''' ({{lang-en|fish ball|lit=bolang isda}}, {{lang-zh|鱼丸}}) ay bolang gawa sa minasang isda na pinapakuluan o pinipritong-lubog. Katulad ng piskeyk, kadalasang gawa ang pisbol sa tinadtad na isda o [[surimi]], asin, at pampabuo kagaya ng harinang-balinghoy, gawgaw-mais o gawgaw-patatas.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dZIUCT2GdLwC&dq=difference+between+fish+ball+and+fish+cake&pg=PA194|title=Commodity Classifications Under the Harmonized System|date=1990|publisher=Department of the Treasury, U.S. Customs Service|pages=194|language=en|trans-title=Pag-uuri ng Mga Kalakal sa Ilalim ng Sistemang Magkatugma}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=akYLOTMdCSEC&dq=difference+between+fish+ball+and+fish+cake&pg=PA166|title=IFIS Dictionary of Food Science and Technology|collaboration=[[International Food Information Service]]|date=2009-05-18|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4051-8740-4|pages=166|language=en|trans-title=Diksiyonaryong IFIS ng Agham at Teknolohiyang Pampagkain}}</ref> Talamak ang mga pisbol sa Silangang at Timog-silangang Asya,<ref>{{Cite book|last1=Ang|first1=Catharina Y. W.|url=https://books.google.com/books?id=H0hZDwAAQBAJ&dq=difference+between+fish+ball+and+fish+cake&pg=PA267|title=Asian Foods: Science and Technology|last2=Liu|first2=Keshun|last3=Huang|first3=Yao-Wen|date=1999-04-05|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4822-7879-8|pages=267|language=en|trans-title=Mga Pagkaing Asyano: Agham at Teknolohiya}}</ref> kung saan minemeryenda ito o isinasahog sa mga sabaw o sa shabu-shabu. Karaniwang iniuugnay ang mga ito sa [[lutuing Tsino]] at may lahing Tsino ang karamihan ng mga nagpapatakbo ng industriya ng pisbol.<ref name=":0">{{Cite book|last=Park|first=Jae W.|url=https://books.google.com/books?id=yWZmAQAAQBAJ&dq=difference+between+fish+ball+and+fish+cake&pg=PA286|title=Surimi and Surimi Seafood|date=2013-11-12|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4398-9857-4|edition=3|language=en|trans-title=Surimi at Lamang-dagat na Surimi}}</ref>{{Rp|286}} Hindi gaanong prosesado ang mga bersiyong Europeo, na gumagamit minsan ng gatas o patatas bilang pampabuo. Mga sari-sariling baryasyon din ang mga bansang Nordiko. ==Produksiyon== Ang Pisbol ay may dalawang uri, bawat isa ay may natatanging mga texture, paraan ng paghahanda, at mga rehiyon kung saan sila ay pangunahing ginawa. === Asya === Habang magkahawig ang mga sangkap at paggawa ng mga bansa, mapapansin ang mga pagkakaiba sa pagkalastiko, kulay at lasa. Karaniwang mas matibay, mas maitim at mas lasang-isda ang mga pisbol sa Hong Kong at Pilipinas kumpara sa mga kauri sa Malasya at Singapura.<ref>{{Cite book|last=Park|first=Jae W.|url=https://books.google.com/books?id=KkduBwAAQBAJ&dq=difference+between+fish+ball+and+fish+cake&pg=PA388|title=Surimi and Surimi Seafood|date=2005-03-29|publisher=CRC Press|isbn=978-1-4200-2804-1|edition=2|pages=388|language=en}}</ref> Mas matalbog at mas mahangin ang mga pisbol sa Taiwan para madaling makasipsip ng sabaw o sarsa.<ref>{{Cite web |author=Maggie Hiufu Wong |date=24 Hulyo 2015 |title=40 of the best Taiwanese foods and drinks |trans-title=40 ng mga pinakamagandang pagkain at inuming Taiwanes |url=https://www.cnn.com/travel/article/40-taiwan-food/index.html |access-date=2021-09-18 |publisher=CNN |language=en}}</ref> Ginugutay, ginigiling o pinupukpok ang isda, tapos hinahalo sa asin at dinurog na yelo hanggang makinis ang tekstura. Dinaragdagan ito ng mga ibang sangkap tulad ng asukal, [[betsin]], transglutaminasa, o mga gawgaw, tapos nilalagyan ng tubig para may "malambot at matalbog" na tekstura ang mga bola-bola. Sa ganitong paraan, kinakalas at binabanat ang mga dating nakapulupot at nakaikid na protina ng karne na nagreresulta sa pagkain na may "matalbog" na tekstura. Sa Taiwan, ginagamit ang salitang "Q" upang ilarwan ang ganitong ideyal na teksturang matalbog.<ref>{{Cite book|last=Erway|first=Cathy|title=The Food of Taiwan|url=https://archive.org/details/foodoftaiwanreci0000erwa|publisher=Houghton Miller Harcourt|year=2015|isbn=9780544303010|location=New York|pages=[https://archive.org/details/foodoftaiwanreci0000erwa/page/203 203]–204|lang=en|trans-title=Ang Pagkain ng Taiwan}}</ref> Sa produksiyong komersiyal, hinuhubog ang mga bola-bola ng makinang panghulma, at nilalagay sa tubig mula 30 hanggang 45 C bago ipakulo, ipalamig, at ibalot.<ref name=":0" />{{Rp|287, 291}} Mahalagang bahagi ng paggawa ang oras ng pagtatabi kasi bukod sa pagbibigay ng kinang sa mga bola-bola, mananatili ang hugis pagkatapos ibalot. Maaaring ibenta ang mga ito na hilaw (pagkatapos itabi), na pinakuluan, o pinrito (pagkatapos ipakulo).<ref name=":0" />{{Rp|291–293}} Nakaaapekto ang ginagamitang baryante ng isda sa surimi sa produksiyon ng komersiyal na pisbol, dahil sa pagkakaiba ng katatagang termal ng mga isda sa tropiko at isda sa malamig na tubig.<ref name=":0" />{{Rp|290}} Sa ekonomiko, nagdaragdag ng halaga ang produksiyon ng pisbol sa mga mumurahing isda.<ref>{{Cite book|last=al|first=Silvestre, G. et|url=https://books.google.com/books?id=JzW4DQAAQBAJ&dq=fish+ball&pg=PA860|title=Assessment, management and future directions for coastal fisheries in Asian countries|date=2003-12-08|publisher=WorldFish|isbn=978-983-2346-22-7|pages=860|language=en|trans-title=Pagtatatsa, pangangasiwa, at direksiyon sa hinaharap para sa mga pangisdaan sa baybayin sa mga bansang Asyano}}</ref> === Europa === Ang mga pisbol sa [[Scandinavia|Eskandinabya]] ay gawa sa binayong isda, gatas at harinang-patatas (o gawgaw-patatas) at hinuhubog na ang mga ito nang walang karagdagang proseso, na nakakabuo ng mas malambot na tekstura. Karaniwang nasa loob ito ng de-lata o malinaw na lalagyang plastik na naglalaman ng sabaw o tasik at nangangailangan ding itabi bago idelata.<ref name=":2">{{Cite book|last=Jarvis|first=Norman D.|url=https://books.google.com/books?id=hqz_uFq8iYkC&dq=difference+between+fish+ball+and+fish+cake&pg=PA292|title=Principles and Methods in the Canning of Fishery Products|date=1943|publisher=U.S. Government Printing Office|pages=291–292|language=en|trans-title=Mga Prinsipyo at Pamamaraan sa Pagdelata ng mga Produktong Pangisdaan}}</ref> == Mga baryasyon ayon sa rehiyon == === Tsina Mayor === ==== Kalupaang Tsina ==== [[Talaksan:LianjiangFishball.jpg|thumb|Sinabawang pisbol ng Fuzhou mula sa Lianjiang]] Matagal na ang kasaysayan ng pisbol sa Tsina, at kadalasang iniuugnay sa mga Tsinong imigrante ang pagpapakilala ng pisbol sa buong Asya. Maaari ring maglaman ang mga pisbol ng samu't saring uri ng lamang-dagat at iba pang karne gaya ng baka o baboy.<ref name=":0" />{{Rp|288}} Sa [[Hubei]], ang mga pisbol ay gawa sa surimi ng isda sa tubig-tabang. May isang baryante sa [[Fuzhou]] ({{lang|zh|福州鱼丸}}) na gawa sa isda na may palamang baboy na tinadtad.<ref>{{Cite journal |date=Disyembre 2019 |title=Fujian Snacks. |trans-title=Mga Meryenda sa Fujian |url=https://web-a-ebscohost-com.wikipedialibrary.idm.oclc.org/ehost/detail/detail?vid=24&sid=142b8f77-e30a-4a11-8082-f99e5a329797%40sdc-v-sessmgr02&bdata=JnNpdGU9ZWhvc3QtbGl2ZQ%3d%3d#AN=139982840&db=a9h |journal=China Today |language=en |volume=68 |issue=12 |pages=61 |via=EBSCO}}</ref><ref name=":0" />{{Rp|289}} Mas malaki ang baryante sa Fuqing. Ginagamit din ang mga pating; ginagamit ang halos 50% ng hinuling pating sa Tsina para sa produksiyon ng pisbol at iniluluwas ang maliit na bahagi nito.<ref>{{Cite book|last=Vannuccini|first=Stefania|url=https://www.worldcat.org/oclc/43695354|title=Shark utilization, marketing, and trade|date=1999|publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations|others=Food and Agriculture Organization of the United Nations|isbn=92-5-104361-2|location=Rome|pages=80|oclc=43695354|lang=en|trans-title=Paggamit, pamimili, at kalakalan}}</ref> Isa sa mga pinakamalaking pagawaan ng pisbol sa Tsina ang Tengxin Foods sa [[Fujian]], na may 30% kaparte ng merkado.<ref name=":0" />{{Rp|289}} ====Hong Kong at Macau==== [[Talaksan:HK food Chinese dicefish meat balls Nov-2013 酥炸 鯪魚球 九記 Kau Kee Restaurant.jpg|thumb|Mga dilaw na pisbol na sinahugan ng kulantro at pimyento]] [[Talaksan:Beef Balls and Fish Ball with Huaishan Noodle Soup.jpg|thumb|Mga puting pisbol at bolang baka sa sinabawang pansit Huaishan]] [[Talaksan:Curry Fish Balls 1A.jpg|thumb|Isang mangkok ng kinaring pisbol, balat ng baboy at [[labanos]] na ibinenta sa Hong Kong]] Ang pisbol ay isa sa mga pinakasikat at pinakakumakatawan na "pagkaing-kalye",<ref name="That_Spicy_Chick">{{cite web |date=4 Oktubre 2021 |title=HONG KONG CURRY FISH BALLS |trans-title=MGA KINARING PISBOL NG HONG KONG |url=https://thatspicychick.com/hong-kong-curry-fish-balls/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125115910/https://thatspicychick.com/hong-kong-curry-fish-balls/ |archive-date=2022-01-25 |publisher=That Spicy Chick |language=en |accessdate=2022-12-25}}</ref> na niluluto sa sarsang kari o kinakain ng walang sarsa.<ref>{{Cite web |date=2019-01-29 |title=Where to go to eat Hong Kong's best fish balls |trans-title=Saan pupunta para kainin ang mga pinakamasasarap na pisbol ng Hong Kong |url=https://www.scmp.com/magazines/style/travel-food/article/2183925/where-go-eat-hong-kongs-best-fish-balls |access-date=2021-09-18 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |date=2020-09-05 |title=The humble fishball: the iconic street food that is Hong Kong |trans-title=Ang hamak na pisbol: ang ikonikong pagkaing-kalye na Hong Kong |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/society/article/3100227/iconic-snack-hong-kong-humble-fishball-mirrors-citys-highs |access-date=2021-09-18 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> Madaling bilhin ang mga pisbol sa mga pamilihan, tradisyonal man o sa mga supermerkado, at sikat na sangkap din ito sa shabu-shabu. [[Aguas]] ({{lang|zh|九棍魚/烏仔魚}}) at ubod ({{lang|zh|門鱔}}) ang mga karaniwang baryante ng isda na ginagamit sa pisbol. Dati, nagawa ang mga ito sa paghahalo at pagpiprito ng mga tira-tirang pisbol na Chaozhou ({{lang|zh|潮州白魚丸}}), bagama't kamakailan mas maraming mamamakyaw ang nag-aangkat nito at mas pare-pareho ang tekstura.<ref>《50經典小吃》刊於2003/01/10《飲食男女》</ref> Mayroong tatlong uri ng pisbol, kilala bilang {{lang|zh|魚蛋}} (lit. "mga itlog ng isda") na ibinebenta sa Hong Kong at Macau. Dilaw, puti, at ginto ang mga kulay nila. Karaniwang ibinebenta ang mga dilaw na pisbol sa mga kalye. Mas malaki ang mga puting pisbol at gawa sa puting isda, kagaya ng tanigi, na may pabagubado (matalbog) at mahimulmol na tekstura at may matapang na lasang-isda. Kinakain ang ganitong uri ng pisbol kasama ng pansit sa mga pansiteryang Cháozhōu,<ref>Man, Joyce [http://www.cnngo.com/hong-kong/eat/tse-kee-fish-balls-831604 "Aberdeen's best fish ball shop to close"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120229000121/http://www.cnngo.com/hong-kong/eat/tse-kee-fish-balls-831604 |date=29 February 2012 }} ''CNN Go''. 24 February 2012. Retrieved 4 March 2012</ref> at sa ilang mga ''cha chaan teng'' na nagbebenta rin ng mga bola-bolang [[Baka (pagkain)|baka]] ({{lang|zh|牛丸}}) at bola-bolang hibya ({{zh|t=墨魚丸|labels=no}}). Sa mga tradisyonal na pisbolan, ang mga puting pisbol ay gawa sa sariwang isda at karaniwang niyaring-kamay ({{lang|zh|手打}}) ng mga may-ari gamit ang mga tradisyonal na paraan. Tungkol naman sa gintong pisbol, isa itong pangmeryenda sa Cheung Chau. Kabilang sa mga natatanging tampok nito ang laki, sarsa at tekstura. Maaaring kasinglaki ng kamao ang mga ito at nilalagayan ng espesyal na sarsang kari, at gawa ang mga ito sa sariwang isda kaya mas makinis ang tekstura nito. Noong d. 1970 at d. 1980, naging eupemismo ang {{lang|zh|魚蛋妹}} "pisbolera" para sa menor de-edad na babaeng bayaran.<ref>{{Cite journal |last=Mac |first=Gladys |date=June 2019 |title=Golden Chicken as Historicomedy: Sex Work in Hong Kong and Local Popular Culture |trans-title=Gintong Manok bilang Istorikomedya: Pagpapatutot sa Hong Kong at Lokal na Kulturang Popular |journal=The Quint |language=en |publisher=[[University College of the North]] |volume=11 |pages=116–117 |issn=1920-1028}}</ref><ref>{{Citation|last=Liao|first=Sara|title=Hong Kong Net-Bar Youth Gaming: A Labeling Perspective|date=2016|url=http://link.springer.com/10.1007/978-3-319-43820-7_7|work=Transnational Contexts of Development History, Sociality, and Society of Play|pages=193, 205|editor-last=Lee|editor-first=S. Austin|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-319-43820-7_7|isbn=978-3-319-43819-1|access-date=2021-09-18|editor2-last=Pulos|editor2-first=Alexis}}</ref> Tinawag na "Rebolusyong Pisbol" ({{lang|zh|魚蛋革命}}) ng ilan sa midya at hatirang pangmadla ang 2016 na kaguluhang sibil sa Mong Kok, na lumala dahil sa pagsugpo ng gobyerno sa di-lisensyadong magtitinda sa kalsada tuwing [[Bagong Taon ng mga Tsino|Tsinong Bagong Taon]].<ref name=":3" /> ==== Taiwan ==== Laganap ang bola-bolang bangus ({{lang|zh|虱目魚丸}}) sa Taiwan. Kakaiba ang lasa nitong baryante dahil sa likas na tekstura at samyo. Isa ito sa mga pangunahing paraan kung paano nakokonsumo ang puting laman ng bangus, na di-gaanong kanais-nais ngunit lubhang sagana. Kabilang sa mga iba pang ginagamit na isda ang pating, kalaso, igat at [[marlin]].<ref name=":0" />{{Rp|298}} Inihahain ang mga pisbol at bihud ({{lang|zh|魚包蛋}}) sa mga shabu-shabuhan. Matamis at maalat ang mga ito, at pabusang epekto mula sa tekstura ng bihud. Mayroon ding bersiyon na ginintuang prito. === Timog-silangang Asya === ==== Singapura ==== [[Talaksan:MeePok.JPG|thumb|Mee pok na ibinenta sa Bukit Batok, Singapura]] [[Talaksan:Teochew Fishball Noodles.jpg|thumb|Sinabawang pansit at pisbol na istilong Teochew mula sa Singapura]] Sa [[Singapura]], kilala rin ang mga pisbol sa mga katawagang {{lang|zh|鱼圆}} (yú yuán) o {{lang|zh|魚丸}} (yú wán). Ayon sa tradisyon, gawa ang mga pisbol sa mga lokal na isda kagaya ng mga isdang korales at tabagak. Nag-iiba-iba ang dami ng produksiyon mula mga indibidwal na ''hawker'' hanggang malalaking pabrika ng mga korporasyon na nagsusuplay sa mga lokal at luwas na merkado. Dahil sa mas mataas na gastos sa paggawa at limitadong suplay ng lokal na isda, halos inaangkat lahat ng surimi, at nagtitipid sa gastos ng paggawa ng pisbol sa paghahalo ng surimi at tinadtad na tinagasang isda. Gawa ang mga mas de-kalidad na pisbol sa tabagak, isdang korales, tanigi, at [[palos]].<ref name=":0" />{{Rp|286-287}} Mula noong 2002, nagkokonsumo ang Singapura ng halos 10 kg ng pisbol kada tao bawat taon, marahil ang bansa na may pinakamataas na pagkonsumo ng pisbol sa buong mundo.<ref name=":0" />{{Rp|286-287}} Maaari itong ihain kasama ng sabaw at pansit kagaya ng istilong [[Chaozhou|Chiuchow]] o kasama ng ''yong tau foo'' ({{lang|zh|酿豆腐}}). Maaari rin itong ipares sa pansit na tinatawag na ''mee pok''. Itinala ang ''bak chor mee'', isang sikat na lutong Singapurense na may bersiyong tuyo at may sabaw, bilang primerong pagkaing kalye sa mundo ng World Street Food Congress.<ref name="about.com">{{cite web |author=Lam Min Lee |date=7 Hunyo 2017 |title=Singapore's bak chor mee tops world street food list |trans-title=Bak chor mee ng Singapura, una sa talaan ng pagkaing kalye ng mundo |url=http://www.asiaone.com/food/singapores-bak-chor-mee-tops-world-street-food-list?amp |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704011033/http://www.asiaone.com/food/singapores-bak-chor-mee-tops-world-street-food-list?amp |archive-date=4 Hulyo 2017 |access-date=5 Setyembre 2017 |language=en}}</ref> Paminsan-minsan, piniprito rin ito at tinutuhugan. Pangalawa ang pagproseso ng pisbol sa mga produktong isda sa Singapura, halos 10% ng kabuuang napoprodus.<ref name=":0" />{{Rp|287}} ==== Indonesia ==== [[Talaksan:Tahu Pong Bakso Ikan.jpg|thumb|{{lang|id|Bakso ikan}} at sabaw sa tokwa mula sa Indonesia]] Sa [[Indonesia]], tinatawag na {{lang|id|bakso ikan}} ang mga pisbol at kadalasang inihahain kasama ng tokwa, gulay, isdang in-{{lang|id|otak-otak}} sa malinaw na sabaw bilang {{lang|id|tahu kok}}. Maaari itong hiwain sa mga maninipis na piraso para isahog sa {{lang|id|mie goreng}}, {{lang|id|kwetiau goreng}}, {{lang|id|[[nasi goreng]]}}, at {{lang|id|cap cai}}. May kahawig na ulam na {{lang|id|pempek}}, kung saan hinuhubog ang surimi sa mga hugis-troso at ipiniprito. May ilang mga ulam na sinabawang pisbol na tinatawag na {{lang|id|bakso kakap}} (sinabawang bolang maya-maya) mula sa Semarang<ref>{{cite web |last1=Husna |first1=Ayu Miftakhul |title=8 Kuliner Khas Semarang Cocok Disantap Saat Hujan Tiba, Ada Mi Siang Kie hingga Bakso Kakap |url=https://travel.tribunnews.com/2018/12/04/8-kuliner-khas-semarang-cocok-disantap-saat-hujan-tiba-ada-mi-siang-kie-hingga-bakso-kakap |access-date=21 Abril 2022 |website=tribunnews.com |language=Indonesian}}</ref> at {{lang|id|bakso ikan marlin}} (sinabawang bolang malasugi) mula sa Pesisir Barat, Lampung.<ref>{{cite web |last1=Utami |first1=Adisty Putri |title=Gurihnya Bakso Ikan Blue Marlin di Lampung |url=https://kumparan.com/kumparanfood/gurihnya-bakso-ikan-blue-marlin-di-lampung/full |access-date=21 Abril 2022 |website=kumparan.com |language=Indonesian}}</ref> ====Malasya==== [[Talaksan:Eat well with mee hoon.jpg|thumb|[[Laksa]] at pisbol mula sa Johor Bahru, [[Malasya]]]] Sa Malasya, kilala ang mga pisbol sa mga katawagang 鱼丸 (yú wán sa [[Wikang Mandarin|Mandarin]], jyu4 jyun2 sa [[Wikang Kantones|Kantones]], o her yi sa [[Hokkien]]) o 鱼蛋 (yú dàn sa Mandarin, jyu4 daan3 sa Kantones), at ''{{lang|zsm|bebola ikan}}'' sa [[Malay language|Malay]]. Kabilang sa mga sikat na ulam ang sinabawang pansit at pisbol.<ref>https://www.freemalaysiatoday.com/category/leisure/2020/03/07/the-real-thing-mei-kengs-teow-chew-fishball-noodles/</ref> ====Pilipinas==== Karaniwan na ang pisbol sa Pilipinas. Kolokyalismo ang terminong ''fishballs'' na tawag ng mga Pilipino sa naturang pagkain. Kadalasang plat ito at gawa mula sa karne ng pugita. Ito ay mga bilog-bilog na isdang hinalo sa harina. Tinutuhog ito sa isang patpat matpos na iprito. Maaari itong kainin matapos isawsaw sa matamis ngunit medyo maanghang na sawsawan o di kaya ay sa matamis ngunit medyo maasim na sawsawan. Sa Pilipinas, maraming nagtitinda ng pisbol gamit ang mga itinutulak na kariton na naglalaman ng mga sangkap, sawsawan at pati na rin mga gamit pangluto. Nakatuhog kung ibenta ang pisbol. Mayroong tatlong sawsawang maaaring pagpilian ng mga mamimili. Ang una ay maanghang (kulay dalandan) na pinaghalong suka, tubig, sibuyas at bawang. Ang ikalawa naman ay manamis-namis (kulay kayumanggi) na pinaghalong ''corn starch'', ketsap, asukal at asin. Ang ikatlong pagpipilian ay medyo maasim (kulay dalandan ngunit mas matingkad kumpara sa naunang nabanggit) na mayroon namang maraming sili. Ang mga sawsawang mayroong sangkap na toyo ay hindi karaniwan pagkat ito may kamahalan. Kasalukuyang nauuso ang iba’t-iba pang uri ng pisbol: gawa sa manok, gawa sa pugita (''squid balls'') at kikiam. Ang kikiam ay mas mura ngunit hindi nalalayo sa orihinal na kikiam ng Tsina. Ang tatlong uring nabanggit ay may halagang apat na sentimos sa Estados Unidos. Samantala, ang mga ordinaryong pisbol ay nabebenta sa halagang isang sentimo sa Estados Unidos.{{Citation needed|date=Agosto 2011}} ====Taylandiya==== Kilala rin ang pisbol sa Thailand. Karaniwan nang ipiniprito o iniihaw ito upang makain. Sa mga kainan sa Thailand na naimpluwensiyahan ng mga Intsik, niluluto ang pisbol nang may sabaw. Maaari ring kainin ito bilang ''curry'' tulad ng kaeng khiao wan luk chin pla. == Mga sanggunian == {{reflist}} ==Mga kaugnayang palabas== {{commons category|Fish balls}} <!--non-exist template begin--> <!-- {{Hong Kong cuisine}} {{Chaozhou cuisine}} {{Cantonese cuisine}} --> <!--non-exist template end--> {{DEFAULTSORT:Fish Ball}} [[Kategorya:Lutuing Tsino]] [[Kategorya:Lutuing Indones]] [[Kategorya:Lutuing Malay]] [[Kategorya:Lutuing Pilipino]] [[Kategorya:Lutuing Taylandes]] [[Kategorya:Pagkaing kalye]] [[Kategorya:Bola-bola]] [[Kategorya:Lutuing Singapurense]] ta3t70q04vtfo76b3bs2a94ww5yohhy 0 40115 2201022 2094991 2026-04-03T08:11:03Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] at [[baboy (pagkain)]] 2201022 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = Hamonado | image = Hamonado - pork with pineapples, black peppercorns, bay leaves, soy sauce, garlic, and vinegar (Philippines).jpg | image_size = 240px | caption = Pork ''hamonado'' | alternate_name = jamónado, endulsado, endulzado | type = | country = Pilipinas | region = | course = [[Pangunahing pagkain]] | served = Mainit | main_ingredient = [[Pinya]], [[brown sugar]], [[toyo]], [[baboy (pagkain)|baboy]]/[[manok (pagkain)|manok]]/[[baka (pagkain)|baka]] | variations = | similar_dish = ''[[Afritada]]'', ''[[pininyahang manok]]'' | calories = | other = }} Ang '''hamonado''' ay isang uri ng [[lutuing Pilipino]] na kaparis ng hulmadong [[morkon]] at [[embutido]] subalit mayroon itong [[matamis (lasa)|matamis]] na [[sarsa]] at [[pinya]]. ==Tingnan din== *[[hamon (pagkain)|hamon]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Lutuing Pilipino]] {{Pilipinas-stub}} aj9ereoet2cnhz5idkc3bh47mzeyb97 0 40140 2201023 2142036 2026-04-03T08:11:40Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]], [[baboy (pagkain)]] at [[manok (pagkain)]] 2201023 wikitext text/x-wiki :::''Para sa ibang gamit, tingnan ang [[kaldereta (paglilinaw)]]'' {{wikibooks|kaldereta}} [[Talaksan:Goat caldereta (Philippines) 01.jpg|thumb|Kaldereta]] Ang '''kaldereta''' (Kastila: ''caldereta'', Ingles: ''spicy meat stew'', ''goat-meat stew''<ref name="RBFC">{{cite-RBFC}}</ref>) ay isang uri ng [[maanghang]] na [[putahe]]ng [[Pilipino]] na niluto sa isang [[kaldero]]. Sinasahugan ito ng [[karne]] ng [[kambing]], [[tupa]], [[Baka (pagkain)|baka]], [[Manok (pagkain)|manok]] o [[Baboy (pagkain)|baboy]].<ref name="TE"> ''Diksyunaryong Tagalog-Ingles'' ni [[Leo James English]], Kongregasyon ng Kabanalbanalang Tagapag-ligtas, Maynila, ipinamamahagi ng ''National Book Store'', may 1583 na mga dahon, ISBN 971910550X</ref><ref name="FCHA"> Laquian, Eleanor at Irene Sobreviñas. ''Filipino Cooking Here and Abroad'', nasa wikang Ingles, 1977 (Unang Taon ng Paglilimbag), National Bookstore, Lungsod ng Maynila, Pilipinas, may 194 na mga pahina, ISBN 9710800620</ref> Ang kaldereta ay isang lutuin sa [[Pilipinas]] na kilala sa mga handaan sa pistahan. Ito ay laman ng baboy, o baka o kambing na pinalambot muna at saka iginisa kasama pa ang iba pang sangkap. Ang pagkakaroon ng pulang kulay nito ay dahilan ng ketsap o tomato sauce o atsuwete na inilalagay kapag malapit na itong maluto.{{Fact|date=Mayo 2008}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Pagkain]] [[Kaurian:Lutuing Pilipino]] {{stub}} a2zpyhb6u788vzd03d3slldv84s59r8 0 40248 2201025 2094851 2026-04-03T08:12:38Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2201025 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = Metsado | image = Cooked mechado.JPG | caption = Metsado | alternate_name = | country = [[Pilipinas]] | region = | creator = | course = [[Ulam]] | served = Mainit | main_ingredient = [[Baka (pagkain)|Baka]], [[toyo]], [[kalamansi]], [[paminta]], [[sibuyas]] | variations = Dila ng baka | calories = | other = | cookbook = Mechado | commons = Mechado }} Ang '''metsado''' o '''mitsado''' (Ingles: ''larded beef pot roast'') ay isang uri ng [[putahe]]ng [[Pilipino]] na sinahugan ng in [[asado]]ng [[laman (anatomiya)|laman]] ng [[baboy]]. Wala itong halong buto at inihahain na may kasamang sarsang gawa sa [[kamatis]].<ref name="FCHA">Laquian, Eleanor at Irene Sobreviñas. ''Filipino Cooking Here and Abroad'', nasa wikang Ingles, 1977 (Unang Taon ng Paglilimbag), National Bookstore, Lungsod ng Maynila, Pilipinas, may 194 na mga pahina, ISBN 9710800620</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Lutuing Pilipino]] {{stub}} 58qx2pev2ckg3ao25dkzevn6g8syccz 0 47638 2201027 2117325 2026-04-03T08:14:26Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] at [[baboy (pagkain)]] 2201027 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = Apritada | image = [[File:Chicken Afritada on white rice with pineapple tidbits (Philippines) 2.jpg|240px]]<br>[[File:09383jfCabalen restaurants food products buffets in Bulacan Philippinesfvf 25.jpg|240px]] | image_size = 240px | caption = '''Taas''': Apritadang manok na [[hamonado|hinamonado]] (dinagdagan ng [[pinya]]) at kanin;<br>'''Baba''': Apritadang baboy | alternate_name = afritada, apretada<ref name="taglang1">{{cite web |title=Apretada |url=https://www.tagaloglang.com/apritada/ |website=Tagalog Lang |access-date=December 13, 2018}}</ref> | type = | country = Pilipinas | region = | course = [[Ulam]] | served = mainit | main_ingredient = manok/baka/baboy, sarsa ng kamatis (o [[ketsap na saging]]), karot, patatas, pula at berdeng [[bell pepper]] | variations = | similar_dish = [[Menudo (pagkain)|menudo]], [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], [[hamonado]], [[pininyahang manok|pininyahang&nbsp;manok]] | calories = | other = }} Ang '''apritada'''<ref name=RBFC>{{cite-RBFC}}</ref> ay isang ulam sa [[lutuing Pilipino|Pilipinas]] na gawa sa [[Manok (pagkain)|manok]], [[Baka (pagkain)|baka]], o [[Baboy (pagkain)|baboy]] na sinabawan ng [[sarsa]] ng [[kamatis]], at hinaluan ng [[Asanorya|karots]], [[patatas]], at pula at berdeng [[bell pepper]]. Sinasabayan ito ng [[Bigas|kanin]], at isa ito sa mga karaniwang kinakain ng Pilipino araw-araw.<ref>{{Cite web |title=Colinares, Robert (2007) “Pork Afritada” no site FilipinoFoodLovers.com |url=http://www.filipino-food-lovers.com/pork-afritada/ |access-date=Agosto 9, 2022 |website=www.filipino-food-lovers.com |language=en}}</ref> Mayroon ding mga uri ng apritada na gawa sa [[pagkaing-dagat]].<ref name="pp" /><ref name="polistico">{{cite book|author =Polistico, Edgie|title =Philippine Food, Cooking, & Dining Dictionary|publisher =Anvil Publishing, Incorporated|year =2017|isbn =9786214200870|url =https://books.google.com/books?id=iz8_DwAAQBAJ&q=Arroz+caldo}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Etimolohiya== Nagmula ang pangalang ''afritada'' sa ''[[wikt:fritada|fritada]]'' ("[[prito]]") sa wikang [[Wikang Kastila|Kastila]], na tumutukoy sa unang hakbang sa paghahanda kung saan piniprito ang karne bago pakuluin sa sarsa ng kamatis.<ref name="filstop">{{cite web |title=Afritada, A Famous Filipino Stew |trans-title=Apritada, Isang Sikat na Nilagang Pilipino |url=https://www.filstop.com/Afritada-A-Famous-Filipino-Stew/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215223808/https://www.filstop.com/Afritada-A-Famous-Filipino-Stew/ |archive-date=Disyembre 15, 2018 |access-date=Disyembre 13, 2018 |website=FilStop |language=en}}</ref> ==Paglalarawan== Ang apritada ay [[braised|nilagang]] ulam. Sinisimulan ang paghanda nito sa [[Gisa|paggisa]] ng [[bawang]] at [[sibuyas]]. Pagkatapos, hinahalo ang hiniwa na karne para maprito hanggang lumambot ito. Kapag medyo nagkayumanggi na ang karne, ibinubuhos ang tubig at [[tomato paste]] sa [[kawali]], at idinaragdag din ang mga [[carrot|karot]]s, [[potato]]es at hiniwang [[bell pepper]]s. Maaari ring idagdag ang mga hiniwang [[kamatis]], [[tsitsaro]], [[balatong]], o [[sitaw]]. Maaari rin itong lagyan ng pampalasa, kagaya ng asin, [[paminta]], [[Laurel (paglilinaw)|dahon ng laurel]], at [[patis]]. Pinakukulo ang mga sangkap hanggang maluto ang mga gulay. Pinapares ito sa [[Bigas|kanin]].<ref name="kp1">{{cite web |title=Chicken Afritada |trans-title=Apritadang Manok |url=https://www.kawalingpinoy.com/chicken-afritada/ |access-date=Disyembre 13, 2018 |website=Kawaling Pinoy |language=en}}</ref><ref name="pp">{{cite web |last1=Merano |first1=Vanjo |title=Chicken Afritada Recipe |trans-title=Resipi ng Apritadang Manok |url=https://panlasangpinoy.com/2018/12/12/chicken-afritada-recipe/ |access-date=Disyembre 13, 2018 |website=Panlasang Pinoy |language=en}}</ref><ref name="mfr">{{cite web |title=Afritada Chicken Recipe |trans-title=Resipi ng Apritadang Manok |url=http://www.myfilipinorecipes.com/chicken-afritada |access-date=Disyembre 13, 2018 |website=MyFilipnoRecipes |language=en |archive-date=Disyembre 15, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215172126/http://www.myfilipinorecipes.com/chicken-afritada |url-status=dead }}</ref> ==Mga uri== Nag-iiba ang pangalan ng apritada base sa pangunahing sangkap nito. Kabilang sa mga pinakakaraniwan dito ang apritadang manok,<ref name="chicken afritada">{{cite news |title=Chicken Afritada Recipe |language=en |trans-title=Resipi ng Apritadang Manok |url=https://www.pinoyrecipe.net/chicken-afritada-recipe/ |access-date=Disyembre 13, 2018}}</ref> apritadang baka, at apritadang baboy.<ref name="polistico"/> Maaari ring iapritada ang mga [[seafood|pagkaing dagat]], kagaya ng [[Isda|apritadang isda]] o [[Tahong|apritadang tahong]]. Magkapareho ang proseso ng pagluluto ng mga ito sa mga apritadang gawa sa karne.<ref>{{cite web |date=Abril 30, 2017 |title=Fish Afritada |trans-title=Apritadang Isda |url=https://www.mamasguiderecipes.com/2017/04/30/fish-afritada/ |access-date=Disyembre 13, 2018 |website=Mama's Guide Recipes |language=en}}</ref><ref name="ppmr2">{{cite web |title=Afritadang Tahong |url=http://www.panlasangpinoymeatrecipes.com/afritadang-tahong.htm |access-date=Disyembre 13, 2018 |website=Panlasang Pinoy Meaty Recipes |language=en}}</ref> Karaniwang [[hamonado|hinahamonado]] ang pagluto sa apritada (may kasamang [[pinya]]). {{Lang|en|Pineapple chicken afritada}} ang tawag sa matamis na baryanteng ito.<ref name="pineapple">{{cite web |date=Abril 7, 2018 |title=Pineapple Chicken Afritada |url=https://www.kawalingpinoy.com/pineapple-chicken-afritada/ |access-date=Disyembre 13, 2018 |website=Kawaling Pinoy |language=en}}</ref> Kadalasan, ipinagkakamali ito sa [[pininyahang manok]], nilagang [[Manok (pagkain)|manok]] na dinaragdagan din ng [[pinya]]. Ngunit walang sarsa ng kamatis sa huling nabanggit.<ref name="pw">{{cite web |title=Pininyahang Manok (Pineapple Chicken) |url=http://pinoyway.com/pininyahang-manok/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181215222504/http://pinoyway.com/pininyahang-manok/ |archive-date=Disyembre 15, 2018 |access-date=Disyembre 13, 2018 |website=PinoyWay |language=en}}</ref><ref name="abs">{{cite news |date=Pebrero 7, 2018 |title=RECIPE: Pininyahang Manok |work=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/life/02/07/18/recipe-pininyahang-manok |access-date=Disyembre 13, 2018}}</ref> ==Mga katulad na pagkain== Ang apritada ay katulad sa [[Menudo (pagkain)|menudo]] at [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]], dalawang pagkaing Pilipino na may sarsa ng kamatis o [[ketsap na saging]]. Ngunit may hiniwang atay ang menudo, habang [[goat meat|karne ng kambing]] lang ang ginagamit sa kaldereta.<ref name="ppmr">{{cite web |title=Chicken Afritada (Afritadang Manok) |url=http://www.panlasangpinoymeatrecipes.com/chicken-afritada.htm |access-date=Disyembre 13, 2018 |website=Panlasang Pinoy Meaty Recipes}}</ref> ==Tingnan din== * [[Ginataan]] * [[Kare-kare]] * [[Tinola]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Lutuing Pilipino]] et9a8379x8iir9hdh9tkckhfd580hkp 0 74143 2200815 1777614 2026-04-02T16:18:59Z Amhmr 160555 2200815 wikitext text/x-wiki Si '''Jamshid''' ({{lang-fa|جمشید}}, ''Jamshīd'') ([[Middle Persian|Middle-]] and [[New Persian]]: جم, ''Jam'') ([[Avestan language|Avestan]]: ''Yima'') ay isang pigurang [[mitolohikal]] ng kultura at tradisyon ng [[Mas Dakilang Iran]]. Sa isang tradisyon at alamat, si Jamshid ay inilalarawan ang ikaapat at pinakadakilang hari ng [[Dinastiyang Pishdadian]] bago ang [[Dinastiyang Kayanian]]. Ito ay may alusyon sa kasulatan ng [[Zoroastrianismo]] (e.g. ''[[Yasht]]'' 19, ''[[Vendidad]]'' 2) kung saan ang pigura ay lumilitaw sa [[Wikang Avestan]] bilang [[Avestan language]] Yima (-Kshaeta) " (radiant) Yima," kung saan ang 'Jamshid' ay hinango. [[File:A monumental portrait of King Jamshid, signed by Mihr ‘Ali, Persia, Qajar, dated 1218 AH 1803 AD Sotheby's.jpg|thumb]] ==Sa kasulatan== Sa ikalawang kabanata ng ''[[Vendidad]]'' ng [[Avesta]], ang omnisiyenteng Manlilikhang si [[Ahura Mazda]] ay humiling kay Yima na isang mabuting pastol na tanggapin ang kanyang batas at dalhin ito sa mga tao. Gayunpaman, si Yima ay tumanggi kaya siya ay inatasan ng ibang misyon na pamahalaan at pagyabungin ang daigdig upang makita na ang mga buhay na bagay ay yumayabong. Ito ay tinanggap ni Yima at siya ay pinagkalooban ng isang selyong ginto at isang balaraw na napapalamutian ng ginto. Si Yima ay naghari sa loob ng 300 taon at sa sandalign pagkatapos nito ay ang daigdig ay napuno ng mga tao, mga ibon at mga hayop. Kanyang pinigal ang mga daevas na mga lingkod na demoniko ng masamang si [[Ahriman]] ng kayaman, mga hayop at reputasyon sa kanyang paghahari. Gayunpaman, ang mga mabuting tao ay nabuhay ng sagana at hindi nagkasakit o tumanda. Ang Ama at anak ay sabay na naglakad na ang bawat isa ay lumnilitaw na hindi mas matanda sa labinglima. Siya ay minsang pang binista ni Ahura Mazda na nagbababala s akanya sa [[overpopulasyon]] na ito. Si Yima na nagliliwanag ng liwanag ay humarap ng patimog at idiniin ang selyong ginintuan sa daigdig na nagbubutas ng isang poniard na nagsasabing "O [[Armaiti|Spenta Armaiti]], mabati mong buksan at hatakin ang iyong sarili ng malayo upang manganak ng mga hayop at mga tao". Ang daigdig ay lumawak at si Yima ay naghari pa ng 600 taon bago ang parehong problema ay muling nangyari. Minsan pa, kanyang idiniin ang kanyang selyo at balaraw sa daigdig at hiniling sa lupa na lumaki upang manganak ng mas maraming mga tao at hayop at ang daigdig ay lumaki muli. Pagkatapos ng 900 taon, ang daigdig ay napunong muli. Ang parehong solusyon ay ginamit at ang mundo ay lumaking muli. Ang sumunod na bahagi ng kuwento ay nagsasaad ng isang pagtatagpo nina Ahura Mazda at ang mga [[Yazata]] sa ''[[Airyanem Vaejah]]'' na una sa mga "sakdal na lupain". Si Yima ay dumalo kasama ng isang pangkat ng "mga mahuhusay na mga mortal" kung saan ay binalaan siya ni Ahura Mazda ng isang nalalapit na sakuna: "''O kanais na is na Yima, anak ni Vivaŋhat! Sa materyal na daigdig ang masamang [[taglamig]] ay babagsak na magdadala ng malala at nakamamatay na yelo; sa materyal na daigdig, ang mga masamang taglamig ay babagsak na na gagawa sa mga niyebeng bumagsak ng makapal kahit sa malalim na arədvi sa mga pinakamataas na tuktok na kabundukan''". Inutusan ni [[Ahura Mazda]] si Yima na magtayo ng isang ''Vara''(Avestan: nakasarang lalagyan) sa anyo ng isang maraming lebel na kweba sa ilalim ng lupa na may habang 2 milya (3&nbsp;km) at may lawak na 2 milya (3&nbsp;km). Ito ay kanyang pupunuan ng mga pinakamahusay na lalake at babae at nang dalawa ng bawat hayop, ibon at halaman at magsuplay ng pagkain at tubig na natipon sa nakaraang tag-init. Si Yima ay lumika ng Vara sa pamamagitan ng pagdurog ng daigdig sa apak ng kanyang paa at hinugis ito sa anyong na ginagawa ng magpapalayok sa putik. Siya ay lumikha ng mga kalye at mga gusali at nagdala ng halos 2,000 mga tao upang tumira dito. Siya ay lumikha ng isang artipisyal na liwanag at sa huli ay sinara ang Vara ng isang ginintuang singsing. {{Stub|Relihiyon}} [[Kategorya:Zoroastrianismo]] cvkhj5ewsgav266frt6f77ha6ojn2tl 0 74665 2201028 2086409 2026-04-03T08:15:17Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2201028 wikitext text/x-wiki [[Image:Kebab.jpg|thumb|250px|Kebab na [[Lutuing Irani|Irani]] sa kainang [[Lutuing Apgano|Apgano]] sa [[Dakbayan sa Ginebra|Ginebra]] sa [[Swisa]]]] [[Talaksan:Beef Kebab and Pita.jpg|thumb|Bakang Kebab na may Pita ]] Ang '''kebab''' ay isang ulam ng mga putol ng [[karne]] o [[gulay]] na [[tinutuhog]]. Sa mas mapaglarawang kahulugan, ang kebab ('''kebap''' sa [[wikang Turko|Turko]], '''kabab''' sa [[Iran]], [[Afghanistan]], [[India]] at [[Pakistan]], binabaybay din na '''kebob''', '''kabob'''; [[wikang Urdu|Urdu]]: کباب ) na may kahulugang "inihaw na karne" o "karneng idinarang sa apoy" sa [[wikang Persa|Persa ''(Persian)'']] at Turko. Ang kebab ay karaniwang gawa mula sa karne ng [[tupa]] o [[Baka (pagkain)|baka]]. Kung minsan, ginagamit din ang karne ng [[manok]] o [[isda]] para sa ilang mga estilo. Ang karne ng [[baboy]] ay hindi kailanman ginagamit ng mga [[Muslim]] subalit ginagamit ng mga nagbebentang hindi [[halal|Muslim]]. Ang mga Muslim ay hindi pinapahintulutang kumain ng baboy, dahil sa mga kadahilanang panrelihiyon. Ang kebab ay isang malawak na saklaw ng mga pagkaing dinuro o tinuhog ng patpat o metal sa [[Gitnang Silangan]]{{cn|date=Nobyembre 2012}} na lumaong inako ng [[Kabalkanan]] (mga Balkan), ng [[Caucasus]], ibang mga bahagi ng Europa, pati na sa [[Gitnang Asya]] at Timog Asya, kung kaya't ngayon ay matatagpuan na sa buong mundo. Ang kebab ay pangkalahatang tumutukoy sa shish kebab (Persa ''(Persian)'': "''sheesh kabob''", na nangangahulugang "anim na kebob" bilang pagtukoy sa mga tipak o tigkal ng pagkain na nakatuhog) (Turko: "''şiş kebap''") na inihahaing nakatuhog sa patpat.<ref name=encyclopedia>{{cite book |title=Encyclopedia of Jewish Food |author=Gil Marks |publisher=John Wiley and Sons |year=2010 |pages=296 |url= http://books.google.com/books?id=ojc4Uker_V0C&pg=PA296&dq=kebab+origin+Persia#v=onepage&q=kebab%20origin%20Persia&f=false}}</ref> Subalit, sa Gitnang Silangan ang kebab ay maaaring tumukoy sa karne na niluto sa ibabaw o katabi ng apoy; malalaki o maliliit na mga hiwa ng karne, o kahit na giniling na karne; maaari itong ihain na nasa mga plato, nasa loob ng mga tinapay bilang palaman, o nasa mga mangkok. Ang nakaugaliang karne para sa kebab ay ang karne ng tupa, subalit alinsunod sa katutubong panlasa at mga pagbabawal na mga panrelihiyon, maaari na itong maging karne ng baka, [[kambing]], manok o kaya isda. Katulad ng ibang mga pagkaing etniko na dala-dala ng mga manlalakbay, ang kebab ay naging bahagi ng pang-araw-araw na lutuin sa maraming mga bansa sa paligid ng mundo. Maraming mga uri ng kebab at ang kataga ay nangangahulugan ng iba't ibang mga bagay sa iba't ibang mga bansa. Ang henerikong katagang kebab ay karaniwang tumutukoy sa '''[[doner kebab]]''' o ''döner kebap'' sa [[Europa]] at bilang '''[[shish kebab]]''' sa [[Estados Unidos]], bagaman maaaring magkaiba-iba ang kahulugan nito. Sa [[Timog Asya]], ang kataga ay maaaring tumukoy sa isang malawak na kasaklawan ng mga bagay na katulag ng [[Chappali Kabab]], [[Shami Kabab]], [[Bihari Kabab]] at iba pa. Marahil, ang pinakamaagang resipi ay nasa loob ng pang-ika-10 daantaon na [[Kitab al-Tabeekh]] كتاب الطبيخ ("[[Aklat ng Pagluluto]]") ni Ibn Sayyar al-Warraq ng [[Baghdad]], Irak. Ang kaniyang reseta o resipi para sa ''Kebab Khalis'' ay gumagamit ng maninipis na mga hiwa ng walang [[taba]] o hindi matabang karne na inasnan at inihaw sa isang kawaling prituhan na hindi gumagamit ng mantika. Sa [[Pilipinas]], madalas itong tawaging '''[[barbikyu]]''' (Ingles: ''barbecue'', kung minsan ay binabaybay din bilang ''bar-b-q'', nangangahulugang [[inihaw]] sa [[ihawan]]). Sa [[Lutuing Irani|Iran]] at sa [[Lutuing Pilipino|Pilipinas]], inuulam ito kasama ng kanin. Ang mga kebab na nabibili sa mga kainan sa Pilipinas ay karaniwang nilalagyan nung [[sarsang bawang]] (''garlic sauce''). ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Lutuing Aserbayano]] [[Kategorya:Lutuing Turko]] [[Kategorya:Pagkaing kalye]] 84dtllxbzklpk2nptdca3fq4dqlknnf 0 75488 2201029 2005656 2026-04-03T08:15:48Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2201029 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food |name=Churrasco |image=Churrasco00003.jpg |image_size=250px |caption=Tipikal na [[Brazil]]yanong churrasco. |alternate_name= |country= |region= |creator= |course= |type= |served= |main_ingredient=[[Karne]] ([[baka (pagkain)|baka]]), [[tsoriso]], [[queijo coalho]], [[tinapay na may bawang]], [[baboy]] at [[manok]] |variations= |calories= |other= }} Ang '''Churrasco''' ({{IPA-es|tʃuˈrasko|lang}},,{{IPA-pt|ʃuˈʁasku|lang}}) ay isang salitang [[Wikang Kastila|Espanyol]] at [[Wikang Portuges|Portuges]] na tumutukoy sa [[Beef|karne ng baka]] o mas madalas sa inihaw na karne, na nagkakaiba-iba sa buong [[Amerikang Latino]] at [[Europa]], ngunit isang kilalang tampok sa lutuin ng [[Uruguay]], [[Brazil|Brasil]], [[Bolivia]], [[Arhentina]], [[Chile|Tsile]], [[Colombia]], [[Nicaragua]], [[Peru]], [[Guwatemala]] at iba pang mga bansa sa Amerikang Latino. Ang kaugnay na termino na [[churrascaria]] (o churrasqueria) ay karaniwang naiintindihan bilang isang [[Steakhouse|bahay-isteyk]]. Ang ''churrascaria'' ay isang restawran na naghahain ng inihaw na karne, karamihan ang nag-aalok ng kasing dami ng makakain: naglilibot ang mga weyter sa restawran na may mga tuhog, at hinihiwa ang karne sa plato ng kliyente.<ref>{{cite news | title=Brazil Cuisine | publisher=DiscoverBrazil.com | url=http://discoverbrazil.com/braziliancuisine.cfm | quote="..churrascaria restaurant ...A small army of waiters square your table with every imaginable cut of beef, pork, and chicken on a meter long skewer (called "espeto"), all of them hot from the grill. They serve you small slices or portions until you raise the white flag" | accessdate=2007-11-20 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070608135827/http://www.discoverbrazil.com/braziliancuisine.cfm | archivedate=2007-06-08 | df= }}</ref> Tinatawag na ''espeto corrido'' o ''rodízio'' ang estilo ng paghahain, at medyo popular ito sa Brasil, lalo na sa mga timog na estado tulad ng [[Rio Grande do Sul]], [[Paraná (state)|Paraná]], [[Santa Catarina (state)|Santa Catarina]] at [[São Paulo]]. == Sa Amerikang Latino == [[Talaksan:Churrasco_01.jpg|right|thumb|Churrasco sandwits]] Sa [[Brazil|Brasil]], ang ''churrasco'' ay ang salita para sa inihaw (katulad ng Arhentinong, Uruguayanong, Paraguayanong at Tsilenong [[inasal]]) na nagmula sa timog Brasil. Gumagamit ito ng iba't ibang mga karne, baboy, tsoriso at manok na maaaring lutuin sa isang "''churrasqueira''", isang [[Barbecue grill|ihawan]], na madalas na may mga suporta para sa mga tuhugan o duruan.<ref>{{Cite book|author1=Tom Streissguth|author2=Streissguth, Thomas|title=Brazil in pictures|url=https://archive.org/details/brazilinpictures0000stre|publisher=Lerner Publications|location=Minneapolis|year=2003|pages=[https://archive.org/details/brazilinpictures0000stre/page/54 54]|isbn=0-8225-1959-3}}</ref> Ang mga nabibitbit na "churrasqueiras" ay katulad sa mga ginamit upang ihanda ang Arhentinong, Tsileanong, Paraguayanong at Uruguayanong [[Inasal|asado]], na may suporta sa parilya, ngunit walang parilya ang karamihan sa mga Brasilyanong "churrasqueiras", tanging ang mga tuhugan lamang sa itaas ng mga [[Baga (kimika)|baga]]. Maaaring lutuin din ang karne sa malalaking tuhugan na gawa sa metal o kahoy na nakasalalay sa isang suporta o nakadikit sa lupa at ihawin sa mga baga ng uling (maaaring gamitin din ang kahoy, lalo na sa Estado ng [[Rio Grande do Sul]]). Sa [[Nicaragua]], ang unang grupo ng imigrante na nagpakilala ng salita para sa ganitong hiwa ng karne ng baka sa eksenang restawran ng Estados Unidos sa Miami, Fl noong dekada ng 1950, tumutukoy ito sa isang manipis na isteyk na inihanda na inihaw at inihain sa isang tradisyonal na [[Chimichurri|sarsang chimichurri]] - binadbad na perehil, bawang, peppers, at langis ng oliba. Bagaman bihira na pinaniniwalaan ng mga Brasilyano at Arhentino, ang mga pinakatanyag na hiwa ng mga inihaw na karne ay hindi churrasco kundi Rib at Picanha (Brazil) at Entraña ayon sa pagkakabanggit.{{Fact|date=February 2019}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2019)">kailangan ng pagbanggit</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> Sa [[Arhentina]] at [[Uruguay]] tumutukoy ang ''churrasco'' sa anumang walang butong hiwa ng karne na hiniwa nang bahagyang manipis bilang isang isteyk at iniihaw sa ibabaw ng mainit na uling o sa isang napakainit na [[kawali]]. Isinasama ng mga [[Gaucho]] ang inihaw na churrasco bilang bahagi ng kanilang ''[[Inasal|asado]]'', na ngayon ay ang pambansang ulam ng dalawang bansa, na inihahain na may kasamang ensalada at piniritong o minasang patatas, at kung minsan ay may isang pritong itlog. Sa [[Puerto Rico]] palaging tumutukoy ito sa [[Skirt steak|paldang isteyk]], na niluto sa [[Barbecue grill|ihawan]]. Opsyonal ang sarsang ''chimichurri'', dahil malimnamnam ang karne na may kaunting mumo ng [[Sea salt|asin sa dagat]] na winisik sa karne habang nagluluto. Karaniwan din na palitan ang sarsang chimichurri ng isang sarsang baybas at rhum na may pampaanghang at [[7 Up|7up]] o sarsang ''[[Ajilimójili]]''. Sa [[Ecuador]] isang pangunahing pagkain ang ''churrasco sa'' Rehiyon ng Baybayin, lalo na sa [[Guayaquil]]. Ang pangunahing sangkap ng putahe ay ang inihaw na isteyk na tinimplahan ng [[chimichurri]]. Inihahain ito na may kasamang saba, puting kanin, fries ng Pranses, [[Fried egg|pritong itlog]], at mga hiwa ng abukado. Sa [[Guwatemala]], itinuturing na isang tipikal na putahe ang ''churrasco'', kadalasang kinakain sa pamilyar na mga pagtitipon at maligayang okasyon. Karaniwang inihahain ito na may tinalbos na chitol, isang pulang sarsa na naglalaman ng tinadtad na mga kamatis at mga sibuyas, at sinamahan ng [[mais]], [[guacamole]], inihaw na [[patatas]], nilagang black beans, kanin at [[Tortillas|tortilla]]. Sa [[Chile|Tsile]], tumutukoy ang ''churrasco''sa isang manipis na hiwa ng [[Pang-ihaw na hiwa ng karne|isteyk]] na nag-iiba depende sa nais na kalidad ng [[Pinalamanang tinapay|sanwits]]. Iniihaw at inihahain ang mga hiwa sa isang -minsang pinapainit- lokal na tinapay (tinatawag na "[[marraqueta]]", o "pan batido" sa Valparaíso), kadalasang sinasamahan ng [[kamatis]], [[abukado]] at [[mayonesa]], sa kaso ng ''churrasco italiano''. Ang isa pang tanyag na putahe, ''churrasco a lo pobre'' ("churrasco pangmasa"), ay binubuo ng churrasco na inihahain na may fries ng Pranses, pritong itlog, at mga nakaramelong o ''caramelized'' na sibuyas. <gallery mode="traditional"> Talaksan:Churrasco00004.jpg Talaksan:Churrasco00001.jpg Talaksan:Churrasco00003.jpg Talaksan:Wagyu00001.jpg Talaksan:Primerib00001.jpg </gallery> == Sa mga ibang bansa == [[Talaksan:Churrasco_Campeiro.jpg|thumb|220x220px|Brasilyanong inihaw]] Sa [[Portugal]], ang ''Frango de Churrasco'' na may [[piri piri]] (isang uri ng maalat na inihaw na manok na niluto sa ''churrasqueira'', na pinaanghang ng mainit na red chili sauce) ay napakapopular. Ang churrascong Portuges at mga putaheng manok ay napakapopular sa mga bansa na may mga Portuges na komunidad, tulad ng Canada, Australia, Estados Unidos, Venezuela at Timog Aprika. Ginagamit ang salitang ''churrasco'' sa dating mga kolonya ng [[Portugal]]—ang ''Churrasco Moçambicano'' ay isang putahe ng inihaw na karne mula sa [[Mozambique]], bilang halimbawa. Sa [[Galicia (Espanya)|Galicia]], halos eksklusibong tumutukoy ang churrasco sa inihaw na baboy o beef spare-ribs. Ang mga Galisyanong na lumipat sa Amerika noong ika-20 siglo ay nagdala ng resipi para sa churrasco. Sa kasalukuyan, naghahanda ng churrascada ang karamihan ng mga Galisyano sa lahat ng mga klase ng lipunan. Sa Hilagang Amerika, Churrasco ang pangalang trademark para sa rotisserie/parilya na ginawa ng Hickory Industries, Inc.<ref>[http://www.hickorybbq.com/aboutus.htm Hickory Home Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190301021122/http://www.hickorybbq.com/aboutus.htm |date=2019-03-01 }} Ikinuha ng 13 Enero 2016.</ref> == Tingnan din == {{Portada|Barbecue|Food}}{{Div col|colwidth=30em}} * [[Lutuing Tsileno]] * [[Lutuing Arhentino]] * [[Lutuing Brasilyano]] * Lutuing Kolombiyano * Lutuing Kubano * [[Lutuing Nicaraguano]] * [[Talaan ng mga putaheng Brasilyano]] * [[Talaan ng mga sandwits]] * [[Lutuing Portugues]] * [[Shashlik]] {{Div col end}} == Mga sanggunian == <references group="" responsive=""></references> == Mga panlabas na link == * {{Commons category inline|Churrasco}} [[Kategorya:Lutuing Ekwatoryano]] [[Kategorya:Lutuing Paragwayo]] [[Kategorya:Lutuing Urugwayo]] [[Kategorya:Lutuing Nikaragwense]] [[Kategorya:Lutuing Brasilenyo]] [[Kategorya:Lutuing Arhentino]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] [[Kategorya:Lutuing Portuges]] 3rj4n4rotci58ycoasw6ko9569kr4hr 0 76069 2201030 2197835 2026-04-03T08:16:24Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] at [[baboy (pagkain)]] 2201030 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Khinkali.jpg|thumb|200px|Mga Heorhiyanong [[siyomay]], katutubong tinatawag na ''khinkali'']] Ang '''lutuing Heorhiyano''' ay katangi-tangi sa paggamit nito ng mga malalakas na panimpla<ref>{{Cite web |url=http://www.aboutgeorgia.net/cuisine/ |title=Archive copy |access-date=2009-02-16 |archive-date=2009-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090224200845/http://www.aboutgeorgia.net/cuisine/ |url-status=dead }}</ref> kasabay ng mga sangkap na mahahanap sa lupaing kinasasakupan ng [[Heorhiya]]. Naimpluwensiyahan din ang lutuing Heorhiyano ng mga iba't ibang tradisyong panluto ng [[Gitnang Silangan]] at [[Europa]]. Kilala ang lutuing Heorhiyano sa malawakang paggamit nito ng mga [[nogales]],<ref>Marks, Gil. 2004. ''[[Oliba|Olive]] Trees and [[Pulot-pukyutan|Honey]]: A Treasury of Vegetarian Recipes from [[Mga Hudyo|Jewish]] Communities around the World''. Wiley: [[Hoboken, New Jersey|Hoboken]].</ref> at nagtataglay ang lutuing ito ng iilang dosenang uri ng mga [[sarsa ng nogales]].<ref name="bazha">{{Cite web |url=http://www.kartuli.com/site/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=7 |title=Bazha recipe |access-date=2009-02-16 |archive-date=2007-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927001437/http://www.kartuli.com/site/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=7 |url-status=dead }}</ref> == Karne == Iba't ibang uri ng karne ang kinakain sa Heorhiya, mula sa [[Baka (pagkain)|baka]] hanggang sa [[Baboy (pagkain)|baboy]].<ref name=agmeat>{{Cite web |url=http://www.aboutgeorgia.net/cuisine/meats.html |title=Archive copy |access-date=2009-02-16 |archive-date=2009-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212135507/http://www.aboutgeorgia.net/cuisine/meats.html |url-status=dead }}</ref> Gayumpaman, bago dumating ang makabagong agrikultura noong ika-20 dantaon, itinuring na luho ang karne at bihira lang kinain sa pang-araw-araw<ref name=agmeat/> Dahil dito, maraming pamamaraan ang naisip upang mapreserba ang kakakatay lang na hayop.<ref name=agmeat/> Sa labas ng pagkain nang hilaw sa karne, inasinan, [[Pagpapatuyo ng pagkain|pinatuyo]], at [[tinapa]] ito ng mga Heorhiyano.<ref name=agmeat/> Sa kabundukan, pinalamig ng mga pastol ang karne sa pamamagitan ng paglagay nito sa ilalim ng tumatakbong tubig ng mga malalamig na ilog-bundok.<ref name=agmeat/> Isang sinaunang pamamaraan ng pagpreserba ng karne, na isinasagawa pa rin sa ilang mga rehyon, ang pagbalot nito sa balat ng [[kapong baka]], bago pakuluin sa isang malaking kawa at ibaon nang malalim sa lupa.<ref name=agmeat/> Maitatago ang karneng ito, tinatawag na ''gudis kaurma'', nang isang taon.<ref name=agmeat/> == Isda == Karaniwang mas ginugusto ng mga Heorhiyano ang isda sa ilog dulot ng pagkakaroon ng mararaming ilog sa kanilang bansa.<ref name=agfish>{{Cite web |url=http://www.aboutgeorgia.net/cuisine/fish.html |title=Archive copy |access-date=2009-02-16 |archive-date=2009-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090212143019/http://www.aboutgeorgia.net/cuisine/fish.html |url-status=dead }}</ref> [[Trutsa]] at [[salmon]] ang paborito sa mga ito.<ref name=agfish/> Kinakain din ang mga isda sa lawa at, dahil mga saradong katawan ng tubig ang mga ito, katutubo at katangi-tangi ang mga isang mahahanap dito.<ref name=agfish/> Mula sa [[Dagat Itim]] higit na kinagugustuhan ang [[Tatampal (isda)|tatampal]],<ref name=agfish/> at mula sa [[Dagat Kaspiyo|Kaspiyo]], ang ''[[Acipenseridae]]''.<ref name=agfish/> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [http://www.aboutgeorgia.net/cuisine/ Lutuing Heorhiyano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224200845/http://www.aboutgeorgia.net/cuisine/ |date=2009-02-24 }}, paglalarawan at mga pamamaraan ng pagluto, mula sa About Georgia [[Kategorya:Lutuing Heorhiyano| ]] {{stub|Pagkain}} 7zsbblqzbkiq2rbl6ui8adwxiqbq3n6 0 80332 2200902 2198298 2026-04-03T04:55:35Z Jojit fb 38 /* Sanggunian */ 2200902 wikitext text/x-wiki {{Infobox Holiday |holiday_name = Biyernes Santo |image = N-s-dos-passos-19.jpg |date = Biyernes kaagad sinusundan ng [[Pasko ng Pagkabuhay]] |date2012 = April 6 (Kristiyanong Kanluranin)<br /> April 13 (Kristiyanong Silangan) |date2013 = March 29 (Kristiyanong Kanluranin)<br /> May 3 (Kristiyanong Silangan) |date2025 = 18 April |observances = [[Paglilingkod sa pagsamba]], [[Panalangin]] and Bihilyang paglilingkod, pag-aayuno, pagbibigay ng limos |celebrations = Walang tradisyunal na pagdiriwang |type = Kristiyano, sibil |observedby = Mga Kristiyano sa buong daigdig |significance = Paggugunita sa pagkapako at pagkamatay ni [[Hesus|Jesu-Kristo]] |scheduling = nagbabago (nakatangan sa [[Linggo ng Pagkabuhay]]) |relatedto = Paskuwa, [[Pasko]] (kung saan ipagdiwang ang kapanganakan ni Hesus), [[Miyerkules ng Abo]], [[Panahon ng Kuwaresma|Kuwaresma]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Huwebes Santo]] and [[Sabado de Gloria]] na humahantong hanggang sa Pasko ng Pagkabuhay, '''[[Pasko ng Pagkabuhay]]''' (una sa lahat), [[Pag-akyat sa Kalangitan|Pag-akyat ni Hesus]], [[Pentekostes]], Linggo ng Santatlo, at Corpus Christi kung saan sumunod ito. |date2026=3 April}} Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kayâ tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malápit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malápit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbása ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito {{ndash}} kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw {{ndash}} nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Regular Holiday, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 March 2008|work=[[The Independent]] | location=London | first1=Kathy | last1=Marks}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 7dfoldbz87l002lg4h5td7ye0z7ty78 2200935 2200902 2026-04-03T05:24:16Z Jojit fb 38 2200935 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Eastern) }}|duration=|frequency=|observances=<nowiki>Pagsamba, [[panalangin] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos</nowiki>|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesukristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Passover]], [[Christmas]] (which celebrates the [[Nativity of Jesus|birth]] of Jesus), [[Septuagesima]], [[Quinquagesima]], [[Shrove Tuesday]], [[Ash Wednesday]], [[Lent]], [[Palm Sunday]], [[Holy Wednesday]], [[Maundy Thursday]], and [[Holy Saturday]] which lead up to Easter, [[Easter Sunday]] (primarily), [[Divine Mercy Sunday]], [[Ascension of Jesus Christ|Ascension]], [[Pentecost]], [[Whit Monday]], [[Trinity Sunday]], [[Corpus Christi (feast)|Corpus Christi]] and [[Feast of the Sacred Heart]] which follow it. It is related to the Feast of the [[Exaltation of the Holy Cross]], which focuses on the benefits, graces, and merits of the Cross, rather than Jesus Christ's death.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kayâ tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malápit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malápit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbása ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito {{ndash}} kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw {{ndash}} nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Regular Holiday, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 March 2008|work=[[The Independent]] | location=London | first1=Kathy | last1=Marks}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 6smimfokfgb9ruwp5h5m9dq07om0dtr 2200944 2200935 2026-04-03T05:30:49Z Jojit fb 38 2200944 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Eastern) }}|duration=|frequency=|observances=<nowiki>Pagsamba, [[panalangin] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos</nowiki>|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Passover]], [[Christmas]] (which celebrates the [[Nativity of Jesus|birth]] of Jesus), [[Septuagesima]], [[Quinquagesima]], [[Shrove Tuesday]], [[Ash Wednesday]], [[Lent]], [[Palm Sunday]], [[Holy Wednesday]], [[Maundy Thursday]], and [[Holy Saturday]] which lead up to Easter, [[Easter Sunday]] (primarily), [[Divine Mercy Sunday]], [[Ascension of Jesus Christ|Ascension]], [[Pentecost]], [[Whit Monday]], [[Trinity Sunday]], [[Corpus Christi (feast)|Corpus Christi]] and [[Feast of the Sacred Heart]] which follow it. It is related to the Feast of the [[Exaltation of the Holy Cross]], which focuses on the benefits, graces, and merits of the Cross, rather than Jesus Christ's death.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kayâ tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malápit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malápit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbása ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito {{ndash}} kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw {{ndash}} nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Regular Holiday, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 March 2008|work=[[The Independent]] | location=London | first1=Kathy | last1=Marks}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 2qd7fb4wynz414qr9cz1vmmvksfpq87 2200945 2200944 2026-04-03T05:31:51Z Jojit fb 38 2200945 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Eastern) }}|duration=|frequency=|observances=<nowiki>Pagsamba, [[panalangin] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos</nowiki>|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), [[Septuagesima]], [[Quinquagesima]], [[Shrove Tuesday]], [[Ash Wednesday]], [[Lent]], [[Palm Sunday]], [[Holy Wednesday]], [[Maundy Thursday]], and [[Holy Saturday]] which lead up to Easter, [[Easter Sunday]] (primarily), [[Divine Mercy Sunday]], [[Ascension of Jesus Christ|Ascension]], [[Pentecost]], [[Whit Monday]], [[Trinity Sunday]], [[Corpus Christi (feast)|Corpus Christi]] and [[Feast of the Sacred Heart]] which follow it. It is related to the Feast of the [[Exaltation of the Holy Cross]], which focuses on the benefits, graces, and merits of the Cross, rather than Jesus Christ's death.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kayâ tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malápit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malápit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbása ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito {{ndash}} kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw {{ndash}} nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Regular Holiday, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 March 2008|work=[[The Independent]] | location=London | first1=Kathy | last1=Marks}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] on1c9byo0c1ebiz3b6216morfkvrb72 2200949 2200945 2026-04-03T05:33:56Z Jojit fb 38 2200949 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Eastern) }}|duration=|frequency=|observances=<nowiki>Pagsamba, [[panalangin] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos</nowiki>|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Ash Wednesday]], [[Lent]], [[Palm Sunday]], [[Holy Wednesday]], [[Maundy Thursday]], and [[Holy Saturday]] which lead up to Easter, [[Easter Sunday]] (primarily), [[Divine Mercy Sunday]], [[Ascension of Jesus Christ|Ascension]], [[Pentecost]], [[Whit Monday]], [[Trinity Sunday]], [[Corpus Christi (feast)|Corpus Christi]] and [[Feast of the Sacred Heart]] which follow it. It is related to the Feast of the [[Exaltation of the Holy Cross]], which focuses on the benefits, graces, and merits of the Cross, rather than Jesus Christ's death.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kayâ tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malápit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malápit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbása ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito {{ndash}} kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw {{ndash}} nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Regular Holiday, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 March 2008|work=[[The Independent]] | location=London | first1=Kathy | last1=Marks}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 1gleltp9ykn2x3rzkct38i7lxstzyeg 2200951 2200949 2026-04-03T05:34:52Z Jojit fb 38 2200951 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Eastern) }}|duration=|frequency=|observances=<nowiki>Pagsamba, [[panalangin] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos</nowiki>|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Palm Sunday]], [[Holy Wednesday]], [[Maundy Thursday]], and [[Holy Saturday]] which lead up to Easter, [[Easter Sunday]] (primarily), [[Divine Mercy Sunday]], [[Ascension of Jesus Christ|Ascension]], [[Pentecost]], [[Whit Monday]], [[Trinity Sunday]], [[Corpus Christi (feast)|Corpus Christi]] and [[Feast of the Sacred Heart]] which follow it. It is related to the Feast of the [[Exaltation of the Holy Cross]], which focuses on the benefits, graces, and merits of the Cross, rather than Jesus Christ's death.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kayâ tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malápit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malápit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbása ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito {{ndash}} kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw {{ndash}} nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Regular Holiday, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 March 2008|work=[[The Independent]] | location=London | first1=Kathy | last1=Marks}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 7fmdsprxx3b897mjs48snt4svbllr96 2200956 2200951 2026-04-03T06:30:02Z Jojit fb 38 2200956 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Eastern) }}|duration=|frequency=|observances=<nowiki>Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos</nowiki>|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [[Divine Mercy Sunday]], [[Ascension of Jesus Christ|Ascension]], [[Pentecost]], [[Whit Monday]], [[Trinity Sunday]], [[Corpus Christi (feast)|Corpus Christi]] and [[Feast of the Sacred Heart]] which follow it. It is related to the Feast of the [[Exaltation of the Holy Cross]], which focuses on the benefits, graces, and merits of the Cross, rather than Jesus Christ's death.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kayâ tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malápit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malápit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbása ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito {{ndash}} kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw {{ndash}} nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Regular Holiday, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 March 2008|work=[[The Independent]] | location=London | first1=Kathy | last1=Marks}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] c2gacnlocff95k54dgnp8jnbu9y3uht 2200958 2200956 2026-04-03T06:33:01Z Jojit fb 38 2200958 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Eastern) }}|duration=|frequency=|observances=<nowiki>Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos</nowiki>|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, [[Corpus Christi (feast)|Corpus Christi]] and [[Feast of the Sacred Heart]] which follow it. It is related to the Feast of the [[Exaltation of the Holy Cross]], which focuses on the benefits, graces, and merits of the Cross, rather than Jesus Christ's death.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kayâ tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malápit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malápit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbása ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito {{ndash}} kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw {{ndash}} nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Regular Holiday, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 March 2008|work=[[The Independent]] | location=London | first1=Kathy | last1=Marks}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] rmqebol3s67q5frr4tcvqspr6tffocn 2200959 2200958 2026-04-03T06:35:01Z Jojit fb 38 2200959 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Eastern) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Eastern) }}|duration=|frequency=|observances=<nowiki>Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos</nowiki>|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kayâ tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malápit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malápit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbása ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito {{ndash}} kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw {{ndash}} nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Regular Holiday, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 March 2008|work=[[The Independent]] | location=London | first1=Kathy | last1=Marks}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] fdb7sjxil3ts3g4ygaf9egp0izxelbq 2200976 2200959 2026-04-03T07:27:58Z Jojit fb 38 2200976 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=<nowiki>Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos</nowiki>|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kayâ tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malápit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malápit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbása ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito {{ndash}} kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw {{ndash}} nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Regular Holiday, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 March 2008|work=[[The Independent]] | location=London | first1=Kathy | last1=Marks}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] ib49pettzmtnbo1cnps9mijnafsaa35 2200977 2200976 2026-04-03T07:29:24Z Jojit fb 38 2200977 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kayâ tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malápit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malápit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbása ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito {{ndash}} kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw {{ndash}} nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Regular Holiday, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 March 2008|work=[[The Independent]] | location=London | first1=Kathy | last1=Marks}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] tj3wgfx01y1fm03t1imiwom74gj65d4 2200978 2200977 2026-04-03T07:30:22Z Jojit fb 38 /* Pilipinas */ 2200978 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Western) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kayâ tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malápit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malápit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbása ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito {{ndash}} kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw {{ndash}} nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Regular Holiday, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] ptdn9o10v05nrkxnurhhspf95mxgh6k 2200982 2200978 2026-04-03T07:37:12Z Jojit fb 38 2200982 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kayâ tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malápit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malápit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbása ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito {{ndash}} kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw {{ndash}} nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Regular Holiday, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] jcbpmxk6h7wmryu0ki71ig9rmr4imey 2200984 2200982 2026-04-03T07:40:34Z Jojit fb 38 2200984 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malápit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malápit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbása ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito {{ndash}} kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw {{ndash}} nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Regular Holiday, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] nhrpl47g2la2zv59k6iviadxf05gowh 2200985 2200984 2026-04-03T07:41:06Z Jojit fb 38 2200985 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malápit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malápit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbása ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito {{ndash}} kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw {{ndash}} nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Pistang Regular, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 5q6v3hzsjiab8u6xf548fmivqr9oxbr 2200986 2200985 2026-04-03T07:41:37Z Jojit fb 38 2200986 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malápit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malápit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbása ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito {{ndash}} kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw {{ndash}} nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Pistang Regular sa Pilipinas, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] thhvxwo5afc9681touoxei05oljmxcl 2200987 2200986 2026-04-03T07:42:18Z Jojit fb 38 2200987 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malápit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malápit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito {{ndash}} kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw {{ndash}} nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Pistang Regular sa Pilipinas, kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] bh0vrlqqsjkb39cht9dvo9v0u4qfkvy 2200988 2200987 2026-04-03T07:43:48Z Jojit fb 38 2200988 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang Pistang Regular sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 15fmig1duyfzcn6rflga8osbu6t6er6 2200989 2200988 2026-04-03T07:44:54Z Jojit fb 38 2200989 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong 100 C.E. Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 7n69dl24jq3lji8tmnk0ajplz45pf8p 2201001 2200989 2026-04-03T07:55:52Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201001 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] jifho8lwmav0lnq042xamepzq1v4ek4 2201015 2201001 2026-04-03T08:07:35Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201015 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Ngunit ilang taon din itong dinaraos na walang kinalaman sa pagkamatay ni Hesus kundi isang payak na araw ng pag-aayuno. Mula noong ikaapat na siglo, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 25pfp84lpfrygke0c2a8d6jghfwcp90 2201026 2201015 2026-04-03T08:12:43Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201026 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan," hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] audn214dlgmcj8a9ll6lpksgvv5g2c7 2201033 2201026 2026-04-03T08:21:21Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201033 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Pasch (passage) of the Crucifixion.' Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] tuftlq352ifayudoqnjebgw54pl3ezd 2201038 2201033 2026-04-03T08:27:12Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201038 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang punô ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa Burol ng Bungo. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabiláng tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] kj1bc6id7x6kqxosmuusurwvlxsfwil 2201045 2201038 2026-04-03T08:33:55Z Jojit fb 38 2201045 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong Romano upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga Hudyo". ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 3ehgtv9govnuf1ai8vbkzcj7k7x174g 2201048 2201045 2026-04-03T08:38:02Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201048 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 March 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] niwy4tvsv3ugbp629bilrbb0nc1qyps 2201049 2201048 2026-04-03T08:39:16Z Jojit fb 38 /* Ang Daan ng Krus */ 2201049 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya’t ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya’t dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] l7nj6noy8iq822q9d3yad4hvhy1s99z 2201050 2201049 2026-04-03T08:43:16Z Jojit fb 38 /* Sa Simbahang Katoliko Romano */ 2201050 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> ==Sa Simbahang Katoliko Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Ang araw ng Biyernes Santo ay para sa paggunita ng pagpapakasakit ng Panginoon, ang kaniyang ginawang pag-aalay ng kaniyang sarili para sa buong sangkatauhan at ang pagpaparangal sa krus na banal. Sa araw na ito hindi gaganapin ang kahit anong sakramento kahit Misa kung kaya't ang ating liturhiya sa araw na ito ay walang Liturhiya ng Eukaristiya. Kahit walang Misa, ang liturhiya sa hapon ay bahagi ng [[Banal na Tatlong Araw|Triduum]] na nagsimula noong gabi ng Huwebes kung kaya't dapat makibahagi ang pamayanan dito. ==Kaugalian== Sa umaga, gawain ng Simbahan ang Panalangin sa Umaga (Morning Prayer) ng Panalanging Kristiyano sa Maghapon (Liturgy of the Hours). Malinaw na mas mataas ang gawaing ito sa iba pang panalangin i.e. Daan ng Krus kung kaya’t hindi dapat ito isantabi ng parokya. Ito ang tamang araw para gawin ang [[Daan ng Krus]] at hindi habang ginagawa ang Bisita Iglesia. Ang Daan ng Krus ay hindi dapat isabay sa liturhiya sa hapon. Maganda na gawin ito pagkatapos ng Panalangin sa Umaga. Dapat bigyan ng tamang pagpapahalaga ang Panalangin sa Umaga at Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon na pawang Liturhiya kaysa sa gawain debosyonal sa simbahan gaya ng Siete Palabras at Daan ng Krus. Hindi ibig sabihin ay tatanggalin ang Siete Palabras at Daan ng Krus, bagkus dapat itong mga gawaing ito ay tumuturo pabalik sa liturhiya sa araw na ito. Ang mga debosyong ito ay mga dagdag lamang sa panalangin ng Simbahan (i.e. Liturhiya). ==Pagdiriwang ng Pagpapakasakit ng Panginoon== ====Pangkalahatang Pakiramdam==== Mahalaga sa pagdiriwang na ito ang pangkalahatang pakiramdam (ambiance) kung kaya’t maraming pagkakataon para sa tahimik na panalangin, walang gayak ang santuaryo, walang mga bulaklak, kandila at mantel ang altar, walang paglalahad ng kamay ang pari, at wala ring mga pagbati. ====Pagpapatirapa==== Magsisimula ang pagdiriwang sa tahimik na pagbalik sa santuaryo ng pari. Walang awit, walang maringal na prusisyon, ni hindi tatayô ang mga tao. Ang mga lingkod ay nakapuwesto na. Tahimik na lalakad ang paring tagapamuno mula sa sakristiya papunta sa harapan ng dambana at doon sa harap nito ay dadapa ito. Lahat ng mga tao ay magsisiluhod at tahimik na mananalangin. ====Liturhiya ng Salita ng Diyos==== Matapos nito, tatayô ang tagapamuno at ang lahat ng natitipon. Hindi hahalikan ang altar. Magtutungo ang pari sa kaniyang upuan at sasabihin ang panalangin. Hindi niya ilalahad ang kaniyang kamay, ni hindi siya magsasabi ng ‘Manalangin tayo.’ Matapos nito, ipahahayag ang Salita ng Diyos. Sa unang pagbása, maririnig natin ang isa sa mga awit ng nagdurusang lingkod ng Panginoon na tumuturo kay Kristo. Ayon sa ikalawang pagbása, ginanap ni Kristo ang kaniyang pagkapari sa kaniyang kamatayan, inalay niya ang kaniyang sarili gaya ng pag-aalay ng kordero, para ipagkasundo ang Diyos at sangkatauhan at iligtas ang sangkatauhan mula sa kasalanan. Kung maaari ay aawitin ang Salmong Tugunan at dahil walang pagpaparangal sa Mabuting Balita, maaaring awitin ang koro ng Ubi Caritas o salin nito. Walang pagbati sa simula ng Mabuting Balita, wala ring pagkukrus sa aklat at sa noo. Maaaring ipamahagi ang pagpapahayag ng Mabuting Balita sa ilang tao habang pari ang gumaganap sa bahagi ni Kristo, ang bahagi ng taumbayan (crowd) ay maaaring ibigay sa mga tao habang pinamumunuan ng mga lingkod sa pag-awit (choir). Hangga’t maaari ay angkop ang boses ng gaganap sa tauhan sa pagbása. Maaari ding gawing parang drama sa radio ang pagpapahayag ng pagpapakasakit at haluan ng awit ngunit hindi maaaring palitan ang pagpapahayag ng pag-awit ng Pasyon o ng isang pagtatanghal ng senakulo. Hindi palabas ang liturhiya. Ingatang huwag maging katawa-tawa ang gagawing pagpapahayag. Kapag mahusay ang pagganap sa bahaging ito, maaantig ang puso ng mga natitipon. Maaaring paupuin ang mga tao ngunit kailangan pa rin nilang tumayô at lumuhod – iminumungkahi na paupuin sa simula, patayuin kapag ipinapasan na kay Kristo ang krus, paluhurin sa punto ng kamatayan at patayuin hanggang katapusan. ====Panalanging Pagkahalatan==== Pagkatapos ng pagpapahayag, hindi hahalikan ang Aklat. Sabi sa Sakramentaryo, maaaring magbigay ng maikling homiliya o paliwanag pagkatapos. Pagkatapos nito, gaganapin ang Panalanging Pangkalahatan. Ang ginawang pag-aalay ng buhay ni Kristo ay para sa kapakanan ng lahat kung kaya’t ipinapanalangin sa sampung panalangin ang lahat – ang Simbahan, ang Papa, ang Obispo, Kaparian at lahat ng kaanib ng Simbahan, ang mga Inihahanda sa Binyag, ang pagkakaisa ng lahat ng Kristiyano, ang mga Hudyo, ang mga hindi Kristiyano, ang mga hindi naniniwala sa Diyos, ang mga umuugit sa pamahalaan at ang mga may tanging pangangailangan. Ang anyo ng Panalanging Pangkalahatan sa Biyernes Santo ay ang anyo na likas sa Simbahang Romano noong sinauna (ang anyo na ginagamit natin sa araw-araw ay nagmula sa Eastern Rite). Tatayo ang mga tao sa paanyayang manalangin at luluhod para manalangin at tatayong muli kapag pinahahayag ng tagapamuno ang panalangin. Maaari rin namang tumayo o lumuhod na lang ang lahat sa buong Panalanging Pangkalahatan. Pero kung luluhod, tandaan na pagkatapos nito ay luluhod na naman ang tao sa Pagpaparangal sa Krus na Banal. ====Pagpaparangal sa Krus na Banal==== Sa Pagpaparangal sa Krus na Banal, isang krus lamang ang gagamitin. Lalambungan ito ng pulang tela; sa paghahanda, dapat tandaan na unang tatanggalan ng takip ang ulunan, tapos ang kanang braso at tatanggalin sa huli. Mayroong dalawang paraan ng pagtatanghal sa krus at sa parehong paraan ipuprusisyon ang krus na may lambong patungo sa altar kasama ang dalawang lingkod na may dalang kandila. Sa unang paraan, dadalhin ito patungong altar kung saan tatanggapin ito ng tagapamuno sa gawi ng dambana at gagawin ang mga pagtatanghal sa lugar na ito. Sa ikalawang paraan, bababa ang tagapamuno at siya ang magpuprusisyon nito mula sa pintuan ng simbahan at gagawin ang pagtatanggal ng lambong at pagtatanghal sa pintuan, sa gitna ng simbahan at sa may gawi ng dambana. Tatanggalin ang lambong sa ulunan at itataas niya ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao, pagkatapos, tatanggalin ang lambong sa kanang bahagi, muling itataas ito habang inaawit ang paanyaya at tutugon ang mga tao at sa pangatlo, tatanggalin ang buong lambong at itataas muli ang krus at gagawin ang sagutan. Matapos nito, ilalagay ang krus sa santuaryo sa pagitan ng dalawang kandila. Luluhod ang pari, mga lingkod at ang sambayanan sa harap ng krus at isa-isang pararangalan ito sa pamamagitan ng nakagawian i.e. paghalik. Maaari rin naman, kung masyadong marami ang mga tao at magtatagal (at dahil isa lang ang krus na maaaring gamitin), ay sabay-sabay na magparangal ang lahat sa pamamagitan ng pagluhod at tahimik na manalangin at saka na lamang pahalikan ang krus matapos ang pagdiriwang. Habang pinaparangalan ng krus na banal ay maaaring awitin ang mga Hinanakit (Reproaches) o ibang angkop na awitin. ====Banal na Pakikinabang==== [[File:Ecce Mass, Good Friday, Our Lady of Lourdes, Philadelphia.jpg|thumb|left|Ang Pakikinabang sa liturhiyang pagdiriwang ng Biyernes Santo (Our Lady of Lourdes, Philadelphia)]] Pagkatapos ng Pagpaparangal, gaganapin ang Komunyon, ang pakikinabang natin sa nasirang katawan ni Kristo. Lalagyan ng mantel at corporal ang altar. Tahimik na maghihintay ang lahat habang kinukuha ng tagapamuno/diakono/lingkod sa pakikinabang ang Banal na Sakramento. Maaaring maupo at tahimik na manalangin ang lahat. Ipapatong ang mga ciborium sa altar at mananalangin ang lahat ng Panalangin ng Panginoon. Pagkatapos nito, walang Panalangin para sa Kapayapaan at walang Kordero ng Diyos. Tahimik na magdadasal ang pari at pagkatapos, gaganapin ang pakikinabang sa karaniwang paraan. Pagkatapos nito, ang mga matitira ay ibabalik sa Altar of Repose o sa Tabernakulo, ngunit maaari rin na ubusin na lamang ito at mag-iwan na lang para sa mga maysakit. ====Walang Paghayo==== Pagkatapos ng Panalangin Pagkapakinabang, gaganapin ang pagpapanalangin sa sambayanan at wala muling paghayo. Maaaring iwan ang krus para sa patuloy na pagpapahalik at maaari na ring magsimula ang prusisyon ng Santo Entierro. Pagkatapos ng prusisyon ng Santo Entierro, maaaring ilagay ang imahen sa simbahan para sa mga tao. ==Ang Daan ng Krus== {{main|Daan ng Krus}} Bilang karagdagan sa inireseta sa malaliturhiyang pagdiriwang, ang '''Daan ng Krus''' (Via Crucis) ay madalas dinadarasal sa mga simbahan o sa labas, at sa isang panalangin ay maaaring gaganapin mula sa tanghali hanggang ika-3 ng hapon, na kilala bilang '''Siete Palabras''' (Pitong Huling Wika). Sa mga bansa tulad ng Malta, Italya, Pilipinas, Puerto Rico at Espanya, ang prusisyon na may mga imahen na kumakatawan sa pagpapakasakit ni Kristo ay gaganapin. ===Pilipinas=== Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 3pfpmdaaly3vc6zt7oemhhtanb0578i 0 90721 2201031 2151792 2026-04-03T08:18:19Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] at [[baboy (pagkain)]] 2201031 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Blade steak.jpg|thumb|right|Mga hilaw na pang-ihaw na hiwa ng karne ng baka.]] [[Talaksan:Ribeyes.jpeg|thumb|right|Mga iniihaw na hiwa ng karne ng baka, na nasa ibabaw ng parilya o ihawan.]] [[Talaksan:Sirloin steak.JPG|thumb|right|Ang nakahain nang hiwa ng karne ng baka.]] Ang '''pilete''',<ref name=Gaboy>{{cite-Gaboy|''Steak''}}</ref> '''istek''', o '''isteyk''' (Ingles: ''steak'') ay ang hiwa ng karne ng [[Baka (pagkain)|baka]], [[Baboy (pagkain)|baboy]], [[isda]], at iba pang hayop. Ngunit maaari rin itong tumukoy sa isang uri ng lutuing may kinapal na giniling na karne. Pinakakaraniwang sa ganitong mga hiwa ang mula sa baka. Pangkalahatang hinihiwa ang karne sa mga [[kalamnan]]g hibla nito, potensyal na kabilang ang [[buto]]. Karaniwang inihanda ito upang [[ihawin]].<ref name=Carrier>{{cite book|last1=Carrier|first1=Robert|title=Robert Carrier's Kitchen|date=1 Enero 1981|publisher=Marshall Cavendish|location=London, UK|page=1456|volume=1|ref=B004MC1Z38}}</ref> bagaman, maari din itong iprito sa [[kawali]]. Kadalasan itong iniihaw upang subukang gayahin ang lasa ng isteyk na niluto sa nagbabagang [[uling]] na may [[apoy]].<ref name=Carrier/> Maari din na lutuin ang isteyk sa sawsawan, tulad ng ''steak and kidney pie'', o tinatadtad at binubuo upang maging ''patty'', tulad ng [[hamburger]]. Kabilang sa iba pang [[hayop]] na puwedeng gawing isteyk ang [[karne]] ng [[bison]], [[kambing]], [[kabayo]], [[kangaroo]],<ref>{{cite web|url=http://www.exoticmeatsandmore.com/kangaroo.aspx|title=Exotic Meats USA - Kangaroo|language=en|access-date=2021-07-07|archive-date=2019-01-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127051932/http://exoticmeatsandmore.com/kangaroo.aspx|url-status=dead}} Hinango noong 23 Disyembre 2014.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-23086541|title=Eating Skippy: Why Australia has a problem with kangaroo meat|work=BBC News|language=en}} Hinango noong 23 Disyembre 2014.</ref> [[tupa]], [[ostrich]], [[usang reno]], [[pabo]], [[usa]], at [[zebu]]. Ang mga isdang na puwedeng gawing steak ay [[salmon]] at iyong mga malalaking isda tulad ng [[isdang-espada]], [[pating]] at [[marlin]]. Para sa ibang mga karne, tulad ng sa baboy, kordero at karne de obino, karne ng kambing, at ternera (karne ng guya), kadalasang tinutukoy ang hiwa nito bilang ''chop'' o pirasong hiwa ng karne. Sa ilang ''cured'' o binurong karne, tulad ng hamonado. ay kadalasang hinahanda bilang isteyk. Ang inihaw na [[kabute]]ng ''potabello'' ay maaring tawaging isteyk na kabute at pareho din sa ibang lutuing [[gulay]].<ref>{{cite web|url=https://www.canadianliving.com/food/recipe/mushroom-steaks|title=Mushroom Steaks|first=The Canadian Living Test|last=Kitchen|website=Canadian Living}}</ref> Ang mga inihaw na [[prutas]] tulad ng [[pakwan]] ay ginamit bilang alternatibo sa [[begetariyano]]ng isteyk. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kaurian:Mga hiwa ng karne]] [[Kaurian:Pagkain]] g0q3abdh2gh7yyhnir1udrtnbnk320a 0 91238 2200968 438766 2026-04-03T07:15:31Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Baka (pagkain)]] 2200968 wikitext text/x-wiki #redirect [[Baka (pagkain)]] 9654s2zg0hpmqpzqmxk2qs8sjoz88m4 0 91239 2200967 438767 2026-04-03T07:14:40Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Baka (pagkain)]] 2200967 wikitext text/x-wiki #redirect [[Baka (pagkain)]] 9654s2zg0hpmqpzqmxk2qs8sjoz88m4 0 91240 2200969 438768 2026-04-03T07:16:05Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Baka (pagkain)]] 2200969 wikitext text/x-wiki #redirect [[Baka (pagkain)]] 9654s2zg0hpmqpzqmxk2qs8sjoz88m4 0 91241 2200970 438769 2026-04-03T07:16:32Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Baka (pagkain)]] 2200970 wikitext text/x-wiki #redirect [[Baka (pagkain)]] 9654s2zg0hpmqpzqmxk2qs8sjoz88m4 0 91246 2200971 438774 2026-04-03T07:16:59Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Baka (pagkain)]] 2200971 wikitext text/x-wiki #redirect [[Baka (pagkain)]] 9654s2zg0hpmqpzqmxk2qs8sjoz88m4 0 98740 2201063 2200466 2026-04-03T11:20:01Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2201063 wikitext text/x-wiki {{Infobox Scientist | name = Alan Mathison Turing | image = Turing statue Surrey.jpg | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], Cheshire, England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematics]], [[Cryptanalysis]], [[Computer science]] | work_institutions = University of Cambridge<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} Si '''Alan Mathison Turing''', <small>[[Orden ng Imperyong Britaniko|OBE]]</small>, <small>[[Fellow of the Royal Society|FRS]]</small> ({{pronEng|ˈtjʊ (ə)rɪŋ}}) (23 Hunyo 1912&nbsp;– 7 Hunyo 1954) ay isang [[Gran Britanya|Briton]] na [[matematiko]], [[lohiko]] (o [[lohisyano]]), [[kriptoanalisis|kriptoanalista]] at [[agham pangkompyuter|siyentista ng kompyuter]]. Kanyang naimpluwensiyahan ang pagpapaunlad ng [[agham pangkompyuter]], pagbibigay ng pormalisasyon ng mga konsepto ng "[[algoritmo]]" at "[[komputasyon]]" sa isang [[makinang Turing]], na malaki ang ginampananang papel sa pagkakalikha ng modernong kompyuter. Si Turing ay itinuturing na ama ng ''[[agham pangkompyuter]]'' at ''[[Intelehensiyang artipisyal]]''. Sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], si "Turing" ay naglingkod at minsang naging pinuno ng Hut 8 sa ''Government Code and Cypher School'' sa Bletchley Park, isang sentro sa Britanya na responsable sa pagbasag ng mga sekretong kodigo ng mga [[Aleman]] noong panahon ni [[Adolf Hitler]]. Siya ay lumikha ng ilang tekniko sa pagbasag ng mga [[sipero]] ([[algoritmo]] ng [[enkripsiyon]]) ng Alemanya kabilang ang paraan ng elektromekanikal na makinang [[bombe]] na makakahanap ng mga kompigurasyon ng makinang [[Enigma]] (ang makinang ginamit ng pamahalaan at militar ng Alemanya upang ilihim ang mga pinadadalang mensahe ng kanilang mga sundalo). Pagkatapos ng digmaan, siya ay nagtrabaho sa Pambansang Laboratoryong Pisikal (''National Physical Laboratory''), kung saan kanyang nilikha ang isa sa mga unang na disenyo ng ACE, na isang "inilalaang programang pangkompyuter" (''stored program''). Tungo sa huling bahagi ng kanyang buhay, si Turing ay naging interesado sa matematikang biyolohikal. Siya ay sumulat ng isang papel tungkol sa kemikal na batayan ng morpohenesis (''morphogenesis'') at kanyang hinulaan ang isang umiikot na reaksiyong kemikal tulad ng [[reaksiyong Belousov-Zhabotinsky]], na unang napagmasdan at napatunayan noong dekada 1960. Ang [[homoseksuwalidad]] ni Turing ay nagresulta sa isang kriminal na pag-uusig noong 1952, kung saan ang homoseksuwalidad sa mga panahong ito ay itinuturing pang ilegal sa [[Britanya]]. Kanyang tinanggap ang parusang paginom ng mga pambabaeng hormone (estrogen) kapalit ng parusang pagkakabilanggo. Siya ay namatay noong 1954 mula sa pagkalasyon ng [[cyanide]], mga dalawang linggo bago ang kanyang ika-apatnapu't dalawang (42) kaarawan. Natukoy ng isang pagsusuri na ang kamatayan ni Turing ay isang [[pagpapatiwakal]] ngunit ang kanyang ina ay naniniwalang ito'y isang aksidental na kamatayan. Noong 10 Setyembre 2009, pagkatapos ng isang kampanya sa [[internet]], humingi ng patawad ang Punong Ministro ng Britanya na si [[Gordon Brown]] sa ngalan ng pamahalaan ng Britanya sa nangyaring pagtrato kay Turing pagkatapos ng digmaan. == Talambuhay == === Kabataan === [[Talaksan:Turing Plaque.jpg|thumbnail|Isang plakang pag-alala na nagmamarka sa naging tirahan ni Alan Turing sa Wilmslo, Cheshire, Inglatera]] Si Alan Turing ay ipinaglihi sa [[India]]. Ang kanyang amang si Julius Mathison Turing, ay isang miyembro sibil na paglilingkod sa India. Ang kanyang mga magulang na si Julius at Ethel Sara Stoney (1881–1976, na anak na babae ni Edward Waller Stoney, punong inhinyero ng ​​Madras Railways) ay nagnais na palakihin ang kanilang magiging anak na si Alan sa Inglatera, kaya sila bumalik sa Maida Vale, London, kung saan ipinanganak si Alan Turing noong 23 Hunyo 1912. Si Alan ay mayroong kuya na nagngangalang John. Dahil sa ang paglilingkod sibil sa India ng kanyang ama ay aktibo pa rin sa mga panahong ito, ang mga magulang ni Alan ay madalas maglakbay sa pagitan ng Hastings, Inglatera at India, kung saan ang kanilang dalawang anak ay iniwan na manatali sa tahanan ng isang retiradong mag-asawang sundalo. Sa murang edad pa lang ay kinakitaan na si Alan Turing ng mga palatandaan ng pagiging isang [[henyo]] na kanyang ipinamalas sa kanyang pagtanda. Si Turing ay ipinasok ng kanyang mga magulang sa St Michael, isang paaralan sa 20 Charles Road, St. Leonards on Sea, sa edad na anim na. Ang punong guro ay napansin ang katalinuhan ni Turing sa simula pa lamang gayundin ang mga ibang pang mga naging kanyang guro. Noong 1926, sa edad na 14, siya ay nag-aral sa Sherborne School, isang tanyag na independiyenteng paaralan sa isang palengkeng bayan sa Sherborne sa Dorset. Ang kanyang unang pagpasok sa paaral ay naging kasabay ng isang malawakang protesta sa Britanya ngunit dahil siya ay determinado na pumasok sa unang araw, siya'y nagtungo sa paaralan na higit 60 milya ang layo mula sa Southampton gamit ang isang bisekleta at humihinto tuwing gabi sa isang paupahang tuluyan. Ang pagkahilig ni Turing sa matematika at agham ay hindi nagdulot sa kanya ng paggalang mula sa ilang mga guro sa Sherborne, dahil sa ang paaralang ito ay nagbibigay diin sa pagaaral ng mga klasiko. Ang kanyang punong-guro ay sumulat pa sa kanyang mga magulang na nagsasaad na: " ''Umaasa ako na hindi siya mahulog sa pagitan ng dalawang upuan. Kung siya ay mananatili sa isang pampublikong paaralan, siya ay dapat magnais na matuto. Kung siya ay nagnanais lamang na maging spesyalistang siyentipiko, kanya lamang sinasayang ang kanyang panahon sa isang pampublikong paaralan''". Sa kabila nito, si Turing ay patuloy na nagpakita ng kahanga hangang kakayahan sa mga mga paksang kanyang minamahal, ang paglutas ng mga mahirap na problema sa [[calculus]] noong 1927 kahit hindi siya nag-aral ng panimulang calculus. Noong 1928, sa edad na 16, natagpuan ni Turing ang mga isinulat ni Albert Einstein. Hindi niya lamang ito naunawaan, kanya ring nasagot ang pagtatanong ni Einstein sa mga [[batas ni Newton ng mosyon]] sa isang aklat na hindi dito hayagang inihayag. Ang pagsisikap ni Turing sa kanyang pag-aaral ay tumindi dahil sa malapit na pagkakaibigang nabuo sa pagitan niya at ng isa pang mas matandang estudyante na nagngangalang Christoper Morcom. Si Morcom ang unang lalaking minahal ni Turing, ngunit ito ay biglaang namatay mga ilang linggo bago matapos ang kanilang huling semestro sa Sherborne. Si Morcom ay namatay mula sa komplikasyon ng tuberkolosis na nakukuha sa isang baka, na nakuha nito matapos uminom ng isang gatas sa isang may sakit na baka noong ito'y bata pa lamang. Dahil sa pangyayaring ito, ang pananampalatayang panrelihiyon ni Turing ay nawala at siya'y naging isang [[ateista]]. Tinanggap ni Turing na ang lahat ng pangyayari sa mundo, kabilang na ang mga galaw ng utak ng tao, ay may materyal na paliwanag ngunit siya ay naniniwala pa rin sa pag-iral ng espirito ng isang tao pagkatapos mamatay. === Edukasyon sa unibersidad at mga pagsasaliksik ni Turing === [[Talaksan:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|right|Estatwang pag-ala ala kay Alan Turing]] Pagkatapos mag-aral sa Sherborne, si Turing ay nag-aral sa King's College sa [[Unibersidad ng Cambridge]]. Siya ay nagaral dito mula sa 1931 hanggang 1934, at nakakapagtapos kung saan kanyang nakamit ang pangunahing mga parangal sa Matematika. Noong 1935, siya ay inihalal na kapanalig (fellow) sa King's College dahil sa naging impluwensiya ng kanyang tesis tungkol sa [[central limit theorem]]. Noong 1928, Ang Alemang matematiko na si [[David Hilbert]] ay tumawag ng pansin sa ''[[Entscheidungsproblem]]'' (problema ng desisyon). Sa mahusay na papel na isinulat ni Turing na "''On Computable Numbers (mga bilang na matutukoy ng isang nagwawakas na algoritmo), with an Application to the Entscheidungsproblem''" (na kanyang isinumite noong 28 Mayo 1936 at itinanghal noong 12 Nobyembre), kanyang binago ang mga resulta na isinulat ng matematikong si [[Kurt Godel]] noong 1931 tungkol sa limitasyon ng pagpapatunay (proof) at komputasyon, kung saan pinalitan ni Turing ang pangkalahatang nakabatay-sa-aritmetikang pormal na lenggwahe ng isang [[makinang Turing]], na mga makinang pormal at simple. Pinatunayan ni Turing na ang makinang Turing ay may kakayahang gumawa ng anumang pagkukuwenta kung ito ay maisasalarawan bilang isang [[algoritmo]]. Kanya ding pinatunayan na walang solusyon sa Entscheidungsproblem sa pamamagitan ng pagpapakita na ang [[paghintong problema]] (halting problem) sa isang makinang Turing ay hindi madedesisyonan o hindi malalaman kung ito ay hihinto. Bagaman ang pagpapatunay ni Turing ay inilimbag pagkatapos ng parehong pagpapatunay na ginawa ng matematikong si [[Alonzo Church]] tungkol sa kanyang [[kalkulong lambda]], walang kaalaman si Turing sa isinulat ni Alonzo Church. Ang paraan ni Turing ng pagpapatunay (proof) ay itinuring na mas magagamit at mas mahusay. Ang ideya ni Turing ng mga pangkalahatang makinang Turing ay kakaiba dahil ang ideya ng mga gayung makina ay may kakayahang gawin ang anumang gawin ng ibang makina, samakatuwid ay may kakayahang magkuwenta ng anumang pwedeng ikwenta. Ang makinang Turing hanggang sa araw na ito ang sentral na paksa sa pag-aaral ng [[teorya ng komputasyon]]. Sa kanyang sariling biograpiya, isinulat ni Turing na siya ay nalungkot sa pagtanggap ng kanyang 1936 na papel dahil dalawang tao lamang ang pumansin - sina Heinrich Scholz at Richard Bevan Braithwaite. Ang papel na ito ay nagpapakilala rin sa ideya ng mga maaaring ipaliwanag na mga numero (definable numbers). Mula Setiyembre 1936 hanggang Hulyo 1938 kanyang ginugol ang kanyang panahon sa ''Institute for Advanced Study sa Princeton'', New Jersey, Estados Unidos at nag-aral sa ilalim ni Alonzo Church. Bilang karagdagan sa kanyang palaging pagsasaliksik matematikal, pinag-aralan din ni Turing ang [[kriptolohiya]] (pag-aaral ng tiyak at matibay na paglilihim ng mga data) at ginawa ang tatlo sa apat na yugto ng elektromekanikal na tagapagpapadami ng bilang [[binaryo]]. Noong Hunyo 1938, kanyang nakamit ang kanyang PhD mula sa Unibersidad ng Princeton sa Estados Unidos. Ang kanyang tesis na ''Systems of Logic Based on Ordinals'' ay nagpapakilala ng konsepto ng lohikang ordinal at ang ideya ng relatibong pagkukwenta, kung saan ang mga makinang Turing ay nagdadagdag ng mga tinatawag na oracle, na lumulutas sa mga problemang hindi malulutas ng isang makinang Turing. Si Turing ay bumalik sa Cambridge, Inglatera at dumalo sa mga pagtuturo ng matematikong si [[Ludwig Wittgenstein]] tungkol sa mga pundasyon ng matematika. Ang dalawang ito ay nagtalo at hindi nagkasundo dahil sa pagtatanggol ni Turing ng [[pormalismo]] samantalang si Wittgenstein ay nangatwiran na ang matematika ay hindi tumutuklas ng mga basehang katotohanan kundi lumilikha lamang nito. Si Turing ay nagsimula ring magtrabaho sa kaunting oras lamang sa ''Government Code and Cypher School'' (GCCS). === Kriptanalisis === [[Talaksan:EnigmaMachineLabeled.jpg|right|thumbnail|Tatlong rotor na makinang Enigma na may plugboard (''Steckerbrett''). Ang enigma ang makinang ginamit ng Alemanya sa ilalim ni Hitler upang ilihim ang mga mensaheng ipinapadala ng mga sundalo nito mula sa mga kaaway na bansa kabilang na ang Britanya at Estados Unidos]] Noong panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], si Turing ang pangunahing kalahok sa isang sikretong operasyon ng pamahalaang Britanya sa Bletchley Park na naglalayong basagin ang mga [[sipero]] (algoritmo ng [[enkripsiyon]]) ng [[Alemanya]]. Sa pagpapaunlad at mas lalong pagpapabilis ng makinang kriptanalitiko na ginawa nina Marian Rejewski, Jerzy Różycki at Henryk Zygalski ng Cipher Bureau sa Poland, si Turing ay nagdisenyo ng makinang ''[[Turing Bombe]]'' na mas mabilis at mas epektibo sa pagbasag ng parehong makinang ''Enigma'' at ''Lorenz SZ 40/42''. Ang ''Turing Bombe'' ang nagbigay sa Britanya ng mga pangunang babala sa mga plano ni [[Adolf Hitler]] na nagresulta sa pagkatalo ni Hitler sa [[Labanan sa Atlantiko]] at pagikli ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]] ng dalawang taon.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1212910/How-Britain-drove-greatest-genius-Alan-Turing-suicide--just-gay.html How Britain drove its greatest genius Alan Turing to suicide just for being gay], 12 Setyembre 2009, DailyMail</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1165535/The-Wider-View-Nazi-codebreaker-shortened-Second-World-War-years.html The Wider View: Nazi codebreaker which shortened the Second World War by two years], 20 Hunyo 2009, DailyMail</ref> Si Turing ay ginawaran ng Order of the British Empire (OBE) noong 1945 para sa kanyang pagsisilbi sa panahon ng digmaan ngunit ang kanyang mga inambag sa kriptanalisis ay itinagong sekreto ng Britanya hanggang 1970 sa kadahilanang panseguridad nito. == Intelehensiyang artipisyal at pagsubok na Turing (Turing test) == {{main|Intelehensiyang artipisyal}} Mula 1945 hanggang 1947 si Turing ay nanirahan sa ''Church Street, Hampton'' at dito dinesenyo ang ''Automatic Computing Engine'' (ACE) sa ''National Physical Laboratory''. Siya ay nagsumite ng isang papel noong Pebreo 19, 1946 na naglalaman ng kauna unahang detalyadong disenyo ng isang inilalaang-programang kompyuter (stored-program computer). [[Talaksan:Modern-captcha.jpg|thumb|290px|Ang kabaligtaran ng ''Turing Test'' na CAPTCHA ay ginagamit sa [[internet]] upang mapigilan ang isang bot sa pang aabuso sa paggamit ng isang [[server]].]] Noong 1948, si Turing ay iniluklok na Reader (senyor na akademiko) sa kagawarang matematika sa Manchester na ngayon ay bahagi na ng ''University of Manchester''. Noong 1949, siya ay naglingkod bilang kahaliling direktor ng laboratoryo ng pagkukwenta sa University of Manchester at gumawa ng [[software]] para sa kauna unahang inilalaang programang kompyuter na Manchester Mark 1. Sa mga panahon ding ito kanyang ipinagpatuloy ang mga pananaliksik abstrakto. Sa papel na "Computing machinery and intelligence" (Mind, Oktubre 1950), tinalakay ni Turing ang problema ng "[[Intelehensiyang artipisyal]]" at iminungkahi ang isang eksperimento na tinatawag na [[Turing Test]]. Ang [[Pagsubok na Turing]] (''Turing Test'') ang naging batayan sa [[agham pangkompyuter]] upang matukoy kung ang isang makina ay nagpapamalas ng katalinuhan. Ayon sa Pagsubok na Turing, ang isang makina ay maituturing na matalino kung hindi matukoy ng isang taong nagtatanong dito kung ang kanyang tinatanong ay isang makina o isang tao. Sa papel ding ito, iminungkahi ni Turing na imbes gumawa ng mga programang gumagaya sa pag-iisip ng isang matandang tao, mas mabuting gumawa ng mas simpleng makina na gumagaya sa isip ng isang bata at ito'y isailalim sa pagkatuto. Ang kabaligtaran ng "Turing Test" na tinatawag na CAPTCHA ("'''C'''ompletely '''A'''utomated '''P'''ublic '''T'''uring test to tell '''C'''omputers and '''H'''umans '''A'''part") ay karaniwang ginagamit sa [[internet]]. Ang CAPTCHA ay paraan upang matukoy ng isang makina (gaya ng [[server]]) kung ang gumagamit nito ay isang tao o isang kompyuter (bot). Noong 1948, si Turing (sa tulong ang kanyang dating kakilala na si D. G. Champernowne) ay lumikha ng isang [[software]] pang [[chess]] sa isang [[modernong kompyuter]] na hindi pa naiimbento. Si Turing din ang nagimbento ng algoritmong LU decomposition method na ginagamit ngayon sa paglutas ng ''equations matrix''. == Kriminal na paguusig dahil sa kanyang homosekwalidad == Noong Enero 1952, nakilala ni Turing si Arnold Murray sa labas ng sinehan sa Manchester. Pagkatapos ng pananghaliang pakikipagtipanan (''dating''), si Murray ay inimbitahan ni Turing na pumunta sa kanyang bahay na tinanggap naman ni Murray ngunit hindi tinupad. Ang dalawa ay nagkita muli sa Manchester noong sumunod na Lunes at si Murray ay pumayag na samahan si Turing sa kanyang bahay. Pagkatapos ng ilang linggo, si Murray ay muling bumisita sa bahay ni Turing at nananitili ng isang gabi dito. Pagkatapos nito, si Murray ay tumulong sa isang kasabwat sa pagpapasok at pagnanakaw sa bahay ni Turing na nagtulak kay Turing upang iulat ang krimen sa pulisya. Sa imbestigasyon na ginawa ng mga pulis, inamin ni Turing na meron siyang relasyon kay Murray. Sa panahong ito, ang [[homoseksuwalidad]] ay itinuturing pang isang krimen sa Britanya na nagresulta upang si Turing at Murray ay kasuhan ng ''sobrang kahalayan'' sa ilalim ng seksiyong 11&nbsp;ng ''Criminal Law Amendment Act 1885 ng Britanya''. Si Turing ay binigyan ng dalawang opsiyon sa parusang tatanggapin : ang pagkabilanggo o probasyon sa isang kondisyon na siya'y sasailalim sa isang [[pagkakapon]]g kemikal sa pamamagitan ng pag-inom ng estrogen (hormone ng babae) upang mabawasan ang libido. Kanyang tinanggap ang kemikal na pagkakapon. Ang naging kumbiksiyon ni Turing ay nagresulta rin sa pagkaalis ng kanyang ''security clearance'' (karapatang maging bahagi ng sikretong operasyon ng pamalaan) at inalis sa kanyang trabahong kriptanalitiko sa Government Code and Cypher Schools sa Bletchley Park. Ang kanyang pasaporte ng Britanya ay hindi binawi ng pamahalaang Britanya ngunit siya'y hindi pinayagang makapasok sa Estados Unidos. Sa panahong ito, may pagkabahala sa publiko sa ginagawang pagbibitag sa mga homosekswal na [[espiya]] ng mga ahente ng [[Soviet Union]] (dating Russia) dahil sa paglalantad ng dalawang miyembro ng ''Cambridge Five'' na sina Guy Burgess at Donald Maclean. Bagaman si Turing ay hindi inakusahan ng pang eespiya, siya ay pinagbawalan ng pamahalaan ng Britanya na talakayin ang kanyang naging trabahong kriptanaliko sa Bletchely Park. == Kamatayan == Noong 8 Hunyo 1954, si Turing ay natagpuang patay ng kanyang tagalinis ng bahay. Sa [[awtopsiya]]ng ginawa, ang resulta ng kamatayan ay pagkalason sa [[cyanide]]. Natagpuan din ang isang mansanas na kinain ng kalahati sa tabi ng katawan ni Turing na pinaniniwalaang paraan ni Turing upang makain ang cyanide. Ang katawan ni Turing ay sinunog (cremated) sa Woking Crematorium noong 12 Hunyo 1954. Ayon sa ina ni Turing, ang kamatayan nito ay isang aksidental dahil sa hindi maingat nitong pagtatago sa mga laboratoryong kemikal. Iminungkahi ng manunulat na si David Leavitt na maaaring ang pagkain ni Turing ng mansanas na may cyanide ay isang paggaya sa eksena ng pelikulang [[Snow White]] na ipinalabas noong 1937 na isang paboritong kuwento ni Turing. == Paghingi ng tawad ng pamahalaan ng Britanya == Noong Agosto 2009, si John Graham-Cumming ay nagsimula ng petisyon na humihikayat sa Pamahalaan ng Britanya na posityumus (pagkatapos ng kamatayan) na humingi ng tawad sa [[paglilitis]] ni Alan Turing bilang [[homosekswal]]. Ang petisyong ito ay tumanggap ng libo libong mga lagda. Kinilala ng Punong Ministor ng Britanya na si [[Gordon Brown]] ang petisyong ito, at naglabas ng pahayag noong Setyember 10, 2009 na humihingi ng tawad kay Turing at naglalarawan ng pagtrato kay Turing bilang "nakapangingilabot": {{cquote|Ang libo libong tao ay nagsama sama upang humingi ng hustisya para kay Alan Turing at pagkilala sa nakakapangilabot na pagtrato sa kanya. Bagaman si Turing ay pinakitunguhan ng batas nang panahong iyon at hindi na natin maibabalik ang panahon, ang kanyang pagtrato ay siyempre labis na hindi patas at ako ay nagagalak na magkaroon ng pagkakataon na magsabi kung gaano kalalim akong humihingi ng tawad at tayong lahat sa nangyari sa kanya. Kaya sa ngalan ng Pamahalaan ng Britanya, at sa mga nabubuhay ng malaya, salamat sa ginawa ni Alan, ako ay taas noong nagsasabi na: kami'y humihingi ng tawad, ikaw ay karapat dapat ng mas mabuti [pagtrato].}} == Mga Parangal == [[Talaksan:Sackville Park Turing plaque.jpg|thumb|right|Pag ala-alang statwang plaka kay Turing sa Sackville Park, Manchester]] Ang Turing Award na ipinangalan sa "ama ng agham pangkompyuter" na si Alan Turing ang taunang gantimpala na ibinibigay ng Association for Computing Machinery (ACM) sa mga indibidwal sa kanilang kontribusyon sa siyentipikong komunidad pangkompyuter. Ang gantimpalang ito ay itinuturing na pinakamataas na pagkakakilanlan sa [[agham pangkompyuter]] at katumbas ng [[Gantimpalang Nobel]]. Noong 2002, si Turing ay nirangguhan na dalawampu't isa sa ''BBC'' nationwide poll ng [[100 Pinakadakilang mga Briton]].<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 Agosto 2002 |work=BBC News }}</ref> === Mga parangal ng mga unibersidad sa buong mundo === [[Talaksan:Alan Turing Building 1.jpg|thumb|right|Gusaling Alan Turing sa [[University of Manchester]]]] *Ang ''Kwartong Turing'' sa [[University of Edinburgh School of Informatics|University of Edinburgh's School of Informatics]] ay naglalaman ng skultura ng ulo ni Turing na ginawa ni [[Eduardo Paolozzi]], at isang (#42/50) ng kanyang [http://www.synth.co.uk/images/paolozzi2.html Turing prints (2000)]. *Ang [[University of Surrey]] ay may statwa ni Turing sa kanilang pangunahing [[piazza]]. *Ang [[Istanbul Bilgi University]] ay nagsasagawa ng taunang kumperensiya sa [[teoriya ng komputasyon]] na tinatawag na ''Mga Araw na Turing''.<ref name="bilgiuniv">{{cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | accessdate = 29 Oktubre 2011 | archive-date = 2013-08-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *Ang [[University of Texas at Austin]] ay may honours na programang ng [[agham pangkompyuter]] na pinangalanang ''Mga skolar ni Turing''.<ref name="texturingschol">{{cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |accessdate=16 Agosto 2009 |archive-date=2010-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *Noong simula nang 1960's, pinangalanan ng [[Stanford University]] ang kaisa-isang kwarto na pinagtuturuan ng gusaling Bulwagang Polya Matematika na ''Alan Turing Auditorium''.<ref name="stanforduniv">{{cite web | url = http://archive.computerhistory.org/resources/text/Knuth_Don_X4100/PDF_index/k-8-pdf/k-8-u2679-Stanford-Comp-Dedication.pdf | title = Polya Hall, Stanford University | accessdate =14 Hunyo 2011 }}</ref> *Isa sa mga ampiteatro ng kagawarang Agham Pangkompyuter ng ([[Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille|LIFL]]<ref name="lifl">{{cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |accessdate=3 Disyembre 2010 |archive-date=22 Hulyo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) sa [[Unibersidad ng Lille]] sa hilagang [[Pransiya]] ay ipinangalan bilang parangal kay Alan Turing. (ang iba pang ampiteatro ay ipinangalan kay [[Kurt Gödel]]). *Ang Kagawaran ng Agham Pangkompyuter ng [[Pontifical Catholic University of Chile]], [[Polytechnic University of Puerto Rico]], [[University of the Andes, Colombia|Los Andes University]] in [[Bogotá]], Colombia, [[King's College, Cambridge]] at [[Bangor University]] sa [[Wales]] ay may mga laboratoryo ng kompyuter na ipinangalan kay Turing. *Ang [[The University of Manchester]], [[The Open University]], [[Oxford Brookes University]] at [[Aarhus University]] (in [[Århus]], Denmark) ay may mga gusaling nakapangalan kay Turing. *Ang ''Alan Turing Road'' sa [[Surrey Research Park]] ay ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[Carnegie Mellon University]] ay may [[granito]]ng bangkuan na matatagpuan sa The Hornbostel Mall na may pangalang "A. M. Turing" na nakaukit sa tuktok, "Read" sa ibaba ng kaliwang hita at "Write" sa ibaba ng kanang hita. *Ang [[EISTI|École Internationale des Sciences du Traitement de l'Information]] ay pinangalanan ang kamakailan lang na nakuhang ikatlong gusaling na "Turing". *Ang [[University of Ghent]] ay mayroong isa sa mga pangunahing kwarto ng kompyuter na ginagamit ng mga matematiko at siyentipiko ng kompyuter na ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[University of Oregon]] ay may iskultura ng ulo ni Turing sa gilid ng gusaling pang agham kompyuter na tinatawag na Deschutes Hall.<ref name="Oregon">{{cite web|url=http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|title=Turing at the University of Oregon|accessdate=1 Nobyembre 2011|archive-date=2012-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114151918/http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|url-status=dead}}</ref> == Sanggunian == {{reflist}} == Mga sanggunian == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher=MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher=Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Cite book | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | year = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher=Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 | ref = harv | postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher=Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher=Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher=MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher=Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal=[[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.)| title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher=Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher=MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher=Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher=Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher=Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher=Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher=Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher=Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher=UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | accessdate =10 Disyembre 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *Petzold, Charles (2008). "[[The Annotated Turing]]: A Guided Tour through Alan Turing's Historic Paper on Computability and the Turing Machine". [[Indianapolis]]: Wiley Publishing. ISBN 978-0-470-22905-7 *Smith, Roger (1997). ''Fontana History of the Human Sciences''. London: Fontana. *Weizenbaum, Joseph (1976). ''Computer Power and Human Reason''. London: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher=W Heffer | year = 1959 }} Turing's mother, who survived him by many years, wrote this 157-page biography of her son, glorifying his life. It was published in 1959, and so could not cover his war work. Scarcely 300 copies were sold (Sara Turing to Lyn Newman, 1967, Library of [[St John's College, Cambridge]]). The six-page foreword by [[Lyn Irvine]] includes reminiscences and is more frequently quoted. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher=S. French | year = 1988 }} This 1986 Hugh Whitemore play tells the story of Turing's life and death. In the original West End and Broadway runs, [[Derek Jacobi]] played Turing and he recreated the role in a 1997 television film based on the play made jointly by the BBC and [[WGBH-TV|WGBH, Boston]]. The play is published by Amber Lane Press, [[Oxford]], ASIN: B000B7TM0Q *Williams, Michael R. (1985) ''A History of Computing Technology'', [[Englewood Cliffs]], [[New Jersey]]: [[Prentice-Hall]], ISBN 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == Karagdagang babasahin == *{{MathGenealogy|id=8014}} *{{cite journal|title=The Mind and the Computing Machine: Alan Turing and others|journal=[[The Rutherford Journal]]|url=http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html |editor = Jack Copeland|ref=harv}} *{{cite encyclopaedia |last=Hodges |first=Andrew |editor=Edward N. Zalta |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |title=Alan Turing |url=http://plato.stanford.edu/entries/turing/ |accessdate=10 Enero 2011 |edition=Winter 2009 |date=27 Agosto 2007 |publisher=[[Stanford University]] |ref=harv}} *{{cite journal|last=Gray|first=Paul|date=29 Marso 1999|title=Computer Scientist: Alan Turing|journal=TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|ref=harv|access-date=24 Septiyembre 2011|archive-date=19 Enero 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119181237/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|url-status=dead}} * Gleick, James, ''[[The Information: A History, a Theory, a Flood|The Information: A History, A Theory, A Flood]]'', New York: Pantheon, 2011, ISBN 978-0-375-42372-7 * Leavitt, David, ''The Man Who Knew Too Much: Alan Turing and the Invention of the Computer'', W. W. Norton, 2006 == Panlabas na kawing == {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer *[http://www.turingcentenary.eu/ Alan Turing Year] *[http://cie2012.eu/ CiE 2012: Turing Centenary Conference] *[https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ Visual Turing] *[http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html Turing Machine calculators] at [[Wolfram Alpha]] *[http://www.turing.org.uk/ Alan Turing] site maintained by [[Andrew Hodges]] including a [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html short biography] *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– Turing Archive for the History of Computing] by [[Jack Copeland]] *[http://www.turingarchive.org/ The Turing Archive]{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – naglalaman ng mga hindi nailambag na dokumento mula sa contains Kings College, Cambridge archive *{{cite journal|last=Jones|first=G. James|date=11 Disyembre 2001|title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1|journal=System Toolbox|publisher=The Binary Freedom Project|url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|ref=harv|access-date=2011-09-24|archive-date=2007-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|url-status=dead}} *[http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ Sherborne School Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }}&nbsp;– naglalaman ng mga papel tungkol sa panahon ni Alan Turing sa Sherborne School === Mga papel === *[https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper Ekstensibong talaan ng mga papel ni Turing, mga ulat at pagtuturo at mga isinaling bersiyon] BibNetWiki *{{Turing 1950}} *[http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 Oral history interview with Donald W. Davies], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota; inilalarawan ang mga proyeto sa U.K. [[National Physical Laboratory (United Kingdom)|National Physical Laboratory]], mula sa pagdidisenyong ginawa ni Alan Turing noong 1947 sa paggawa ng [[Automatic Computing Engine|ACE computers]] * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 Oral history interview with Nicholas C. Metropolis], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota. Si Metropolis ang kauna unahang direkto ng [[Los Alamos National Laboratory]]; kabilang sa mga paksa ang relasyong pang akademiko sa pagitan ni Alan Turing at [[John von Neumann]] {{authority control}} {{BD|1912|1954|Turing, Alan}} [[Kategorya:Mga siyentipiko ng kompyuter]] [[Kategorya:Mga matematikong Ingles]] ilrswho8uzk3388y42m7rwkll0wsw96 0 120449 2200792 1943896 2026-04-02T13:55:49Z Mayivobkal 160592 2200792 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=Agosto 2020}} {{Infobox person | name = David Chua | image = | caption = | birth_name = David Uy Chua | birth_date = {{birth date and age|1989|3|26}} | birth_place = [[Cabanatuan]], [[Nueva Ecija]], [[Pilipinas]] | other_names = David | nationality = [[Pilipinong Intsik]] | occupation = Aktor, Modelo | years_active = 2008-kasalukuyan | family = [[Manuel Chua]] (kapatid) | agent = Star Magic (2008-kasalukuyan) | height = {{height|m=1.73}} | website = {{Instagram|@daviduychua}} }} Si '''David Uy Chua''' (ipinanganak 26, Marso 1989) ay isang [[artista]] at modelo mula sa [[Pilipinas]].<ref>{{Cite web |title=David Chua |url=https://mydramalist.com/people/56023-david-chua |access-date=2026-04-02 |website=mydramalist.com |language=en-US}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * ''Love Thy Woman'' bilang Harry Estrella * ''[[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo!: Taksil]]'' * ''[[Doble Kara]]'' bilang Nestor * ''[[Magpahanggang Wakas]]'' bilang Nico * ''[[Till I Met You]]'' bilang Marcus ===Pelikula=== * ''Mano Po 7: Tsinoy bilang batang Manuel U. Wong * ''7 Letters'' bilang Fan Fan * ''Cinco'' bilang Road Rage Victim {{DEFAULTSORT:Chua, David}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1989]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Intsik]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tsino]] [[Kategorya:Mga Kapampangan]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} r6c25g494i1uo71vsvquck00y2hp3sa 0 120484 2200814 1975204 2026-04-02T14:33:49Z Mayivobkal 160592 2200814 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=Mayo 2019}} {{BLP unsourced|date=Pebrero 2010}} {{Infobox person | name = Martin del Rosario | image = | alt = | caption = | birth_name = Martin Miguel Mangay Del Rosario | birth_date = {{birth date and age|1992|11|25}} | birth_place = [[Kalakhang Maynila]], [[Pilipinas]] | death_date = | death_place = | nationality = | other_names = sev | known_for = | occupation = Artista at kasalukuyang nag-aaral pa | years_active = 2007-kasalukuyan | spouse = | partner = | height = {{height|m=1.74}} | website = }} Si '''Martin del Rosario''' ay isang artista sa Pilipinas.Kasalukuyan syang nasa isang teleserye (2012) na pumalit sa Hiyas, ang PINATADA at gumaganap bilang Sev kasama ang isa pang aktres na si Denise Laurel bilang Lysa. Natanggap ni Del Rosario ang kanyang unang parangal bilang aktor noong 2011, para sa kategoryang Breakthrough Performance by An Actor, ng Entertainment Press Society para sa kanyang papel bilang Jun sa pelikulang Dagim.<br><ref>{{Cite web |last=Calderon |first=Ricky L. |title=Musical film |url=https://www.philstar.com/cebu-entertainment/2011/04/06/673229/musical-film-emir-biggest-winner-8th-golden-screen-awards |access-date=2026-04-02 |website=Philstar.com}}</ref> {{DEFAULTSORT:del Rosario, Martin}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1992]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] {{Pilipinas-artista-stub}} lvgp1gqrfm0naogrfp4gvzmg8o7isx5 0 121016 2200829 1699369 2026-04-03T00:03:58Z SpinnerLaserzthe2nd 108543 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of Amnat Charoen Province.png]] → [[File:Flag of Amnat Charoen province.svg]] 2200829 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Lalawigan ng Amnat Charoen | native_name = อำนาจเจริญ | native_name_lang = th | settlement_type = [[Mga lalawigan ng Thailand|Lalawigan]] | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | motto = | image_map = Thailand Amnat Charoen locator map.svg | mapsize = frameless | map_alt = | map_caption = Ang mapa ng Thailand na nagpapakita sa lokasyon ng Lalawigan ng Amnat Charoen | coordinates = {{coord|15|54|5|N|104|37|22|E|type:adm1st_region:TH|display=inline, title}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[List of sovereign states|Bansa]] | subdivision_name = {{flag|Thailand}} | seat_type = [[Kabisera]] | seat = [[Amnat Charoen]] | leader_party = | leader_title = Gobernador | leader_name = Bunsanong Bunmi (since&nbsp;March 2009) | leader_title1 = Bise Gobernador | leader_name1 = | area_footnotes = | area_total_km2 = 3161.2 | area_rank = Ika-60 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 359360 | population_as_of = 2000 | population_rank = Ika-63 | population_density_km2 = auto | population_density_rank = Ika-40 | population_demonym = | population_note = | timezone1 = ICT | utc_offset1 = +7 | iso_code = [[ISO 3166-2:TH|TH-37]] | website = {{url|amnatcharoen.go.th}} | footnotes = | image_flag = Flag of Amnat Charoen province.svg | image_seal = Seal Amnatcharoen.png | area_code_type = Kodigong pantawag | area_code = (+66) 45 }} Ang '''Lalawigan ng Amnat Charoen''' (อ่างทอง) ay isang [[mga lalawigan ng Thailand|lalawigan]] (''changwat'') sa [[Thailand]]. == Pagkakahating Administratibo == [[Talaksan:Amphoe Amnat Charoen.png|right|180px|Map of Amphoe]] Ang lalawigan ay nahahati sa pitong distrito (''[[amphoe]]''). Ang mga distrito ay nahahati pa sa 56 na communes (''[[tambon]]'') at 653 na mga barangay (''[[muban]]''). {| |---valign=top || # [[Amphoe Mueang Amnat Charoen|Mueang Amnat Charoen]] # [[Amphoe Chanuman|Chanuman]] # [[Amphoe Pathum Ratchawongsa|Pathum Ratchawongsa]] # [[Amphoe Phana|Phana]] || <ol start=5> <li>[[Amphoe Senangkhanikhom|Senangkhanikhom]] <li>[[Amphoe Hua Taphan|Hua Taphan]] <li>[[Amphoe Lue Amnat|Lue Amnat]] </ol> |} {{mga lalawigan ng Thailand}} {{stub}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Thailand]] mw8a14hk7xvgvlzv5ronewivl53uumk 0 143699 2200826 2082497 2026-04-02T21:41:58Z Vale93b 66152 2200826 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune|name=Montagna in Valtellina|official_name=Comune di Montagna in Valtellina|native_name=|image_skyline=Montagna_in_Valtellina.jpg|imagesize=|image_alt=|image_caption=|image_shield=Montagna in Valtellina-Stemma.svg|shield_alt=|image_map=|map_alt=|map_caption=|pushpin_label_position=|pushpin_map_alt=|coordinates={{coord|46|11|N|9|54|E|type:city(2,983)_region:IT|display=inline,title}}|coordinates_footnotes=|region=[[Lombardia]]|province=[[Lalawigan ng Sondrio|Sondrio]] (SO)|frazioni=|mayor_party=|mayor=Barbara Baldini|area_footnotes=|area_total_km2=48|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical Institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|population_total=3059|population_as_of=Disyembre 31, 2010|pop_density_footnotes=|population_demonym=Montagnoni|elevation_footnotes=|elevation_m=567|twin1=|twin1_country=|saint=|day=|postal_code=23020|area_code=0342|website={{official website|http://www.comune.montagnainvaltellina.so.it}}|footnotes=}} Ang '''Montagna in Valtellina''' ay isang {{Lang|it|[[comune]]}} (komuna o munisipalidad) sa [[Lalawigan ng Sondrio]], rehiyon ng [[Lombardia]], hilagang [[Italya]], na matatagpuan mga {{Convert|100|km|mi}} hilagang-silangan ng [[Milan]] at mga {{Convert|3|km|mi|0}} hilagang-silangan ng [[Sondrio]]. Ang Montagna sa Valtellina ay may hangganan sa mga sumusunod na munisipalidad: [[Caspoggio]], [[Chiuro]], [[Faedo Valtellino]], [[Lanzada]], [[Piateda]], [[Poggiridenti]], [[Ponte in Valtellina]], [[Sondrio]], [[Spriana]], [[Torre di Santa Maria]], at [[Tresivio]]. == Kasaysayan == Ang lugar ng Montagna ay naninirahan na sa Holoseno (ika-7-6 na siglo BK) ng mga unang lalaki na pumunta sa matataas na lugar upang maghanap ng mga biktimang hayop. Noong ika-1 siglo BK ang pananakop ng mga Romano sa mga lambak ng Alpino ay nagsisimula sa bunga ng Romanisasyon ng teritoryo kung saan nananatili ang malalim na ugat ng mga tradisyon ng Reticos, tulad ng paggamit ng alpabetong Hilagang Etrusko, na laganap sa rehiyon ng Alpino sa pagtatapos ng ika-4 na siglo. Ito ay pinatunayan ng inskripsiyon na natagpuan sa S. Maria Perlungo noong 1909, na inukit sa bato na may mga karakter mula sa alpabetong Hilagang Etrusko. Ang mahalagang paghahanap ay napetsahan na ngayon sa simula ng Romanisasyon, ibig sabihin, ang simula ng ika-1 siglo BK. == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * [http://www.comune.montagnainvaltellina.so.it Opisyal na website] {{Clear}}{{Lalawigan ng Sondrio}} [[Kategorya:Mga lungsod at bayan sa Lombardy]] [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Italyano]] 111kn9h3vjjyzprwjs7kvh9gnpo7c3z 0 161304 2200764 2188568 2026-04-02T13:28:15Z Mayivobkal 160592 2200764 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = AJ Perez | image = | birth_name = Antonello Joseph Sarte Perez | birth_date = {{birth date|1993|2|17|mf=yes}} | birth_place = Manila, Philippines | occupation = Aktor | yearsactive = 2006&ndash;2011 }} Si '''Antonello Joseph "AJ" Sarte Perez''' ay isang artista sa Pilipinas. Siya ay isang miyembro ng Star Magic ng ABS-CBN sa Batch 13. Inilarawan niya ang isa sa mga nangungunang karakter sa 2009 na mga ministeryo ng Iyong Mga Presenta ng Kanta: Sa Pag-underage. Noong 2010, ginampanan niya ang kanyang pangunahing pangunahing papel sa primetime sa serye sa telebisyon, si Sabel. ==Talambuhay== Ipinanganak si Perez noong 17 Pebrero 1993, sa isang ina na Bicolana na si Maria Victoria "Marivic" (née Sarte) at ama ng Bacolodnon na si Gerardo "Gerry" Perez. Kambal niya si Kapatid na Alpha Sarte Perez (ipinanganak noong 17 Pebrero 1993) isang nakababatang kapatid na nagngangalang Angello Michael "Gello" (ipinanganak noong 16 Mayo 1998). Siya ay pamangkin ng pulitiko ng Albay na si [[:en:8th Congress of the Philippines|Cong. Elfren Sarte]]. Nag-date siya at ang kanyang Girlfriends Cyra / Timothy Paul Concepcion Quismundo at Jessy Mendiola hanggang sa kanyang kamatayan. Nag-aral siya ng high school sa La Salle Greenhills sa Greenhills, Mandaluyong City, at nagtapos noong 20 Marso 2011. Pinlano niyang kumuha ng Marketing sa [[Pamantasang De La Salle|De La Salle University]] dahil nais niyang makatulong na patakbuhin ang negosyo sa pamilya. Si Perez ay natuklasan ng ABS-CBN sa isang TV komersyal para kay Milo. Dumalo siya sa mga self-enhancing workshop sa ABS-CBN Talent Center at isa sa mga bagong talento na inilunsad ng Star Magic noong ika-13 Anibersaryo noong 2006. Sa parehong taon, si Perez, kasama ang natitirang Star Magic Batch 13, ay gumawa ng isang cameo na hitsura sa Komiks espesyal na yugto ng Bampy. Pagkatapos ay lumitaw siya sa Star Magic Presents: All About A Girl kasama sina Piolo Pascual at Lauren Young — ang kanyang unang koponan kasama ang Young — pagkatapos ay lalabas sila sa maraming mga palabas sa TV sa tapat ng bawat isa. Siya ay kalaunan ay itinapon bilang Josh Smith, ang kanyang unang regular na hitsura sa TV, sa seryeng nakatuon sa TV series na Star Magic Presents: Abt Ur Luv. Noong Disyembre 2006, ginawa niya ang debut ng pelikula sa award-winning na Star Cinema film na Kasal, Kasali, Kasalo, kung saan nilalaro niya ang nakababatang kapatid ni Judy Ann Santos. Noong 2008, sumali si Robi Domingo kay Perez at ang natitirang mga miyembro ng ASAM's Dynamite Dance Crew, Chris Gutierrez, Dino Imperial, Sam Concepcion, Arron Villaflor at Enchong Dee upang mabuo ang ASAP's Gigger Boys. Ang grupo ay kalaunan ay inihagis sa TV adaptation ng 1981 film na Boystown - Your Song Presents: Boystown. Mas maaga, si Perez ay lumitaw sa isa pang pagpapasadya sa TV - Ang Iyong Mga Kasalihan ng Kanta: Sa ilalim ng edad — kung saan nilalaro niya si Gary, sa tapat ni Lauren Young. Pagkatapos ay napunta siya upang lumitaw sa dalawang pelikulang Star Cinema; BFF: Pinakamahusay na Kaibigan Magpakailanman at Ang Tanging Pamilya: Isang Marry Go Round. Nagsampa ang ABS-CBN ng kaso ng reckless imprudence sa driver ng van na nagdala kay Perez at apat pa. Ang driver ay isang empleyado ng Southbend Express Services, Inc., isang kontraktor ng serbisyo ng ABS-CBN. Nais ng pamilya ni Perez na ibigay ang kanyang mga mais sa blind singer na si Fatima Soriano matapos makita ng kanyang ina ang kanyang pakikipanayam kay Boy Abunda sa The Bottomline. Gayunpaman, ipinaliwanag ng doktor ni Soriano na hindi ito posible dahil ang problema ni Soriano ay ang kanyang retinas, at ang mga mais lamang ay maaaring mailipat. Ang mga kornea ni Perez ay kalaunan ay naibigay sa isang 28-taong-gulang na lalaki at isang 8 taong gulang na lalaki. Noong Agosto 2011, ang Eye Bank Foundation ng Pilipinas ay pinarangalan na pinarangalan si Perez bilang poster boy ng pundasyon. Ang nasabing kaganapan ay dinaluhan ng pamilyang Perez at mga tatanggap ng mga korni ng aktor. == Pilmograpiya == === Telebisyon === {| class="wikitable sortable" |- ! Taon ! Pamagat ! Ginampanan ! Episowd |- | 2006 | ''[[Komiks (palabas pantelebisyon)|Komiks Presents: Bampy]]'' | Boy | Episode: "Bampy 1&2" | |- | 2006 | ''[[Star Magic Presents|Star Magic Presents: All About A Girl]]'' | Egay | |- | 2006–07 | ''Star Magic Presents: ''[[Abt Ur Luv]]'' | Josh Smith | |- | 2007–08 | ''Star Magic Presents'': ''[[Abt Ur Luv#Season 2: Abt Ur Luv: Ur Lyf 2|Abt Ur Luv, Ur Lyf 2]]'' | Josh Smith | |- | 2008 | ''Star Magic Presents'': ''[[Astigs#Season 1: Astigs in Haay...School Lyf|Astigs in Haay...School Lyf]]'' | Tyler | | |- | 2008 | ''Star Magic Presents'': ''[[Astigs#Season 2: Astigs in Luvin.27 Lyf|Astigs in Luvin' Lyf]]'' | Wave | | |- | 2008 | ''Kelly! Kelly! (Ang Hit na Musical)'' | Wesley | TV movie |- | 2008 | ''[[Maalaala Mo Kaya]]'' | Harold | Episode: "Dalandan" |- | 2008 | ''[[Lobo (palabas sa telebisyon)|Lobo]]'' | Bayani "Yani" Mendoza | | |- | 2008 | ''[[Love Spell|Love Spell Presents: Bato]]'' | Rico | Episode: "Bato" | |- | 2008 | ''[[Iisa Pa Lamang]]'' | Young Rafael Torralba | | |- | 2008 | ''[[Your Song (TV series)|Your Song Presents: Impossible]]''<!-- Tagalog 'imposible', not English 'impossible' --> | Vince | | |- | 2008–11 | ''[[ASAP]]'' | Himself / Host / Performer | Segments: "Gigger Boys", "Dynamite Dance Crew" |- | 2009 | ''Your Song Presents'': ''List of Your Song episodes#Season 9, Underage'' | Gary | |- | 2009 | ''Your Song Presents'': Boystown'' | Ricky | |- | 2009 | ''[[Maynila (seryeng pantelebisyon)|Maynila]]'' | Billy | Episode: "Picture Perfect" | |- | 2009 | ''Maynila'' | Andy | Episode: "Chances at Love" | |- | 2009 | ''Midnight DJ'' | Baste | Episode: "Lingkis ng Taong Ahas" | |- | 2010 | ''[[Wansapanataym]]'' | Jeffrey | Episode: "Kakambal Ko'y Manika" | |- | 2010–11 | ''[[Sabel]]'' | Candido "Dido" De Dios | | |- | 2011 | ''[[It's Showtime]]'' | Himself / Guest Judge | Special Guest Judge | |- | 2011 | ''Maalaala Mo Kaya'' | Edgar | Episode: "Tsinelas" |- |} ===Pelikula=== {| class="wikitable sortable" |- ! Year ! Title ! Role ! class="unsortable" | Notes ! class="unsortable" | Source |- | 2006 | ''[[Kasal, Kasali, Kasalo]]'' | Otap | |- | 2007 | ''[[Sakal, Sakali, Saklolo]]'' | Otap | | |- | 2007 | ''Bahay Kubo: A Pinoy Mano Po!'' | Daniel | |- | 2008 | ''Magkaibigan'' | Joni | | |- | 2009 | ''BFF (Best Friends Forever)'' | Miguel | |- | 2009 | ''Ang Tanging Pamilya: A Marry Go Round'' | Ernie | |- | 2010 | ''Babe, I Love You'' | Gian | |- | 2010 | ''Cinco'' | Andrew | Episode: "Braso" |- | 2010 | ''Mamarazzi'' | Dingdong | |- |} == Mga parangal at nominasyon == {|class="wikitable" |- ! taon ! Trabaho ! parangal ! Kategorya ! Resulta ! Source Gumamit ng mga third party na source maliban sa IMDB page ng aktor |- | 2011 | ''[[Maalaala Mo Kaya]]'': "Tsinelas" | [[Golden Screen TV Awards]] | Namumukod-tanging Pagganap ng Isang Aktor sa Isang Nag-iisang Drama/Programang Telemovie | {{nom}} | <ref name="Nominasyon"/> |- |} ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} {{B|1993|Perez, AJ}} [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] lph19brtnusb045zrt0ie2o8649p1or 0 162434 2200753 1575994 2026-04-02T13:18:15Z Jojit fb 38 2200753 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Mga pampaliwanag na bagay]] Ang '''bumbilyang''' '''pluoresente''', '''tubong pluoresente''', o '''lamparang pluoresente''' (Ingles: ''fluorescent lamp''), ay isang lamparang diskargang-gas na gumagamit ng singaw ng [[asoge]] (''mercury vapor'') na may mababang [[presyon]] upang makalikha ng liwanag sa pamamagitan ng pluoresente. Ang [[Daloy ng kuryente|kuryenteng dumadaloy]] sa [[gas]] ay nagpapasigla sa singaw ng asoge, na lumilikha ng [[ultrabiyoleta]] at nagpapakislap sa patong na [[Posporo (elemento)|posporo]] (''phosphor coating'') sa loob ng lampara. Ang mga lamparang pluoresente ay mas mahusay sa pagpalit ng [[Enerhiya|enerhiyang]] elektrikal tungo sa nakikitang [[liwanag]] kaysa sa mga ilaw na inkandesente o regular na [[bumbilya]] ng ilaw, subalit mas mababa ang kahusayan kumpara sa karamihan ng bumbilyang [[LED]]. Ang karaniwang kahusayan sa liwanag ng bumbilyang pluoresente ay nasa 50–100 lumen bawat [[watt]], na ilang ulit na mas mahusay kaysa sa karaniwang bumbilyang inkandesente na may humigit-kumulang 16 lm/W. Mas mahal ang mga lagayan ng bumbilyang pluoresente kaysa sa bumbilyang inkandesente dahil, bukod sa iba pang bagay, nangangailangan ito ng ''ballast'' o balasto upang kontrolin ang daloy ng kuryente sa lampara. Gayunman, nababawi ang paunang gastos dahil sa mas mababang gastos sa paggamit. Ang ''compact pluorescent lamps'' (CFL, literal na maliit na ilaw na pluoresente) na may parehong laki ng bumbilyang inkandesente ay ginagamit bilang alternatibong nakakatipid sa enerhiya sa mga tahanan. Sa Estados Unidos, ang mga bumbilyang pluoresente ay inuuri bilang basurang panlahat. Inirerekomenda ng ''United States Environmental Protection Agency'' o Ahensiya sa Pagprotekta ng Kapaligiran ng Estados Unidos na ihiwalay ang mga ito mula sa karaniwang [[basura]] para sa [[pagreresiklo]] o ligtas na pagtatapon, at sa ilang hurisdiksiyon ay kinakailangan ang kanilang pagreresiklo. == Mga prinsipyo ng paggana == Ang pangunahing mekanismo ng pag-convert ng enerhiyang elektrikal tungo sa liwanag ay ang paglabas ng [[poton]] kapag ang isang [[elektron]] sa [[atomo]] ng asoge ay bumababa mula sa isang ''excited state'' o pinaigting na estado patungo sa mas mababang antas ng enerhiya. Ang mga elektron na dumadaloy sa arko ay bumabangga sa mga atomo ng asoge. Kapag sapat ang enerhiyang kinetiko ng elektron, naililipat nito ang enerhiya sa panlabas na elektron ng atomo, kaya pansamantalang tumatalon ito sa mas mataas subalit hindi matatag na antas ng enerhiya. Ang atomo ay maglalabas ng poton na [[ultrabiyoleta]] kapag ang elektron ay bumalik sa mas mababa at mas matatag na antas ng enerhiya. Karamihan sa mga poton na inilalabas ay nasa ultrabiyoleta (UV) na bahagi ng ispektrum, lalo na sa mga ''wavelength'' o haba ng alon na 253.7 at 185 [[nanometro]] (nm). Hindi ito nakikita ng [[mata ng tao]], kaya ang ultrabiyoleta na enerhiya ay ginagawang nakikitang liwanag sa pamamagitan ng pluoresente ng panloob na patong na posporo. Ang pagkakaiba ng enerhiya sa pagitan ng nasipsip na ultrabiyoleta photon at ng inilabas na nakikitang poton ay nagiging init sa patong na posporo. Ang kuryente ay dumadaloy sa loob ng tubo bilang isang arko sa mababang presyon. Ang mga elektron ay bumabangga at nag-i-[[Ion|ionisado]] ng mga atomo ng ''noble gas'' sa loob ng bombilya na nakapalibot sa pilamento, na bumubuo ng [[plasma]] sa pamamagitan ng prosesong tinatawag na ''impact ionization'' o ionisasyon sa pamamagitan ng banggaan. Dahil sa ''avalanche ionization'' o ionisasyon na parang pagbaha, mabilis na tumataas ang konduktibidad ng gas na na-ionisado, kaya mas mataas na daloy ng kuryente ang maaaring dumaan sa lampara. Ang ''fill gas'' o gas na nilagay sa bumbilya ay tumutulong sa pagtukoy ng mga katangiang elektrikal ng lampara subalit hindi ito mismo naglalabas ng liwanag. Pinahahaba nito ang distansyang tinatahak ng mga elektron sa loob ng tubo, kaya tumataas ang posibilidad na makipag-ugnayan ang elektron sa atomo ng asoge. Bukod dito, ang mga atomo ng [[argon]] na nasa ''metastable'' o pansamantalang matatag na estado dahil sa banggaan ng elejtron ay maaaring maglipat ng enerhiya sa atomo ng asoge at i-ionisado ito, na kilala bilang epektong Penning. Dahil dito, bumababa ang boltahe na kailangan upang paandarin ang lampara kumpara sa ibang ''fill gas'' tulad ng [[krypton]]. nz55ihcmtvfojayk3fyvafr6idpicbu 2200755 2200753 2026-04-02T13:20:17Z Jojit fb 38 added [[Category:Mga napagkukunan ng liwanag]] using [[WP:HC|HotCat]] 2200755 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Mga pampaliwanag na bagay]] [[Kategorya:Mga napagkukunan ng liwanag]] Ang '''bumbilyang''' '''pluoresente''', '''tubong pluoresente''', o '''lamparang pluoresente''' (Ingles: ''fluorescent lamp''), ay isang lamparang diskargang-gas na gumagamit ng singaw ng [[asoge]] (''mercury vapor'') na may mababang [[presyon]] upang makalikha ng liwanag sa pamamagitan ng pluoresente. Ang [[Daloy ng kuryente|kuryenteng dumadaloy]] sa [[gas]] ay nagpapasigla sa singaw ng asoge, na lumilikha ng [[ultrabiyoleta]] at nagpapakislap sa patong na [[Posporo (elemento)|posporo]] (''phosphor coating'') sa loob ng lampara. Ang mga lamparang pluoresente ay mas mahusay sa pagpalit ng [[Enerhiya|enerhiyang]] elektrikal tungo sa nakikitang [[liwanag]] kaysa sa mga ilaw na inkandesente o regular na [[bumbilya]] ng ilaw, subalit mas mababa ang kahusayan kumpara sa karamihan ng bumbilyang [[LED]]. Ang karaniwang kahusayan sa liwanag ng bumbilyang pluoresente ay nasa 50–100 lumen bawat [[watt]], na ilang ulit na mas mahusay kaysa sa karaniwang bumbilyang inkandesente na may humigit-kumulang 16 lm/W. Mas mahal ang mga lagayan ng bumbilyang pluoresente kaysa sa bumbilyang inkandesente dahil, bukod sa iba pang bagay, nangangailangan ito ng ''ballast'' o balasto upang kontrolin ang daloy ng kuryente sa lampara. Gayunman, nababawi ang paunang gastos dahil sa mas mababang gastos sa paggamit. Ang ''compact pluorescent lamps'' (CFL, literal na maliit na ilaw na pluoresente) na may parehong laki ng bumbilyang inkandesente ay ginagamit bilang alternatibong nakakatipid sa enerhiya sa mga tahanan. Sa Estados Unidos, ang mga bumbilyang pluoresente ay inuuri bilang basurang panlahat. Inirerekomenda ng ''United States Environmental Protection Agency'' o Ahensiya sa Pagprotekta ng Kapaligiran ng Estados Unidos na ihiwalay ang mga ito mula sa karaniwang [[basura]] para sa [[pagreresiklo]] o ligtas na pagtatapon, at sa ilang hurisdiksiyon ay kinakailangan ang kanilang pagreresiklo. == Mga prinsipyo ng paggana == Ang pangunahing mekanismo ng pag-convert ng enerhiyang elektrikal tungo sa liwanag ay ang paglabas ng [[poton]] kapag ang isang [[elektron]] sa [[atomo]] ng asoge ay bumababa mula sa isang ''excited state'' o pinaigting na estado patungo sa mas mababang antas ng enerhiya. Ang mga elektron na dumadaloy sa arko ay bumabangga sa mga atomo ng asoge. Kapag sapat ang enerhiyang kinetiko ng elektron, naililipat nito ang enerhiya sa panlabas na elektron ng atomo, kaya pansamantalang tumatalon ito sa mas mataas subalit hindi matatag na antas ng enerhiya. Ang atomo ay maglalabas ng poton na [[ultrabiyoleta]] kapag ang elektron ay bumalik sa mas mababa at mas matatag na antas ng enerhiya. Karamihan sa mga poton na inilalabas ay nasa ultrabiyoleta (UV) na bahagi ng ispektrum, lalo na sa mga ''wavelength'' o haba ng alon na 253.7 at 185 [[nanometro]] (nm). Hindi ito nakikita ng [[mata ng tao]], kaya ang ultrabiyoleta na enerhiya ay ginagawang nakikitang liwanag sa pamamagitan ng pluoresente ng panloob na patong na posporo. Ang pagkakaiba ng enerhiya sa pagitan ng nasipsip na ultrabiyoleta photon at ng inilabas na nakikitang poton ay nagiging init sa patong na posporo. Ang kuryente ay dumadaloy sa loob ng tubo bilang isang arko sa mababang presyon. Ang mga elektron ay bumabangga at nag-i-[[Ion|ionisado]] ng mga atomo ng ''noble gas'' sa loob ng bombilya na nakapalibot sa pilamento, na bumubuo ng [[plasma]] sa pamamagitan ng prosesong tinatawag na ''impact ionization'' o ionisasyon sa pamamagitan ng banggaan. Dahil sa ''avalanche ionization'' o ionisasyon na parang pagbaha, mabilis na tumataas ang konduktibidad ng gas na na-ionisado, kaya mas mataas na daloy ng kuryente ang maaaring dumaan sa lampara. Ang ''fill gas'' o gas na nilagay sa bumbilya ay tumutulong sa pagtukoy ng mga katangiang elektrikal ng lampara subalit hindi ito mismo naglalabas ng liwanag. Pinahahaba nito ang distansyang tinatahak ng mga elektron sa loob ng tubo, kaya tumataas ang posibilidad na makipag-ugnayan ang elektron sa atomo ng asoge. Bukod dito, ang mga atomo ng [[argon]] na nasa ''metastable'' o pansamantalang matatag na estado dahil sa banggaan ng elejtron ay maaaring maglipat ng enerhiya sa atomo ng asoge at i-ionisado ito, na kilala bilang epektong Penning. Dahil dito, bumababa ang boltahe na kailangan upang paandarin ang lampara kumpara sa ibang ''fill gas'' tulad ng [[krypton]]. pljlbl4qhekz08vpy1prz2tiwg48ley 2200756 2200755 2026-04-02T13:20:27Z Jojit fb 38 removed [[Category:Mga pampaliwanag na bagay]] using [[WP:HC|HotCat]] 2200756 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Mga napagkukunan ng liwanag]] Ang '''bumbilyang''' '''pluoresente''', '''tubong pluoresente''', o '''lamparang pluoresente''' (Ingles: ''fluorescent lamp''), ay isang lamparang diskargang-gas na gumagamit ng singaw ng [[asoge]] (''mercury vapor'') na may mababang [[presyon]] upang makalikha ng liwanag sa pamamagitan ng pluoresente. Ang [[Daloy ng kuryente|kuryenteng dumadaloy]] sa [[gas]] ay nagpapasigla sa singaw ng asoge, na lumilikha ng [[ultrabiyoleta]] at nagpapakislap sa patong na [[Posporo (elemento)|posporo]] (''phosphor coating'') sa loob ng lampara. Ang mga lamparang pluoresente ay mas mahusay sa pagpalit ng [[Enerhiya|enerhiyang]] elektrikal tungo sa nakikitang [[liwanag]] kaysa sa mga ilaw na inkandesente o regular na [[bumbilya]] ng ilaw, subalit mas mababa ang kahusayan kumpara sa karamihan ng bumbilyang [[LED]]. Ang karaniwang kahusayan sa liwanag ng bumbilyang pluoresente ay nasa 50–100 lumen bawat [[watt]], na ilang ulit na mas mahusay kaysa sa karaniwang bumbilyang inkandesente na may humigit-kumulang 16 lm/W. Mas mahal ang mga lagayan ng bumbilyang pluoresente kaysa sa bumbilyang inkandesente dahil, bukod sa iba pang bagay, nangangailangan ito ng ''ballast'' o balasto upang kontrolin ang daloy ng kuryente sa lampara. Gayunman, nababawi ang paunang gastos dahil sa mas mababang gastos sa paggamit. Ang ''compact pluorescent lamps'' (CFL, literal na maliit na ilaw na pluoresente) na may parehong laki ng bumbilyang inkandesente ay ginagamit bilang alternatibong nakakatipid sa enerhiya sa mga tahanan. Sa Estados Unidos, ang mga bumbilyang pluoresente ay inuuri bilang basurang panlahat. Inirerekomenda ng ''United States Environmental Protection Agency'' o Ahensiya sa Pagprotekta ng Kapaligiran ng Estados Unidos na ihiwalay ang mga ito mula sa karaniwang [[basura]] para sa [[pagreresiklo]] o ligtas na pagtatapon, at sa ilang hurisdiksiyon ay kinakailangan ang kanilang pagreresiklo. == Mga prinsipyo ng paggana == Ang pangunahing mekanismo ng pag-convert ng enerhiyang elektrikal tungo sa liwanag ay ang paglabas ng [[poton]] kapag ang isang [[elektron]] sa [[atomo]] ng asoge ay bumababa mula sa isang ''excited state'' o pinaigting na estado patungo sa mas mababang antas ng enerhiya. Ang mga elektron na dumadaloy sa arko ay bumabangga sa mga atomo ng asoge. Kapag sapat ang enerhiyang kinetiko ng elektron, naililipat nito ang enerhiya sa panlabas na elektron ng atomo, kaya pansamantalang tumatalon ito sa mas mataas subalit hindi matatag na antas ng enerhiya. Ang atomo ay maglalabas ng poton na [[ultrabiyoleta]] kapag ang elektron ay bumalik sa mas mababa at mas matatag na antas ng enerhiya. Karamihan sa mga poton na inilalabas ay nasa ultrabiyoleta (UV) na bahagi ng ispektrum, lalo na sa mga ''wavelength'' o haba ng alon na 253.7 at 185 [[nanometro]] (nm). Hindi ito nakikita ng [[mata ng tao]], kaya ang ultrabiyoleta na enerhiya ay ginagawang nakikitang liwanag sa pamamagitan ng pluoresente ng panloob na patong na posporo. Ang pagkakaiba ng enerhiya sa pagitan ng nasipsip na ultrabiyoleta photon at ng inilabas na nakikitang poton ay nagiging init sa patong na posporo. Ang kuryente ay dumadaloy sa loob ng tubo bilang isang arko sa mababang presyon. Ang mga elektron ay bumabangga at nag-i-[[Ion|ionisado]] ng mga atomo ng ''noble gas'' sa loob ng bombilya na nakapalibot sa pilamento, na bumubuo ng [[plasma]] sa pamamagitan ng prosesong tinatawag na ''impact ionization'' o ionisasyon sa pamamagitan ng banggaan. Dahil sa ''avalanche ionization'' o ionisasyon na parang pagbaha, mabilis na tumataas ang konduktibidad ng gas na na-ionisado, kaya mas mataas na daloy ng kuryente ang maaaring dumaan sa lampara. Ang ''fill gas'' o gas na nilagay sa bumbilya ay tumutulong sa pagtukoy ng mga katangiang elektrikal ng lampara subalit hindi ito mismo naglalabas ng liwanag. Pinahahaba nito ang distansyang tinatahak ng mga elektron sa loob ng tubo, kaya tumataas ang posibilidad na makipag-ugnayan ang elektron sa atomo ng asoge. Bukod dito, ang mga atomo ng [[argon]] na nasa ''metastable'' o pansamantalang matatag na estado dahil sa banggaan ng elejtron ay maaaring maglipat ng enerhiya sa atomo ng asoge at i-ionisado ito, na kilala bilang epektong Penning. Dahil dito, bumababa ang boltahe na kailangan upang paandarin ang lampara kumpara sa ibang ''fill gas'' tulad ng [[krypton]]. 8b1l8ixspfm5yxrz8rzvvwd1m26q2s2 2200757 2200756 2026-04-02T13:21:29Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Fluorescent lamp]] sa [[Bumbilyang pluoresente]] 2200756 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Mga napagkukunan ng liwanag]] Ang '''bumbilyang''' '''pluoresente''', '''tubong pluoresente''', o '''lamparang pluoresente''' (Ingles: ''fluorescent lamp''), ay isang lamparang diskargang-gas na gumagamit ng singaw ng [[asoge]] (''mercury vapor'') na may mababang [[presyon]] upang makalikha ng liwanag sa pamamagitan ng pluoresente. Ang [[Daloy ng kuryente|kuryenteng dumadaloy]] sa [[gas]] ay nagpapasigla sa singaw ng asoge, na lumilikha ng [[ultrabiyoleta]] at nagpapakislap sa patong na [[Posporo (elemento)|posporo]] (''phosphor coating'') sa loob ng lampara. Ang mga lamparang pluoresente ay mas mahusay sa pagpalit ng [[Enerhiya|enerhiyang]] elektrikal tungo sa nakikitang [[liwanag]] kaysa sa mga ilaw na inkandesente o regular na [[bumbilya]] ng ilaw, subalit mas mababa ang kahusayan kumpara sa karamihan ng bumbilyang [[LED]]. Ang karaniwang kahusayan sa liwanag ng bumbilyang pluoresente ay nasa 50–100 lumen bawat [[watt]], na ilang ulit na mas mahusay kaysa sa karaniwang bumbilyang inkandesente na may humigit-kumulang 16 lm/W. Mas mahal ang mga lagayan ng bumbilyang pluoresente kaysa sa bumbilyang inkandesente dahil, bukod sa iba pang bagay, nangangailangan ito ng ''ballast'' o balasto upang kontrolin ang daloy ng kuryente sa lampara. Gayunman, nababawi ang paunang gastos dahil sa mas mababang gastos sa paggamit. Ang ''compact pluorescent lamps'' (CFL, literal na maliit na ilaw na pluoresente) na may parehong laki ng bumbilyang inkandesente ay ginagamit bilang alternatibong nakakatipid sa enerhiya sa mga tahanan. Sa Estados Unidos, ang mga bumbilyang pluoresente ay inuuri bilang basurang panlahat. Inirerekomenda ng ''United States Environmental Protection Agency'' o Ahensiya sa Pagprotekta ng Kapaligiran ng Estados Unidos na ihiwalay ang mga ito mula sa karaniwang [[basura]] para sa [[pagreresiklo]] o ligtas na pagtatapon, at sa ilang hurisdiksiyon ay kinakailangan ang kanilang pagreresiklo. == Mga prinsipyo ng paggana == Ang pangunahing mekanismo ng pag-convert ng enerhiyang elektrikal tungo sa liwanag ay ang paglabas ng [[poton]] kapag ang isang [[elektron]] sa [[atomo]] ng asoge ay bumababa mula sa isang ''excited state'' o pinaigting na estado patungo sa mas mababang antas ng enerhiya. Ang mga elektron na dumadaloy sa arko ay bumabangga sa mga atomo ng asoge. Kapag sapat ang enerhiyang kinetiko ng elektron, naililipat nito ang enerhiya sa panlabas na elektron ng atomo, kaya pansamantalang tumatalon ito sa mas mataas subalit hindi matatag na antas ng enerhiya. Ang atomo ay maglalabas ng poton na [[ultrabiyoleta]] kapag ang elektron ay bumalik sa mas mababa at mas matatag na antas ng enerhiya. Karamihan sa mga poton na inilalabas ay nasa ultrabiyoleta (UV) na bahagi ng ispektrum, lalo na sa mga ''wavelength'' o haba ng alon na 253.7 at 185 [[nanometro]] (nm). Hindi ito nakikita ng [[mata ng tao]], kaya ang ultrabiyoleta na enerhiya ay ginagawang nakikitang liwanag sa pamamagitan ng pluoresente ng panloob na patong na posporo. Ang pagkakaiba ng enerhiya sa pagitan ng nasipsip na ultrabiyoleta photon at ng inilabas na nakikitang poton ay nagiging init sa patong na posporo. Ang kuryente ay dumadaloy sa loob ng tubo bilang isang arko sa mababang presyon. Ang mga elektron ay bumabangga at nag-i-[[Ion|ionisado]] ng mga atomo ng ''noble gas'' sa loob ng bombilya na nakapalibot sa pilamento, na bumubuo ng [[plasma]] sa pamamagitan ng prosesong tinatawag na ''impact ionization'' o ionisasyon sa pamamagitan ng banggaan. Dahil sa ''avalanche ionization'' o ionisasyon na parang pagbaha, mabilis na tumataas ang konduktibidad ng gas na na-ionisado, kaya mas mataas na daloy ng kuryente ang maaaring dumaan sa lampara. Ang ''fill gas'' o gas na nilagay sa bumbilya ay tumutulong sa pagtukoy ng mga katangiang elektrikal ng lampara subalit hindi ito mismo naglalabas ng liwanag. Pinahahaba nito ang distansyang tinatahak ng mga elektron sa loob ng tubo, kaya tumataas ang posibilidad na makipag-ugnayan ang elektron sa atomo ng asoge. Bukod dito, ang mga atomo ng [[argon]] na nasa ''metastable'' o pansamantalang matatag na estado dahil sa banggaan ng elejtron ay maaaring maglipat ng enerhiya sa atomo ng asoge at i-ionisado ito, na kilala bilang epektong Penning. Dahil dito, bumababa ang boltahe na kailangan upang paandarin ang lampara kumpara sa ibang ''fill gas'' tulad ng [[krypton]]. 8b1l8ixspfm5yxrz8rzvvwd1m26q2s2 2200759 2200757 2026-04-02T13:22:46Z Jojit fb 38 2200759 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Mga napagkukunan ng liwanag]] Ang '''bumbilyang''' '''pluoresente''', '''tubong pluoresente''', o '''lamparang pluoresente''' (Ingles: ''fluorescent lamp''), ay isang lamparang diskargang-gas na gumagamit ng singaw ng [[asoge]] (''mercury vapor'') na may mababang [[presyon]] upang makalikha ng liwanag sa pamamagitan ng pluoresente. Ang [[Daloy ng kuryente|kuryenteng dumadaloy]] sa [[gas]] ay nagpapasigla sa singaw ng asoge, na lumilikha ng [[ultrabiyoleta]] at nagpapakislap sa patong na [[Posporo (elemento)|posporo]] (''phosphor coating'') sa loob ng lampara. Ang mga lamparang pluoresente ay mas mahusay sa pagpalit ng [[Enerhiya|enerhiyang]] elektrikal tungo sa nakikitang [[liwanag]] kaysa sa mga ilaw na inkandesente o regular na [[bumbilya]] ng ilaw, subalit mas mababa ang kahusayan kumpara sa karamihan ng bumbilyang [[LED]]. Ang karaniwang kahusayan sa liwanag ng bumbilyang pluoresente ay nasa 50–100 lumen bawat [[watt]], na ilang ulit na mas mahusay kaysa sa karaniwang bumbilyang inkandesente na may humigit-kumulang 16 lm/W. Mas mahal ang mga lagayan ng bumbilyang pluoresente kaysa sa bumbilyang inkandesente dahil, bukod sa iba pang bagay, nangangailangan ito ng ''ballast'' o balasto upang kontrolin ang daloy ng kuryente sa lampara. Gayunman, nababawi ang paunang gastos dahil sa mas mababang gastos sa paggamit. Ang ''compact pluorescent lamps'' (CFL, literal na maliit na ilaw na pluoresente) na may parehong laki ng bumbilyang inkandesente ay ginagamit bilang alternatibong nakakatipid sa enerhiya sa mga tahanan. Sa Estados Unidos, ang mga bumbilyang pluoresente ay inuuri bilang basurang panlahat. Inirerekomenda ng ''United States Environmental Protection Agency'' o Ahensiya sa Pagprotekta ng Kapaligiran ng Estados Unidos na ihiwalay ang mga ito mula sa karaniwang [[basura]] para sa [[pagreresiklo]] o ligtas na pagtatapon, at sa ilang hurisdiksiyon ay kinakailangan ang kanilang pagreresiklo.<ref name="epacfl">{{cite web |date=Enero 22, 2013 |title=Recycling and Disposal of CFLS and Other Bulbs that Contain Mercury |url=https://www.epa.gov/mercury/recycling-and-disposal-cfls-and-other-bulbs-contain-mercury |language=en}}</ref> == Mga prinsipyo ng paggana == Ang pangunahing mekanismo ng pag-convert ng enerhiyang elektrikal tungo sa liwanag ay ang paglabas ng [[poton]] kapag ang isang [[elektron]] sa [[atomo]] ng asoge ay bumababa mula sa isang ''excited state'' o pinaigting na estado patungo sa mas mababang antas ng enerhiya. Ang mga elektron na dumadaloy sa arko ay bumabangga sa mga atomo ng asoge. Kapag sapat ang enerhiyang kinetiko ng elektron, naililipat nito ang enerhiya sa panlabas na elektron ng atomo, kaya pansamantalang tumatalon ito sa mas mataas subalit hindi matatag na antas ng enerhiya. Ang atomo ay maglalabas ng poton na [[ultrabiyoleta]] kapag ang elektron ay bumalik sa mas mababa at mas matatag na antas ng enerhiya. Karamihan sa mga poton na inilalabas ay nasa ultrabiyoleta (UV) na bahagi ng ispektrum, lalo na sa mga ''wavelength'' o haba ng alon na 253.7 at 185 [[nanometro]] (nm). Hindi ito nakikita ng [[mata ng tao]], kaya ang ultrabiyoleta na enerhiya ay ginagawang nakikitang liwanag sa pamamagitan ng pluoresente ng panloob na patong na posporo. Ang pagkakaiba ng enerhiya sa pagitan ng nasipsip na ultrabiyoleta photon at ng inilabas na nakikitang poton ay nagiging init sa patong na posporo. Ang kuryente ay dumadaloy sa loob ng tubo bilang isang arko sa mababang presyon. Ang mga elektron ay bumabangga at nag-i-[[Ion|ionisado]] ng mga atomo ng ''noble gas'' sa loob ng bombilya na nakapalibot sa pilamento, na bumubuo ng [[plasma]] sa pamamagitan ng prosesong tinatawag na ''impact ionization'' o ionisasyon sa pamamagitan ng banggaan. Dahil sa ''avalanche ionization'' o ionisasyon na parang pagbaha, mabilis na tumataas ang konduktibidad ng gas na na-ionisado, kaya mas mataas na daloy ng kuryente ang maaaring dumaan sa lampara. Ang ''fill gas'' o gas na nilagay sa bumbilya ay tumutulong sa pagtukoy ng mga katangiang elektrikal ng lampara subalit hindi ito mismo naglalabas ng liwanag. Pinahahaba nito ang distansyang tinatahak ng mga elektron sa loob ng tubo, kaya tumataas ang posibilidad na makipag-ugnayan ang elektron sa atomo ng asoge. Bukod dito, ang mga atomo ng [[argon]] na nasa ''metastable'' o pansamantalang matatag na estado dahil sa banggaan ng elejtron ay maaaring maglipat ng enerhiya sa atomo ng asoge at i-ionisado ito, na kilala bilang epektong Penning. Dahil dito, bumababa ang boltahe na kailangan upang paandarin ang lampara kumpara sa ibang ''fill gas'' tulad ng [[krypton]]. b9afi0tev41qw5u83bfkwriclz76gfb 2200762 2200759 2026-04-02T13:24:41Z Jojit fb 38 2200762 wikitext text/x-wiki Ang '''bumbilyang''' '''pluoresente''', '''tubong pluoresente''', o '''lamparang pluoresente''' (Ingles: ''fluorescent lamp''), ay isang lamparang diskargang-gas na gumagamit ng singaw ng [[asoge]] (''mercury vapor'') na may mababang [[presyon]] upang makalikha ng liwanag sa pamamagitan ng pluoresente. Ang [[Daloy ng kuryente|kuryenteng dumadaloy]] sa [[gas]] ay nagpapasigla sa singaw ng asoge, na lumilikha ng [[ultrabiyoleta]] at nagpapakislap sa patong na [[Posporo (elemento)|posporo]] (''phosphor coating'') sa loob ng lampara. Ang mga lamparang pluoresente ay mas mahusay sa pagpalit ng [[Enerhiya|enerhiyang]] elektrikal tungo sa nakikitang [[liwanag]] kaysa sa mga ilaw na inkandesente o regular na [[bumbilya]] ng ilaw, subalit mas mababa ang kahusayan kumpara sa karamihan ng bumbilyang [[LED]]. Ang karaniwang kahusayan sa liwanag ng bumbilyang pluoresente ay nasa 50–100 lumen bawat [[watt]], na ilang ulit na mas mahusay kaysa sa karaniwang bumbilyang inkandesente na may humigit-kumulang 16 lm/W. Mas mahal ang mga lagayan ng bumbilyang pluoresente kaysa sa bumbilyang inkandesente dahil, bukod sa iba pang bagay, nangangailangan ito ng ''ballast'' o balasto upang kontrolin ang daloy ng kuryente sa lampara. Gayunman, nababawi ang paunang gastos dahil sa mas mababang gastos sa paggamit. Ang ''compact pluorescent lamps'' (CFL, literal na maliit na ilaw na pluoresente) na may parehong laki ng bumbilyang inkandesente ay ginagamit bilang alternatibong nakakatipid sa enerhiya sa mga tahanan. Sa Estados Unidos, ang mga bumbilyang pluoresente ay inuuri bilang basurang panlahat. Inirerekomenda ng ''United States Environmental Protection Agency'' o Ahensiya sa Pagprotekta ng Kapaligiran ng Estados Unidos na ihiwalay ang mga ito mula sa karaniwang [[basura]] para sa [[pagreresiklo]] o ligtas na pagtatapon, at sa ilang hurisdiksiyon ay kinakailangan ang kanilang pagreresiklo.<ref name="epacfl">{{cite web |date=Enero 22, 2013 |title=Recycling and Disposal of CFLS and Other Bulbs that Contain Mercury |url=https://www.epa.gov/mercury/recycling-and-disposal-cfls-and-other-bulbs-contain-mercury |language=en}}</ref> == Mga prinsipyo ng paggana == Ang pangunahing mekanismo ng pag-convert ng enerhiyang elektrikal tungo sa liwanag ay ang paglabas ng [[poton]] kapag ang isang [[elektron]] sa [[atomo]] ng asoge ay bumababa mula sa isang ''excited state'' o pinaigting na estado patungo sa mas mababang antas ng enerhiya. Ang mga elektron na dumadaloy sa arko ay bumabangga sa mga atomo ng asoge. Kapag sapat ang enerhiyang kinetiko ng elektron, naililipat nito ang enerhiya sa panlabas na elektron ng atomo, kaya pansamantalang tumatalon ito sa mas mataas subalit hindi matatag na antas ng enerhiya. Ang atomo ay maglalabas ng poton na [[ultrabiyoleta]] kapag ang elektron ay bumalik sa mas mababa at mas matatag na antas ng enerhiya. Karamihan sa mga poton na inilalabas ay nasa ultrabiyoleta (UV) na bahagi ng ispektrum, lalo na sa mga ''wavelength'' o haba ng alon na 253.7 at 185 [[nanometro]] (nm). Hindi ito nakikita ng [[mata ng tao]], kaya ang ultrabiyoleta na enerhiya ay ginagawang nakikitang liwanag sa pamamagitan ng pluoresente ng panloob na patong na posporo. Ang pagkakaiba ng enerhiya sa pagitan ng nasipsip na ultrabiyoleta photon at ng inilabas na nakikitang poton ay nagiging init sa patong na posporo. Ang kuryente ay dumadaloy sa loob ng tubo bilang isang arko sa mababang presyon. Ang mga elektron ay bumabangga at nag-i-[[Ion|ionisado]] ng mga atomo ng ''noble gas'' sa loob ng bombilya na nakapalibot sa pilamento, na bumubuo ng [[plasma]] sa pamamagitan ng prosesong tinatawag na ''impact ionization'' o ionisasyon sa pamamagitan ng banggaan. Dahil sa ''avalanche ionization'' o ionisasyon na parang pagbaha, mabilis na tumataas ang konduktibidad ng gas na na-ionisado, kaya mas mataas na daloy ng kuryente ang maaaring dumaan sa lampara. Ang ''fill gas'' o gas na nilagay sa bumbilya ay tumutulong sa pagtukoy ng mga katangiang elektrikal ng lampara subalit hindi ito mismo naglalabas ng liwanag. Pinahahaba nito ang distansyang tinatahak ng mga elektron sa loob ng tubo, kaya tumataas ang posibilidad na makipag-ugnayan ang elektron sa atomo ng asoge. Bukod dito, ang mga atomo ng [[argon]] na nasa ''metastable'' o pansamantalang matatag na estado dahil sa banggaan ng elejtron ay maaaring maglipat ng enerhiya sa atomo ng asoge at i-ionisado ito, na kilala bilang epektong Penning. Dahil dito, bumababa ang boltahe na kailangan upang paandarin ang lampara kumpara sa ibang ''fill gas'' tulad ng [[krypton]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga napagkukunan ng liwanag]] 3560pbtoizhqrecobwamdhxszivz7ar 2200763 2200762 2026-04-02T13:26:44Z Jojit fb 38 /* Mga prinsipyo ng paggana */ 2200763 wikitext text/x-wiki Ang '''bumbilyang''' '''pluoresente''', '''tubong pluoresente''', o '''lamparang pluoresente''' (Ingles: ''fluorescent lamp''), ay isang lamparang diskargang-gas na gumagamit ng singaw ng [[asoge]] (''mercury vapor'') na may mababang [[presyon]] upang makalikha ng liwanag sa pamamagitan ng pluoresente. Ang [[Daloy ng kuryente|kuryenteng dumadaloy]] sa [[gas]] ay nagpapasigla sa singaw ng asoge, na lumilikha ng [[ultrabiyoleta]] at nagpapakislap sa patong na [[Posporo (elemento)|posporo]] (''phosphor coating'') sa loob ng lampara. Ang mga lamparang pluoresente ay mas mahusay sa pagpalit ng [[Enerhiya|enerhiyang]] elektrikal tungo sa nakikitang [[liwanag]] kaysa sa mga ilaw na inkandesente o regular na [[bumbilya]] ng ilaw, subalit mas mababa ang kahusayan kumpara sa karamihan ng bumbilyang [[LED]]. Ang karaniwang kahusayan sa liwanag ng bumbilyang pluoresente ay nasa 50–100 lumen bawat [[watt]], na ilang ulit na mas mahusay kaysa sa karaniwang bumbilyang inkandesente na may humigit-kumulang 16 lm/W. Mas mahal ang mga lagayan ng bumbilyang pluoresente kaysa sa bumbilyang inkandesente dahil, bukod sa iba pang bagay, nangangailangan ito ng ''ballast'' o balasto upang kontrolin ang daloy ng kuryente sa lampara. Gayunman, nababawi ang paunang gastos dahil sa mas mababang gastos sa paggamit. Ang ''compact pluorescent lamps'' (CFL, literal na maliit na ilaw na pluoresente) na may parehong laki ng bumbilyang inkandesente ay ginagamit bilang alternatibong nakakatipid sa enerhiya sa mga tahanan. Sa Estados Unidos, ang mga bumbilyang pluoresente ay inuuri bilang basurang panlahat. Inirerekomenda ng ''United States Environmental Protection Agency'' o Ahensiya sa Pagprotekta ng Kapaligiran ng Estados Unidos na ihiwalay ang mga ito mula sa karaniwang [[basura]] para sa [[pagreresiklo]] o ligtas na pagtatapon, at sa ilang hurisdiksiyon ay kinakailangan ang kanilang pagreresiklo.<ref name="epacfl">{{cite web |date=Enero 22, 2013 |title=Recycling and Disposal of CFLS and Other Bulbs that Contain Mercury |url=https://www.epa.gov/mercury/recycling-and-disposal-cfls-and-other-bulbs-contain-mercury |language=en}}</ref> == Mga prinsipyo ng paggana == Ang pangunahing mekanismo ng pag-convert ng enerhiyang elektrikal tungo sa liwanag ay ang paglabas ng [[poton]] kapag ang isang [[elektron]] sa [[atomo]] ng asoge ay bumababa mula sa isang ''excited state'' o pinaigting na estado patungo sa mas mababang antas ng enerhiya. Ang mga elektron na dumadaloy sa arko ay bumabangga sa mga atomo ng asoge. Kapag sapat ang enerhiyang kinetiko ng elektron, naililipat nito ang enerhiya sa panlabas na elektron ng atomo, kaya pansamantalang tumatalon ito sa mas mataas subalit hindi matatag na antas ng enerhiya. Ang atomo ay maglalabas ng poton na [[ultrabiyoleta]] kapag ang elektron ay bumalik sa mas mababa at mas matatag na antas ng enerhiya. Karamihan sa mga poton na inilalabas ay nasa ultrabiyoleta (UV) na bahagi ng ispektrum, lalo na sa mga ''wavelength'' o haba ng alon na 253.7 at 185 [[nanometro]] (nm). Hindi ito nakikita ng [[mata ng tao]], kaya ang ultrabiyoleta na enerhiya ay ginagawang nakikitang liwanag sa pamamagitan ng pluoresente ng panloob na patong na posporo. Ang pagkakaiba ng enerhiya sa pagitan ng nasipsip na ultrabiyoleta photon at ng inilabas na nakikitang poton ay nagiging init sa patong na posporo. Ang kuryente ay dumadaloy sa loob ng tubo bilang isang arko sa mababang presyon. Ang mga elektron ay bumabangga at nag-i-[[Ion|ionisado]] ng mga atomo ng ''noble gas'' sa loob ng bombilya na nakapalibot sa pilamento, na bumubuo ng [[plasma]] sa pamamagitan ng prosesong tinatawag na ''impact ionization'' o ionisasyon sa pamamagitan ng banggaan. Dahil sa ''avalanche ionization'' o ionisasyon na parang pagbaha, mabilis na tumataas ang konduktibidad ng gas na na-ionisado, kaya mas mataas na daloy ng kuryente ang maaaring dumaan sa lampara. Ang ''fill gas'' o gas na nilagay sa bumbilya ay tumutulong sa pagtukoy ng mga katangiang elektrikal ng lampara subalit hindi ito mismo naglalabas ng liwanag. Pinahahaba nito ang distansyang tinatahak ng mga elektron sa loob ng tubo, kaya tumataas ang posibilidad na makipag-ugnayan ang elektron sa atomo ng asoge. Bukod dito, ang mga atomo ng [[argon]] na nasa ''metastable'' o pansamantalang matatag na estado dahil sa banggaan ng elejtron ay maaaring maglipat ng enerhiya sa atomo ng asoge at i-ionisado ito, na kilala bilang epektong Penning. Dahil dito, bumababa ang boltahe na kailangan upang paandarin ang lampara kumpara sa ibang ''fill gas'' tulad ng [[krypton]].<ref>William M. Yen, Shigeo Shionoya, Hajime Yamamoto, ''Practical Applications of Phosphors'', CRC Press, 2006, {{ISBN|1-4200-4369-2}}, pp. 84–85 (sa Ingles)</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga napagkukunan ng liwanag]] jlg5ccuxieo53psr2w16fzw2nb3maz3 2200770 2200763 2026-04-02T13:31:08Z Jojit fb 38 /* Mga prinsipyo ng paggana */ 2200770 wikitext text/x-wiki Ang '''bumbilyang''' '''pluoresente''', '''tubong pluoresente''', o '''lamparang pluoresente''' (Ingles: ''fluorescent lamp''), ay isang lamparang diskargang-gas na gumagamit ng singaw ng [[asoge]] (''mercury vapor'') na may mababang [[presyon]] upang makalikha ng liwanag sa pamamagitan ng pluoresente. Ang [[Daloy ng kuryente|kuryenteng dumadaloy]] sa [[gas]] ay nagpapasigla sa singaw ng asoge, na lumilikha ng [[ultrabiyoleta]] at nagpapakislap sa patong na [[Posporo (elemento)|posporo]] (''phosphor coating'') sa loob ng lampara. Ang mga lamparang pluoresente ay mas mahusay sa pagpalit ng [[Enerhiya|enerhiyang]] elektrikal tungo sa nakikitang [[liwanag]] kaysa sa mga ilaw na inkandesente o regular na [[bumbilya]] ng ilaw, subalit mas mababa ang kahusayan kumpara sa karamihan ng bumbilyang [[LED]]. Ang karaniwang kahusayan sa liwanag ng bumbilyang pluoresente ay nasa 50–100 lumen bawat [[watt]], na ilang ulit na mas mahusay kaysa sa karaniwang bumbilyang inkandesente na may humigit-kumulang 16 lm/W. Mas mahal ang mga lagayan ng bumbilyang pluoresente kaysa sa bumbilyang inkandesente dahil, bukod sa iba pang bagay, nangangailangan ito ng ''ballast'' o balasto upang kontrolin ang daloy ng kuryente sa lampara. Gayunman, nababawi ang paunang gastos dahil sa mas mababang gastos sa paggamit. Ang ''compact pluorescent lamps'' (CFL, literal na maliit na ilaw na pluoresente) na may parehong laki ng bumbilyang inkandesente ay ginagamit bilang alternatibong nakakatipid sa enerhiya sa mga tahanan. Sa Estados Unidos, ang mga bumbilyang pluoresente ay inuuri bilang basurang panlahat. Inirerekomenda ng ''United States Environmental Protection Agency'' o Ahensiya sa Pagprotekta ng Kapaligiran ng Estados Unidos na ihiwalay ang mga ito mula sa karaniwang [[basura]] para sa [[pagreresiklo]] o ligtas na pagtatapon, at sa ilang hurisdiksiyon ay kinakailangan ang kanilang pagreresiklo.<ref name="epacfl">{{cite web |date=Enero 22, 2013 |title=Recycling and Disposal of CFLS and Other Bulbs that Contain Mercury |url=https://www.epa.gov/mercury/recycling-and-disposal-cfls-and-other-bulbs-contain-mercury |language=en}}</ref> == Mga prinsipyo ng paggana == Ang pangunahing mekanismo ng pag-convert ng enerhiyang elektrikal tungo sa liwanag ay ang paglabas ng [[poton]] kapag ang isang [[elektron]] sa [[atomo]] ng asoge ay bumababa mula sa isang ''excited state'' o pinaigting na estado patungo sa mas mababang antas ng enerhiya. Ang mga elektron na dumadaloy sa arko ay bumabangga sa mga atomo ng asoge. Kapag sapat ang enerhiyang kinetiko ng elektron, naililipat nito ang enerhiya sa panlabas na elektron ng atomo, kaya pansamantalang tumatalon ito sa mas mataas subalit hindi matatag na antas ng enerhiya. Ang atomo ay maglalabas ng poton na [[ultrabiyoleta]] kapag ang elektron ay bumalik sa mas mababa at mas matatag na antas ng enerhiya. Karamihan sa mga poton na inilalabas ay nasa ultrabiyoleta (UV) na bahagi ng ispektrum, lalo na sa mga ''wavelength'' o haba ng alon na 253.7 at 185 [[nanometro]] (nm). Hindi ito nakikita ng [[mata ng tao]], kaya ang ultrabiyoleta na enerhiya ay ginagawang nakikitang liwanag sa pamamagitan ng pluoresente ng panloob na patong na posporo. Ang pagkakaiba ng enerhiya sa pagitan ng nasipsip na ultrabiyoleta photon at ng inilabas na nakikitang poton ay nagiging init sa patong na posporo. Ang kuryente ay dumadaloy sa loob ng tubo bilang isang arko sa mababang presyon. Ang mga elektron ay bumabangga at nag-i-[[Ion|ionisado]] ng mga atomo ng ''noble gas'' sa loob ng bombilya na nakapalibot sa pilamento, na bumubuo ng [[plasma]] sa pamamagitan ng prosesong tinatawag na ''impact ionization'' o ionisasyon sa pamamagitan ng banggaan. Dahil sa ''avalanche ionization'' o ionisasyon na parang pagbaha, mabilis na tumataas ang konduktibidad ng gas na na-ionisado, kaya mas mataas na daloy ng kuryente ang maaaring dumaan sa lampara. Ang ''fill gas'' o gas na nilagay sa bumbilya ay tumutulong sa pagtukoy ng mga katangiang elektrikal ng lampara subalit hindi ito mismo naglalabas ng liwanag. Pinahahaba nito ang distansyang tinatahak ng mga elektron sa loob ng tubo, kaya tumataas ang posibilidad na makipag-ugnayan ang elektron sa atomo ng asoge. Bukod dito, ang mga atomo ng [[argon]] na nasa ''metastable'' o pansamantalang matatag na estado dahil sa banggaan ng elejtron ay maaaring maglipat ng enerhiya sa atomo ng asoge at i-ionisado ito, na kilala bilang epektong Penning. Dahil dito, bumababa ang boltahe na kailangan upang paandarin ang lampara kumpara sa ibang ''fill gas'' tulad ng [[krypton]].<ref>William M. Yen, Shigeo Shionoya, Hajime Yamamoto, ''Practical Applications of Phosphors'', CRC Press, 2006, {{ISBN|1-4200-4369-2}}, pp. 84–85 (sa Ingles)</ref> Ang tubong pluoresente ay pinupuno ng halo ng argon, [[Xenon (elemento)|xenon]], [[Niyon|neon]], o krypton, at singaw ng asoge. Ang presyon sa loob ng lampara ay humigit-kumulang 0.3% ng presyon ng [[atmospera]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga napagkukunan ng liwanag]] lf0st44xhga7w69d5w7juf2dm479xe5 2200773 2200770 2026-04-02T13:33:32Z Jojit fb 38 /* Mga prinsipyo ng paggana */ 2200773 wikitext text/x-wiki Ang '''bumbilyang''' '''pluoresente''', '''tubong pluoresente''', o '''lamparang pluoresente''' (Ingles: ''fluorescent lamp''), ay isang lamparang diskargang-gas na gumagamit ng singaw ng [[asoge]] (''mercury vapor'') na may mababang [[presyon]] upang makalikha ng liwanag sa pamamagitan ng pluoresente. Ang [[Daloy ng kuryente|kuryenteng dumadaloy]] sa [[gas]] ay nagpapasigla sa singaw ng asoge, na lumilikha ng [[ultrabiyoleta]] at nagpapakislap sa patong na [[Posporo (elemento)|posporo]] (''phosphor coating'') sa loob ng lampara. Ang mga lamparang pluoresente ay mas mahusay sa pagpalit ng [[Enerhiya|enerhiyang]] elektrikal tungo sa nakikitang [[liwanag]] kaysa sa mga ilaw na inkandesente o regular na [[bumbilya]] ng ilaw, subalit mas mababa ang kahusayan kumpara sa karamihan ng bumbilyang [[LED]]. Ang karaniwang kahusayan sa liwanag ng bumbilyang pluoresente ay nasa 50–100 lumen bawat [[watt]], na ilang ulit na mas mahusay kaysa sa karaniwang bumbilyang inkandesente na may humigit-kumulang 16 lm/W. Mas mahal ang mga lagayan ng bumbilyang pluoresente kaysa sa bumbilyang inkandesente dahil, bukod sa iba pang bagay, nangangailangan ito ng ''ballast'' o balasto upang kontrolin ang daloy ng kuryente sa lampara. Gayunman, nababawi ang paunang gastos dahil sa mas mababang gastos sa paggamit. Ang ''compact pluorescent lamps'' (CFL, literal na maliit na ilaw na pluoresente) na may parehong laki ng bumbilyang inkandesente ay ginagamit bilang alternatibong nakakatipid sa enerhiya sa mga tahanan. Sa Estados Unidos, ang mga bumbilyang pluoresente ay inuuri bilang basurang panlahat. Inirerekomenda ng ''United States Environmental Protection Agency'' o Ahensiya sa Pagprotekta ng Kapaligiran ng Estados Unidos na ihiwalay ang mga ito mula sa karaniwang [[basura]] para sa [[pagreresiklo]] o ligtas na pagtatapon, at sa ilang hurisdiksiyon ay kinakailangan ang kanilang pagreresiklo.<ref name="epacfl">{{cite web |date=Enero 22, 2013 |title=Recycling and Disposal of CFLS and Other Bulbs that Contain Mercury |url=https://www.epa.gov/mercury/recycling-and-disposal-cfls-and-other-bulbs-contain-mercury |language=en}}</ref> == Mga prinsipyo ng paggana == Ang pangunahing mekanismo ng pag-convert ng enerhiyang elektrikal tungo sa liwanag ay ang paglabas ng [[poton]] kapag ang isang [[elektron]] sa [[atomo]] ng asoge ay bumababa mula sa isang ''excited state'' o pinaigting na estado patungo sa mas mababang antas ng enerhiya. Ang mga elektron na dumadaloy sa arko ay bumabangga sa mga atomo ng asoge. Kapag sapat ang enerhiyang kinetiko ng elektron, naililipat nito ang enerhiya sa panlabas na elektron ng atomo, kaya pansamantalang tumatalon ito sa mas mataas subalit hindi matatag na antas ng enerhiya. Ang atomo ay maglalabas ng poton na [[ultrabiyoleta]] kapag ang elektron ay bumalik sa mas mababa at mas matatag na antas ng enerhiya. Karamihan sa mga poton na inilalabas ay nasa ultrabiyoleta (UV) na bahagi ng ispektrum, lalo na sa mga ''wavelength'' o haba ng alon na 253.7 at 185 [[nanometro]] (nm). Hindi ito nakikita ng [[mata ng tao]], kaya ang ultrabiyoleta na enerhiya ay ginagawang nakikitang liwanag sa pamamagitan ng pluoresente ng panloob na patong na posporo. Ang pagkakaiba ng enerhiya sa pagitan ng nasipsip na ultrabiyoleta photon at ng inilabas na nakikitang poton ay nagiging init sa patong na posporo. Ang kuryente ay dumadaloy sa loob ng tubo bilang isang arko sa mababang presyon. Ang mga elektron ay bumabangga at nag-i-[[Ion|ionisado]] ng mga atomo ng ''noble gas'' sa loob ng bombilya na nakapalibot sa pilamento, na bumubuo ng [[plasma]] sa pamamagitan ng prosesong tinatawag na ''impact ionization'' o ionisasyon sa pamamagitan ng banggaan. Dahil sa ''avalanche ionization'' o ionisasyon na parang pagbaha, mabilis na tumataas ang konduktibidad ng gas na na-ionisado, kaya mas mataas na daloy ng kuryente ang maaaring dumaan sa lampara. Ang ''fill gas'' o gas na nilagay sa bumbilya ay tumutulong sa pagtukoy ng mga katangiang elektrikal ng lampara subalit hindi ito mismo naglalabas ng liwanag. Pinahahaba nito ang distansyang tinatahak ng mga elektron sa loob ng tubo, kaya tumataas ang posibilidad na makipag-ugnayan ang elektron sa atomo ng asoge. Bukod dito, ang mga atomo ng [[argon]] na nasa ''metastable'' o pansamantalang matatag na estado dahil sa banggaan ng elejtron ay maaaring maglipat ng enerhiya sa atomo ng asoge at i-ionisado ito, na kilala bilang epektong Penning. Dahil dito, bumababa ang boltahe na kailangan upang paandarin ang lampara kumpara sa ibang ''fill gas'' tulad ng [[krypton]].<ref>William M. Yen, Shigeo Shionoya, Hajime Yamamoto, ''Practical Applications of Phosphors'', CRC Press, 2006, {{ISBN|1-4200-4369-2}}, pp. 84–85 (sa Ingles)</ref> Ang tubong pluoresente ay pinupuno ng halo ng argon, [[Xenon (elemento)|xenon]], [[Niyon|neon]], o krypton, at singaw ng asoge. Ang presyon sa loob ng lampara ay humigit-kumulang 0.3% ng presyon ng [[atmospera]].<ref name="Alok">{{cite book |last=Kulshreshtha |first=Alok K. |url=https://books.google.com/books?id=GWPfL5bxkAwC&q=pressure+in+%22fluorescent+tube%22&pg=PA801 |title=Basic Electrical Engineering: Principles and Applications |date=2009 |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=978-0-07-014100-1 |location=India |page=801 |language=en |access-date=2020-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420064855/https://books.google.com/books?id=GWPfL5bxkAwC&q=pressure+in+%22fluorescent+tube%22&pg=PA801 |archive-date=2023-04-20 |url-status=live}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga napagkukunan ng liwanag]] 1ofhe2smwls58jie0j9faadtyrzyfph 2200777 2200773 2026-04-02T13:35:55Z Jojit fb 38 /* Mga prinsipyo ng paggana */ 2200777 wikitext text/x-wiki Ang '''bumbilyang''' '''pluoresente''', '''tubong pluoresente''', o '''lamparang pluoresente''' (Ingles: ''fluorescent lamp''), ay isang lamparang diskargang-gas na gumagamit ng singaw ng [[asoge]] (''mercury vapor'') na may mababang [[presyon]] upang makalikha ng liwanag sa pamamagitan ng pluoresente. Ang [[Daloy ng kuryente|kuryenteng dumadaloy]] sa [[gas]] ay nagpapasigla sa singaw ng asoge, na lumilikha ng [[ultrabiyoleta]] at nagpapakislap sa patong na [[Posporo (elemento)|posporo]] (''phosphor coating'') sa loob ng lampara. Ang mga lamparang pluoresente ay mas mahusay sa pagpalit ng [[Enerhiya|enerhiyang]] elektrikal tungo sa nakikitang [[liwanag]] kaysa sa mga ilaw na inkandesente o regular na [[bumbilya]] ng ilaw, subalit mas mababa ang kahusayan kumpara sa karamihan ng bumbilyang [[LED]]. Ang karaniwang kahusayan sa liwanag ng bumbilyang pluoresente ay nasa 50–100 lumen bawat [[watt]], na ilang ulit na mas mahusay kaysa sa karaniwang bumbilyang inkandesente na may humigit-kumulang 16 lm/W. Mas mahal ang mga lagayan ng bumbilyang pluoresente kaysa sa bumbilyang inkandesente dahil, bukod sa iba pang bagay, nangangailangan ito ng ''ballast'' o balasto upang kontrolin ang daloy ng kuryente sa lampara. Gayunman, nababawi ang paunang gastos dahil sa mas mababang gastos sa paggamit. Ang ''compact pluorescent lamps'' (CFL, literal na maliit na ilaw na pluoresente) na may parehong laki ng bumbilyang inkandesente ay ginagamit bilang alternatibong nakakatipid sa enerhiya sa mga tahanan. Sa Estados Unidos, ang mga bumbilyang pluoresente ay inuuri bilang basurang panlahat. Inirerekomenda ng ''United States Environmental Protection Agency'' o Ahensiya sa Pagprotekta ng Kapaligiran ng Estados Unidos na ihiwalay ang mga ito mula sa karaniwang [[basura]] para sa [[pagreresiklo]] o ligtas na pagtatapon, at sa ilang hurisdiksiyon ay kinakailangan ang kanilang pagreresiklo.<ref name="epacfl">{{cite web |date=Enero 22, 2013 |title=Recycling and Disposal of CFLS and Other Bulbs that Contain Mercury |url=https://www.epa.gov/mercury/recycling-and-disposal-cfls-and-other-bulbs-contain-mercury |language=en}}</ref> == Mga prinsipyo ng paggana == Ang pangunahing mekanismo ng pag-convert ng enerhiyang elektrikal tungo sa liwanag ay ang paglabas ng [[poton]] kapag ang isang [[elektron]] sa [[atomo]] ng asoge ay bumababa mula sa isang ''excited state'' o pinaigting na estado patungo sa mas mababang antas ng enerhiya. Ang mga elektron na dumadaloy sa arko ay bumabangga sa mga atomo ng asoge. Kapag sapat ang enerhiyang kinetiko ng elektron, naililipat nito ang enerhiya sa panlabas na elektron ng atomo, kaya pansamantalang tumatalon ito sa mas mataas subalit hindi matatag na antas ng enerhiya. Ang atomo ay maglalabas ng poton na [[ultrabiyoleta]] kapag ang elektron ay bumalik sa mas mababa at mas matatag na antas ng enerhiya. Karamihan sa mga poton na inilalabas ay nasa ultrabiyoleta (UV) na bahagi ng ispektrum, lalo na sa mga ''wavelength'' o haba ng alon na 253.7 at 185 [[nanometro]] (nm). Hindi ito nakikita ng [[mata ng tao]], kaya ang ultrabiyoleta na enerhiya ay ginagawang nakikitang liwanag sa pamamagitan ng pluoresente ng panloob na patong na posporo. Ang pagkakaiba ng enerhiya sa pagitan ng nasipsip na ultrabiyoleta photon at ng inilabas na nakikitang poton ay nagiging init sa patong na posporo. Ang kuryente ay dumadaloy sa loob ng tubo bilang isang arko sa mababang presyon. Ang mga elektron ay bumabangga at nag-i-[[Ion|ionisado]] ng mga atomo ng ''noble gas'' sa loob ng bombilya na nakapalibot sa pilamento, na bumubuo ng [[plasma]] sa pamamagitan ng prosesong tinatawag na ''impact ionization'' o ionisasyon sa pamamagitan ng banggaan. Dahil sa ''avalanche ionization'' o ionisasyon na parang pagbaha, mabilis na tumataas ang konduktibidad ng gas na na-ionisado, kaya mas mataas na daloy ng kuryente ang maaaring dumaan sa lampara. Ang ''fill gas'' o gas na nilagay sa bumbilya ay tumutulong sa pagtukoy ng mga katangiang elektrikal ng lampara subalit hindi ito mismo naglalabas ng liwanag. Pinahahaba nito ang distansyang tinatahak ng mga elektron sa loob ng tubo, kaya tumataas ang posibilidad na makipag-ugnayan ang elektron sa atomo ng asoge. Bukod dito, ang mga atomo ng [[argon]] na nasa ''metastable'' o pansamantalang matatag na estado dahil sa banggaan ng elejtron ay maaaring maglipat ng enerhiya sa atomo ng asoge at i-ionisado ito, na kilala bilang epektong Penning. Dahil dito, bumababa ang boltahe na kailangan upang paandarin ang lampara kumpara sa ibang ''fill gas'' tulad ng [[krypton]].<ref>William M. Yen, Shigeo Shionoya, Hajime Yamamoto, ''Practical Applications of Phosphors'', CRC Press, 2006, {{ISBN|1-4200-4369-2}}, pp. 84–85 (sa Ingles)</ref> Ang tubong pluoresente ay pinupuno ng halo ng argon, [[Xenon (elemento)|xenon]], [[Niyon|neon]], o krypton, at singaw ng asoge. Ang presyon sa loob ng lampara ay humigit-kumulang 0.3% ng presyon ng [[atmospera]].<ref name="Alok">{{cite book |last=Kulshreshtha |first=Alok K. |url=https://books.google.com/books?id=GWPfL5bxkAwC&q=pressure+in+%22fluorescent+tube%22&pg=PA801 |title=Basic Electrical Engineering: Principles and Applications |date=2009 |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=978-0-07-014100-1 |location=India |page=801 |language=en |access-date=2020-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420064855/https://books.google.com/books?id=GWPfL5bxkAwC&q=pressure+in+%22fluorescent+tube%22&pg=PA801 |archive-date=2023-04-20 |url-status=live}}</ref> Ang pagganap ng mga lamparang pluoresente ay lubhang naaapektuhan ng [[temperatura]] ng dingding ng bombilya at ng epekto nito sa bahagyang presyon ng singaw ng asoge sa loob nito. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga napagkukunan ng liwanag]] 5oeowjwu8qjxe9p6gicwjqak87mkmat 2200778 2200777 2026-04-02T13:36:29Z Jojit fb 38 /* Mga prinsipyo ng paggana */ 2200778 wikitext text/x-wiki Ang '''bumbilyang''' '''pluoresente''', '''tubong pluoresente''', o '''lamparang pluoresente''' (Ingles: ''fluorescent lamp''), ay isang lamparang diskargang-gas na gumagamit ng singaw ng [[asoge]] (''mercury vapor'') na may mababang [[presyon]] upang makalikha ng liwanag sa pamamagitan ng pluoresente. Ang [[Daloy ng kuryente|kuryenteng dumadaloy]] sa [[gas]] ay nagpapasigla sa singaw ng asoge, na lumilikha ng [[ultrabiyoleta]] at nagpapakislap sa patong na [[Posporo (elemento)|posporo]] (''phosphor coating'') sa loob ng lampara. Ang mga lamparang pluoresente ay mas mahusay sa pagpalit ng [[Enerhiya|enerhiyang]] elektrikal tungo sa nakikitang [[liwanag]] kaysa sa mga ilaw na inkandesente o regular na [[bumbilya]] ng ilaw, subalit mas mababa ang kahusayan kumpara sa karamihan ng bumbilyang [[LED]]. Ang karaniwang kahusayan sa liwanag ng bumbilyang pluoresente ay nasa 50–100 lumen bawat [[watt]], na ilang ulit na mas mahusay kaysa sa karaniwang bumbilyang inkandesente na may humigit-kumulang 16 lm/W. Mas mahal ang mga lagayan ng bumbilyang pluoresente kaysa sa bumbilyang inkandesente dahil, bukod sa iba pang bagay, nangangailangan ito ng ''ballast'' o balasto upang kontrolin ang daloy ng kuryente sa lampara. Gayunman, nababawi ang paunang gastos dahil sa mas mababang gastos sa paggamit. Ang ''compact pluorescent lamps'' (CFL, literal na maliit na ilaw na pluoresente) na may parehong laki ng bumbilyang inkandesente ay ginagamit bilang alternatibong nakakatipid sa enerhiya sa mga tahanan. Sa Estados Unidos, ang mga bumbilyang pluoresente ay inuuri bilang basurang panlahat. Inirerekomenda ng ''United States Environmental Protection Agency'' o Ahensiya sa Pagprotekta ng Kapaligiran ng Estados Unidos na ihiwalay ang mga ito mula sa karaniwang [[basura]] para sa [[pagreresiklo]] o ligtas na pagtatapon, at sa ilang hurisdiksiyon ay kinakailangan ang kanilang pagreresiklo.<ref name="epacfl">{{cite web |date=Enero 22, 2013 |title=Recycling and Disposal of CFLS and Other Bulbs that Contain Mercury |url=https://www.epa.gov/mercury/recycling-and-disposal-cfls-and-other-bulbs-contain-mercury |language=en}}</ref> == Mga prinsipyo ng paggana == Ang pangunahing mekanismo ng pag-convert ng enerhiyang elektrikal tungo sa liwanag ay ang paglabas ng [[poton]] kapag ang isang [[elektron]] sa [[atomo]] ng asoge ay bumababa mula sa isang ''excited state'' o pinaigting na estado patungo sa mas mababang antas ng enerhiya. Ang mga elektron na dumadaloy sa arko ay bumabangga sa mga atomo ng asoge. Kapag sapat ang enerhiyang kinetiko ng elektron, naililipat nito ang enerhiya sa panlabas na elektron ng atomo, kaya pansamantalang tumatalon ito sa mas mataas subalit hindi matatag na antas ng enerhiya. Ang atomo ay maglalabas ng poton na [[ultrabiyoleta]] kapag ang elektron ay bumalik sa mas mababa at mas matatag na antas ng enerhiya. Karamihan sa mga poton na inilalabas ay nasa ultrabiyoleta (UV) na bahagi ng ispektrum, lalo na sa mga ''wavelength'' o haba ng alon na 253.7 at 185 [[nanometro]] (nm). Hindi ito nakikita ng [[mata ng tao]], kaya ang ultrabiyoleta na enerhiya ay ginagawang nakikitang liwanag sa pamamagitan ng pluoresente ng panloob na patong na posporo. Ang pagkakaiba ng enerhiya sa pagitan ng nasipsip na ultrabiyoleta photon at ng inilabas na nakikitang poton ay nagiging init sa patong na posporo. Ang kuryente ay dumadaloy sa loob ng tubo bilang isang arko sa mababang presyon. Ang mga elektron ay bumabangga at nag-i-[[Ion|ionisado]] ng mga atomo ng ''noble gas'' sa loob ng bombilya na nakapalibot sa pilamento, na bumubuo ng [[plasma]] sa pamamagitan ng prosesong tinatawag na ''impact ionization'' o ionisasyon sa pamamagitan ng banggaan. Dahil sa ''avalanche ionization'' o ionisasyon na parang pagbaha, mabilis na tumataas ang konduktibidad ng gas na na-ionisado, kaya mas mataas na daloy ng kuryente ang maaaring dumaan sa lampara. Ang ''fill gas'' o gas na nilagay sa bumbilya ay tumutulong sa pagtukoy ng mga katangiang elektrikal ng lampara subalit hindi ito mismo naglalabas ng liwanag. Pinahahaba nito ang distansyang tinatahak ng mga elektron sa loob ng tubo, kaya tumataas ang posibilidad na makipag-ugnayan ang elektron sa atomo ng asoge. Bukod dito, ang mga atomo ng [[argon]] na nasa ''metastable'' o pansamantalang matatag na estado dahil sa banggaan ng elejtron ay maaaring maglipat ng enerhiya sa atomo ng asoge at i-ionisado ito, na kilala bilang epektong Penning. Dahil dito, bumababa ang boltahe na kailangan upang paandarin ang lampara kumpara sa ibang ''fill gas'' tulad ng [[krypton]].<ref>William M. Yen, Shigeo Shionoya, Hajime Yamamoto, ''Practical Applications of Phosphors'', CRC Press, 2006, {{ISBN|1-4200-4369-2}}, pp. 84–85 (sa Ingles)</ref> Ang tubong pluoresente ay pinupuno ng halo ng argon, [[Xenon (elemento)|xenon]], [[Niyon|neon]], o krypton, at singaw ng asoge. Ang presyon sa loob ng lampara ay humigit-kumulang 0.3% ng presyon ng [[atmospera]].<ref name="Alok">{{cite book |last=Kulshreshtha |first=Alok K. |url=https://books.google.com/books?id=GWPfL5bxkAwC&q=pressure+in+%22fluorescent+tube%22&pg=PA801 |title=Basic Electrical Engineering: Principles and Applications |date=2009 |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=978-0-07-014100-1 |location=India |page=801 |language=en |access-date=2020-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420064855/https://books.google.com/books?id=GWPfL5bxkAwC&q=pressure+in+%22fluorescent+tube%22&pg=PA801 |archive-date=2023-04-20 |url-status=live}}</ref> Ang pagganap ng mga lamparang pluoresente ay lubhang naaapektuhan ng [[temperatura]] ng dingding ng bombilya at ng epekto nito sa bahagyang presyon ng singaw ng asoge sa loob nito.{{sfn|Kane|Sell|2001|loc=c.f. 182}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga napagkukunan ng liwanag]] jr9hcdnbfxio2jw03nrjdmz18bs6q8a 2200779 2200778 2026-04-02T13:39:05Z Jojit fb 38 /* Mga sanggunian */ 2200779 wikitext text/x-wiki Ang '''bumbilyang''' '''pluoresente''', '''tubong pluoresente''', o '''lamparang pluoresente''' (Ingles: ''fluorescent lamp''), ay isang lamparang diskargang-gas na gumagamit ng singaw ng [[asoge]] (''mercury vapor'') na may mababang [[presyon]] upang makalikha ng liwanag sa pamamagitan ng pluoresente. Ang [[Daloy ng kuryente|kuryenteng dumadaloy]] sa [[gas]] ay nagpapasigla sa singaw ng asoge, na lumilikha ng [[ultrabiyoleta]] at nagpapakislap sa patong na [[Posporo (elemento)|posporo]] (''phosphor coating'') sa loob ng lampara. Ang mga lamparang pluoresente ay mas mahusay sa pagpalit ng [[Enerhiya|enerhiyang]] elektrikal tungo sa nakikitang [[liwanag]] kaysa sa mga ilaw na inkandesente o regular na [[bumbilya]] ng ilaw, subalit mas mababa ang kahusayan kumpara sa karamihan ng bumbilyang [[LED]]. Ang karaniwang kahusayan sa liwanag ng bumbilyang pluoresente ay nasa 50–100 lumen bawat [[watt]], na ilang ulit na mas mahusay kaysa sa karaniwang bumbilyang inkandesente na may humigit-kumulang 16 lm/W. Mas mahal ang mga lagayan ng bumbilyang pluoresente kaysa sa bumbilyang inkandesente dahil, bukod sa iba pang bagay, nangangailangan ito ng ''ballast'' o balasto upang kontrolin ang daloy ng kuryente sa lampara. Gayunman, nababawi ang paunang gastos dahil sa mas mababang gastos sa paggamit. Ang ''compact pluorescent lamps'' (CFL, literal na maliit na ilaw na pluoresente) na may parehong laki ng bumbilyang inkandesente ay ginagamit bilang alternatibong nakakatipid sa enerhiya sa mga tahanan. Sa Estados Unidos, ang mga bumbilyang pluoresente ay inuuri bilang basurang panlahat. Inirerekomenda ng ''United States Environmental Protection Agency'' o Ahensiya sa Pagprotekta ng Kapaligiran ng Estados Unidos na ihiwalay ang mga ito mula sa karaniwang [[basura]] para sa [[pagreresiklo]] o ligtas na pagtatapon, at sa ilang hurisdiksiyon ay kinakailangan ang kanilang pagreresiklo.<ref name="epacfl">{{cite web |date=Enero 22, 2013 |title=Recycling and Disposal of CFLS and Other Bulbs that Contain Mercury |url=https://www.epa.gov/mercury/recycling-and-disposal-cfls-and-other-bulbs-contain-mercury |language=en}}</ref> == Mga prinsipyo ng paggana == Ang pangunahing mekanismo ng pag-convert ng enerhiyang elektrikal tungo sa liwanag ay ang paglabas ng [[poton]] kapag ang isang [[elektron]] sa [[atomo]] ng asoge ay bumababa mula sa isang ''excited state'' o pinaigting na estado patungo sa mas mababang antas ng enerhiya. Ang mga elektron na dumadaloy sa arko ay bumabangga sa mga atomo ng asoge. Kapag sapat ang enerhiyang kinetiko ng elektron, naililipat nito ang enerhiya sa panlabas na elektron ng atomo, kaya pansamantalang tumatalon ito sa mas mataas subalit hindi matatag na antas ng enerhiya. Ang atomo ay maglalabas ng poton na [[ultrabiyoleta]] kapag ang elektron ay bumalik sa mas mababa at mas matatag na antas ng enerhiya. Karamihan sa mga poton na inilalabas ay nasa ultrabiyoleta (UV) na bahagi ng ispektrum, lalo na sa mga ''wavelength'' o haba ng alon na 253.7 at 185 [[nanometro]] (nm). Hindi ito nakikita ng [[mata ng tao]], kaya ang ultrabiyoleta na enerhiya ay ginagawang nakikitang liwanag sa pamamagitan ng pluoresente ng panloob na patong na posporo. Ang pagkakaiba ng enerhiya sa pagitan ng nasipsip na ultrabiyoleta photon at ng inilabas na nakikitang poton ay nagiging init sa patong na posporo. Ang kuryente ay dumadaloy sa loob ng tubo bilang isang arko sa mababang presyon. Ang mga elektron ay bumabangga at nag-i-[[Ion|ionisado]] ng mga atomo ng ''noble gas'' sa loob ng bombilya na nakapalibot sa pilamento, na bumubuo ng [[plasma]] sa pamamagitan ng prosesong tinatawag na ''impact ionization'' o ionisasyon sa pamamagitan ng banggaan. Dahil sa ''avalanche ionization'' o ionisasyon na parang pagbaha, mabilis na tumataas ang konduktibidad ng gas na na-ionisado, kaya mas mataas na daloy ng kuryente ang maaaring dumaan sa lampara. Ang ''fill gas'' o gas na nilagay sa bumbilya ay tumutulong sa pagtukoy ng mga katangiang elektrikal ng lampara subalit hindi ito mismo naglalabas ng liwanag. Pinahahaba nito ang distansyang tinatahak ng mga elektron sa loob ng tubo, kaya tumataas ang posibilidad na makipag-ugnayan ang elektron sa atomo ng asoge. Bukod dito, ang mga atomo ng [[argon]] na nasa ''metastable'' o pansamantalang matatag na estado dahil sa banggaan ng elejtron ay maaaring maglipat ng enerhiya sa atomo ng asoge at i-ionisado ito, na kilala bilang epektong Penning. Dahil dito, bumababa ang boltahe na kailangan upang paandarin ang lampara kumpara sa ibang ''fill gas'' tulad ng [[krypton]].<ref>William M. Yen, Shigeo Shionoya, Hajime Yamamoto, ''Practical Applications of Phosphors'', CRC Press, 2006, {{ISBN|1-4200-4369-2}}, pp. 84–85 (sa Ingles)</ref> Ang tubong pluoresente ay pinupuno ng halo ng argon, [[Xenon (elemento)|xenon]], [[Niyon|neon]], o krypton, at singaw ng asoge. Ang presyon sa loob ng lampara ay humigit-kumulang 0.3% ng presyon ng [[atmospera]].<ref name="Alok">{{cite book |last=Kulshreshtha |first=Alok K. |url=https://books.google.com/books?id=GWPfL5bxkAwC&q=pressure+in+%22fluorescent+tube%22&pg=PA801 |title=Basic Electrical Engineering: Principles and Applications |date=2009 |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=978-0-07-014100-1 |location=India |page=801 |language=en |access-date=2020-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420064855/https://books.google.com/books?id=GWPfL5bxkAwC&q=pressure+in+%22fluorescent+tube%22&pg=PA801 |archive-date=2023-04-20 |url-status=live}}</ref> Ang pagganap ng mga lamparang pluoresente ay lubhang naaapektuhan ng [[temperatura]] ng dingding ng bombilya at ng epekto nito sa bahagyang presyon ng singaw ng asoge sa loob nito.{{sfn|Kane|Sell|2001|loc=c.f. 182}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{cite book|editor-last1=Kane|editor-first1=Raymond|editor-last2=Sell|editor-first2=Heinz|date=2001|title=Revolution in lamps: a chronicle of 50 years of progress|publisher=The Fairmont Press, Inc.|edition=2nd|isbn=978-0-88173-378-5|url= https://books.google.com/books?id=klE5qGAltjAC|language=en}} [[Kategorya:Mga napagkukunan ng liwanag]] dnci60i7969j0uizilhmh1he2ks2ucz 2200781 2200779 2026-04-02T13:44:07Z Jojit fb 38 2200781 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Fluorescent light strip 2 tube.JPG|thumb|350x350px|Dalawang mahabang piraso ng tubong pluoresente nasa kisame.]] Ang '''bumbilyang''' '''pluoresente''', '''tubong pluoresente''', o '''lamparang pluoresente''' (Ingles: ''fluorescent lamp''), ay isang lamparang diskargang-gas na gumagamit ng singaw ng [[asoge]] (''mercury vapor'') na may mababang [[presyon]] upang makalikha ng liwanag sa pamamagitan ng pluoresente. Ang [[Daloy ng kuryente|kuryenteng dumadaloy]] sa [[gas]] ay nagpapasigla sa singaw ng asoge, na lumilikha ng [[ultrabiyoleta]] at nagpapakislap sa patong na [[Posporo (elemento)|posporo]] (''phosphor coating'') sa loob ng lampara. Ang mga lamparang pluoresente ay mas mahusay sa pagpalit ng [[Enerhiya|enerhiyang]] elektrikal tungo sa nakikitang [[liwanag]] kaysa sa mga ilaw na inkandesente o regular na [[bumbilya]] ng ilaw, subalit mas mababa ang kahusayan kumpara sa karamihan ng bumbilyang [[LED]]. Ang karaniwang kahusayan sa liwanag ng bumbilyang pluoresente ay nasa 50–100 lumen bawat [[watt]], na ilang ulit na mas mahusay kaysa sa karaniwang bumbilyang inkandesente na may humigit-kumulang 16 lm/W. Mas mahal ang mga lagayan ng bumbilyang pluoresente kaysa sa bumbilyang inkandesente dahil, bukod sa iba pang bagay, nangangailangan ito ng ''ballast'' o balasto upang kontrolin ang daloy ng kuryente sa lampara. Gayunman, nababawi ang paunang gastos dahil sa mas mababang gastos sa paggamit. Ang ''compact pluorescent lamps'' (CFL, literal na maliit na ilaw na pluoresente) na may parehong laki ng bumbilyang inkandesente ay ginagamit bilang alternatibong nakakatipid sa enerhiya sa mga tahanan. Sa Estados Unidos, ang mga bumbilyang pluoresente ay inuuri bilang basurang panlahat. Inirerekomenda ng ''United States Environmental Protection Agency'' o Ahensiya sa Pagprotekta ng Kapaligiran ng Estados Unidos na ihiwalay ang mga ito mula sa karaniwang [[basura]] para sa [[pagreresiklo]] o ligtas na pagtatapon, at sa ilang hurisdiksiyon ay kinakailangan ang kanilang pagreresiklo.<ref name="epacfl">{{cite web |date=Enero 22, 2013 |title=Recycling and Disposal of CFLS and Other Bulbs that Contain Mercury |url=https://www.epa.gov/mercury/recycling-and-disposal-cfls-and-other-bulbs-contain-mercury |language=en}}</ref> == Mga prinsipyo ng paggana == Ang pangunahing mekanismo ng pag-convert ng enerhiyang elektrikal tungo sa liwanag ay ang paglabas ng [[poton]] kapag ang isang [[elektron]] sa [[atomo]] ng asoge ay bumababa mula sa isang ''excited state'' o pinaigting na estado patungo sa mas mababang antas ng enerhiya. Ang mga elektron na dumadaloy sa arko ay bumabangga sa mga atomo ng asoge. Kapag sapat ang enerhiyang kinetiko ng elektron, naililipat nito ang enerhiya sa panlabas na elektron ng atomo, kaya pansamantalang tumatalon ito sa mas mataas subalit hindi matatag na antas ng enerhiya. Ang atomo ay maglalabas ng poton na [[ultrabiyoleta]] kapag ang elektron ay bumalik sa mas mababa at mas matatag na antas ng enerhiya. Karamihan sa mga poton na inilalabas ay nasa ultrabiyoleta (UV) na bahagi ng ispektrum, lalo na sa mga ''wavelength'' o haba ng alon na 253.7 at 185 [[nanometro]] (nm). Hindi ito nakikita ng [[mata ng tao]], kaya ang ultrabiyoleta na enerhiya ay ginagawang nakikitang liwanag sa pamamagitan ng pluoresente ng panloob na patong na posporo. Ang pagkakaiba ng enerhiya sa pagitan ng nasipsip na ultrabiyoleta photon at ng inilabas na nakikitang poton ay nagiging init sa patong na posporo. Ang kuryente ay dumadaloy sa loob ng tubo bilang isang arko sa mababang presyon. Ang mga elektron ay bumabangga at nag-i-[[Ion|ionisado]] ng mga atomo ng ''noble gas'' sa loob ng bombilya na nakapalibot sa pilamento, na bumubuo ng [[plasma]] sa pamamagitan ng prosesong tinatawag na ''impact ionization'' o ionisasyon sa pamamagitan ng banggaan. Dahil sa ''avalanche ionization'' o ionisasyon na parang pagbaha, mabilis na tumataas ang konduktibidad ng gas na na-ionisado, kaya mas mataas na daloy ng kuryente ang maaaring dumaan sa lampara. Ang ''fill gas'' o gas na nilagay sa bumbilya ay tumutulong sa pagtukoy ng mga katangiang elektrikal ng lampara subalit hindi ito mismo naglalabas ng liwanag. Pinahahaba nito ang distansyang tinatahak ng mga elektron sa loob ng tubo, kaya tumataas ang posibilidad na makipag-ugnayan ang elektron sa atomo ng asoge. Bukod dito, ang mga atomo ng [[argon]] na nasa ''metastable'' o pansamantalang matatag na estado dahil sa banggaan ng elejtron ay maaaring maglipat ng enerhiya sa atomo ng asoge at i-ionisado ito, na kilala bilang epektong Penning. Dahil dito, bumababa ang boltahe na kailangan upang paandarin ang lampara kumpara sa ibang ''fill gas'' tulad ng [[krypton]].<ref>William M. Yen, Shigeo Shionoya, Hajime Yamamoto, ''Practical Applications of Phosphors'', CRC Press, 2006, {{ISBN|1-4200-4369-2}}, pp. 84–85 (sa Ingles)</ref> Ang tubong pluoresente ay pinupuno ng halo ng argon, [[Xenon (elemento)|xenon]], [[Niyon|neon]], o krypton, at singaw ng asoge. Ang presyon sa loob ng lampara ay humigit-kumulang 0.3% ng presyon ng [[atmospera]].<ref name="Alok">{{cite book |last=Kulshreshtha |first=Alok K. |url=https://books.google.com/books?id=GWPfL5bxkAwC&q=pressure+in+%22fluorescent+tube%22&pg=PA801 |title=Basic Electrical Engineering: Principles and Applications |date=2009 |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=978-0-07-014100-1 |location=India |page=801 |language=en |access-date=2020-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420064855/https://books.google.com/books?id=GWPfL5bxkAwC&q=pressure+in+%22fluorescent+tube%22&pg=PA801 |archive-date=2023-04-20 |url-status=live}}</ref> Ang pagganap ng mga lamparang pluoresente ay lubhang naaapektuhan ng [[temperatura]] ng dingding ng bombilya at ng epekto nito sa bahagyang presyon ng singaw ng asoge sa loob nito.{{sfn|Kane|Sell|2001|loc=c.f. 182}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{cite book|editor-last1=Kane|editor-first1=Raymond|editor-last2=Sell|editor-first2=Heinz|date=2001|title=Revolution in lamps: a chronicle of 50 years of progress|publisher=The Fairmont Press, Inc.|edition=2nd|isbn=978-0-88173-378-5|url= https://books.google.com/books?id=klE5qGAltjAC|language=en}} [[Kategorya:Mga napagkukunan ng liwanag]] a6flty4uvkat79kroqnpagwtz45zihd 0 162435 2200857 853303 2026-04-03T00:58:40Z Xqbot 14117 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Bumbilyang pluoresente]] 2200857 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bumbilyang pluoresente]] rk1ydi4pmxjx7qmpsrn7bnzm7eof2wp 0 188877 2200761 1958602 2026-04-02T13:23:41Z Mayivobkal 160592 2200761 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Setyembre 2017}} {{Infobox person | name = Vin Abrenica | image = | birth_name = Avin Guiang Abrenica | birth_date = {{Birth date and age|1991|5|27}} | birth_place = [[Angeles]], [[Pampanga]], [[Pilipinas]] | death_date = | occupation = Aktor | years_active = 2012–kasalukuyan | agent = [[ABC Development Corporation|Talent5]] (2012–2016) <br> [[Star Magic]] (2016–kasalukuyan) | height = {{height|m=1.79}} | known_for = [[Wildflower (seryeng pantelebisyon)|Wildflower]] bilang Jepoy Madrigal | relatives = [[Aljur Abrenica]] (kuya) }} Si '''Alvin "Vin" Guiang Abrenica''' ay isang artisting Pilipino na nanalo sa Artista Academy. Siya ay kapatid ni [[Aljur Abrenica]]. Noong 2015, nakatanggap si Abrenica ng isang makabuluhang proyekto para i-top-bill ang remake ng ''My Fair Lady'' kasama si Jasmine Curtis Smith.<ref>{{Cite web |date=2015-01-08 |title=Home |url=https://thecityroamer.com/ |access-date=2026-04-02 |website=The City Roamer |language=en-US}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class="wikitable" |- ! Year !! Title !! Role !! Network |- | rowspan="2" | 2012 || [[Artista Academy]] || Kanyang sarili || rowspan="12" | [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | [[Lokomoko|Lokomoko U]] || Kanyang sarili |- | rowspan="4" | 2013 || [[Game 'N Go|Game 'N Go All-Stars]] || Kanyang sarili |- | [[Tropa Mo Ko Unli]] || Various |- | [[Never Say Goodbye (TV series)|Never Say Goodbye]] || William Carpio |- | [[Misibis Bay (TV series)|Misibis Bay]] || Charlie Cadiz |- | rowspan="3" | 2014 || [[Beki Boxer]] || Atong |- | [[Jasmine (seryeng pantelebisyon)|Jasmine]] || Alexis Vergara |- | [[Wattpad|Wattpad Presents: Fake Fiancee]] || Rafael |- | rowspan="4" | 2015 || [[Tropa Mo Ko Unli|Tropa Mo Ko Unli Spoof]] || Various |- | [[Wattpad|Wattpad Presents: My Fiance Since Birth]] || Vincent |- | [[My Fair Lady (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)|My Fair Lady]] || Hero Del Rosario |- | [[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo: Tinalikurang Pangako]] || Donji Cruz || rowspan="9" | [[ABS-CBN]] |- | rowspan="5" | 2016 || [[ASAP (variety show)|ASAP]] || Kanyang sarili/Performer |- | [[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo: Engkwentro]] || Victor |- | [[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Pole]] || Jay |- | [[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo: Sugal]] || Ben |- | [[Maalaala Mo Kaya | Maalaala Mo Kaya: Gitara]] || Niko |- | 2017–2018 || [[Wildflower (seryeng pantelebisyon)|Wildflower]] || Jepoy Madrigal |- | 2017 || [[Maalaala Mo Kaya | Maalaala Mo Kaya: Laptop]] || Gil |- | 2019 || [[Ipaglaban Mo! | Ipaglaban Mo: Gayuma]] || Gimo |} ===Pelikula=== {| class="wikitable" |- ! Year !! Title !! Role !! Producer |- | 2017 || [[Extra Service (pelikula)|Extra Service]] || Carlo || [[Star Cinema]], [[Skylight Films]] |- | 2018 || [[Kasal (pelikula ng 2018)|Kasal]] || Arvin || [[Star Cinema]] |} ==Kawing palabas== {{DEFAULTSORT:Abrenica, Vin}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1991]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Kapampangan]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] 3vxeg7fko8uf70u2qelozilun1ld2tv 10 196281 2200923 1980939 2026-04-03T05:13:07Z Jojit fb 38 2200923 wikitext text/x-wiki {{Infobox | abovestyle = color:inherit;background-color: {{#switch:{{lc:{{{type|}}} }} | islam|islamic = lightgreen | judaism|juda|jewish|jew = lightskyblue | buddhism|buddhist|buddha = palegoldenrod | christian|christ|christianity = lavender | asian festival|asian = rosybrown | secular = darkgray | national|international|local|group = #ddccff | historical|cultural|patriotic|ethnic = lightsalmon | pagan = darkkhaki | commercial = yellow | hindu|hinduism = orange | shinto|shintoism = #FF5F5F | default = lightsteelblue | transparent }} | aboveclass = hd | headerstyle = color:inherit;background-color: {{#switch:{{lc:{{{type|}}} }} | islam|islamic = lightgreen | judaism|juda|jewish|jew = lightskyblue | buddhism|buddhist|buddha = palegoldenrod | christian|christ|christianity = lavender | asian festival|asian = rosybrown | secular = darkgray | national|international|local|group = #ddccff | historical|cultural|patriotic|ethnic = lightsalmon | pagan = darkkhaki | commercial = yellow | hindu|hinduism = orange | shinto|shintoism = #FF5F5F | default = lightsteelblue | transparent }} | bodyclass = vevent | above = {{{holiday_name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imagesize|}}}}}}|sizedefault=frameless|upright=1|alt={{{alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | captionstyle = caption | label1 = Opisyal na pangalan | data1 = {{{official_name|}}} | label2 = Tinatawag din | data2 = {{{nickname|}}} | label3 = Gunuginita&nbsp;ng | data3 = {{{observedby|}}} | label4 = Kulay panliturhiya | data4 = {{{litcolor|}}} | label5 = Uri | data5 = {{{longtype|{{ucfirst:{{{type|}}}}}}}} | class6 = summary | label6 = Kahalagaan | data6 = {{{significance|}}} | label7 = Mga pagdiriwang | data7 = {{{celebrations|}}} | label8 = Mga paggunita | data8 = {{{observances|}}} | label10 = Nagsimula | data10 = {{{begins|}}} | label11 = Natapos | data11 = {{{ends|}}} | label12 = Petsa | data12 = {{#if:{{{date|}}}|{{{date}}}|{{#if:{{{week_ordinal|}}}|{{ucfirst:{{{week_ordinal|}}}}} {{ucfirst:{{{weekday|}}}}} in {{ucfirst:{{{month|}}}}}|<!-- -->{{#if:{{#property:P837}}|{{#invoke:Wikidata|getRawValue|P837|FETCH_WIKIDATA}}<!-- -->{{Infobox holiday/wd}}<!-- -->}}<!-- -->}}}} | label13 = Petsa noong&nbsp;{{#time:Y|last year}} | data13 = {{Infobox holiday/date|year={{#time:Y|last year}}|date_default={{{date{{#time:Y|last year}}|♦}}}|date={{{date|}}}|week_ordinal={{{week_ordinal|}}}|weekday={{{weekday|}}}|month={{{month|}}} }} | label14 = Petsa ngayong&nbsp;{{#time:Y}} | data14 = {{Infobox holiday/date|year={{#time:Y}}|date_default={{{date{{#time:Y}}|♦}}}|date={{{date|}}}|week_ordinal={{{week_ordinal|}}}|weekday={{{weekday|}}}|month={{{month|}}} }}<!-- -->{{#ifeq:{{{date2007|}}}{{{date2008|}}}{{{date2009|}}}{{{date2010|}}}{{{date2011|}}}{{{date2012|}}}{{{date2013|}}}||| {{#ifeq:{{{date2014|}}}{{{week_ordinal|}}}||{{Edit||2=<span style="color:#FF0000">date missing (please add)</span>|editintro=Template:Infobox_holiday/MoveableHolidays_editintro}}<!-- -->{{#ifeq:{{NAMESPACEE}}||[[Category:Moveable holidays (2014 date missing)]]}}<!-- -->|}} }}<!-- --> | label15 = Petsa sa&nbsp;{{#time:Y|next year}} | data15 = {{Infobox holiday/date|year={{#time:Y|next year}}|date_default={{{date{{#time:Y|next year}}|♦}}}|date={{{date|}}}|week_ordinal={{{week_ordinal|}}}|weekday={{{weekday|}}}|month={{{month|}}} }} | label16 = Petsa sa&nbsp;{{#time:Y|+2 years}} | data16 = {{Infobox holiday/date|year={{#time:Y|+2 years}}|date_default={{{date{{#time:Y|+2 years}}|♦}}}|date={{{date|}}}|week_ordinal={{{week_ordinal|}}}|weekday={{{weekday|}}}|month={{{month|}}} }} | label17 = Sa&nbsp;susunod | data17 = {{#if:{{{date|}}}|{{#ifeq:{{lc:{{{scheduling|}}}}}|same day each year|<!-- -->{{#ifexpr:{{#time: U }}<{{#time: U|{{{date}}}, {{CURRENTYEAR}}}} |{{start date text|{{#time:Y-m-d|{{{date}}} {{CURRENTYEAR}}}}| {{#time:{{#if:{{{mdy|}}}|F j, Y|j F Y}}|{{{date}}} {{CURRENTYEAR}} }} }} |{{start date text|{{#time:Y-m-d|{{{date}}} {{NEXTYEAR}}}}| {{#time:{{#if:{{{mdy|}}}|F j, Y|j F Y}}|{{{date}}} {{NEXTYEAR}} }} }} }}|}}}} | label18 = Tagal | data18 = {{#ifeq:{{{duration|}}}|1 day||{{{duration|}}}}} | label19 = Dalas | data19 = {{#if:{{{frequency|}}}|{{#ifexist:Category:Holidays and observances by frequency ({{{frequency}}})|[[:Category:Holidays and observances by frequency ({{lc:{{{frequency}}}}})|{{{frequency}}}]]|{{{frequency}}} }} }} | label20 = Unang&nbsp;pagkakataon | data20 = {{{firsttime|}}} | label21 = Huling&nbsp;pagkakataon | data21 = {{{lasttime|}}} | label22 = Sinimulan&nbsp;ng/ni | data22 = {{{startedby|}}} | label23 = Kaugnay&nbsp;ng | data23 = {{{relatedto|}}} | data99 = {{{module|}}} }}<!-- maintenance stuff --><!-- -->{{Main other|<!-- -->{{#if:{{{scheduling|}}}|{{#ifexist:Category:Holidays and observances by scheduling ({{lc:{{{scheduling}}}}})|[[Category:Holidays and observances by scheduling ({{lc:{{{scheduling}}}}})]]|}}}}<!-- -->{{#ifeq:{{{significance|}}}||[[Category:Infobox holiday with missing field]]}}<!-- --> }}<!-- -->{{#switch:{{{date|}}}|Enero 1|Enero 2|Enero 3|Enero 4|Enero 5|Enero 6|Enero 7|Enero 8|Enero 9|Enero 10|Enero 11|Enero 12|Enero 13|Enero 14|Enero 15|Enero 16|Enero 17|Enero 18|Enero 19|Enero 20|Enero 21|Enero 22|Enero 23|Enero 24|Enero 25|Enero 26|Enero 27|Enero 28|Enero 29|Enero 30|Enero 31|Pebrero 1|Pebrero 2|Pebrero 3|Pebrero 4|Pebrero 5|Pebrero 6|Pebrero 7|Pebrero 8|Pebrero 9|Pebrero 10|Pebrero 11|Pebrero 12|Pebrero 13|Pebrero 14|Pebrero 15|Pebrero 16|Pebrero 17|Pebrero 18|Pebrero 19|Pebrero 20|Pebrero 21|Pebrero 22|Pebrero 23|Pebrero 24|Pebrero 25|Pebrero 26|Pebrero 27|Pebrero 28|Pebrero 29|Pebrero 30|Pebrero 31|Marso 1|Marso 2|Marso 3|Marso 4|Marso 5|Marso 6|Marso 7|Marso 8|Marso 9|Marso 10|Marso 11|Marso 12|Marso 13|Marso 14|Marso 15|Marso 16|Marso 17|Marso 18|Marso 19|Marso 20|Marso 21|Marso 22|Marso 23|Marso 24|Marso 25|Marso 26|Marso 27|Marso 28|Marso 29|Marso 30|Marso 31|Abril 1|Abril 2|Abril 3|Abril 4|Abril 5|Abril 6|Abril 7|Abril 8|Abril 9|Abril 10|Abril 11|Abril 12|Abril 13|Abril 14|Abril 15|Abril 16|Abril 17|Abril 18|Abril 19|Abril 20|Abril 21|Abril 22|Abril 23|Abril 24|Abril 25|Abril 26|Abril 27|Abril 28|Abril 29|Abril 30|Abril 31|Mayo 1|Mayo 2|Mayo 3|Mayo 4|Mayo 5|Mayo 6|Mayo 7|Mayo 8|Mayo 9|Mayo 10|Mayo 11|Mayo 12|Mayo 13|Mayo 14|Mayo 15|Mayo 16|Mayo 17|Mayo 18|Mayo 19|Mayo 20|Mayo 21|Mayo 22|Mayo 23|Mayo 24|Mayo 25|Mayo 26|Mayo 27|Mayo 28|Mayo 29|Mayo 30|Mayo 31|Hunyo 1|Hunyo 2|Hunyo 3|Hunyo 4|Hunyo 5|Hunyo 6|Hunyo 7|Hunyo 8|Hunyo 9|Hunyo 10|Hunyo 11|Hunyo 12|Hunyo 13|Hunyo 14|Hunyo 15|Hunyo 16|Hunyo 17|Hunyo 18|Hunyo 19|Hunyo 20|Hunyo 21|Hunyo 22|Hunyo 23|Hunyo 24|Hunyo 25|Hunyo 26|Hunyo 27|Hunyo 28|Hunyo 29|Hunyo 30|Hunyo 31|Hulyo 1|Hulyo 2|Hulyo 3|Hulyo 4|Hulyo 5|Hulyo 6|Hulyo 7|Hulyo 8|Hulyo 9|Hulyo 10|Hulyo 11|Hulyo 12|Hulyo 13|Hulyo 14|Hulyo 15|Hulyo 16|Hulyo 17|Hulyo 18|Hulyo 19|Hulyo 20|Hulyo 21|Hulyo 22|Hulyo 23|Hulyo 24|Hulyo 25|Hulyo 26|Hulyo 27|Hulyo 28|Hulyo 29|Hulyo 30|Hulyo 31|Agosto 1|Agosto 2|Agosto 3|Agosto 4|Agosto 5|Agosto 6|Agosto 7|Agosto 8|Agosto 9|Agosto 10|Agosto 11|Agosto 12|Agosto 13|Agosto 14|Agosto 15|Agosto 16|Agosto 17|Agosto 18|Agosto 19|Agosto 20|Agosto 21|Agosto 22|Agosto 23|Agosto 24|Agosto 25|Agosto 26|Agosto 27|Agosto 28|Agosto 29|Agosto 30|Agosto 31|Setyembre 1|Setyembre 2|Setyembre 3|Setyembre 4|Setyembre 5|Setyembre 6|Setyembre 7|Setyembre 8|Setyembre 9|Setyembre 10|Setyembre 11|Setyembre 12|Setyembre 13|Setyembre 14|Setyembre 15|Setyembre 16|Setyembre 17|Setyembre 18|Setyembre 19|Setyembre 20|Setyembre 21|Setyembre 22|Setyembre 23|Setyembre 24|Setyembre 25|Setyembre 26|Setyembre 27|Setyembre 28|Setyembre 29|Setyembre 30|Setyembre 31|Oktubre 1|Oktubre 2|Oktubre 3|Oktubre 4|Oktubre 5|Oktubre 6|Oktubre 7|Oktubre 8|Oktubre 9|Oktubre 10|Oktubre 11|Oktubre 12|Oktubre 13|Oktubre 14|Oktubre 15|Oktubre 16|Oktubre 17|Oktubre 18|Oktubre 19|Oktubre 20|Oktubre 21|Oktubre 22|Oktubre 23|Oktubre 24|Oktubre 25|Oktubre 26|Oktubre 27|Oktubre 28|Oktubre 29|Oktubre 30|Oktubre 31|Nobyembre 1|Nobyembre 2|Nobyembre 3|Nobyembre 4|Nobyembre 5|Nobyembre 6|Nobyembre 7|Nobyembre 8|Nobyembre 9|Nobyembre 10|Nobyembre 11|Nobyembre 12|Nobyembre 13|Nobyembre 14|Nobyembre 15|Nobyembre 16|Nobyembre 17|Nobyembre 18|Nobyembre 19|Nobyembre 20|Nobyembre 21|Nobyembre 22|Nobyembre 23|Nobyembre 24|Nobyembre 25|Nobyembre 26|Nobyembre 27|Nobyembre 28|Nobyembre 29|Nobyembre 30|Nobyembre 31|Disyembre 1|Disyembre 2|Disyembre 3|Disyembre 4|Disyembre 5|Disyembre 6|Disyembre 7|Disyembre 8|Disyembre 9|Disyembre 10|Disyembre 11|Disyembre 12|Disyembre 13|Disyembre 14|Disyembre 15|Disyembre 16|Disyembre 17|Disyembre 18|Disyembre 19|Disyembre 20|Disyembre 21|Disyembre 22|Disyembre 23|Disyembre 24|Disyembre 25|Disyembre 26|Disyembre 27|Disyembre 28|Disyembre 29|Disyembre 30|Disyembre 31=[[Category:Infobox holiday fixed day]]|{{#switch:{{{date|}}}|1 Enero|2 Enero|3 Enero|4 Enero|5 Enero|6 Enero|7 Enero|8 Enero|9 Enero|10 Enero|11 Enero|12 Enero|13 Enero|14 Enero|15 Enero|16 Enero|17 Enero|18 Enero|19 Enero|20 Enero|21 Enero|22 Enero|23 Enero|24 Enero|25 Enero|26 Enero|27 Enero|28 Enero|29 Enero|30 Enero|31 Enero|1 Pebrero|2 Pebrero|3 Pebrero|4 Pebrero|5 Pebrero|6 Pebrero|7 Pebrero|8 Pebrero|9 Pebrero|10 Pebrero|11 Pebrero|12 Pebrero|13 Pebrero|14 Pebrero|15 Pebrero|16 Pebrero|17 Pebrero|18 Pebrero|19 Pebrero|20 Pebrero|21 Pebrero|22 Pebrero|23 Pebrero|24 Pebrero|25 Pebrero|26 Pebrero|27 Pebrero|28 Pebrero|29 Pebrero|30 Pebrero|31 Pebrero|1 Marso|2 Marso|3 Marso|4 Marso|5 Marso|6 Marso|7 Marso|8 Marso|9 Marso|10 Marso|11 Marso|12 Marso|13 Marso|14 Marso|15 Marso|16 Marso|17 Marso|18 Marso|19 Marso|20 Marso|21 Marso|22 Marso|23 Marso|24 Marso|25 Marso|26 Marso|27 Marso|28 Marso|29 Marso|30 Marso|31 Marso|1 Abril|2 Abril|3 Abril|4 Abril|5 Abril|6 Abril|7 Abril|8 Abril|9 Abril|10 Abril|11 Abril|12 Abril|13 Abril|14 Abril|15 Abril|16 Abril|17 Abril|18 Abril|19 Abril|20 Abril|21 Abril|22 Abril|23 Abril|24 Abril|25 Abril|26 Abril|27 Abril|28 Abril|29 Abril|30 Abril|31 Abril|1 Mayo|2 Mayo|3 Mayo|4 Mayo|5 Mayo|6 Mayo|7 Mayo|8 Mayo|9 Mayo|10 Mayo|11 Mayo|12 Mayo|13 Mayo|14 Mayo|15 Mayo|16 Mayo|17 Mayo|18 Mayo|19 Mayo|20 Mayo|21 Mayo|22 Mayo|23 Mayo|24 Mayo|25 Mayo|26 Mayo|27 Mayo|28 Mayo|29 Mayo|30 Mayo|31 Mayo|1 Hunyo|2 Hunyo|3 Hunyo|4 Hunyo|5 Hunyo|6 Hunyo|7 Hunyo|8 Hunyo|9 Hunyo|10 Hunyo|11 Hunyo|12 Hunyo|13 Hunyo|14 Hunyo|15 Hunyo|16 Hunyo|17 Hunyo|18 Hunyo|19 Hunyo|20 Hunyo|21 Hunyo|22 Hunyo|23 Hunyo|24 Hunyo|25 Hunyo|26 Hunyo|27 Hunyo|28 Hunyo|29 Hunyo|30 Hunyo|31 Hunyo|1 Hulyo|2 Hulyo|3 Hulyo|4 Hulyo|5 Hulyo|6 Hulyo|7 Hulyo|8 Hulyo|9 Hulyo|10 Hulyo|11 Hulyo|12 Hulyo|13 Hulyo|14 Hulyo|15 Hulyo|16 Hulyo|17 Hulyo|18 Hulyo|19 Hulyo|20 Hulyo|21 Hulyo|22 Hulyo|23 Hulyo|24 Hulyo|25 Hulyo|26 Hulyo|27 Hulyo|28 Hulyo|29 Hulyo|30 Hulyo|31 Hulyo|1 Agosto|2 Agosto|3 Agosto|4 Agosto|5 Agosto|6 Agosto|7 Agosto|8 Agosto|9 Agosto|10 Agosto|11 Agosto|12 Agosto|13 Agosto|14 Agosto|15 Agosto|16 Agosto|17 Agosto|18 Agosto|19 Agosto|20 Agosto|21 Agosto|22 Agosto|23 Agosto|24 Agosto|25 Agosto|26 Agosto|27 Agosto|28 Agosto|29 Agosto|30 Agosto|31 Agosto|1 Setyembre|2 Setyembre|3 Setyembre|4 Setyembre|5 Setyembre|6 Setyembre|7 Setyembre|8 Setyembre|9 Setyembre|10 Setyembre|11 Setyembre|12 Setyembre|13 Setyembre|14 Setyembre|15 Setyembre|16 Setyembre|17 Setyembre|18 Setyembre|19 Setyembre|20 Setyembre|21 Setyembre|22 Setyembre|23 Setyembre|24 Setyembre|25 Setyembre|26 Setyembre|27 Setyembre|28 Setyembre|29 Setyembre|30 Setyembre|31 Setyembre|1 Oktubre|2 Oktubre|3 Oktubre|4 Oktubre|5 Oktubre|6 Oktubre|7 Oktubre|8 Oktubre|9 Oktubre|10 Oktubre|11 Oktubre|12 Oktubre|13 Oktubre|14 Oktubre|15 Oktubre|16 Oktubre|17 Oktubre|18 Oktubre|19 Oktubre|20 Oktubre|21 Oktubre|22 Oktubre|23 Oktubre|24 Oktubre|25 Oktubre|26 Oktubre|27 Oktubre|28 Oktubre|29 Oktubre|30 Oktubre|31 Oktubre|1 Nobyembre|2 Nobyembre|3 Nobyembre|4 Nobyembre|5 Nobyembre|6 Nobyembre|7 Nobyembre|8 Nobyembre|9 Nobyembre|10 Nobyembre|11 Nobyembre|12 Nobyembre|13 Nobyembre|14 Nobyembre|15 Nobyembre|16 Nobyembre|17 Nobyembre|18 Nobyembre|19 Nobyembre|20 Nobyembre|21 Nobyembre|22 Nobyembre|23 Nobyembre|24 Nobyembre|25 Nobyembre|26 Nobyembre|27 Nobyembre|28 Nobyembre|29 Nobyembre|30 Nobyembre|31 Nobyembre|1 Disyembre|2 Disyembre|3 Disyembre|4 Disyembre|5 Disyembre|6 Disyembre|7 Disyembre|8 Disyembre|9 Disyembre|10 Disyembre|11 Disyembre|12 Disyembre|13 Disyembre|14 Disyembre|15 Disyembre|16 Disyembre|17 Disyembre|18 Disyembre|19 Disyembre|20 Disyembre|21 Disyembre|22 Disyembre|23 Disyembre|24 Disyembre|25 Disyembre|26 Disyembre|27 Disyembre|28 Disyembre|29 Disyembre|30 Disyembre|31 Disyembre=[[Category:Infobox holiday fixed day (2)]]|[[Category:Infobox holiday (other)]]}}}}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{Main other|[[Category:Pages using infobox holiday with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox holiday]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| alt | begins | caption | celebrations | date | date2007 | date2008 | date2009 | date2010 | date2011 | date2012 | date2013 | date2014 | date2015 | date2016 | date2017 | date2018 | date2019 | date2020 | date2021 | date2022 | date2023 | date2024 | date2025 | date{{CURRENTYEAR}} | date2026 | date2027 | date2028 | date2029 | date2030 | duration | ends | firsttime | frequency | holiday_name | image | image_size | imagesize | lasttime | litcolor | longtype | mdy | month | nickname | observances | observedby | official_name | relatedto | scheduling | significance | startedby | type | week_ordinal | weekday | module}}<!-- maintenance stuff ends here --><noinclude>{{Documentation}}<!-- Add categories to the /doc subpage, not here! --> </noinclude> buzwv2ghdfodccz6b6qochepc78pmby 0 196306 2200805 2042126 2026-04-02T14:23:38Z Mayivobkal 160592 2200805 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Setyembre 2017}} {{Infobox person | name = Mikael Daez | nick name = | image = {{wikidata|property|raw|P18}} | caption = {{wikidata|qualifier|P18|P585}} | image_size = | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1988|1|6}} | birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | birth_name = | death_date = | occupation = [[Aktor]], [[Model]] | years_active = 2011–kasulukuyan | spouse = [[Megan Young]] (2020-kasalukuyan) | height = {{height|m=1.83}} | website = http://www.igma.tv/profile/mikael-daez }} Si '''Mikael Daez''' ay isang aktor sa Pilipinas. Siya ay kasalukuyang eksklusibong talento ng GMA Network,<ref>{{Cite web |last=News |first=MARGARET CLAIRE LAYUG, GMA |date=2021-08-26 |title=Mikael Daez renews contract with GMA Network |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/800906/mikael-daez-renews-contract-with-gma-network/story/ |access-date=2026-04-02 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Sparkle GMA Artist Center<ref>{{Cite web |last=News |first=MARGARET CLAIRE LAYUG, GMA |date=2021-08-26 |title=Mikael Daez renews contract with GMA Network |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/800906/mikael-daez-renews-contract-with-gma-network/story/ |access-date=2026-04-02 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> at GMA Pictures.<ref>{{Cite web |last=Acar |first=Aedrianne |title=Mikael Daez reminisces doing the movie 'Temptation Island' in Ilocos Norte |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/mikael-daez-reminisces-doing-the-movie-temptation-island-in-ilocos-norte/112672/ |access-date=2026-04-02 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> ===Telebisyon=== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;” |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Television |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" | '''Year''' || '''Title''' || '''Role''' || '''Network''' |- |rowspan="2"| 2011 |''[[Amaya]]'' |Lumad† | rowspan="6"|[[GMA Network]] |- |[[Spooky Nights|Spooky Nights Presents: ''Bampirella'']] |Michael dela Rosa |- | rowspan="4"|2012 | ''[[Showbiz Central]]'' | Guest / Host |- | ''[[My Beloved (serye sa telebisyon)|My Beloved]]'' | Nelson De Guia† |- | ''[[Sana Ay Ikaw Na Nga (seryeng pantelebisyon ng 2012|Sana Ay Ikaw Na Nga]]'' | Carlos Miguel Altamonte |- | ''[[Extra Challenge]]'' | Challenger |- | rowspan="4"|2013 | ''[[With A Smile]]'' | |- |} ===Pelikula=== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;” |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! colspan="4" style="background: LightSteelBlue;" | Films |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" | '''Year''' || '''Title''' || '''Role''' || '''Film Production''' |- | 2011 || ''[[Temptation Island]]'' || Ricardo || [[Regal Films]] |- | 2012 || ''[[Sosy Problems]]'' || Santiago Elizalde || [[GMA Films]] |- |} {{DEFAULTSORT:Daez, Mikael}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1988]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] {{stub|Artista|Pilipinas}} tnhhx4nb5mc52h5fgof05hn15su7m47 0 231888 2200806 1833337 2026-04-02T14:24:08Z Mayivobkal 160592 2200806 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Daniel Kenji Matsunaga | image = Shake, Rattle and Roll XV Official Trailer - Daniel Matsunaga.jpg | birth_date = {{Birth date and age|1988|11|28}}<ref name="Daniel Matsunaga">{{cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm3782081/|title=Daniel Matsunaga|website=IMDb}}</ref> | birth_place = [[Brasilia]], [[Brazil]] | birth_name = Daniel Kenji Matsunaga <ref name=" Daniel Matsunaga "/> | occupation = modelo, [[aktor]], punong-abala, atleta | nationality = Braziliano | height = {{height|m=1.85}} | yearsactive = 2009–kasalukuyan | partner = 1 }} Si '''Daniel Matsunaga''' (Hapones:ダニエル 松永, ipinanganak Nobyembre 28, 1988) ay isang modelo at artistang Braziliano-Hapon. Nakilala siya sa [[Pilipinas]] nang lumabas siya sa magasin na Cosmopolitan Philippines noong Setyembre 2009 ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1988]] [[Kategorya:Mga Brasileño]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Brasil]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Showbiz sa Pilipinas]] 2outswbjm999obc8ojc9bgrmr4r9qil 0 231932 2200783 2140218 2026-04-02T13:48:05Z Mayivobkal 160592 2200783 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Setyembre 2017}} {{Infobox person | name = Boom Labrusca | image = | caption = | birth_name = Anthony Labrusca | birth_date = {{Birth date and age|1976|12|2}} | birth_place = [[Pilipinas]] | othername = Boom | occupation = [[Aktor]], modelo | years_active = 1995-kasalukuyan | children = [[Tony Labrusca]] (1995) | domesticpartner = | website = }} Si '''Boom Labrusca''' (ipinanganak noong Disyembre 2, 1976) ay isang [[aktor]] mula sa Pilipinas na pangkaraniwang napapanood sa ''Banana Split'' sa [[ABS-CBN]]. Noong Oktubre 2010, nagsimula siyang magho-host ng Usapang Lalake sa Studio 23 kasama sina Aran Sese, Jobert Austria at Alex Calleja.<ref>{{Cite web |title=Leading Entertainment and News Network {{!}} ABS-CBN |url=https://www.abs-cbn.com/Feature/Article/8744/An-all-new-Studio-23-this-October-4.aspx |access-date=2026-04-02 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref> == Pilmograpiya == {| class="wikitable sortable" |+ Telebisyon |- ! Taon ! Pamagat ! Ginampanan ! class="unsortable" |Pananda |- | 1995 || ''[[That's Entertainment (TV series)|That's Entertainment]] || Himself || bilang "''Anthony Labrusca''" |- | 1996 || ''[[Gimik]] || Migs || bilang "''Miguel Dela Rosa''" |- | 1997 || ''[[Esperanza (TV series)|Esperanza]] || || |- | 1999 || ''[[G-mik]] || || bilang "''Miguel de la Rosa''" |- | 2005 || ''Txt Tube || Himself || Host; bilang "''Miguel 'Boom' Labrusca''" |- | 2007 || ''[[Codename: Asero]] || Sonic || |- | 2008 || ''[[Ang Babaeng Hinugot Sa Aking Tadyang]] || Greg || |- | 2009 || ''[[Sine Novela]]: [[Ngayon at Kailanman (TV series)|Ngayon at Kailanman]] || William Merador || |- | 2009 || ''[[Nagsimula sa Puso]] || Oliver || |- | 2010 | ''[[Wansapanataym| Wansapanataym: Cara]] || Vener Vernal || |- | 2010–2012 || ''Usapang Lalake || Himself || Host |- | 2011 || ''[[Your Song|Your Song Presents: Kim]] || Dave || "''Pagkat Mahal Kita''" na kabanata |- | 2011 || ''[[Laugh Out Loud (TV series)|Laugh Out Loud]] || Himself || Laugh Team (with the cast of ''Usapang Lalake'') |- | 2011 || ''[[Guns and Roses (TV series)|Guns and Roses]] || Franco Moreno || |- | 2011 | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Passbook]] || Romy || |- | 2011 || ''[[Maria La Del Barrio (Philippine TV series)|Maria La Del Barrio]] || Edwin Marasigan || |- | 2012 || ''[[E-Boy (TV series)|E-Boy]] || Batang Tatang || |- | 2012 || ''[[Aryana (TV series)|Aryana]] || Tilapio || |- | 2012 || ''[[Precious Hearts Romances Presents]]: [[Pintada]] || Quintin || |- | 2013 || ''[[Wansapanataym| Wansapanataym: Teacher's Pest]] || Sining || |- | 2013 || ''[[My Little Juan]] || Bobby || |- | 2013 || ''[[Galema: Anak ni Zuma|Jim Fernandez's Galema, Anak Ni Zuma]] || Louie Villalobos || |- | 2013-present || ''[[Banana Split (TV series)|Banana Split]] || Kanyang sarili || |- | 2014 || ''[[Goin' Bulilit|Goin' Bulilit Presents: The Prodigal Son]] || Luke's Dad || Lenten Special |} {| class="wikitable sortable" |+ Pelikula |- ! Taon ! Pamagat ! Ginampanan ! class="unsortable" |Pananda |- | 1998 | ''[[Labs kita, Okey ka lang?]] | Alvin | bilang "''Miguel Dela Rosa''" |- | 1998 | ''[[Magandang Hatinggabi]] | kaibigan ni Darwin | segment na "''Kuba''" |- | 1998 | ''[[Hiling]] | Jun-Jun | |- | 1998 | ''[[Soltera]] | Edwin | |- | 1999 | ''[[Oo na... Mahal na kung mahal]] | Enad's brother | |- | 2005 | ''[[Gigil]] | Don | Bilang "''Boom Antonio''" |- | 2006 | ''[[Shake, Rattle & Roll 8]] | Julio | "''Yaya''" segment |- | 2012 | ''[[ÜnOfficially Yours]] | Ipe | |- | 2013 | ''[[Bromance: My Brother's Romance]] | Arn-Arn | |} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1976]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] iteomqsl4ohjfim48oalwv7chaxec3v 0 231934 2200790 2138413 2026-04-02T13:53:44Z Mayivobkal 160592 2200790 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Setyembre 2017}} {{Infobox officeholder | name = Alex Castro | image = Alex Castro1.jpg | caption = | office = Bise Gobernador ng [[Bulacan]] | term_start = 30 Hunyo 2022 | term_end = | governor = [[Daniel Fernando]] | predecessor = [[Wilhelmino Sy-Alvarado]] | office1 = Member of the [[Bulacan Provincial Board]] from the [[Legislative districts of Bulacan#4th District|Fourth District of Bulacan]] | term_start1 = 30 Hunyo 2016 | term_end1 = 30 Hunyo 2022 | office2 = Miyembro ng [[Marilao]] Munisipyong Konseho | term_start2 = 30 Hunyo 2007 | term_end2 = 30 Hunyo 2013 | office3 = Sangguniang Kabataan Chairman of Barangay Lias, Marilao, Bulacan | term_start3 = 2002 | term_end3 = 2007 | birth_name = Alexis Collera Castro | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1985|09|27}} | birth_place = [[Quezon City]], [[Philippines]] | alma_mater = [[Far Eastern University]] <small>([[Bachelor of Science|BS]])</small> | yearsactive = 2009-kasalukuyan | agent = [[GMA Artist Center]] (2009–2010)<br>[[Star Magic]] (2010–present) | death_date = | occupation = Modelo, Aktor, Mang-aawit, Politiko | party = [[National Unity Party (Philippines)|NUP]] | otherparty = [[Liberal Party (Philippines)|Liberal]]<br>[[Nationalist People's Coalition|NPC]] | othername = Alex Castro | spouse = {{marriage|Sunshine Garcia|2019}} | children = 2 | homepage = http://www.igma.tv/profile/alexcastro }} Si '''Alex Castro''' ay isang aktor, modelo at mang-aawit mula sa Pilipinas. Nakilala sa pagsali sa ''Are You The Next Big Star?'' ng [[GMA Network]]. Bilang talent, pumirma siya sa GMA Network, ngunit kalaunan ay lumipat sa karibal nitong network na ABS-CBN, pagkatapos ay bumalik sa GMA pagkatapos ng labing-isang taon. ==Pagsalli sa ''Are You The Next Big Star?''== === Resulta === {|class="wikitable" style="text-align: center;" |- !Linggo # !Napiling awitin !Orihinal na umawit !Ranggo # !Resulta |- | Nangungunang 16 |"[[This Love (Maroon 5 song)|This Love]]" |[[Maroon 5]] |15 |Ligtas |- | Nangungunang 14 |"Sabihin Mo Na" |Top Suzara |8 |Ligtas |- | Nangungunang 12 |"Panakip Butas" |[[Hajji Alejandro]] |11 |Ligtas |- | Nangungunang 10 |"[[You Are Not Alone]]" |[[Michael Jackson]] |2 |Ligtas |- | Nangungunang 8 |"[[Nandito Ako]]" |[[Ogie Alcasid]] |3 |Ligtas |- | Nangungunang 7 |"Basang-Basa Sa Ulan" |[[Aegis]] |4 |Nahuhuling 2 |- | Nangungunang 6 |"[[Narda]]"<br>(performed with [[Gian Magdangal]]) |[[Kamikazee]] |1 |Ligtas |- | Nangungunang 4 |"Ang Huling El Bimbo"<br>"[[I'll Be There for You (Bon Jovi song)|I'll Be There for You]]"<br>"Awit ng Kabataan" |[[Eraserheads]]<br>[[Bon Jovi]]<br>[[Rivermaya]] |4<br>2<br>4 |Ikalawang puwesto |- |} ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" | '''Taon''' || '''Pamagat''' || '''Ginampanan''' || '''Himpilan''' |- | rowspan=2|2009 || ''[[Are You The Next Big Star?]] || Kanyang sarili || rowspan=2|[[GMA Network]] |- | ''[[SOP Fully Charged]] || Kanyang sarili |- | rowspan=2|2010 || ''[[Maling Akala|Your Song Presents: Maling Akala]] || Lawrence Peseta || rowspan=17|[[ABS-CBN]] |- | ''[[Wansapanataym|Wansapanataym: Zoila's Valentina]] || Robert / Bobot |- | rowspan=4|2011 || ''[[Precious Hearts Romances Presents]]: [[Mana Po]] || Bob |- | ''[[Mula Sa Puso]] || Thaddeus |- | ''[[Reputasyon]] || Manuel |- | ''[[Wansapanataym|Wansapanataym: Darmo Adarna]] || Migs |- | 2011–kasalukuyan || ''[[ASAP]] || Kanyang sarili |- | rowspan=5|2012 || ''[[Mundo Man ay Magunaw]] || Mike Sarmiento |- | ''[[Kahit Puso'y Masugatan]] || Christian Morales |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Gong]] || Eddie |- | ''[[Precious Hearts Romances Presents]]: [[Paraiso (TV series)|Paraiso]] || Albert Ramirez |- | ''[[Wansapanataym|Wansapanataym: I'll Be Home For Christmas]] || Joseph |- | rowspan=4|2013 || ''[[Wansapanataym|Wansapanataym: Si Paolo At Si Apollo]] || Apollo |- | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Dream House]] || Luis |- | ''[[Annaliza]] || Cedrick Francisco |- | ''[[Maria Mercedes]] || Anthony Figueras |- | 2014 || ''[[Moon of Desire]] || Diego |} ===Pelikula=== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan !! Kompanya |- | 2014 || ''[[Maybe This Time]] || Patrick || [[Viva Films]]<br>[[Star Cinema]] |- | rowspan=2|2013 || ''[[Call Center Girl]] || Martin || [[Star Cinema]]<br>[[Skylight Films]] |- | ''[[The Bride and the Lover]] || Matteo || rowspan=2|[[Regal Films]] |- | 2012 || ''[[Shake, Rattle & Roll 14]] || Private Hilario Tabios |- | rowspan=4|2008 || ''[[My Best Friend's Girlfriend]] || Jun || | [[GMA Films]]<br>[[Regal Films]] |- | ''Manay Po! 2:Overload || Rainier || | [[Regal Films]] |- | ''[[One True Love]] || Mike || | [[GMA Films]]<br>[[Regal Films]] |- | ''Desperadas 2 || Norman || | [[Regal Films]] |} ==Mga link na panlabas== * {{IMDb name|2914613}} {{BD|1985||Castro, Alex}} [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] o33kjxet0xgt5b6yuhht3fhfo1cvzak 0 231938 2200812 2146978 2026-04-02T14:31:30Z Mayivobkal 160592 2200812 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} {{Infobox person | name = Enchong Dee | image = Enchong Dee at the Star Magic Tour, April 2011.jpg | caption = Si Dee sa Paglilibot ng Star Magic noong Abril 2011 | birth_name = Ernest Lorenzo Velasquez Dee | birth_date = {{birth date and age|1988|11|05}} | birth_place = [[Lungsod ng Naga]], [[Camarines Sur]], [[Pilipinas]] | other_names = Enchong Dee, ELD | occupation = [[Aktor]], modelo, manlalangoy | nationality = [[Mga Pilipino|Pilipino]] | alma_mater = [[De La Salle University-Manila]] | years_active = 2006–kasalukuyan | height = {{height|m=1.75}} }} Si '''Enchong Dee''' (ipinanganak noong Nobyembre 5, 1988) ay isang aktor, modelo at manlalangoy mula sa Pilipinas. Nagtapos si Dee sa Naga Hope Christian School noong 2005 at pagkatapos ay nagtapos ng mas mataas na edukasyon sa De La Salle University sa Maynila, kung saan nakakuha siya ng degree sa political science noong 2009. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Taon ! Pamagat ! Ginampanan ! Himpilan |- | rowspan="4"|2007 | ''[[Komiks|Komiks Presents]]: <small>[[Pedro Penduko at ang mga Engkantao]]</small> | Mark | rowspan="36"|[[ABS-CBN]] |- | ''[[Your Song|Your Song Presents]]: [[List of Your Song episodes|<small>''Tulak ng Bibig''</small>]] | Marlon |- | ''[[Lastikman|Mars Ravelo's Lastikman]] | Rafael "Raffy" Gipit |- | ''[[Star Magic Presents]]: <small>[[Abt Ur Luv| Abt Ur Luv:Ur Lyf 2]] </small> | Blue Mangubat |- | rowspan="4"|2008 | ''[[Star Magic Presents]]: <small>[[Astigs| Astigs in Haay...Skul Lyf]] </small> | Ipe |- | ''[[Star Magic Presents]]: <small>[[Astigs| Astigs in Luvin' Lyf]] </small> | Epi |- |''[[My Girl]] | Nico Legaspi |- | ''[[Your Song|Your Song Presents]]: [[Your Song: My Only Hope|<small>''My Only Hope''</small>]] | Juanito "Jhun" Dimaano Jr. |- | 2009–kasalukuyan | [[ASAP|ASAP 18]] | Kanyang sarili |- | rowspan="4"|2009 | ''[[Komiks|Komiks Presents]]: <small>[[Nasaan Ka Maruja|Mars Ravelo's: Nasaan Ka Maruja?]]</small> | Brian Lozano |- | ''[[Your Song|Your Song Presents]]: <small>[[Your Song: Boystown|Boystown]] </small> | Arnel Dela Cruz |- | ''[[Tayong Dalawa]] | David Anthony Garcia III |- | ''[[Katorse]] | John Joseph "Jojo" Wenceslao |- | rowspan="8"| 2010 | ''[[Your Song|Your Song Presents]]: <small>[[Your Song: Love Me, Love You|Love Me, Love You]] </small> | Water Boy |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: <small>''Kariton''</small>]] | [[Efren Penaflorida]] |- | ''[[Tanging Yaman]] | Jose Mari "Jomari" Buenavista |- | ''[[Magkaribal]] | Caloy Javier |- | ''[[Your Song|Your Song Presents: <small>Andi</small>]] | Nico Mariveles |- | ''[[Wansapanataym| Wansapanataym: <small>Ali Badbad en da Madyik Banig</small>]] | Ali Badbad |- | ''[[Shout Out!]] | Kanyang sarili |- | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: <small>''Parol''</small>]] | Toto |- | rowspan="3"| 2011 ||''[[Your Song|Your Song Presents: <small>Kim</small>]] | Manny |- | ''[[Mara Clara]] | ''Cameo'' |- | ''[[Maria La Del Barrio (Philippine TV Series)|Maria La Del Barrio]] | Luis Fernando Dela Vega |- | 2012-13 || ''[[Ina, Kapatid, Anak]] | Ethan Castillo |- | 2013 || ''[[Muling Buksan Ang Puso]] | Leonel Beltran |- | rowspan="3"|2014 || ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Orasan]] || Johnny |- | [[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: <small>Alak</small>]] || Paul |- | [[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo: <small>Paano Na Ang Pangarap?</small>]] || Rolly |- | rowspan="3"| 2015 || [[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo: <small>Sa Aking Pag-gising</small>]] || Dino |- | [[Wansapanataym | Wansapanataym: <small>My Kung Fu Chinito</small>]] || Diego Calasiao |- | [[Pinoy Big Brother: 737]] || Houseguest/Host |- | 2015 || [[Nathaniel]] || Angel Eldon |- | rowspan="2"| 2017 || [[A Love to Last]] || Andrew Agoncillo |- | [[Maalaala Mo Kaya | Maalaala Mo Kaya: Rehab Center]] || Jeck |- | 2018 || [[The Blood Sisters (TV series)|The Blood Sisters]] || Samuel Hechanova |} ===Pelikula=== {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Taon ! Pelikula ! Ginampanan ! Kompanya |- | rowspan="2"|2009 || ''[[BFF (film)|BFF (Best Friends Forever)]]'' || Paco || [[Star Cinema]] |- | ''Paano Ko Sasabihin?'' <ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbn.com/Feature/Article/5374/Enchong-Dee-talks-about-his-torrid-kissing-scene-with-Erich-Gonzales-in-Paano-Ko-Sasabihin-.aspx |title=Enchong Dee talks about his torrid kissing scene with Erich Gonzales in ‘Paano Ko Sasabihin?’ |publisher=ABS-CBN.com |date=2009-10-27 |accessdate=2010-11-10 |archive-date=2010-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808151535/http://www.abs-cbn.com/Feature/Article/5374/Enchong-Dee-talks-about-his-torrid-kissing-scene-with-Erich-Gonzales-in-Paano-Ko-Sasabihin-.aspx |url-status=dead }}</ref> || Mike || [[Star Cinema|Cinema One Originals]] |- | rowspan="2"|2010 || ''[[Sa 'Yo Lamang]]'' <ref>{{cite web |url=http://www.abs-cbn.com/Feature/Article/7252/Enchong-Dee-looks-forward-to-working-with-Christopher-de-Leon-in-the-movie-Sa-yo-Lamang-.aspx |title=Enchong Dee looks forward to working with Christopher de Leon in the movie ‘Sa ‘yo Lamang’ |publisher=ABS-CBN.com |date=2010-04-20 |accessdate=2010-11-10 |archive-date=2010-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100423135108/http://www.abs-cbn.com/Feature/Article/7252/Enchong-Dee-looks-forward-to-working-with-Christopher-de-Leon-in-the-movie-Sa-yo-Lamang-.aspx |url-status=dead }}</ref> || James Alvero || rowspan="3"| [[Star Cinema]] |- | ''[[I Do (2010 film)|I Do]]'' || Lance Anderson Tan |- | rowspan=2| 2012 || ''[[The Reunion (2012 film)|The Reunion]]'' || Lloyd |- | ''[[The Strangers (2012 film)|The Strangers]]'' || Dolfo || {{ubl|Quantum Films|MJM Productions|[[Star Cinema]]}} |- | rowspan=3| 2013 || ''[[Four Sisters and a Wedding]]'' || CJ Salazar || [[Star Cinema]] |- | ''[[Tuhog]]'' || Caloy Sicat || rowspan="2"|[[Star Cinema|Skylight Films]]{{ubl}} |- | ''[[Call Center Girl]]'' || Vince Sandoval |- | rowspan=1| 2014 || ''[[Once A Princess]]'' || Leonard Jamieson || {{ubl|[[Regal Films]]|[[Skylight Films]]}} |- | rowspan=3| 2016 || ''Lila'' || || Sinag Maynila Film Festival<ref>{{cite web|title=LILA|url=http://sinagmaynilafilmfestival.com/lila-by-gino-santos/|website=Sinag Maynila Film Festival|accessdate=6 April 2016|date=10 March 2016|archive-date=8 Abril 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408055513/http://sinagmaynilafilmfestival.com/lila-by-gino-santos/|url-status=dead}}</ref> |- | ''I Love You to Death'' || || [[Regal Films]] |- | ''[[Mano Po 7: Tsinoy]]'' || Wilson "Son" Wong Jr. || [[Regal Entertainment]] |} ===Bidyong Musika=== {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Taon ! Awitin ! Umawit ! Direktor |- | 2013 || "Chinito" || [[Yeng Constantino]] || Avid Liongoren |- |2014 |"Chinito Problems" |rowspan="4" |Enchong Dee |Jasper Salimbangon |- |2015 |"Seloso" |Jemimah Dadula |- |2015 |"Step No Step Yes" | |- |2015 |"Isip O Puso" | |} ==Karangalan at Nominado== {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" | '''Taon''' || '''Nagbigay ng Parangal''' || '''Parangal''' || '''Resulta''' |- | 2009 || [[ASAP (variety show)|ASAP Pop Viewer's Choice Awards]] || ''Pop Male Fashionista'' || {{nom}} |- | 2010 || Gawad PASADO || Pinakapasadong Kabataan || {{won}} |- | 2010 || [[2010 GMMSF Box-Office Entertainment Awards|41st Guillermo Mendoza Memorial Foundation Awards]] || ''Most Promising Love Team'' kasama si [[Erich Gonzales]]<ref name=GMMSF_2010>[http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/06/24/10/abs-cbn-big-winner-gmmsf-entertainment-awards "ABS-CBN big winner at GMMSF Entertainment Awards"]. ''ABS-CBN News''. Retrieved 2014-05-21.</ref> || {{won}} |- | 2010 || Star Awards for Movies || ''New Movie Actor'' para sa ''Paano Ko Sasabihin?'' || {{nom}} |- | 2010 || FAMAS Awards || ''German Moreno Youth Achievement Award'' || {{won}} |- | 2010 || Star Magic Ball || ''Star Magic Ball's Most Romantic Couple ''kasama si [[Erich Gonzales]] || {{won}} |- | 2010 || [[ASAP (variety show)|ASAP Pop Viewer's Choice Awards]] || ''Pop Male Fashionista'' || {{nom}} |- | 2010 || [[ASAP (variety show)|ASAP Pop Viewer's Choice Awards]] || ''Pop Fans Club for Loveteam ''kasama si [[Erich Gonzales]] || {{nom}} |- | 2010 || [[ASAP (variety show)|ASAP Pop Viewer's Choice Awards]] || ''Pop Loveteam ''kasama si [[Erich Gonzales]] || {{nom}} |- | 2010 || 41st Box Office Entertainment Awards || ''Most Promising Love Team of the Year'' kasama si [[Erich Gonzales]] || {{won}} |- | 2011 || Barkada Choice Awards || ''Choice Male Icon'' || {{nom}} |- | 2011 || Barkada Choice Awards || ''Choice Actor of the Year'' para sa ''Maalaala Mo Kaya: Parol'' || {{won}} |- | 2011 || Barkada Choice Awards || ''Choice Breakthrough Artist of 2010'' || {{won}} |- | 2011 || Gawad PASADO || Pasadong Katuwang Aktor para ''Sa'yo Lamang'' || {{won}} |- | 2011 || Star Awards for Movies || ''Movie Supporting Actor of the Year ''para sa ''Sa'yo Lamang'' || {{nom}} |- | 2011 || [[ASAP (variety show)|ASAP Pop Viewer's Choice Awards]] || ''Pop Male Fashionista'' || {{nom}} |- | 2011 || [[ASAP (variety show)|ASAP Pop Viewer's Choice Awards]] || ''Pop Pin Up Boy'' || {{won}} |- | 2011 || [[ASAP (variety show)|ASAP Pop Viewer's Choice Awards]] || ''Pop Fans Club for Loveteam ''kasama si [[Erich Gonzales]] || {{nom}} |- | 2011 || Star Magic Ball || ''Star Magic Ball's Most Favorite Couple'' kasama si [[Erich Gonzales]] || {{won}} |- | 2011 || Golden Screen TV Awards || ''Outstanding Performance by an Actor in a Single Drama/Telemovie Program'' para sa ''Maalaala Mo Kaya: Parol'' || {{nom}} |- | 2011 || Star Awards for TV || ''Best Single Performance by an Actor ''para sa ''Maalaala Mo Kaya: Parol'' || {{won}} |- | 2012 || Gawad TANGLAW || ''Best Performance by an Actor (Single Performance)'' para sa ''Maalaala Mo Kaya: Parol'' || {{won}} |- | 2012 || [[2012 GMMSF Box-Office Entertainment Awards|43rd Guillermo Mendoza Memorial Foundation Awards]]<ref>[http://www.pep.ph/news/33760/this-week-in-photo-news/1/1#focus "Vice Ganda named Phenomenal Box-Office Star; Derek Ramsay is Box-Office King while Anne Curtis and Cristine Reyes share Box-Office Queen title"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150701165446/http://www.pep.ph/news/33760/this-week-in-photo-news/1/1#focus |date=2015-07-01 }}. ''Pep.ph''. Retrieved 2014-05-20.</ref> || ''Best Loveteam for TV and Movies'' kasama si [[Erich Gonzales]] || {{won}} |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga link na panlabas== *[http://www.doha-2006.com/gis/SPORTS/CO/IGCOParticipantInfo.aspx-Register=5853870.html Pahina ng atleta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071010052343/http://www.doha-2006.com/gis/SPORTS/CO/IGCOParticipantInfo.aspx-Register=5853870.html |date=2007-10-10 }} sa Palarong Asyano *{{IMDb name|2475907}} {{DEFAULTSORT:Dee, Enchong}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1988]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Intsik]] [[Kategorya:Mga Bikolano]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga YouTuber sa Pilipinas]] i0pmdj7pub35cwc4hrpvir09lx0dv2u 0 237179 2200788 2172145 2026-04-02T13:51:21Z Mayivobkal 160592 2200788 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Albie Casiño | image = <!--must be image on en.wikipedia or commons--> | alt = | caption = | birth_name = Alan Benedict Lee Casiño | birth_date = {{birth date and age|1993|5|14}} | birth_place = [[Makati City]], [[Philippines]] | nationality = Filipino | other_names = Albie Casiño | occupation = Actor, Model | years_active= 2009–kasalukuyan | agent = [[Star Magic]] (2009–2013) | education = [[La Salle Greenhills]]<br>[[De La Salle–College of Saint Benilde]] | height = {{height|m=1.78}} | children = 1 }} Si '''Alan Benedict "Albie" Lee Casiño''' o mas kilala bilang '''Albie Casiño''' ay ipinanganak noong Mayo 14, 1993. Isa siyang Pilipinong aktor na naging popular pagkatapos bumida sa palabas na '''[[Mara Clara]]''' noong 2010. Noong Agosto 2015, isiniwalat ni Casiño ang kanyang pakikipaglaban sa attention deficit hyperactivity disorder o ADHD, na binanggit ito bilang dahilan ng kanyang pag-alis sa ABS-CBN. ==Filmography== ===Television=== {|class="wikitable" style="font-size: 100%;" ! Year ! Title ! Role ! Network |- | 2025 | ''It's Okay To Not Be Okay'' | Junjun Martinez | [[Kapamilya Channel]], [[A2Z]], [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | 2014 | ''[[Confessions of a Torpe]]'' |Jack Malaqui | [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | 2013 | ''[[Cassandra: Warrior Angel]]'' |Jude Solcruz | [[TV5 (Philippines)|TV5]] |- | rowspan=2|2012 | ''[[Happy Yipee Yehey!]]'' | Guest <small>with [[Sam Concepcion]] and [[Young JV]]</small> | [[ABS-CBN]] |- | ''[[Maynila (TV series)|Maynila: Ang Choosy Mong Heart]]'' | Danny | [[GMA Network]] |- | rowspan=3|2011 | ''[[100 Days to Heaven]]'' | Reggie | rowspan=3|[[ABS-CBN]] |- | ''[[Wansapanataym| Wansapanataym: Wallet]]'' | Vincent |- | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Toga]]'' | Phil Lipp Peene |- | 2010 | ''[[Maynila (TV series)|Maynila: Misa de Gallo]]'' | Mart | [[GMA Network]] |- | 2010-2011 | ''[[Mara Clara (2010 TV series)|Mara Clara]]'' | Christian Torralba | rowspan=2|[[ABS-CBN]] |- | 2010 | ''[[Your Song (TV series)|Your Song Presents:]] [[Gimik 2010]]'' | Albie Marquez |} ===Film=== {|class="wikitable" style="font-size: 100%;" ! Year ! Title ! Role ! Film Production ! Notes |- | 2014 || ''[[Somebody to Love (2014 film)|Somebody to Love]]'' || || [[Regal Entertainment]] || |- | rowspan=2|2012 || ''[[Shake, Rattle & Roll 14]]'' || Neil || Regal Entertainment || |- | "[[The Animals (2012)|The Animals]]" || Jake || Cinemalaya Foundation <br> Stained Glass Production ||[[8th Cinemalaya Independent Film Festival]] |- | 2011 || ''[[Aswang (2011 film)|Aswang]]'' || Gabriel || rowspan=2|[[Regal Films]] || |- | 2009 || ''[[Shake, Rattle & Roll 11]]'' || George || |} == Awards == {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; ;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! Year ! Category ! Award ! Work ! Result |- | 2011 || Best Awesome Young Actor || [[Yahoo!| Yahoo! Philippines]] OMG! Awards || [[Mara Clara (2010 TV series)|Mara Clara]] || {{Won}} |- |} {{BD|1993||Casiño, Albie}} [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] qu0rabyboev18d2zzwq33k5w7gqayb2 0 239790 2200767 1833273 2026-04-02T13:30:15Z Mayivobkal 160592 2200767 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ken Alfonso | image = Ken Alfonso at the Cast of Kailan Ba Tama Ang Mali.jpg | caption = | birth_name = Kennedy Dela Cruz Alfonso | birth_date = {{birth date and age|1990|2|20}} | birth_place = [[Antipolo]], [[Rizal]], [[Pilipinas]] | other_names = Ken, Kennedy | occupation = [[Aktor]], Manganganta | years_active = 2011-kasalukuyan | height = {{height|m=1.8}} | network = | website = }} Si '''Kennedy Dela Cruz Alfonso''' o '''Ken Alfonso''' ay (ipinanganak noong Pebrero 20, 1990 sa [[Lungsod ng Antipolo]], [[Rizal]] sa [[Pilipinas]]) ay isang artista, modelo at manganganta. Lumabas siya kasama sina Janice Hung, Solenn Heussaff, Julianne Lee, Kate Valdez, Zoren Legaspi, at Glaiza de Castro kasama ng iba pang cast. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse;” |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! colspan="5" style="background: LightSteelBlue;" | Telebisyon |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" | '''Taon''' || '''Pamagat''' || '''Ginampanan''' |'''Sulat'''|| '''Himpilan''' |- | 2014 || ''[[Magpakailanman|Magpakailanman: Krimen sa Ngalan ng Puri]]'' || Billy |Episode Guest|| rowspan="13" | [[GMA Network]] |- | rowspan=7 | 2015 || ''[[Kailan Ba Tama ang Mali?]]'' || Thomas Alejandro |Supporting cast |- | ''[[Maynila (teleserye)|Maynila: My Bodyguard]]'' || |Episode Guest |- | ''[[Pari 'Koy]]'' || Ram | rowspan="2" |Guest cast |- | ''[[The Rich Man's Daughter]]'' || Lester |- | ''[[Magpakailanman|Magpakailanman: Misis Vs Beki]]'' || Patrick |Episode Guest |- | ''[[Destiny Rose]]'' || Aris |Supporting cast |- | ''[[Magpakailanman|Magpakailanman: Paskong Malamig ang Puso]]'' || Leo | rowspan="2" |Episode guest |- | 2016 || ''[[Karelasyon]]'' || Dennis |- | 2016; 2017 | ''[[Encantadia (seryeng pantelebisyon ng 2016)|Encantadia]]'' || Gamil |Guest cast |- | rowspan="2" |2016 || ''[[Dear Uge|Dear Uge: Ms. Fortune Teller]]'' || Prince | rowspan="2" |Episode Guest |- | ''[[Magpakailanman|Magpakailanman: Davao Bombing: Mga kuwento ng pag-asa - Part 1 / Part 2]]'' || Ericson |- | 2017 || ''[[My Love from the Star (2017 TV series)|My Love from the Star]]'' || Lester Hernandez |Supporting cast |} {{BD|1990||Alfonso, Ken}} [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} qcgn7tdpcxu507vgvfcfyyy7s7tavhs 0 239906 2200795 1975168 2026-04-02T13:58:11Z Mayivobkal 160592 2200795 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Setyembre 2017}} {{Infobox person/Wikidata}} Si '''Bryan Benedict Anastaciao''' o '''Bryan Benedict''' ay (ipinanganak noong [[Setyembre]] 27, 1991 sa [[Lungsod ng San Juan]], [[Kalakhang Maynila]]). Ay isang artista sa [[Pilipinas]] na nadiskubre sa [[Protégé: The Battle For The Big Artista Break]]. Tangkad 1.75 (5&nbsp;ft 8). Siya ay isang Magna cum laude graduate ng BSC Tourism Management sa Far Eastern University at kasalukuyang nagtatrabaho bilang isang freelance actor at isang part-time na propesor sa kolehiyo. {{DEFAULTSORT:Benedict, Bryan}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1991]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] {{Pilipinas-artista-stub}} joequn98cqe37m3x1uum3xdhrtpbo3x 0 242355 2200772 2158067 2026-04-02T13:31:55Z Mayivobkal 160592 2200772 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Jay Arcilla | image = Jay Arcilla - 2019 (cropped).jpg | caption = Si Arcilla noong 2019 | birth_name = Ruel Julian Peter P. Arcilla | birth_date = {{birth date and age|1996|5|21}} | birth_place = [[Lungsod San Pablo]], [[Laguna]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = Jay, Jayjay, Mr. Jayjay, Ruel, Julian | occupation = YouTube celebrity, YouTube sensation, modelo, mananayaw | known_for = That's My Bae (Jayjay Arcilla), StarStruck (season 6) Team Believe | years_active = 2013–present | height = {{height|m=1.73}} | partner = 1 | website = {{Instagram|officialjayarcilla}} }} '''Ruel Julian Peter Arcilla''' o sa simpleng '''Jay Arcilla''' ay (ipisinilang noong Mayo 21, 1996 sa [[Lungsod San Pablo]] sa [[Laguna]]) ay isang [[YouTube]] celebrity, YouTube sensation (Dubsmash), modelo at mananayaw ay kilalang isa sa mga bahagi nang That's Mae Bae sa [[Eat Bulaga!]]. Siya ang unang unang representative nang segment. <ref>http://www.gmanetwork.com/entertainment/gma/photos/2015-07-16-/17654/Mga-Lalaking-nag-viral-ang-videos-sa-Internet-kasali-sa-Thats-My-Bae-ng-Eat-Bulaga</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.granslive.com/#!/videos/bglNsg9FMgU |title=Archive copy |access-date=2015-09-21 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923040021/http://www.granslive.com/#!/videos/bglNsg9FMgU |url-status=dead }}</ref> ==Personal na buhay== Tubong taga Laguna si Jay nakagisnan niya ang lungsod ng San Pablo sa idad 19 taong gulang, Nag-audition siya sa [[Eat Bulaga!]] sa segment nang That's My Bae (Twerk It Dance Contest) siya ang pinakaunang pumasok o sumabak kasama pa ang kanyang mga nakasabay na sina Miggy Tolentino at Tommy Peñaflor, nag-audition din siya sa StarStruck nang season 6. <ref>http://www.gmanetwork.com/entertainment/gma/photos/2015-07-15/981/Mga-bagong-crush-ng-bayan-Eat-Bulagas-Thats-My-Bae-Contestants</ref><ref>http://www.gmanetwork.com/entertainment/gma/photos/2015-09-03/18562/Thats-My-Bae-Contestant-Jay-Arcilla-pasok-sa-Top-35-ng-StarStruck</ref> ;That's My Bae: Eat Bulaga!, Post Si Jay ay isa sa mga kalahok nang That's My Bae. Ngunit pito lamang na lalaking representatives ang maglalaban laban kaya't hindi siya nakaabot nang Semi finals hanggang Grand finals dahil sa StarStruck (season 6). ;Team Believe: StarStruck (season 6), Post Si Jay ay napabilang sa top 28 finalist nang [[StarStruck]] siya ay napunta sa Team Believe na kung saan lahat nang mapipiling 14 contestant ay hahatiin sa dalawa ang Team Dream at Team Believe sa nalalapit na mga ilang rounds dito lang sila makakaabot sa tinatawag na Survive, o ligtas sa elimination round Si Jay ay kasalukuyang nakabilang sa Team Believe nang StarStruck. ==Telebisyon== {|class="wikitable" style="font-size:100% |'''Taon''' |'''Pamagat''' |'''Ginampanan''' |'''Himpilan''' |- | rowspan="2"| 2015 || ''[[Eat Bulaga!]]'' || That's My Bae (Jayjay) / Himself || rowspan="9"| [[GMA Network]] |- | ''[[StarStruck (season 6)|StarStruck VI]]'' || Himself / Contestant / First Avenger |- | rowspan="11"| 2016 || ''[[Buena Familia]]'' || Marco ([[StarStruck (season 6)|StarStruck VI: Immersion Role]]) |- | ''Little Nanay'' || Reggie Cubrador |- | ''[[Dear Uge|Dear Uge: No Way, I'm Gay?!]]'' || Miguel |- | ''[[Naku, Boss Ko!]]'' || Emil |- | ''[[Magpakailanman]]'' || Jeydon |- | ''[[Magpakailanman]]'' || Jay |- | ''[[Alyas Robin Hood]]'' || Louie Mayuga |- | ''Wagas'' || Rommel || [[GMA News TV]] |- | ''[[Karelasyon|Karelasyon: Three men attracted to the woman]]'' || James || rowspan=4|[[GMA Network]] |- | ''[[Dear Uge|Dear Uge: May–December Love Affairs]]'' || Julio |- | ''[[Usapang Real Love|Usapang Real Love: Perfect Fit]]'' || Kristoff |- | rowspan=4|2017 || ''[[Celebrity Bluff]]'' || Himself/Performer |- | ''Taste Buddies'' || Himself / Guest || [[GMA News TV]] |- | [[Dear Uge]] || Pocholo || rowspan=3|[[GMA Network]] |- | ''[[Impostora (seryeng pantelebisyon ng 2017)|Impostora]]'' || Nurse Alvin |- | rowspan=2| 2018 || ''[[Contessa]]'' || Jonas Zamora |- | ''Wagas: #Kambal ko'y Engkanto'' || Joseph || [[GMA News TV]] |- | 2020 || ''[[Magpakailanman|Magpakailanman: Tanging Ina ng Lahat (The Amelia Calma Story)]]'' || Ronaldo || [[GMA News TV]] |} ==Sanggunian== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Arcilla, Jay}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga TikToker sa Pilipinas]] 6dsyhy0sf65oxi9z0gyygsjwu2ook9j 0 263287 2200775 2164923 2026-04-02T13:33:45Z Mayivobkal 160592 2200775 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Christian Bables | image = | caption = | birth_name = Christian Mercurio Bables | birth_date = {{birth date and age|1992|12|6}} | birth_place = [[Bacoor]], [[Cavite]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = Barbs, Christian | occupation = [[Aktor]], modelo | years_active = 2015–kasalukuyan | known_for = Barbs | agent = [[Star Magic]] | height = {{height|m=1.75}} | spouse = | children = | website = }} Si '''Christian Mercurio Bables''', (ay ipinanganak noong ika Disyembre 6, 1992 sa [[Bacoor]], [[Cavite]], [[Pilipinas]]), ay isang aktor at modelo sa Pilipinas, siya kilala sa pagtanggap nang Best Supporting Actor sa Die Beautiful bilang Barbs kasama niya rito si [[Paolo Ballesteros]] at iba pa. At nakabilang sya sa palabas na I Love You to Death.<ref>http://news.abs-cbn.com/entertainment/12/30/16/why-christian-bables-accepted-die-beautiful-role</ref><ref>https://pelikulamania.com/2016/12/29/get-to-know-christian-bables-barbs-in-die-beautiful-and-how-he-got-the-role</ref><ref>http://www.philstar.com/entertainment/2017/01/10/1661126/christian-spirit-happy-not-gay</ref> Noong 2021, nanalo ng Best Actor award sa Metro Manila Film Festival, 5th Eddy’s Choice Awards, at 19th Asian Film Festival para sa pelikulang ''Big Night!''. ==Pilmograpiya== ===Pelikula=== {|class="wikitable" !Year !!Title !!Role !!Producer |- | 2011 || ''Anino'' || || |- | 2014 || ''Bang Bang Alley'' || Marco ||Nimbus Film, Curve Entertainment |- | rowspan=2| 2016 || ''I Love You to Death'' || Apol || [[Regal Entertainment]] |- | ''[[Die Beautiful]]'' || Barbs Cordero || [[Regal Entertainment]]/ IdeaFirst Company |- | rowspan=2| 2017 || ''[[Finally Found Someone]]'' || Noah Alcala || [[Star Cinema]] |- | ''[[The Ghost Bride]]'' || David Chao || [[Star Cinema]] |- | rowspan=2| 2018 || ''Recipe For Love'' || Calixto "Calix" Marcel || [[Regal Entertainment]] |- | ''[[Signal Rock]]'' || Intoy Abakan || CSR Films and Regal Entertainment |- | 2019 || ''[[The Panti Sisters]]'' || Samuel Panti || Black Sheep, The Idea First Company, ALV Productions |- | rowspan="2" |2021 |''Bekis On The Run'' |Donald |Viva Films |- |''Big Night!'' |Panfilo Macaspac Jr. / Dharna |Cignal Entertainment, The Idea First Company, Octobertrain Films and Quantum Films |- |2022 |''Mahal Kita, Beksman'' |Dali |Viva Films, The Idea First Company, ALV Productions |- |2023 |''Ten Little Mistresses'' |Lady G/H |Prime Video, The Idea First Company, Quantum Films |} ===Telebisyon=== {|class="wikitable" !Year !!Title !!Role !!Network |- | 2015 || ''[[Nasaan Ka Nang Kailangan Kita]]'' || Dwayne || [[ABS-CBN]] |- | rowspan=2| 2017 || ''[[Magpakailanman]]'' || Ramon Burce || [[GMA Network]] |- | ''[[Maalaala Mo Kaya | Maalaala Mo Kaya: Salamin]]'' || Reuben "Ben" Hernandez|| rowspan=2| [[ABS-CBN]] |- | 2018 || ''[[Halik (seryeng pantelebisyon)|Halik]]'' || Barry Sebastian |- | 2025 || ''Saving Grace: The Untold Story'' || Chito Sumilong|| [[Kapamilya Channel]], [[A2Z]], [[TV5]] |} == Karangalan == * Metro Manila Film Festival Awards for Winning Best Supporting Actor == Tingan rin == * [[Paolo Ballesteros]] * [[IC Mendoza]] * [[RK Bagatsing]] == Sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na kawing == {{IMDb name|8263621}} {{usbong|Tao|Artista|Pilipinas}} {{DEFAULTSORT:Bables, Christian}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1992]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] aw0pmonr8togwpgls0knghmjoftavaz 0 265634 2200748 2089847 2026-04-02T12:59:03Z Mayivobkal 160592 2200748 wikitext text/x-wiki {{for|kapatid na aktor|Paolo Gumabao}} {{BLP sources|date=Hunyo 2017}} {{Infobox person | name = Marco Gumabao | image = | alt = | caption = | birth_name = Marco Imperial Gumabao | birth_date = {{birth date and age|1994|8|14}} | birth_place = [[Makati]], [[Pilipinas]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Pilipinas|Pilipino]] | other_names = | known_for = | occupation = [[Aktor]], Modelo | years_active = 2012–kasalukuyan | spouse = | partner = | height = {{height|m=1.8}} | website = }} Si '''Marco Gumabao''' (ipinanganak 14 Agosto 1994) ay isang artista sa [[Pilipinas]]. Siya ay isang modelo para sa Philippine-based international clothing brand na Bench's underwear and swimwear collection para sa mga lalaki. ==Pilmograpiya== ===Pelikula=== {| class="wikitable sortable" |+ ! Year ! Title ! Role ! class="unsortable" | Notes |- | 2014 | ''[[She's Dating the Gangster (film)|She's Dating the Gangster]]'' | young Stephen | |- | 2015 | ''[[Just the Way You Are (2015 film)|Just the Way You Are]]'' | Skye | |- | 2016 | ''[[Love Me Tomorrow (film)|Love Me Tomorrow]]'' | Carlos | |- | rowspan="3"| 2018 | ''Abay Babes'' | TBA | |- | ''Para sa Broken Hearted'' | RJ | |- | ''[[Aurora (2018 film)|Aurora]]'' | TBA | |- | TBA | ''[[Ulan (film)|Ulan]]'' | TBA | ''Filming'' |} ===Telebisyon=== {| class="wikitable" |- ! Year ! Show ! Role ! class="unsortable" | Notes |- | 2012 | ''[[Toda Max]]'' | Marco Ugoy-Ugoy | Uncredited role <br> Episode: "Grand Opening of Tol and Justin's Restaurant" |- | 2012–16 | ''[[Luv U]]'' | JB Arellano | main role (season1) |- | rowspan="2"| 2013 | ''[[Kailangan Ko'y Ikaw (TV series)|Kailangan Ko'y Ikaw]]'' | Ian Velasquez | supporting role |- | ''[[Wansapanataym]]'' | Arnel | Episode: "Moomoo Knows Best" |- | 2014–15 | ''[[Forevermore (TV series)|Forevermore]]'' | JC | recurring role |- | 2015–16 | ''[[Ningning]]'' | Pido Cruz | supporting role |- | rowspan="2" | 2016 | ''[[Tubig at Langis]]'' | Christopher "Tope" Nieves-Magdangal | supporting role |- | ''[[Magpahanggang Wakas]]'' | Zachary "Zach" Flores | supporting role |- | rowspan="2"| 2017–18 | ''[[Pusong Ligaw]]'' | Nathan Ruiz | guest role |- | ''[[Hanggang Saan]]'' | Archie | supporting role |- | rowspan="2"| 2018 | ''[[Ang Probinsyano]]'' | Jose Rafael "Joel" T. Olegario | guest role (season 3)<ref name=memorable-cast>{{cite news | url=http://entertainment.abs-cbn.com/tv/shows/angprobinsyano/photos/albums/128082517-look-100-most-memorable-stars-who-joined-fpjs-ang-probinsyano | title=LOOK: 100 Most Memorable Stars Who Joined FPJ's Ang Probinsyano | publisher=''[[ABS-CBN|ABS-CBN News]]'' | date=August 26, 2017 | accessdate=September 19, 2018}}</ref> |- | ''[[Los Bastardos]]'' | Matteo | main role |- |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Usbong|Artista|Pilipinas}} {{BD|1994||Gumabao, Marco}} [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] mpvilo7y8wz1nz874kkr7davilh7jl4 0 269231 2200793 2055354 2026-04-02T13:56:51Z Mayivobkal 160592 2200793 wikitext text/x-wiki {{BLP sources|date=Enero 2023}} {{Infobox person | name = Manuel Chua | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = {{Birth date and age|1980|10|29}} | birth_place = | death_date = | death_place = | nationality = [[Philippines|Filipino]] | other_names = | occupation = Actor, Model | years_active = | known_for = [[Pinoy Fear Factor]] | notable_works = }} Si '''Manuel Chua''' (ipinanganak 29 Oktubre 1980) ay isang [[artista]] at modelo mula sa [[Pilipinas]].<ref>{{Cite web |title="Pinoy Fear Factor" airs pilot episode on ABS-CBN |url=https://www.pep.ph/news/local/2898/pinoy-fear-factor-airs-pilot-episode-on-abs-cbn |access-date=2026-04-02 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> Nakilala siya sa pagsali sa ''[[Pinoy Fear Factor]]'' ng [[ABS-CBN]]. Tangkad 1.73 (5&nbsp;ft 8). ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class="wikitable sortable" ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan !! Himpilan |- | 2021 || ''[[Init sa Magdamag (TV series)|Init sa Magdamag]]''|| Joko || rowspan="2" | [[Kapamilya Channel]] |- | 2020–2021 || ''[[Ang sa Iyo ay Akin]]'' || Red |- | rowspan=2| 2019–2020 || ''[[Sandugo (TV series)|Sandugo]]'' || NBI Agent Buencamino || rowspan=9 | [[ABS-CBN]] |- | ''[[The Killer Bride]]'' || Matias Gonzales |- | rowspan=3| 2019 || ''[[Precious Hearts Romances Presents]]: [[Los Bastardos]]'' || Ernesto |- | ''[[Hiwaga ng Kambat]]'' || Berting |- | ''[[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo: Akusasyon]]'' || SP04 Jacobe |- | rowspan=3| 2018 || ''[[Ngayon at Kailanman (2018 TV series)|Ngayon at Kailanman]]'' || Joey Bartolome |- | ''[[Sana Dalawa ang Puso]]'' || Emil |- | ''[[Bagani (TV series)|Bagani]]'' || Tawong Lipod |- | rowspan=3| 2017 || ''[[Pusong Ligaw]]'' || Marcus |- | ''[[D' Originals]]'' || Raul || [[GMA Network]] |- | ''[[Maalaala Mo Kaya | Maalaala Mo Kaya: Tahanan]]'' || Ramon || rowspan=43 | [[ABS-CBN]] |- | rowspan=3|2016 || ''[[Magpahanggang Wakas]]'' || Kyle |- | ''[[Maalaala Mo Kaya | Maalaala Mo Kaya: Pintura]]'' || Andres |- | ''[[Ang Probinsyano|FPJ's Ang Probinsyano]]'' || Zaldy |- | rowspan=2|2015 || ''[[Nathaniel (TV series)|Nathaniel]]'' || Gun Man |- | ''[[Bridges of Love (TV series)|Bridges of Love]]'' || Abner |- | rowspan=3|2014 || ''[[Ipaglaban Mo!|Ipaglaban Mo: Ang Lahat Ng Sa Akin]]'' || Jojo Valencia |- | ''[[Hawak Kamay (TV series)|Hawak-Kamay]]'' || Arnold |- | ''[[The Legal Wife]]'' || Young Ronnie |- | rowspan=6|2013 || ''[[Bukas Na Lang Kita Mamahalin]]'' || |- | ''[[Got to Believe]]'' || Sir Funye |- | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Drawing]]'' || Jose |- | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Hair Clip]]'' || Arvin |- | ''[[Wansapanataym| Wansapanataym: Teacher's Pest]]'' |- | ''[[Apoy Sa Dagat]]'' || Young Benedict |- | rowspan=6|2012 || ''[[Precious Hearts Romances Presents]]: [[Paraiso (Philippine TV series)|Paraiso]]'' || Versoza |- | ''[[Kahit Puso'y Masugatan]]'' || Jeff |- | ''[[Precious Hearts Romances Presents]]: [[Pintada]]'' || Dante |- | ''[[Princess and I]]'' || Ahmet |- | ''[[Precious Hearts Romances Presents]]: [[Hiyas (TV series)|Hiyas]]'' || Young Lucio |- | ''[[Wako Wako]]'' || Mr. Lee |- | 2011–2015 || ''[[Banana Split (TV series)|Banana Split]]'' || Various Roles |- | rowspan=8|2011 || ''[[Maria La Del Barrio (Philippine TV series)|Maria La Del Barrio]]'' || Roel |- | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Itak]]'' || Janno |- | ''[[Reputasyon]]'' || Marco Olivar |- | ''[[Guns and Roses (TV series)|Guns and Roses]]'' || Young Arnel Intalan |- | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Tindahan]]'' || Chris |- | ''[[Laugh Out Loud]]'' || |- | ''[[Mula Sa Puso (2011 TV series)|Mula Sa Puso]]'' || Armando "Abdon" Macasaet |- | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Kwintas]]'' |- | rowspan=2|2010–2011 || ''[[Precious Hearts Romances Presents]]: [[Kristine (TV series)|Kristine]]'' || |- | ''[[Imortal (Philippines TV series)|Imortal]]'' || Diego |- | rowspan=5|2010 || ''[[Maalaala Mo Kaya]]'' || Jepoy |- | ''[[1DOL]]'' || Attorney |- | ''[[Precious Hearts Romances Presents]]: [[Impostor (TV series)|Impostor]]'' || Albert |- | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Shell]]'' || Bong |- | ''[[Precious Hearts Romances Presents]]:[[The Substitute Bride]]'' || Carlo |- | rowspan=5|2009 || ''[[Lovers in Paris (Philippine TV series)|Lovers in Paris]]'' || Albert Samaniego |- | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Salamin]]'' || Dionisio |- | ''[[Precious Hearts Romances Presents]]: [[Ang Lalaking Nagmahal Sa Akin]]'' || Mando |- | ''[[Precious Hearts Romances Presents|Precious Hearts Romances Presents: Bud Brothers]]''<ref name="FFps" /> || Ed Lacson |- | ''[[George and Cecil]]''<ref name="FFps" /> || Jojo Samortin |- | 2008–2009 || ''[[Pinoy Fear Factor]]''<ref name="FFps" /> || Contestant |} ===Pelikula=== {| class="wikitable sortable" ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan !! Studyo |- | rowspan=2|2010 || ''[[Working Girls (2010 film)|Working Girls]]'' || Albert Carascoso || [[Viva Films]]<br>[[GMA Films]]<br>Unitel Pictures |- | ''[[Till My Heartaches End]]'' || Carlo || [[Star Cinema]] |- | rowspan=2|2011 || ''[[Wedding Tayo, Wedding Hindi]]'' || Bodyok || [[OctoArts Films]]<br>[[Star Cinema]] |- | ''[[Yesterday, Today, Tomorrow (film)|Yesterday, Today, Tomorrow]]'' || Vincent's Friend || [[Regal Entertainment]]<br>Studio 5 |- | 2012 ||''[[This Guy's in Love with U Mare!|This Guy's in Love With U Mare!]]''|| Peter || [[Star Cinema]]<br>[[Viva Films]] |- | rowspan=4|2013 || ''[[A Moment In Time (film)|A Moment in Time]]'' || Bodjie || [[Star Cinema]] |- | ''[[Bromance: My Brother's Romance]]'' || Jerome || [[Skylight Films]]<br>[[Star Cinema]] |- | ''[[Tuhog]]'' || Bobby || [[Skylight Films]] |- | ''[[Pagpag: Siyam na Buhay]]'' || SPO2 Manlajas || [[Star Cinema]]<br>[[Regal Entertainment]] |- | 2014 || ''[[Moron 5.2: The Transformation]]'' || Thomas || [[Viva Films]]<br>[[Star Cinema]] |- | rowspan=3|2015 || ''[[You're Still the One (film)|You're Still The One]]'' || Ariel || [[Regal Entertainment]] |- | ''[[Etiquette for Mistresses]]'' || Manuel || [[Star Cinema]] |- | ''[[Everyday I Love You (film)|Everyday I Love You]]'' || Alfred || [[Star Cinema]] |- | rowspan=2 | 2016 || ''[[Just the 3 of Us]]'' || AJ Manalo || [[Star Cinema]] |- | ''[[Vince and Kath and James]]'' || Victor || [[Star Cinema]] |- | 2018 || ''[[I Love You, Hater]]'' || Rigor Macaraeg || [[Star Cinema]] |- |2019 |''The Annulment''<ref name="The Annulment 1"/><ref name="The Annulment 2"/> | | |- |2021 |''[[Momshies! Ang Soul Mo'y Akin!]]'' |JB |[[Star Cinema]] |- |} == Sanggunian == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Chua, Manuel}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1980]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Kapampangan]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Intsik]] {{stub}} qrsnn6aw544ixg5ht4kvmocjt93al54 0 269267 2200807 2089692 2026-04-02T14:25:49Z Mayivobkal 160592 2200807 wikitext text/x-wiki {{Unsourced|date=Hunyo 2018}} {{Refimprove|date=Hunyo 2018}} {{Infobox person | name = Gil Cuerva | image = <!-- Gil Cuerva at the GMA signing.jpg --> | caption = Gil Cuerva in 2016 | birth_name = Guillermo Ernesto Cuerva | birth_date = {{birth date and age|1995|8|21}} | birth_place = [[Maynila]], [[Pilipinas]] | othername = Gil, Matteo | nationality = [[Pilipino]] – [[Espanyol]] | occupation = [[Aktor]], Modelo | years_active = 2016–kasalukuyan | alma_mater = | agent = [[GMA Artist Center]] (2016–kasalukuyan)<br>Cornerstone Entertainment (2016–kasalukuyan) | height = {{height|m=1.8}} | known_for = Matteo sa [[My Love from the Star]] | partner = [[Lexi Gonzales]] ({{small|2023-kasalukuyan}}) | website = {{instagram|GIL CUERVA}} }} Si '''Gil Cuerva''' ay (ipinanganak noong Agosto 21, 1995 sa [[Maynila]], [[Pilipinas]]), ay isang Pilipinong-Espanyol na [[artista]] at modelo mula sa [[Pilipinas]]. Nakilala siya sa pagganap bilang si Matteo Domingo sa ''[[My Love from the Star (seryeng pantelebisyon ng 2017)|My Love from the Star]]'' ng [[GMA Network]] na Pilipinong adaptasyon ng [[Timog Korea]]ng [[My Love from the Star|seryeng pantelebisyon na may kaparehong pangalan]]. Si Cuerva ay pamangkin ni [[Bing Loyzaga]] na isa ring artista.<ref>{{cite news|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/28096/read-bing-loyzaga-proud-of-her-cousin-gil-cuervas-big-break-as-pinoy-matteo-do/story/|title=READ: Bing Loyzaga proud of her nephew Gil Cuerva's big break as Pinoy Matteo Do|last=Acar|first=Aedrianne|date=Enero 16, 2017|accessdate=September 12, 2017|language=Ingles|newspaper=[[GMA News]]}}</ref> Si Cuerva ay isang modelong Pilipino na may lahing Espanyol sa panig ng kanyang ama.<ref>{{Citation |last=The Ivaning Show |title=The Ivaning Show Gil Cuerva Part 1 |date=2022-06-11 |url=https://www.youtube.com/watch?v=zvyb4kzA80w |access-date=2026-04-02}}</ref> Nagsimula siyang magmodelo para sa isang Vaseline Dandruff Care Commercial, kung saan nasa cameo ang yumaong German Moreno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Cuerva, Gil}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1995]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Kastila]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] {{Usbong|Artista|Pilipinas}} dx2z4cuj60t4n74rghw5ak2gs1ld4rv 0 276377 2200901 1957626 2026-04-03T04:46:54Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil walang sapat na impornasyon sa matagal na panahon 2200901 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas]] pwggwzbwy52rsqvr7xu8v9mojjzs7jt 0 278845 2200803 1944199 2026-04-02T14:20:21Z Mayivobkal 160592 2200803 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Xyruz Cruz | image = | caption = | birth_name = Xyruz Cruz | birth_date = {{birth date and age|1992|11|23}} | birth_place = [[Lungsod Zamboanga]], [[Pilipinas]] | other_names = Cyrus, Xyruz | nationality = [[Pilipino]] | occupation = [[Aktor]], Modelo, Martial arts (manlalaro) | years_active = 2013&ndash;kasalukuyan | known_for = [[Sherlock Jr.|Mike sa Sherlock Jr.]] | agent = GMA Artist Center {{small|(2013-kasalukuyan)}} | website = {{Twitter|@XyruzCruz}} }} Si '''Xyruz Cruz''', ay (ipinanganak noong 23 Nobyembre 1992 sa Lungsod ng Zamboanga, Pilipinas), ay isang artista, modelo at manlalaro rito sa Pilipinas. Ginampanan niya ang kangyang mga role sa Bamboo Flowers, [[Magpakailanman]], Sherlock Jr. bilang si Mike.<ref>https://www.gmanetwork.com/artistcenter/talents/610/Xyruz-Cruz</ref>. Siya ay miyembro ng Karatedo Philippine Team at nanalo ng Silver Medal sa 2017 event na ginanap sa Thailand. == Pilmograpiya == === Telebisyon === * ''Magpakailanman'' - 2014 - 2017 bilang (ginampanang 4) * ''[[Sherlock Jr.]] - 2018 - bilang Mike === Pelikula === * ''Bamboo Flowers'' kasama si {{small|Orlando Sol}} == Tingnan rin == * [[Orlando Sol]] == Sanggunian == {{reflist}} == Panlabas na kawing == * {{IMDb name|5940171}} {{DEFAULTSORT:Cruz, Xyruz}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1992]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Kastila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] {{stub|artista|Pilipinas}} ir0te4ggnvm8t3n0kq7smi90o4zbxxd 0 280259 2201032 2200071 2026-04-03T08:18:20Z Ivan P. Clarin 84769 /* 2020s */ 2201032 wikitext text/x-wiki {{For|Bagyo|Bagyo sa Pilipinas}} {{Refimprove|date=Mayo 2018}} [[File:PAGASA Philippine Area of Responsibility - tl.svg|thumb|240px|Ang Philippine Area of Responsibility (PAR) para sa mga nagbabadyang bagyo]] Ang mga bagyo sa Pilipinas ay napapalitan kada 4 taon (pagitan) kapag mas mataas ang pinsala nito, naayon ito sa Japan Meteorological Agency o (JMA), (JTWC), kapag ang isang bagyo ay nasa labas nang Pilipinas hindi ito maipapangalan bagamat ito ay nanatiling mayroon pangalan sa labas nang Philippine Area of Responsibility,<ref>https://www.typhoon2000.ph/names.htm</ref>Sa bawat ahensya ay parehas rin rito Pilipinas, itinatag ito noong 1963 ([[PAGASA]]), May mga klase nang bagyo, dipende sa lakas nang Bagyo, Tropical Depression, Tropical Storm, Severe Tropical Storm, Typhoon at Super Typhoon (Super Bagyo), Inaalis any pangalan nang isang bagyo kapag ito ay nakapaminsala nang imprasraktura, istraktura, bilang ng patay na tao, sugatan, sira-sirang ari-arian.<ref>{{Cite web |url=http://www.typhooncommittee.org/tc-retired-tropical-name-list |title=Archive copy |access-date=2021-01-30 |archive-date=2021-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205090832/http://www.typhooncommittee.org/tc-retired-tropical-name-list/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.self.gutenberg.org/articles/eng/list_of_retired_philippine_typhoon_names |title=Archive copy |access-date=2021-01-30 |archive-date=2020-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809063256/http://self.gutenberg.org/articles/eng/List_of_retired_Philippine_typhoon_names |url-status=dead }}</ref><ref>http://self.gutenberg.org/articles/eng/list_of_retired_pacific_typhoon_names_(jma){{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ; Kategorya ng Bagyo '''{{Color box|purple|5|border=darkgray}}''' Super Bagyo <br>'''{{Color box|crimson|4|border=darkgray}}''' Super bagyo <br>'''{{Color box|orange|3|border=darkgray}}''' 3 Bagyo <br>'''{{Color box|gold|2|border=darkgray}}''' 2 Bagyo <br>'''{{Color box|yellow|1|border=darkgray}}''' 1 Bagyo <br>'''{{Color box|lightgreen|STS|border=darkgray}}''' Severe Tropikal Bagyo <br>'''{{Color box|lightblue|TS|border=darkgray}}''' Tropikal Bagyo <br>'''{{Color box|skyblue|TD|border=darkgray}}''' Tropikal Depresyon == [[Ika-20 siglo|Bago ang dekada 2000]] == {| class="wikitable sortable" ! PAGASA<br>Pangalan !! Kapalitang pangalan !! Petsa (aktibo) !! Kategorya Ng<br />PAGASA!! Napanatiling<br>bilis ng hangin !! Presyon !! class="unsortable"|Apektadong lugar !! Pinsala<br>{{small|(PHP)}}!! Pinsalang lugar !! Patay !! Nawawala |- | style="background-color:violet"| Dading (Winnie) || Didang || Hunyo 26 - Hulyo 3, 1964 || Bagyo || 185 km/h (115 mph) || 970 hPa (28.64 inHg) || Gitnang Luzon || Hindi pa || 100 || -- |- | style="background-color:blueviolet"| Welming (Emma) || Warling || Oktubre 31 - Nobyembre 8, 1967 || Super Bagyo || 260 km/h (160 mph) || 910 hPa (26.87 inHg) || Silanganin, Hilagang Bisayas, Timog Luzon || 300 || 64 |- | style="background-color:violet"| Pitang (Georgia) || Pasing || Seteyembre 8–14, 1970 || Super Bagyo || 260 km/h (160 mph) || 905 hPa (26.72 inHg) || Gitnang Luzon || 1.4 milyon || 95 || 80 |- | style="background-color:blueviolet"| Sening (Joan) || Susang || Oktubre 10–18, 1970 || Super Bagyo || 280 km/h (175 mph) || 905 hPa (26.72 inHg) || Timog Luzon, Hilagang Bisayas || 74 milyon || 768 || 193 |- | style="background-color:blueviolet"| Titang (Kate) || Tering || Oktubre 14–25, 1970 || Super Bagyo || 240 km/h (150 mph) || 940 hPa (27.76 inHg) || Mindanaw, Kanlurang Bisayas || 50 milyon || 1,551 || 284 |- | style="background-color:blueviolet"| Yoling (Patsy) || Yaning || Nobyembre 14 – 22, 1970 || Super Bagyo || 260 km/h (155 mph) || 910 hPa (26.87 inHg) || Luzon || 460 milyon || 611 || 81 |- | style="background-color:violet"| Wening (Elaine) || Weling || Oktubre 23 - Nobyembre 1, 1974 || Bagyo || 175 km/h (110 mph) || 940 hPa (27.76 inHg) || Gitnang Luzon || 21 milyon || 23 |- | style="background-color:crimson"| Didang (Olga) || Ditang || Mayo 10 – 28, 1976 || Bagyo || 150 km/h (90 mph) || 940 hPa (27.76 inHg) Luzon || 1.16 bilyon || 374 |- | style="background-color:orange" |{{sortname||Unding}} <br /> || Unsing || Nobyembre 6&ndash;17, 1977 || Bagyo || 150 km/h (90 mph) || 955 hPa (28.20 inHg) || Hilagang Luzon || {{CNone|Unspecified}} || 111 |- | style="background-color:gold"| Atang (Olive) || Akang || Abril 15 – 26, 1978 || Bagyo || 150 km/h (90 mph) || 955 hPa (28.20 inHg) || Bisayas, Timog Luzon || 24.5 million || 111 |- | style="background-color:crimson"| Kading (Rita) || Katring || Oktubre 15–29, 1978 || Super Bagyo || 220 km/h (140 mph) || 880 hPa (25.99 inHg) || Gitnang Luzon || 100 milyon || 444 || 354 |- | style="background-color:violet"| Nitang (Ike) || Ningning || Agosto 26 – Setyembre 6, 1984 || Bagyo || 165 km/h (105 mph) || 950 hPa (28.05 inHg) || Bisayas, Hilagang Mindanaw || 4.1 bilyon || 3,000 |- | style="background-color:purple"| Undang (Agnes) || Unsang || Oktubre 30 – Nobyembre 8, 1984 || Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 925 hPa (27.32 inHg) || Bisayas, Timog Luzon || 1.9 bilyon || 895 || 275 |- | style="background-color:purple"| Herming (Betty) || Helming || Agosto 8 – 17, 1987 || Super Bagyo || 205 km/h (125 mph) ||890 hPa (26.28 inHg) || Timog Luzon, Silangang Bisayas ||2.07 bilyon || 94 |- | style="background-color:violet"| Sisang (Nina) || Sendang || Nobyembre 16 – 30, 1987 || Super Bagyo || 165 km/h (105 mph) || 930 hPa (27.46 inHg) || Timog Luzon || 1.12 bilyon || 1,036 |- | style="background-color:violet"| Unsang (Ruby) || Ulpiang || Oktubre 20 – 28, 1988 || Bagyo || 140 km/h (85  mph) || 950 hPa (28.05 inHg) || Luzon || 5.64 bilyon || 157 |- | style="background-color:violet"| Yoning (Skip) || Yerling || Nobyembre 3 – 12, 1988 || Bagyo || 150 km/h (90  mph) || 950 hPa (28.05 inHg) || Silangang Bisayas, Timog Luzon || 2.77 bilyon || 217 || 95 |- | style="background-color:violet"| Ruping (Mike) || Ritang || Nobyembre 5 – 18, 1990 || Super Bagyo || 185 km/h (115 mph) || 915 hPa (27.02 inHg) || Bisayas || 10.8 bilyon || 748 || 246 |- | style="background-color:lightgreen"| [[Bagyong Uring|Uring]] (Thelma) || Ulding || Nobyembre 1 – 8, 1991 || Tropikal Bagyo || 85 km/h (50 mph) || 992 hPa (29.29 inHg) || Bisayas || 1.05 bilyon || 5,956 || 3,000 |- | style="background-color:skyblue"|Monang (Lola) || N/A || Bagyo || 85 km/h (50 mph) || 992 hPa (29.29 inHg) || Bisayas || 1.05 bilyon || 230 || 0 |- | style="background-color:blueviolet"| Rosing (Angela) || Rening || Oktubre 25 – Nobyembre 7, 1995 || Super Bagyo || 215 km/h (130 mph) || 910 hPa (26.87 inHg) || Timog Luzon || 10.8 bilyon || 936 |- | style="background-color:purple"| Iliang (Zeb) || Inday || Oktubre 7–14, 1998 || Super Bagyo || 205 km/h (125 mph) || 900 hPa (26.58 inHg) || Timog Luzon || 5.38 bilyon || 46 || 29 |- | style="background-color:violet"| Loleng (Babs) || Lagalag || Oktubre 15 – 24, 1998 || Super Bagyo || 155 km/h (100 mph) || 940 hPa (27.38 inHg) || Bisayas, Luzon || 6.79 bilyon || 303 || 29 |} ===Talaan ng mga tinangal na pangalan bagyo sa Pilipinas 2000-10s=== {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- !style="background: white" colspan=4 align="center" |Talaan ng mga tinangal na pangalan bagyo sa Pilipinas |- | '''Taon''' | '''Local na pangalan''' | '''Kapalit na pangalan''' |- | rowspan="9"| 2001 || ''Barok'' || [[Bagyong Bising|Bising]] |- | ''Darna'' || [[Bagyong Dante (paglilinaw)|Dante]] |- | ''Pabling'' || [[Bagyong Pepeng|Pepeng]] |- | {{grey|Roleta}} || [[Bagyong Ramil|Ramil]] |- | {{grey|Sibak}} || [[Bagyong Santi|Santi]] |- | {{grey|Talahib}} || [[Bagyong Tino|Tino]] |- | {{grey|Ubbeng}} || [[Bagyong Urduja|Urduja]] |- | {{grey|Yaning}} || [[Super Bagyong Yolanda|Yolanda]] |- | {{grey|Zuma}} || [[Bagyong Zoraida|Zoraida]] |- | rowspan="12"| 2002 || ''Dagul'' || [[Bagyong Domeng|Domeng]] |- | ''Espada'' || [[Bagyong Ester|Ester]] |- | ''Gloria'' || [[Bagyong Glenda|Glenda]] |- | ''Hambalos'' || [[Bagyong Henry|Henry]] |- | ''Kaka'' || Katring |- | ''Lagalag'' || [[Bagyong Luis|Luis]] |- | {{grey|Paloma}} || [[Bagyong Paeng|Paeng]] |- | {{grey|Quadro}} || [[Bagyong Queenie|Queenie]] |- | {{grey|Rapido}} || [[Bagyong Reming|Reming]] |- | {{grey|Sibasib}} || [[Bagyong Seniang|Seniang]] |- | {{grey|Tagbanwa}} || [[Bagyong Tomas|Tomas]] |- | {{grey|Wisik}} || {{tcname unused|Waldo}} |- | rowspan="8"| 2003 || ''Batibot'' || Bebeng |- | ''Gilas'' || [[Bagyong Goring|Goring]] |- | ''Lakay'' || [[Bagyong Lando|Lando]] |- | ''Manang'' || [[Bagyong Mina|Mina]] |- | ''Niña'' || Nonoy |- | ''Pogi'' || [[Bagyong Pedring|Pedring]] |- | ''Roskas'' || [[Bagyong Ramon|Ramon]] |- | ''Sikat'' || [[Bagyong Sendong|Sendong]] |- | 2005 || <s>Undang</s> || Urduja |- | 2009 || ''Feria'' || [[Bagyong Fabian |Fabian]] |- | 2010 || ''Katring'' || [[Bagyong Karding|Karding]] |- | 2011 || ''Nonoy'' || [[Bagyong Nona|Nona]] |} == [[Ika-21 siglo|2000s]] == {| class="wikitable sortable" ! PAGASA<br>Pangalan !! WMO<br>pangalan !! Petsa<br>Aktibo !! PAGASA<br>Kategorya !! Sustained<br>bilis ng hang in !! Presyon !! class="unsortable"|Apektadong lugar !! Pinsala<br><small>(PHP)</small>!! Patay !! Nawawala |- | style="background-color:orange"| Nanang (Lingling) || Nando || Nobyembre 6 — 10, 2001 || Bagyo ||120 km/h (75 mph) || Hindi tinukoy || Luzon || ₱4.67 bilyon || 236 || 88 |- | style="background-color:crimson"| Harurot (Imbudo) || Hanna || Hulyo 19 — 23, 2003 || Super Bagyo || 185 km/h (115 mph) || 941 hPa (27.79 inHg) || Luzon || ₱4.73 bilyon || 64 || 2 |- | style="background-color:orange"| [[Bagyong Unding|Unding]] (Muifa) || Ulysses || Nobyembre 14 — 21, 2004 || Bagyo || 120 km/h (75 mph) || 976 hPa (28.82 inHg) || Luzon || ₱853 milyon || 68 || 69 |- | style="background-color:skyblue"| [[Bagyong Violeta|Violeta]] (Merbok) || Vicky || Nobyembre 22 — 23, 2004 || Tropikal Depresyon || 55 km/h (35 mph) || 1000 hPa (29.53 inHg) || Luzon || ₱2.1 bilyon || 29 || 17 |- | style="background-color:skyblue"| [[Bagyong Winnie|Winnie]] || {{tcname unused|Warren}} || Nobyembre 27 — 30, 2004 || Tropikal Depresyon || 55 km/h (35 mph) || 1000 hPa (29.53 inHg) || Luzon || ₱679 milyon || 1,619 || 713 |- | style="background-color:red"| [[Bagyong Milenyo|Milenyo]] (Xangsane) || Mario || Setyembre 25 — 29, 2006 || Bagyo || 155 km/h (100 mph) 972 hPa (28.70 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱6.61 bilyon || 110 || 79 |- | style="background-color:purple"| [[Bagyong Reming|Reming]] (Durian) || Ruby || Nobyembre 28 – December 2, 2006 || Super Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 938 hPa (27.70 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱6.05 bilyon || 1,400 || 762 |- | style="background-color:yellow"| [[Bagyong Cosme|Cosme]] (Halong) || Carina || Mayo 15 — 19, 2008 || Severe tropikal bagyo || 110 km/h (70 mph) || 970 hPa (28.64 inHg) || Luzon || ₱4.71 bilyon || 51 || 3 |- | style="background-color:orange"| [[Bagyong Frank|Frank]] (Fengshen) || Ferdie || Hunyo 18 — 23, 2008 || Bagyo || 165 km/h (105 mph) || 958 hPa (28.29 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱13.5 bilyon || 1,501 || 87 |- | style="background-color:gold"| [[Bagyong Ondoy|Ondoy]] (Ketsana) ||Odette || Setyembre 24 — 27, 2009 || Bagyo || 130 km/h (80 mph) || 980 hPa (28.94 inHg) || Luzon || ₱11 bilyon || 464 || 37 |- | style="background-color:crimson"| [[Bagyong Pepeng|Pepeng]] (Parma) || Paolo || Seteymebre 30 – Oktubre 10, 2009 || Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 938 hPa (27.70 inHg) || Bisayas, Luzon || ₱27.3 bilyon || 465 || 47 |} == [[Ika-21 siglo|2010s]] == Simula noong 2010 ang Bagyong Juan ang lubos na nakapinsala sa Hilagang Luzon, Inalis ito sa is a mga listahan nang bagyo umabot ito sa kategoryang 5 nagiwan into nang 8.22 bilyon nang lumapag into as probinsya nang [[Isabela]], Sumunod ang mga bagyong Mina, Sendong, Pablo, Yolanda, Glenda, Lando at iba pa. Ang bagyong Nonoy ay sa panahon ng 2011 ng Bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]] ay inalis sa 2015 ng Bagyo sa Karagatang Pasipiko at pinalitan ito nang pangalan na ''Nona''. {| class="wikitable sortable" ! PAGASA<br>Pangalan !! Kapalitang pangalan !! Petsa (aktibo) !! PAGASA<br>Kategorya !! Sustained<br>bilis ng hang in !! Presyon !! class="unsortable"|Apektadong lugar !! Pinsala<br><small>(PHP)</small> !! Patay !! Nawawala |- | style="background-color:purple"| Juan (Megi) || Jose || Oktubre 15 — 20, 2010 || Super Bagyo || 220 km/h (140 mph) 885 hPa (26.13 inHg) || Luzon || ₱12 bilyon || 31 || 4 |- | style="background-color:lightblue"| Bebeng (Aere) || Betty || Mayo 6 – 10, 2011 || Tropikal Bagyo || 85 km/h (50 km/h) || 992 hPa (29.29 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱2.25 bilyon || 35 || 2 |- | style="background-color:lightgreen"| Juaning (Nock-ten) || Jenny || Hulyo 24 – 28, 2011 || Severe tropikal bagyo || 95 km/h (60 mph) || 985 hPa (29.09 inHg) || Bisayas, Luzon || ₱4.44 bilyon || 77 || 9 |- | style="background-color:purple"| [[Bagyong Mina|Mina]] (Nanmadol) || Marilyn || Agosto 21 – 29, 2011 || Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 925 hPa (27.32 inHg) || Luzon || ₱2.09 bilyon || 36 || 8 |- | style="background-color:orange"| [[Bagyong Pedring|Pedring]] (Nesat) || Perla || Setyembre 24 – 28, 2011 || Bagyo || 140 km/h (85 mph) || 967 hPa (28.56 inHg) || Luzon || ₱14.6 bilyon || 85 || 0 |- | style="background-color:lightgreen"| [[Bagyong Sendong|Sendong]] (Washi) || Sarah || Disyembre 14 – 18, 2011 || Severe Tropikal Bagyo || 95 km/h (60 mph) || 992 hPa (29.29 inHg) || Bisayas, Mindanaw || ₱2.07 bilyon || 1,268 || 181 |- | style="background-color:purple"| [[Bagyong Pablo|Pablo]] (Bopha) || Pepito || Disyembre 2 – 9, 2012 || Super Bagyo || 185 km/h (115 mph) || 930 hPa (27.46 inHg) || Mindanaw, Bisayas, Luzon || ₱36.9 bilyon || 1,901 || 844 |- | style="background-color:crimson"| [[Bagyong Labuyo|Labuyo]] (Utor) || Lannie || Agosto 9 – 13, 2013 || Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 925 hPa (27.32 inHg) || Luzon || ₱1.42 bilyon || 11 || 3 |- | style="background-color:orange"| [[Bagyong Santi|Santi]] (Nari) || Salome || Oktobre 8 – 13, 2013 || Bagyo || 140 km/h (85 mph) || 965 hPa (28.50 inHg) || Luzon || ₱3.33 bilyon || 15 || 5 |- | style="background-color:purple"| [[Super Bagyong Yolanda|Yolanda]] (Haiyan) || {{tcname unused|Yasmin}} || Nobyembre 6 – 9, 2013 || Super Bagyo || 230 km/h (145 mph) || 914 hPa (26.99 inHg) || Bisayas, Mindanaw, Palawan || ₱95.5 bilyon || 6,300 || 1,062 |- | style="background-color:crimson"| [[Bagyong Glenda|Glenda]] (Rammasun) || Gardo || Hulyo 13 – 17, 2014 || Bagyo || 165 km/h (105 mph) || 935 hPa (27.61 inHg) || Luzon || ₱38.6 bilyon || 106 || 6 |- | style="background-color:purple"| Jose (Halong) || Josie || August 2–7, 2014 || Super Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 920 hPa (27.17 inHg) || Luzon || ₱1.59 bilyon || 2 || 0 |- | style="background-color:lightblue"| [[Bagyong Mario|Mario]] (Fung-wong) || Maymay || Setyembre 17 - 21, 2014 || Tropikal Bagyo || 85 km/h (50 mph) || 985 hPa (29.09 inHg) || Luzon || ₱3.4 bilyon || 18 || 4 |- | style="background-color:purple"| [[Bagyong Ruby|Ruby]] (Hagupit) || Rosita || Disyembre 3 – 10, 2014 || Bagyo || 215 km/h (130 mph) || 905 hPa (26.72 inHg) || Bisayas, Luzon || ₱5.1 bilyon || 18 || 0 |- | style="background-color:lightblue"| [[Bagyong Seniang (2014)|Seniang]] (Jangmi) || Samuel || Disyembre 28–31, 2014 || Tropikal Bagyo || 75 km/h (45 mph) || 996 hPa (29.41 inHg) || Bisayas, Mindanaw || ₱1.27 bilyon || 66 || 6 |- | style="background-color:crimson"| [[Bagyong Lando|Lando]] (Koppu) || Liwayway || Oktubre 14 – 22, 2015 || Super Bagyo || 185 km/h (115 mph) || 920 hPa (27.17 inHg) || Luzon || ₱14.6 bilyon || 48 || 83 |- | style="background-color:orange"| [[Bagyong Nona|Nona]] (Melor) || Nimfa || Disyembre 9 – 17, 2015 || Bagyo || 175 km/h (110 mph) || 935 hPa (27.61 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱7.02 bilyon || 42 || 4 |- | style="background-color:orange"| [[Bagyong Karen|Karen]] (Sarika) || Kristine || Oktubre 11 – 16, 2016 || Bagyo || 175 km/h (110 mph) || 935 hPa (27.61 inHg) || Luzon || ₱3.66 bilyon || 0 || 0 |- | style="background-color:purple"| [[Bagyong Lawin|Lawin]] (Haima) || Leon || Oktubre 16 – 21, 2016 || Super Bagyo || 215 km/h (130 mph) || 900 hPa (26.58 inHg) || Luzon || ₱5.95 bilyon || 14 || 0 |- | style="background-color:purple"| [[Bagyong Nina (2016)|Nina]] (Nock-ten) || Nika || Disyembre 22 – 28, 2016 || Super Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 915 hPa (27.02 inHg) || Luzon || ₱5.92 bilyon || 13 || 21 |- | style="background-color:lightblue"| [[Bagyong Urduja|Urduja]] (Kai-tak) || Uwan || Disyembre 11 – 19, 2017 || Tropikal Bagyo || 85 km/h (50 mph) || 993 hPa (29.32 inHg) || Bisayas || ₱3.94 bilyon || 47 || 44 |- | style="background-color:yellow"| [[Bagyong Vinta|Vinta]] (Tembin) || Verbena || Disyembre 20 – 24, 2017 || Bagyo || 120 km/h (75 mph) || 973 hPa (28.73 inHg) || Visayas, Mindanaw || ₱2.1 bilyon || 173 || 169 |- | style="background-color:purple"| [[Super Bagyong Ompong|Ompong]] (Mangkhut) || Obet || Setyembre 7 – 27, 2018 || Super Bagyo || 205 km/h (125 mph) || 905 hPa (26.72 inHg) || Luzon || ₱33.9 bilyon || 82 || 2 |- | style="background-color:purple"| [[Bagyong Rosita|Rosita]] (Yutu) || Rosal || Oktubre 20 – Nobyembre 3, 2018 || Bagyo || 215 km/h (130 mph) || 900 hPa (26.58 inHg) || Luzon || ₱2.9 bilyon || 20 || 0 |- | style="background-color:skyblue"| [[Bagyong Usman|Usman]] || {{tcname unused|Umberto}} || Disyembre 25 – 29, 2018 || Tropikal Depresyon || 55 km/h (35 mph) || 998 hPa (29.47 inHg) || Bisayas, Luzon || ₱5.41 bilyon || 158 || 26 |- | style="background-color:crimson"| [[Bagyong Tisoy|Tisoy]] (Kammuri) || {{tcname unused|Tamaraw}} || Nobyembre 23 - Disyembre 7, 2019 || Bagyo || 175 km/h (110 mph) || 945 hPa (27.91 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱6.65 bilyon || 17 || 0 |- | style="background-color:orange"| [[Bagyong Ursula|Ursula]] (Phanfone) || {{tcname unused|Ugong}} || Disyembre 19 - 29, 2019 || Bagyo || 150 km/h (90 mph) || 970 hPa (28.64 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱4.38 bilyon || 57 || 6 |} == [[Ika-21 siglo|2020s]] == Ang Bagyong Vongfong (Ambo) ay ang bagyong kaunaunahang bagyo sa [[Pilipinas]] at sa Pasipiko na tumama sa dekada 2020s. {| class="wikitable sortable" ! PAGASA<br>Pangalan !! Kapalitang pangalan !! Petsa (aktibo) !! PAGASA<br>Kategorya !! Sustained<br>bilis ng hang in !! Presyon !! class="unsortable"|Apektadong lugar !! Pinsala<br><small>(PHP)</small> !! Patay !! Nawawala |- | style="background-color:orange"| [[Bagyong Ambo (2020)|Ambo]] (Vongfong) || Aghon || Mayo 9 – 18, 2020 || Bagyo || 155 km/h (100 mph) || 960 hPa (28.35 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱1.57 bilyon || 5 || 0 |- | style="background-color:orange"| [[Bagyong Quinta|Quinta]] (Molave) || Querubin || Oktubre 23 – 29, 2020 || Bagyo || 165 km/h (105 mph) || 945 hPa (27.91 inHg) || Luzon || ₱4.22 bilyon || 27 || 4 |- | style="background-color:purple"| [[Super Bagyong Rolly|Rolly]] (Goni) || Romina || Oktubre 31 – Nobyembre 2, 2020 || Super Bagyo || 220 km/h (140 mph) || 905 hPa (26.72 inHg) || Luzon || ₱17.9 bilyon || 31 || 0 |- | style="background-color:crimson"| [[Bagyong Ulysses|Ulysses]] (Vamco) || {{tcname unused|Upang}} || Nobyembre 9 – 12, 2020 || Bagyo || 155 km/h (100 mph) || 955 hPa (28.20 inHg) || Luzon || ₱20.2 bilyon || 102 || 10 |- | style="background-color:yellow"| [[Bagyong Jolina (2021)|Jolina]] (Conson) || Jacinto || Setyembre 5 - 13, 2021 || Bagyo || 95 km/h (60 mph) || 992 hPa (29.29 inHg) || Luzon, Bisayas || ₱5.17 bilyon || 23 || 2 |- | style="background-color:lightgreen"| Maring (Kompasu) || Mirasol || Oktubre 7 - 14, 2021 || Severe Tropikal Bagyo || 100 km/h (65 mph) || 975 hPa (28.79 inHg) || Luzon || ₱7.39 bilyon || 43 || 16 |- | style="background-color:purple"| [[Super Bagyong Odette|Odette]] (Rai) || Opong || Disyembre 11 - 21, 2021 || Super Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 915 hPa (27.02 inHg) || Bisayas, Mindanaw, Palawan || ₱47.1 bilyon || 405 || 52 |- | style="background-color:lightblue"| [[Bagyong Agaton|Agaton]] (Megi) || Ada || Abril 8 - 12, 2022 || Tropikal Bagyo || 75 km/h (45 mph) || 993 hPa (29.32 inHg) || Bisayas, Mindanaw || ₱2.26 bilyon || 214 || 132 |- | style="background-color:lightgreen"| [[Bagyong Florita (2022)|Florita]] (Ma-on) || {{tcname unused|Francisco}} || Agosto 20 - 26, 2022 || Severe Tropikal Bagyo || 100 km/h (65 mph) || 980 hPa (28.94 inHg) || Luzon || ₱2.43 bilyon || 4 || 0 |- | style="background-color:purple"| [[Bagyong Karding (2022)|Karding]] (Noru) || {{tcname unused|Kiyapo}} || Setyembre 21 - Oktubre 1, 2022 || Super Bagyo || 195 km/h (120 mph) || 940 hPa (27.76 inHg) || Luzon || ₱3.38 bilyon || 12 || 5 |- | style="background-color:lightgreen"| [[Bagyong Paeng (2022)|Paeng]] (Nalgae) || {{tcname unused|Pilandok}} || Oktubre 26 - Nobyembre 3, 2022 || Severe Tropikal Bagyo || 110 km/h (70 mph) || 975 hPa (28.79 inHg) || Luzon, Bisayas, Mindanaw || ₱13.8 milyon || 160 || 29 |- | style="background-color:crimson"| [[Super Bagyong Egay|Egay]] (Doksuri) || {{tcname unused|Emil}} || Hulyo 20 – 30, 2023 || Super Bagyo || 185 km/h (115 mph) || 925 hPa (27.32 inHg) || Luzon || ₱15.3 bilyon || 56 || 11 |- | style="background-color:crimson"| [[Bagyong Goring|Goring]] (Saola) || {{tcname unused|Gavino}} || Agosto 22 – Setyembre 3, 2023 || Super Bagyo || 185 km/h (115 mph) || 920 hPa (27.17 inHg) || Luzon || ₱2.49 bilyon || 3 || 0 |- | style="background-color:gold"|[[Bagyong Aghon|Aghon]] (Ewiniar) || {{tcname unused|Amuyao}} || Mayo 23 – 30, 2024 || Bagyo || 140 km/h (85 mph) || 965 hPa (28.50 inHg) || Luzon || ₱1.02 bilyon || 6 || 8 |- | style="background-color:purple"|[[Bagyong Enteng|Enteng]] (Yagi) || {{tcname unused|Edring}} || Agosto 31 – Setyembre 9, 2024 || Malubhang bagyo || 100 km/h (65 mph) || 975 hPa (28.79 inHg) || Luzon || ₱2.61 bilyon || 21 || 22 |- | style="background-color:purple"| [[Bagyong Julian|Julian]] (Krathon) || {{tcname unused|Josefa}} || Setyembre 26 – Oktubre 3, 2024 || Super bagyo || 195 km/h (120 mph) || 920 hPa (27.17 inHg) || Luzon || ₱1.57 bilyon || 5 || 12 |- | style="background-color:lightgreen"| [[Bagyong Kristine|Kristine]] (Trami) || {{tcname unused|Kidul}} || Oktubre 18 – 29, 2024 || Malubhang bagyo || 100 km/h (65 mph) || 975 hPa (28.79 inHg) || Luzon || ₱18.4 bilyon || 162 || 137 |- | style="background-color:crimson"| [[Bagyong Leon (2024)|Leon]] (Kong-rey) || {{tcname unused|Lekep}} || Oktubre 24 – Nobyembre 7, 2024 || Super bagyo || 215 km/h (130 mph) || 925 hPa (27.32 inHg) || Luzon || Wala || Wala || Wala |- | style="background-color:yellow"| [[Bagyong Nika|Nika]] (Toraji) || {{tcname unused|Nanolay}} || Nobyembre 8 – 15, 2024 || Bagyo || 130 km/h (80 mph) || 980 hPa (28.94 inHg) || Luzon || ₱321 milyon || 4 || 2 |- | style="background-color:crimson"| [[Bagyong Ofel|Ofel]] (Usagi) || {{tcname unused|Onos}} || Nobyembre – 16, 2024 || Super bagyo || 175 km/h (110 mph) || 940 hPa (27.76 inHg) ||Luzon || ₱471 milyon || 5 || 12 |- | style="background-color:purple"| [[Super Bagyong Pepito|Pepito]] (Man-yi) || {{tcname unused|Puwok}} || Nobyembre 7 – 20, 2024 || Super Bagyo || 195 km/h (120 mph) ||920 hPa (27.17 inHg) || Luzon || ₱2.87 bilyon || 14 || 15 |- | style="background-color:lightblue"| [[Bagyong Crising|Crising]] (Wipha) || {{tcname unused|Chico}} || Hulyo 16 – 22, 2025 || Bagyo || 110km/h (70mph) || 975 hPa (28.79 inHG) || Luzon || || 20 |- | style="background-color:lightyellow"| [[Bagyong Emong|Emong]] (Co-May) || {{tcname unused|Elias}} || Hulyo 22 - Agosto 3, 2025 || Bagyo || 110km/h (70mph) || 975 hPa (28.79 inHG) || Luzon || || 29 |- | style="background-color:lightblue"| [[Bagyong Mirasol (2025)|Mirasol]] (Mitag) || {{tcname unused|Magyawan}} || Setyembre 15 - 20, 2025 || Bagyo || 95km/h (70mph) || 992 hPa (28.79 inHG) || Luzon || || 20 |- | style="background-color:blueviolet"| [[Super Bagyong Nando|Nando]] (Ragasa) || {{tcname unused|Nilad}} || Setyembre 16 - 25, 2025 || Bagyo || 205km/h (70mph) || 905 hPa (28.79 inHG) || Luzon || || 20 |- | style="background-color:lightyellow"| [[Bagyong Opong|Opong]] (Bualoi) || {{tcname unused|Omar}} || Setyembre 22 - 29, 2025 || Bagyo || 120km/h (70mph) || 975 hPa (28.79 inHG) || Luzon, Kabisayaan || || 93 |- | style="background-color:gold"| [[Bagyong Tino|Tino]] (Kalmaegi) || {{tcname unused|Tala}} || Oktubre 31 - Nobyembre 7, 2025 || Bagyo || 165km/h (70mph) || 950 hPa (28.79 inHG) || Kabisayaan || || 288 |- | style="background-color:crimson"| [[Bagyong Uwan|Uwan]] (Fung-wong) || {{tcname unused|Urbano}} || Oktubre 31 - Nobyembre 7, 2025 || Bagyo || 175km/h (70mph) || 935 hPa (28.79 inHG) || Luzon || || 34 |} ===Mga pangalang gagamitin sa mga susunod na panahon ng Bagyo sa Pasipiko=== {{See|Pagpapangalan sa bagyo}} {| class="wikitable sortable" ! Taon ! Total ! Pangalan |- | 2025 || 1 || {{tcname unused|Yasmin}} |- | 2026 || 8 || {{tcname unused|Francisco}}, {{tcname unused|Kiyapo}}, {{tcname unused|Pilandok}}, {{tcname unused|Umberto}}, {{tcname unused|Venus}}, {{tcname unused|Waldo}}, {{tcname unused|Zeny}} |- | 2027 || 4 || {{tcname unused|Emil}}, {{tcname unused|Gavino}}, {{tcname unused|Tamaraw}}, {{tcname unused|Ugong}} |- | 2028 || 10 || {{tcname unused|Amuyao}}, {{tcname unused|Edring}}, {{tcname unused|Josefa}}, {{tcname unused|Kidul}}, {{tcname unused|Lekep}}, {{tcname unused|Nanolay}}, {{tcname unused|Onos}}, {{tcname unused|Puwok}}, {{tcname unused|Upang}}, {{tcname unused|Warren}} |- | 2029 || 7 || {{tcname unused|Chico}}, {{tcname unused|Elias}}, {{tcname unused|Magyawan}}, {{tcname unused|Nilad}}, {{tcname unused|Omar}}, {{tcname unused|Tala}}, {{tcname unused|Urbano}} |} ===Mga pangalan iniretiro sa bawat letra=== {| class="wikitable sortable" ! Letra || Kabuuan || Pangalan || Taong Iniretiro |- | A || 4 || Atang, Ambo, Agaton, Aghon || 1978, 2020, 2022, 2024 |- | B || 1 || Bebeng || 2011 |- | C || 1 || Cosme, Crising || 2008, 2025 |- | D || 2 || Dading, Didang || 1964, 1976 |- | E || 2 || Egay, Enteng, Emong || 2023, 2024, 2025 |- | F || 3 || Frank, Feria, Florita || 2008, 2009, 2022 |- | G || 3 || Gloria, Glenda, Goring || 2002, 2014, 2023 |- | H || 1 || Harurot || 2002 |- | I || 1 || Iliang || 1998 |- | J || 5 || Juan, Juaning, Jose, Jolina, Julian || 2010, 2011, 2014, 2021, 2024 |- | K || 6 || Kading, Katring, Kanor, Karen, Karding, Kristine || 1987, 2010, 2014, 2016, 2022, 2024 |- | L || 5 || Loleng, Labuyo, Lando, Lawin, Leon || 1998, 2013, 2015, 2016, 2024 |- | M || 5 || Monang, Milenyo, Mina, Mario, Maring, Mirasol || 1993, 2006, 2011, 2014, 2021, 2025 |- | N || 6 || Nitang, Nanang, Nonoy, Nona, Nina, Nika, Nando || 1984, 2001, 2011, 2015, 2016, 2024, 2025 |- | O || 4 || Ondoy, Ompong, Odette, Ofel, Opong || 2009, 2018, 2021, 2024, 2025 |- | P || 5 || Pepeng, Pedring, Pablo, Paeng, Pepito || 2009, 2011, 2012, 2022, 2024 |- | Q || 1 || Quinta || 2020 |- | R || 6 || Ruping, Rosing, Reming, Ruby Rosita, Rolly || 1990, 1995, 2006, 2014, 2018, 2020 |- | S || 5 || Sening, Sendong, Sisang, Santi, Seniang || 1970, 1987, 2011, 2013, 2014 |- | T || 2 || Titang, Tisoy, Tino || 1970, 2019, 2025 |- | U || 9 || Unding (dalawang beses), Undang, Unsang, Uring, Urduja, Usman, Ursula, Ulysses, Uwan || 1977, 1984, 1988, 1991, 2004, 2017, 2018, 2019, 2020, 2025 |- | V || 2 || Violeta, Vinta || 2004, 2017 |- | W || 3 || Welming, Wening, Winnie || 1967, 1974, 2004 |- | Y || 3 || Yoling, Yoning, Yolanda || 1970, 1988, 2013 |- | Z || {{CNone|-}} || {{CNone|-}} || {{CNone|-}} |} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga bagyo]] {{usbong}} c30byoos28lhjyc1xzpkbnt3pwkqqgy 0 280805 2200794 2146984 2026-04-02T13:57:27Z Mayivobkal 160592 2200794 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Prince Clemente | image = | caption = | birth_name = Prince Clemente | birth_date = {{birth date and age|1997|5|18}} | birth_place = [[Kawit]], [[Cavite]], [[Pilipinas]] | other_names = | nationality = [[Pilipino]] | occupation = Aktor, Modelo | years_active = 2015&ndash;kasalukuyan | known_for = [[StarStruck]]6 | agent = GMA Artist Center ({{small|2015–kasalukuyan}}) | alma_mater = | height = {{height|m=1.75}} | partner = [[Althea Ablan]] ({{small|2023–kasalukuyan}}) | website = {{Instagram|princeclemente18}} }} '''Prince Clemente''' (isinilang ika Mayo 18, 1997 sa Kawit, Cavite) ay isang artista at [[modelo]] rito sa Pilipinas, isa siya sa kalahok sa StarStruck (season 6). Kasama niya sina [[Jay Arcilla]], [[Dave Bornea]], [[Joemarie Nielsen]], [[James Teng]], [[Yasser Marta]], [[Nikki Co]] at iba pa.<ref>https://www.gmanetwork.com/artistcenter/talents/509/prince-clemente</ref><ref>https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/11094/look-meet-prince-clemente-one-of-gmas-hottest-hunks/photo</ref><ref>https://peoplaid.com/2019/03/16/prince-clemente</ref> ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {|class="wikitable" style="font-size:100% |'''Taon''' |'''Pamagat''' |'''Ginampanan''' |'''Himpilan''' |- | 2020 || ''[[Descendants of the Sun (seryeng pantelebisyon)|Descendants of the Sun]]'' || Randy Katipunan / Picollo || rowspan="11"| [[GMA Network]] |- | rowspan="3"| 2019 || ''[[Magpakailanman|Magpakailanman: #Ang Gayuma ng Pag-Ibig]] || --- |- | ''[[Kara Mia]]'' || "Engkanto" |- | ''[[The Better Woman]]'' || Basti |- | 2018-2019 || ''[[Sahaya]]'' || Errol |- | rowspan="3"| 2018 || ''[[Maynila (teleserye)|Maynila: #Blood Brothers]]'' || --- |- | ''[[Imbestigador|Imbestigador: #Dukot]]'' || --- |- | ''[[Tadhana|Tadhana: #Masahol pa sa Hayop (Singapore)]]'' || --- |- | rowspan="2"| 2017 || ''[[Pinulot Ka Lang sa Lupa]]'' || kaibigan ni Ephraim |- | ''[[Karelasyon|Karelasyon: #Duwende]]'' || --- |- | 2016 || ''[[Once Again (seryeng pantelebisyon)|Once Again]]'' || Gilbert |} ==Sanggunian== {{reflist}} == Panlabas na kawing == * {{IMDb name|7999003}} {{Usbong|Artista|Pilipinas}} {{DEFAULTSORT:Clemente, Prince}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1997]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga TikToker sa Pilipinas]] hcjntg1ykl5pvsykdwdfvrnlngrhglo 0 281034 2200780 1833335 2026-04-02T13:39:19Z Mayivobkal 160592 2200780 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Dave Bornea | image = | caption = | birth_name = Dave "Chat" Bornea | birth_date = {{birth date and age|1995|2|23}} | birth_place = [[Talisay, Cebu]], [[Pilipinas]] | other_names = Chat, Dave | nationality = [[Pilipino]] | occupation = Aktor, Modelo | years_active = 2015&ndash;kasalukuyan | known_for = [[StarStruck]]6 | agent = GMA Artist Center {{small|2015-kasalukuyan}} | height = {{height|m=1.75}} | alma_mater = | website = {{Instagram|davebornea23}} }} Si '''Dave Bornea''' ay isang artista mula sa [[Pilipinas]]. Siya ay isa YouTube personalidad, aktor, modelo at mananayaw, Siya ay bansag sa kanyang viral video ng "Dubsmash" kabilang sila Daniel Aquino, Miggy Tolentino, [[Jay Arcilla]], [[Kenneth Medrano|Kenneth Earl Medrano]], at iba pa, na ipinalabas sa [[Eat Bulaga!]], Siya ay kilala sa kanyang ginampanan sa [[Alyas Robin Hood]] bilang si Julian "Jek Jek" Balbuena sa mga seasons ng 1 at 2 ==Biyograpiya== Siya ay isang Visayan ethnic at tubong [[Talisay, Cebu]] at naka-pag-aral sa Cebu Studied University sa [[Cebu City]], Kalaunan siya ay na-bantog sa kanyang video na "Twerk It Like Miley" ay isang viral video sa taong 2018 kung saan umani ng raming manonood, Sa 2018 siya ay kabilang sa "Kapuso Milyonaryo" kabilang si [[Joey de Leon]] at [[Chynna Ortaleza]]. ===StarStruck 7=== Si ay kabilang sa isa sa mga kalahok sa [[StarStruck]] 6 at napa-bilang sa Top 18 Survivors noong [[2015|Oktubre 18, 2015]] kasama si Nikki Co, Beatriz Imperial at Camille Torres. ===Pilmograpiya=== '''Telebisyon dramas''' {|class="wikitable" style="font-size: 90%;" |'''Year''' ||'''Title''' ||'''Role''' || '''Network''' |- | rowspan="2"| 2019 || [[Imbestigador|Imbestigador: Marilog Massacre]] || Jerum Ponce || rowspan="7"| [[GMA Network]] <!-- Date: 29 June 2019 --> |- | [[Sahaya]] || Inda |- | rowspan="9"| 2018 || [[Daig Kayo ng Lola Ko|Daig Kayo ng Lola Ko: Nonoy, Ang Santang Pinoy]] || Paul |- | [[Victor Magtanggol]] || Iking |- | [[Kambal, Karibal]] || Claudio Calderon |- | [[Inday Will Always Love You]] || Eulogist |- | [[All Star Videoke]] || Himself / All Star Player |- | Wagas: Mahal Ko, Kakambal ng Engkanto || Bryan Navela || [[GMA News TV]] |- | [[The One That Got Away]] || Andrew || rowspan=14|[[GMA Network]] |- | [[Dear Uge]] || Diego |- | [[Tadhana|Tadhana: Nanay Knows Best]] || Jojo |- | 2017-2018 || [[Celebrity Bluff]] || Himself / One-Up Member |- | Disyembre 3, 2017 || [[Dear Uge|Dear Uge: Manang and Me]] || Miggy |- | Disyembre 2, 2017 || [[Magpakailanman|Magpakailanman: Go, Save My Daughter]] || young Rommel |- | Oktubre 18, 2017 || [[The Lolas' Beautiful Show]] || Himself / Guest Star |- | Agosto 13, 2017 || [[Dear Uge|Dear Uge: Anak ni Ex]] || Sherwin Kinayod |- | Hunyo 17, 2017 || [[Magpakailanman|Magpakailanman: My Breastfeeding Dad <br> (The Anton Ramos Story)]] || Jayjay |- | Abril 16, 2017 || [[People vs. the Stars]] || Himself / Special Guest |- | Enero 9 – June 23, 2017 || [[Meant to Be]] || Andrew Zapata |- | 2016-2017 || [[Alyas Robin Hood]] || Julian Balbuena |- | Hulyo 30, 2016 || [[Magpakailanman|Magpakailanman: Nang Mawala ang Lahat]] || Dennis |- | Marso 14, 2016 || [[That's My Amboy]] || Red Team Star Player |} {{Usbong|Artista|Pilipinas}} {{DEFAULTSORT:Bornea, Dave}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1995]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Bisaya]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] dlj754uuybj7zj0bhxcypmtp161f8lm 0 282871 2200800 2174163 2026-04-02T14:16:55Z Mayivobkal 160592 2200800 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Luke Conde | image = | caption = | birth_name = Luke Conde | birth_date = {{birth date and age|1989|11|02}} | birth_place = [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | occupation = Mananayaw | years_active = 2016&ndash;kasalukuyan | known_for = [[It's Showtime]]; #Hashtags | height = 6 ft 1 in | agent = Sparkle | alma_mater = | website = {{Instagram|hashtag_lukeconde}} }} Si '''Luke Conde''' ay isang aktor, mananayaw, modelo ay tanyang sa pagiging isa sa miyembro nang #Hashtags sa ''[[It's Showtime]]''. Taon 2021 si Conde ay lumipat sa himpilan ng [[GMA Network]].<ref>{{Cite web |url=https://lifestyle.abs-cbn.com/articles/7759/abs-cbn-lifestyle-asks-luke-conde-on-his-once-secret-relationship |title=ABS-CBN Lifestyle Asks: Luke Conde On His Once-Secret Relationship |access-date=2020-08-03 |archive-date=2020-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022181027/https://lifestyle.abs-cbn.com/articles/7759/abs-cbn-lifestyle-asks-luke-conde-on-his-once-secret-relationship |url-status=dead }}</ref> Si Luke Conde ay kilala sa Tadhana (2017), Maalaala Mo Kaya (1991) at Lolong (2022). ==Karera== Taong 2022-kasalukuyan siya ay nakikita sa GMA Network mula sa [[ABS-CBN]]. == Pilmograpiya == === Telebisyon === {| class = "wikitable" style = "font-size: 100%;" |- ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan !! Himpilan |- | rowspan="5"| 2022 || ''[[Lolong (seryeng pantelebisyon)|Lolong]]'' || Benjo || rowspan="9"| [[GMA Network]] |- | ''[[Pepito Manaloto]]: Tuloy na Kwento'' || Jerico |- | ''[[Daddy's Gurl]]'' || Larry |- | ''[[Agimat ng Agila]]'' || Leon |- | ''[[Daig Kayo ng Lola Ko]]'' || Elfie |- | 2022-2021 || ''[[Dear Uge]]'' || Oscar / Sam |- | rowspan="3"| 2021 || ''[[Stories from the Heart]]'' || Edwin Cabrera |- | ''[[Tadhana (seryeng pantelebisyon)|Tadhana]]'' || Daniel |- | ''[[Magpakailanman]]'' || Jayson |- | 2018-2019 || ''[[Maalaala Mo Kaya]]'' || Dado / Joseph || rowspan="2"| [[ABS-CBN]] |- | 2015 || ''[[Ipaglaban Mo!]]: Itinagong krimen'' || Jimmy |} === Pelikula === {| class = "wikitable" style = "font-size: 100%;" |- ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan |- | rowspan="3"| 2019 || ''[[The Mall, The Merrier]]'' || Katipunero |- | ''Damaso'' || Alferez |- | ''Papa Pogi'' || Vince |- | rowspan="2"| 2018 || ''The Heiress'' |- | ''The Significant Other'' || Ben |- | 2016 || ''That Thing Called Tanga Na'' || Greg |- | 2015 || ''No Boyfriend Since Birth'' || Francis |} ==Tingnan rin== * [[Faye Lorenzo]] * [[Kid Yambao]] * [[Vitto Marquez]] == Sanggunian == {{Reflist}} ==Talababa== * {{IMDb name|7662093}} {{DEFAULTSORT:Conde, Luke}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1989]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga mananayaw mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} 8fpyhee0fnv3a8v1mkb70i3n7kmk6sy 0 282874 2200786 1975218 2026-04-02T13:49:13Z Mayivobkal 160592 2200786 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Rayt Carreon | image = | caption = | birth_name = Christian Rayt Carreon | birth_date =  {{birth date and age|1997|9|23}} | birth_place = [[Kalakhang Maynila]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | occupation = Mananayaw | years_active = 2017&ndash;kasalukuyan | known_for = [[It's Showtime]]; #Hashtags | height = {{height|m=1.84}} | agent = It's Showtime {{small|(2017-kasalukuyan)}} | alma_mater = | website = {{Instagram|hashtag_rayt}} }} Si '''Christian Rayt Carreon''' ay isang artista at isang miyembro nang #Hashtags sa ''[[It's Showtime]]''.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://news.abs-cbn.com/list/tag/rayt-carreon |access-date=2020-08-21 |archive-date=2020-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200207145754/https://news.abs-cbn.com/list/tag/rayt-carreon |url-status=dead }}</ref> Isa siyang Filipino singer, dancer, host at model. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== * 2019 - ''[[The Killer Bride]]'' bilang Alexis Dela Torre * 2019 - ''[[Maalaala Mo Kaya]]'' bilang Ramon * 2018-2019 - ''[[Wansapanataym]]'' bilang Joshua Francisco * 2018 - ''[[Ipaglaban Mo!]]'' bilang Tim == Sangunian == {{Reflist}} ==Talababa== * {{IMDb name|9117678}} {{DEFAULTSORT:Carreon, Rayt}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1995]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga mananayaw mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] {{Pilipinas-artista-stub}} luemahkzh57r4as7ffn10qzx5zrte7f 0 284441 2200925 2197776 2026-04-03T05:14:23Z Julius Santos III 139725 2200925 wikitext text/x-wiki {{Redirect|Los Angeles 2028|the Summer Paralympics|2028 Summer Paralympics}} {{Infobox Olympic games|2028|Summer|Olympics| | image = 2028 Summer Olympics Logo (basic variant).svg | image_size = 150px | host_city = [[Los Angeles]], California | motto = {{Unbulleted list|''Follow the Sun''|''Sundan ang Araw''}} | opened_by = | cauldron = | nations = | athletes = | events = 351 in 36 sports | opening = 14 Hulyo | closing = 30 Hulyo | stadium = [[Los Angeles Memorial Coliseum]]<br>[[Sofi Stadium]] | summer_prev = [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024|Paris 2024]] | summer_next = ''[[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2032|Brisbane 2032]]'' | winter_prev = ''[[Palarong Olimpiko sa Taglamig 2026|Milano-Cortina 2026]]'' | winter_next = ''[[Palarong Olimpiko sa Taglamig 2030|French Alps 2030]]'' }} Ang '''Palarong Olimpiko sa Tag-init 2028''', na opisyal na kilala bilang '''Mga Laro ng XXXIV Olympiad''', at karaniwang kilala bilang '''Los Angeles 2028''' o '''LA 2028''', ay isang darating na internasyonal na multi-sport event na nakatakdang maganap mula Hulyo 14 hanggang Hulyo 30 2028, sa Los Angeles, California, Estados Unidos. Ito ang magiging unang Larong Tag-init na gaganapin sa US mula noong [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1996]] sa Atlanta, Georgia Ang proseso ng pagtawad ng Host na lungsod ay orihinal na iskedyul na simula ng 2019, kasama and papanalong tawad na angkop para anunsyo sa 2021. Gayunman, sumusunod na umalis na numerous ng lungsod mula sa proseso ng pagtawad para sa kapwa 2022 at ang 2024, ang [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] (IOC) nalutas nitong Hulyo 2017 hanggang premyo at sama-sama ay kapwa ng larong 2024 at 2028. Maya noong 31 Hulyo 2017 ang kasunduan kung saan sa Los Angeles gusto ng tawad para sa 2028 na Palaro na mahigit $1.8 bilyong ng additional funding mula sa IOC, kung saan pagkatapos clear sa Paris para kumpirmado ay host para sa Palarong 2024. Lungsod nang pormal na anunsyo as nanalo nila sa respektibong Palaro sa 131 sesyon ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] sa [[Lungsod ng Lima|Lima]], [[Peru]], noong 13 Setyembre 2017. Any Tawad ay pinuri ng IOC para gamitin ang numerong record-breaking ng umiiral at pansamantalang facility at asahan ng corporate pera. Ito na ang ikatlong beses sa Los Angeles ay maging host ng Palarong Olimpiko, paggawa na rin ay pangatlong Lungsod pagkatapos ng Londres ([[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1908|1908]], [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1948|1948]], at [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2012|2012]]) at Paris ([[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1900|1900]], [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1924|1924]], at [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024|2024]]) para sa host ng Laro tatlong beses at ang unang Lalawigan ng Amerika. Ito na ang ikalimang Palarong Olimpiko sa Tag-init para maging host as [[Estados Unidos]], ang nakaraang apat na okasyong pagkatao ay [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1904|St. Louis 1904]], [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1932|Los Angeles 1932]], [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1984|Los Angeles 1984]], at [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1996|Atlanta 1996]]. Ito na ang ika siyam na Olimpiko na ginanap sa U.S. (pagkuha ng kapwa ay tag-init at taglamig na laro na account; ang apart na taglamig na edisyon ay [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1932|Lake Placid 1932]], [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1960|Squaw Valley 1960]], [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1980|Lake Placid 1980]], at [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 2002|Salt Lake City 2002]]). == Ang proseso ng anyaya == {{main|Mga bid para sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024 at 2028}} ===Halalan sa Host City=== Ang Los Angeles ay nahalal bilang host city para sa 2028 Summer Olympics sa [[Ika-131 na IOC Session]] sa [[Lima, Peru]] noong 13 Setyembre 2017. Ang tatlong miyembro ng American IOC na sina [[Anita DeFrantz]], [[Angela Ruggiero]] at [[Larry Probst]], ay hindi karapat-dapat na bumoto sa halalan na ito. sa ilalim ng mga patakaran ng [[Charter ng Olimpiko]]. Ito ang pangatlong beses na napili ang Los Angeles bilang isang lungsod ng host ng Olympics nang hindi nahaharap sa isang proseso ng mapagkumpitensya sa pag-bid (ang Los Angeles ang tanging lungsod na gaganapin ang pagkakaiba-iba), kasunod ng mga magkatulad na kinalabasan noong 1932 at 1984. Nagsumite rin ng mga bid ang Los Angeles para sa Summer Olympics ngunit natalo noong 1924 (Paris), 1928 (Amsterdam), 1948 (London), 1952 (Helsinki), 1956 (Melbourne), 1976 (Montréal), at 1980 (Moscow). Karamihan sa mga kamakailan lamang, ang Los Angeles ay nag-apply upang maging kandidato ng lungsod ng Estados Unidos para sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2016]], ngunit sa pagkakataong iyon ang [[Chicago ay napili bilang kandidato ng Estados Unidos]] ng [[United States Olympic Committee]] (USOC). {| class="wikitable" |- ! colspan="7" | '''Resulta ng tawad para sa Palarong Olimpiko sa Tag-init 2028''' |- ! '''Lungsod''' ! '''Bansa''' ! '''Boto''' |- ||'''[[Los Angeles]]'''|| '''{{USA}}''' | align=center| '''Lubos na Nagkakaisa''' |} ==Pag-unlad at preparasyon== ===Lugar na konstruksyon at pagsasaayos=== ===Imprastruktura=== {{main|Twenty-eight by '28}} ===Badyet=== ==Lugar== ===Downtown Los Angeles Sports Park=== [[File:LA Coliseum gate.jpg|thumb|right|Los Angeles Memorial Coliseum Olympic Cauldron]] [[Image:Staples Center LA Live.jpg|thumb|right|Night view of Staples Center]] [[File:LAFC_East_Side_Stadium_interior.jpg|thumb|right|225px|Banc of California Stadium]] The [[Downtown Los Angeles]] sports park will incorporate various venues around downtown Los Angeles. Multiple venues will be located at [[LA Live]], [[Exposition Park (Los Angeles)|Exposition Park]] and the campus of the [[University of Southern California]]. {| class="wikitable sortable" !Venue !Events !Capacity !Status |- |[[Figueroa Street]]<ref name="la24-prod.s3.amazonaws.com">{{cite web|title=Stage 1 Vision, Games Concept and Strategy|url=https://la24-prod.s3.amazonaws.com/assets/pdf/LA2024-canditature-part1_english.pdf|accessdate=July 1, 2017|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161012093258/http://la24-prod.s3.amazonaws.com/assets/pdf/LA2024-canditature-part1_english.pdf|archivedate=October 12, 2016|df=mdy-all}}</ref> |Live site: "Olympic Way" – Street art, vendors and entertainment connecting [[University of Southern California|USC]] and [[L.A. Live]] in [[Downtown Los Angeles]] |N/A | rowspan="5" |Existing |- | rowspan="2" |[[Los Angeles Memorial Coliseum]] |Athletics (except some field events) | rowspan="2" |78,467 |- |Opening/Closing ceremonies |- | rowspan="2"|[[Banc of California Stadium]] | Football (preliminaries, quarterfinals, women's 3rd place) | 22,000 |- | Athletics (discus, javelin and hammer first rounds) |20,000 |- |- |[[Dedeaux Field]] (USC) |Swimming, Diving, Synchronized swimming |20,000 |Temporary structure on existing site |- | rowspan="2" |[[Galen Center]] (USC) |Badminton | rowspan="2" |10,300 | rowspan="14" |Existing |- |Karate |- |- | rowspan="6" |[[Los Angeles Convention Center]] |Basketball (women's preliminaries) |8,000 |- |Boxing |8,000 |- |Fencing | rowspan="2" |7,000 |- |Taekwondo |- |Table tennis |5,000 |- |BMX freestyle |8,000 |- |[[Staples Center]] |Basketball (men's preliminaries, finals) |18,000 |- |[[Microsoft Theater]] |Weightlifting |7,000 |- |[[University of Southern California#University Village|USC Village]] |Media Village |N/A |- | rowspan="3"|[[Grand Park]] |Marathon | rowspan="3" |5,000 |- |Race walk |- |Road cycling |} ===Valley Sports Park=== {{location map+|Los Angeles|float=right|width=500|caption=Location of the facilities in the Los Angeles area|places= {{Location map~|Los Angeles|lat=34.0448|long=-118.2654|label=<div style="font-size:70%;">'''[[Los Angeles Convention Center|Los&nbsp;Angeles&nbsp;CC]]'''</div>}} {{Location map~|Los Angeles|lat=34.0141|long=-118.2879|label=<div style="font-size:70%;">'''Downtown&nbsp;Sports&nbsp;Park'''</div>}} {{Location map~|Los Angeles|lat=34.1672|long=-118.4729|label=<div style="font-size:70%;">'''[[Sepulveda Dam|Valley&nbsp;Sports&nbsp;Park]]'''</div>|position=left}} {{Location map~|Los Angeles|lat=33.8634|long=-118.2553|label=<div style="font-size:70%;">'''[[California State University Dominguez Hills|South Bay Sports Park]]'''</div>|position=left}} {{Location map~|Los Angeles|lat=33.7705|long=-118.1913|label=<div style="font-size:70%;">'''[[Long Beach, California|Long Beach Sports Park]]'''</div>|position=left}} {{Location map~|Los Angeles|lat=34.0125|long=-118.4999|label=<div style="font-size:70%;">'''[[Santa Monica, CA|Santa&nbsp;Monica&nbsp;Beach]]'''</div>|position=left}} {{Location map~|Los Angeles|lat=33.9850|long=-118.4695|label=<div style="font-size:70%;">'''[[Venice&nbsp;Beach]]'''</div>|position=left}} {{Location map~|Los Angeles|lat=34.0498|long=-118.5013|label=<div style="font-size:70%;">'''[[Riviera&nbsp;Country&nbsp;Club]]'''</div>|position=left}} {{Location map~|Los Angeles|lat=34.0689|long=-118.4452|label=<div style="font-size:70%;">'''[[UCLA]]'''</div>}} {{Location map~|Los Angeles|lat=33.9582|long=-118.3419|label=<div style="font-size:70%;">'''[[The Forum (Inglewood, California)|The Forum]]'''</div>|position=right}} {{Location map~|Los Angeles|lat=33.95345|long=-118.3392|label=<div style="font-size:70%;">'''[[SoFi Stadium]]'''</div>|position=left}} {{Location map~|Los Angeles|lat=34.1613|long=-118.1676|label=<div style="font-size:70%;">'''[[Rose Bowl (stadium)|Rose Bowl]]'''</div>|position=right}} {{Location map~|Los Angeles|lat=34.0885|long=-117.8363|label=<div style="font-size:70%;">'''[[Frank G. Bonelli Regional Park|Bonelli Park]]'''</div>|position=right}} {{Location map~|Los Angeles|lat=34.0739|long=-118.2400|label=<div style="font-size:70%;">'''[[Dodger&nbsp;Stadium]]'''</div>|position=right}} {{Location map~|Los Angeles|lat=33.8003|long=-117.8827|label=<div style="font-size:70%;">'''[[Anaheim|Anaheim&nbsp;Sports&nbsp;Area]]'''</div>|position=right}} {{Location map~|Los Angeles|lat=34.1381|long=-118.3534|label=<div style="font-size:70%;">'''[[Universal Studios Hollywood|Universal]]'''</div>|position=right}} }} The Valley Sports Park will be centered around the [[Sepulveda Dam]] in the [[San Fernando Valley]]. {| class="wikitable sortable" !Venue !Events !Capacity !Status |- |rowspan="3" |[[Sepulveda Dam#Sepulveda Basin Recreational Area|Sepulveda Basin Park]] |Canoe slalom |8,000 |Planned construction |- |Equestrian |15,000 | rowspan="2"| Temporary |- |Shooting |3,000 |} ===South Bay Sports Park=== [[File:LA Galaxy vs Houston Dynamo- Western Conference Finals panorama.jpg|thumb|250px|Dignity Health Sports Park Center]] The South Bay Sports Park will be located on the campus of [[California State University, Dominguez Hills]] in [[Carson, California]]. {| class="wikitable sortable" !Venue !Events !Capacity !Status |- |rowspan="2" |[[Dignity Health Sports Park|Dignity Health Sports Park - Main Stadium]] |Rugby |30,000 | rowspan="6"| Existing |- |Modern pentathlon<br>(excluding fencing) |30,000 |- |[[Dignity Health Sports Park (tennis)|Dignity Health Sports Park - Tennis Stadium]] |Tennis |10,000 (Center Court) |- |[[Dignity Health Sports Park|Dignity Health Sports Park - Track and Field Facility]] |Field hockey |15,000 (primary field)<br/>5,000 (secondary field) |- |rowspan="2" |[[VELO Sports Center]] |Track cycling |6,000 |- |Modern pentathlon (fencing) |6,000 |} ===Long Beach Sports Park=== [[File:Long beach3.jpg|thumb|250px|Long Beach]] The Long Beach Sports Park will be located in and around [[Downtown Long Beach]] in [[Long Beach, California]]. {| class="wikitable sortable" !Venue !Events !Capacity !Status |- |rowspan="4"|[[Downtown Long Beach|Long Beach Waterfront]] |BMX racing |6,000 |rowspan="2"|Temporary |- |Water polo |8,000 |- |Triathlon |2,000 |rowspan="4"|Existing |- |Open water swimming |2,000 |- |rowspan="1"|[[Long Beach Arena]] |Handball |12,000 |- |rowspan="1"|[[Belmont Veterans Memorial Pier]] |Sailing |6,000 |} ===Westside=== Various venues in the [[Westside (Los Angeles County)|Westside]] of Los Angeles, CA. [[Image:RivieraCountryClub18th.jpg|thumb|right|Riviera Country Club]] [[Image:Forum Inglewood.JPG|thumb|right|The Forum]] {| class="wikitable sortable" !Venue !Events !Capacity !Status |- |rowspan="4"|[[Santa Monica State Beach]] and [[Venice Beach]] |Beach volleyball |12,000 |Temporary |- |Skateboarding |10,000 |rowspan="7"|Existing |- |Surfing |8,000 |- |3x3 basketball | <center>–</center> |- |rowspan="1"|[[Riviera Country Club]] |Golf |30,000 |- | [[University of California, Los Angeles|UCLA]] |Olympic Village &<br>Olympic Village Training Center |N/A |- |rowspan="2"|[[Pauley Pavilion]] ([[University of California, Los Angeles|UCLA]]) |Wrestling |12,500 |- |Judo |12,500 |- |rowspan="3"|[[SoFi Stadium]] |Opening/Closing ceremonies |70,000 – 100,000 |rowspan="3"|Under construction |- |Football (men's quarterfinals, women's semifinals, men's final) |70,000 – 100,000 |- |Archery |8,000<br/>(stadium lake) |- |rowspan="1"|[[The Forum (Inglewood, California)|The Forum]] |Gymnastics |17,000 |Existing |} ===Southern California venues=== [[File:De Neve and Dykstra Hall UCLA.jpg|thumb|right|200px|UCLA student housing site of the Olympic Village]] {| class="wikitable sortable" !Venue !Location !Events !Capacity !Status |- |rowspan="1"|[[Rose Bowl (stadium)|Rose Bowl]] |[[Pasadena, California|Pasadena]] |Football (women's quarterfinals, men's semifinals, women's final, men's 3rd place) |92,000 | rowspan="3"|Existing |- |rowspan="2"|[[Lake Perris]] |rowspan="2"|[[Riverside County]] |Canoe sprint |12,000 |- |Rowing |12,000 |- |rowspan="1"|[[Frank G. Bonelli Regional Park]] |[[San Dimas, California|San Dimas]] |Mountain biking |3,000 |Temporary |- |[[Dodger Stadium]] |[[Los Angeles]] |rowspan=2|Baseball/Softball |56,000 |rowspan=5|Existing |- |[[Angel Stadium]] |[[Anaheim]] |45,000 |- |[[Honda Center]] |[[Anaheim]] |rowspan=2|Volleyball |18,000 |- |[[Anaheim Convention Center]]<br/>(The Arena at the Anaheim) |[[Anaheim]] |6,000 |- |rowspan="1"|[[NBC|KNBC]] [[Universal Studios Hollywood|Universal Studios]] [[Universal Studios Lot|Lot]] |[[Universal City, California|Universal City]] |[[International Broadcast Centre|IBC]]/MPC<ref name="NBC_IPC">{{cite web|url=https://variety.com/2016/biz/news/universal-studios-hollywood-soundstage-theme-park-expansion-1201795566/|title=Universal to Build New Soundstage Complex, Expand Theme Park in 5-Year Plan (EXCLUSIVE)|first=Ted|last=Johnson|date=June 22, 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160827100145/http://variety.com/2016/biz/news/universal-studios-hollywood-soundstage-theme-park-expansion-1201795566/|archivedate=August 27, 2016|df=mdy-all}}</ref> | <center>–</center> |} ===Potential football venues=== [[File:2018.06.17_Over_the_Rose_Bowl,_Pasadena,_CA_USA_0039_(42855669451)_(cropped).jpg|thumb|right|225px|Rose Bowl]] [[File:Entering_Levi's_Stadium.JPG|thumb|right|225px|Levi's Stadium ([[San Francisco Bay area]])]] According to the initial bid book for the Los Angeles 2024 Olympic bid, football venues are to be situated within [[Los Angeles]] and other parts of California, to be determined. According to the official website of the local organizing committee, eight venues are under consideration, all within the state of California.<ref name="ReferenceA">{{cite web|url=https://la24-prod.s3.amazonaws.com/assets/pdf/LA2024-canditature-part3_english.pdf|title=LA2024 Games Delivery, Experience and Venue Legacy|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170204004759/https://la24-prod.s3.amazonaws.com/assets/pdf/LA2024-canditature-part3_english.pdf|archivedate=February 4, 2017|df=mdy-all}}</ref> ;Potential venues in [[Los Angeles County, California|Los Angeles County]]: * [[Rose Bowl (stadium)|Rose Bowl]], [[Pasadena, California|Pasadena]] (92,542 capacity) – 3 group matches, quarterfinals, semifinals and women's final * [[SoFi Stadium]], [[Inglewood, California|Inglewood]] (72,000) – 3 group matches, quarterfinals, semifinals and men's final * [[Banc of California Stadium]], [[Exposition Park, Los Angeles|Exposition Park]] (22,000) – 8 group matches ;Potential venues in the [[San Francisco Bay area]]: * [[Levi's Stadium]], [[Santa Clara, California|Santa Clara]] (68,500) – 5 group matches, quarterfinals, and men's bronze medal match * [[California Memorial Stadium]], [[Berkeley, California|Berkeley]] (63,000) – 8 group matches * [[Stanford Stadium]], [[Stanford, California|Stanford]] (50,000) – 5 group matches, quarterfinals and women's bronze medal match * [[Avaya Stadium]], [[San Jose, California|San Jose]] (20,000) – 8 group matches ;Potential venues in [[San Diego County, California|San Diego County]]: * New [[SDSU West Stadium]], [[San Diego]] (32,000) – 8 group matches <!-- ==Participating National Olympic Committees== {{div col|colwidth=18em}} * {{flagIOC2|USA|Palarong Olimpiko sa Tag-init 2028}} '''(Host)''' {{div col end}} --> ==Ang Palaro== ===Seremonya=== == Tignan din == {{IOC seealso|games=Palarong Olimpiko sa Tag-init 2028}} == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na kawing== * [http://la28.org LA 2028] * [https://www.olympic.org/la-2028 LA 2028 (IOC)] {{start box}} {{succession box|title=''[[Palarong Olimpiko sa Tag-init]]'' <br /> Punong-abalang lungsod|before=[[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2024|Paris]]|after=TBD|years=''Ika-XXXIV Olimpiyada'' (2028)}} {{end box}} {{Palarong Olimpiko}} [[Kategorya:Palarong Olimpiko sa Tag-init]] [[Kategorya:Palarong Olimpiko sa Tag-init 2028]] [[Kategorya:Palakasan sa Los Angeles]] [[Kategorya:2028 sa mga palakasan]] [[Kategorya:2028 sa United States]] [[Kategorya:Mga kaganapang pampalakasan sa Mga Nagkakaisang Estado]] nv7zbdxac6fxo6wsrcu1jijj7i0tsxj 0 285261 2200749 2008215 2026-04-02T13:00:38Z Mayivobkal 160592 2200749 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Ali Abinal | image = | caption = | birth_name = Ali Abinal | birth_date =  {{birth date and age|2002|4|21}} | birth_place = [[Las Piñas]], [[Pilipinas]] | other_names = | nationality = [[Pilipino]] | occupation = Estudyante, Selebrity | years_active = 2018&ndash;kasalukuyan | known_for = [[Pinoy Big Brother: Otso]] kanyang sarili | agent = VIVA Artist Agency {{small|(2018-kasalukuyan)}} | height = {{height|m=1.70}} | alma_mater = | website = {{Instagram|li_abinal}}<br>{{Twitter|@aliabinal002}} }} Si '''Ali Abinal''' ay (ipinanganak noong 21 Abril 2002) sa Lungsod ng Las Piñas, [[Pilipinas]] ay isang Maranaw na Mix [[Sining pandigma|Martial Arts]] at isa sa mga housemate sa bahay ni Kuya sa Pinoy Big Brother: Otso, na kabilang sa Star Dreamers nang Teens Batch 1, kasama niya rito sina Reign Parani, Rhys Eugenio, Missy Quino, [[Criza Ta-a]] at iba pa, "Tinagurian siyang Ang Astig Makisig ng Las Piñas.<ref>{{Cite web |url=https://entertainment.abs-cbn.com/tv/shows/pbbotso/photos/albums/60120318-pictorial-photos-ali-abinal-astig-makisig-ng-las-pinas |title=Archive copy |access-date=2019-01-15 |archive-date=2019-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190623150127/https://entertainment.abs-cbn.com/tv/shows/pbbotso/photos/albums/60120318-pictorial-photos-ali-abinal-astig-makisig-ng-las-pinas |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://entertainment.abs-cbn.com/tv/shows/pbbotso/show-updates/2018/12/05/61120518-profile-ali-abinal-astig-makisig-ng-las-pias |title=Archive copy |access-date=2019-01-15 |archive-date=2019-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190623145902/https://entertainment.abs-cbn.com/tv/shows/pbbotso/show-updates/2018/12/05/61120518-profile-ali-abinal-astig-makisig-ng-las-pias |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.msn.com/en-ph/entertainment/celebrity/controversial-housemate-ali-abinal-now-exits-pbb-receives-hate-comments-from-netizens/ar-BBR2eVP</ref><ref>https://philnews.ph/2018/12/17/pbb-otso-ali-lambasted-controversies</ref> ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class="wikitable" style="font-size:100% |'''Taon''' |'''Pamagat''' |'''Ginampanan''' |'''Himpilan''' |- | rowspan="2"| 2019 || [[Pinoy Big Brother: Otso]]'' || Housemate || rowspan="2"| [[ABS-CBN]] |- | Sandugo || Nap |} ==Tingnan rin== * [[Pinoy Big Brother: Otso]] * [[Criza Taa]] * [[Seth Fedelin]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{usbong}} {{BD|2002||Abinal, Ali}} [[Kategorya:Mga Pilipinong Muslim]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga batang artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] 8mqnq33587t0e83llrxloc2yswyfxws 0 293362 2200796 1778771 2026-04-02T13:59:36Z Mayivobkal 160592 2200796 wikitext text/x-wiki Ang '''2003 Metro Manila Film Festival''' ay ang Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila ay tig-kada walong pelikula ang kalahok sa ika-29na taunang Paligsahan ng mga Pelikula ng Kalakhang Maynila. Sabay-sabay na ipinalabas ang walong pelikula sa buong Pilipinas kung saan binibigyan ang mga pelikulang kalahok ng sampung araw na ipalabas na walang kasabay na dayuhang pelikula tuwing pasko, ika-25 ng Disyembre. Napili sina Maricel Soriano at Eric Quizon bilang Best Actress at Best Actor, ayon sa pagkakasunod-sunod noong 2003 Metro Manila Film Festival para sa pagganap ng mga panganay na papel sa dalawang magkaibang pelikula. ==Mga Pelikulang Kalahok== ===Unang batch=== * '''''[[Captain Barbell]]''''' - Mac C. Alejandre; Ramon 'Bong' Revilla, Jr., Regine Velasquez, Ogie Alcasid, Rufa Mae Quinto, Albert Martinez, Jeffrey Quizon, Snooky Serna, Antonio Aquitania, Sarah Geronimo * '''''[[Crying Ladies]]''''' - Mark Meily; Sharon Cuneta, Hilda Koronel, Angel Aquino, Eric Quizon, Ricky Davao, Julio Pacheco & Raymond Bagatsing * '''''[[Fantastic Man]]''''' - Tony Y. Reyes; Vic Sotto, Ara Mina, Michael V., Zoren Legaspi, Leo Martinez, Danica Sotto, Alicia Mayer * '''''[[Filipinas]]''''' - Joel Lamangan; Maricel Soriano, Richard Gomez, Aiko Melendez, Dawn Zulueta, Victor Neri, Wendell Ramos, Raymond Bagatsing, Andrea del Rosario, Sunshine Dizon, Tanya Garcia, Anne Curtis, Armida Siguon- Reyna, Sarah Geronimo * '''''[[Homecoming]]''''' - Gil Portes; Elizabeth Oropesa and Alessandra de Rossi * '''''[[Malikmata]]''''' - Jose Javier Reyes; Rica Peralejo, Marvin Agustin, Dingdong Dantes, Ricky Davao, Wowie de Guzman, Anna Capri, Nikki Valdez and Ms. Barbara Perez * '''''[[Mano Po II: My Home]]''''' - Erik Matti; Susan Roces, Christopher de Leon, Lorna Tolentino, Zsa Zsa Padilla, Kris Aquino, Judy Ann Santos, Carmina Villaroel, Jay Manalo, Cogie Domingo, Richard Gutierrez, Zoren Legaspi, Alessandra de Rossi, Karylle, Chynna Ortaleza, Angel Locsin ===Pangalawang batch=== * '''''[[Bridal Shower]]''''' - Jeffrey Jeturian; Dina Bonnevie, Cherry Pie Picache, Francine Prieto, Christian Vasquez, Rodel Velayo, Boots Anson-Roa, Gina Pareno, Alfred Vargas, Douglas Robinson, Juancho Valentino * '''''[[Gagamboy]]''''' - Erik Matti; Vhong Navarro, Jay Manalo, Aubrey Miles, Long Mejia, Bearwin Meily ==Mga Parangal ng mga Pelikula== {{Empty section|date=Disyembre 2019}} [[Kategorya:Mga patimpalak sa Pilipinas]] 70uxcex4thvnhob8l24tganjq54u0k3 0 294803 2200811 2161527 2026-04-02T14:30:23Z Mayivobkal 160592 2200811 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kokoy de Santos | image = {{#statements:P18}} | caption = | native_name = | pronunciation = | birth_name = Ronald Marquez de Santos Jr. | birth_date = {{birth date and age|1998|5|15}} | birth_place = [[General Trias]], [[Cavite]], Pilipinas | height = 5 ft 8 in (172 cm) | nationality = [[Mga Pilipino|Pilipino]] | occupation = Aktor<br/>mang-aawit<br/>mananayaw<br/>commercial model | years_active = 2011–kasalukuyan | agent = The IdeaFirst Company,Inc. <ref>https://theideafirstcompany.com</ref> | known_for = | alma_mater = Institute of Culinary and Kitchen Services | website = {{Instagram|kkydsnts}} }} Si '''Kokoy de Santos''' (ipinanganak 15 Mayo 1998) ay isang [[aktor]], [[mananayaw]] at [[mang-aawit]] sa Pilipinas. Noong 2019, nakasama niya si Jomari Angeles sa mga [[YouTube]] vlog nito.<ref>https://peoplaid.com/2019/07/24/kokoy-de-santos</ref> ==Karera== Noong 2015, siya ay nag-umpisa sa kanyang karera sa entertainment industry ng siya ay nakita sa Oh My G! At isang gawa mula sa pelikula ni Kid Kulafu. Taong 2016 nang siya ay sumalang sa [[ABS-CBN]] ng Pinoy Boyband Superstar at noong 2018, siya ay napa-bilang sa [[Maalaala Mo Kaya]] kasama si Royce Cabrera at ginampanan niya ang unang papel sa pelikulang Fuccbois. Noong Mayo 2020, na-cast siya bilang isa sa mga pangunahing aktor sa web series na Gameboys. Ginawa ng The IdeaFirst Company,<ref>{{Cite web |title=Welcome to The IdeaFirst Company - |url=https://theideafirstcompany.com/ |access-date=2026-04-02 |website=theideafirstcompany.com |language=en-US}}</ref> ito ay isang boys love (BL) series sa Pilipinas na tumatalakay sa kuwento ng dalawang batang lalaki na natagpuan ang isa't isa online sa gitna ng pandemya ng COVID-19. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {|class="wikitable" style="font-size:100% |'''Taon''' |'''Pamagat''' |'''Ginampanan''' |'''Himpilan''' |- | 2021–kasalukuyan |''[[Pepito Manaloto|Pepito Manaloto: Ang Unang Kuwento]]'' | Patricio "Patrick" Generoso | [[GMA Network]] |- | rowspan="6" |2020 |''Stay-In Love'' |Mon | rowspan="2" |[[TV5 (Philippine TV network)|TV5]] |- | ''Sunday Noontime Live!'' || rowspan="2" | Himself/Guest |- | ''[[Eat Bulaga!]]'' || [[GMA Network]] |- | ''I Am U'' || Jarred || [[iWant]] |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Medal]]'' || Joseph || rowspan="13" |[[ABS-CBN]] |- | ''[[Ipaglaban Mo!]]'' || Manny |- | rowspan="2"| 2019 || ''Maalaala Mo Kaya: Divet'' || Jerry |- | ''[[The Killer Bride]]'' || Marvin Cruz |- | rowspan="6"| 2018 || ''[[Ngayon at Kailanman (seryeng pantelebisyon ng 2018)|Ngayon at Kailanman]]'' || Carl |- | ''Maalaala Mo Kaya: Dalandan'' || Long-long (Uncredited) |- | ''Alamat Ng Ano'' || Student (Uncredited) (Episode 1) |- | ''Maalaala Mo Kaya: Junior Masterchef Pinoy'' || Charles |- | ''Maalaala Mo Kaya: Orasan'' || Lorenzo |- | ''[[Pusong Ligaw]]'' || Caloy |- | 2017 || ''Maalaala Mo Kaya: Tape Recorder'' || Von |- | 2016 || ''[[The Greatest Love (seryeng pantelebisyon sa Pilipinas)|The Greatest Love]]'' || Luis |- | 2015 || ''[[Oh My G!]]'' || Carlos Miguel "Micoy" Arellano |- | rowspan=2|2013 || ''[[My Husband's Lover]]'' || Jackson || [[GMA Network]] |- | ''[[Kidlat (seryeng pantelebisyon)|Kidlat]]'' || Alvin || [[5 (himpilan ng telebisyon)|5]] |} ===Pelikula=== {| class="wikitable" style="font-size:95%; width:90%;" |- ! colspan="4"| Mga pelikula |- ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan !! Film Company |- | 2023 || Firefly | Romnick Alcantara | [[GMA Films | GMA Pictures]] |- | 2023 || Mary Cherry Chua | Paco | [[Viva Films]] |- | 2023 || Anak Ka Ng Ina Mo | Emman | The Ideafirst Company |- | 2021 || [[Gameboys |Gameboys: The Movie]] | Gavreel Alarcon | The Ideafirst Company; OctoberTrain Films |- | 2019 || Hellcome Home | Terrence (Support Role) |- | 2019 || Fuccbois | Miko (Main Role) |- | 2018 || Signal Rock || Gabs (Support Role) |- | 2016 || Die Beautiful ||Miko (Support Role) |- | 2015 || Kid Kulafu || Robert (Support Role) |- | 2014 || Tumbang Preso (In The Can) || Carlo (Main Role) |- | 2013 || Kimmy Dora: Ang Kiyemeng Prequel || Theater Audience (Support Role) |- | 2013 || Bromance: My Brother's Romance || Teen Brando / Teen Brandy (as Ronald de Santos Jr.) (Support Role) |} ==Tingnan rin== * [[Alex Diaz]] * [[Barbie Imperial]] * [[Royce Cabrera]] ==Sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{IMDb name|4543811}} {{DEFAULTSORT:De Santos, Kokoy}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1998]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] 039gpvbrojbfxibi2mslif802uam49q 0 295027 2200808 2160358 2026-04-02T14:26:45Z Mayivobkal 160592 2200808 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Kim de Leon | image = | caption = | birth_name =Kim Lawrence M. de Leon | birth_date = {{birth date and age|1999|11|9}} | birth_place = [[Balayan, Batangas]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = Kim | occupation = [[Aktor]], [[modelo]] | years_active = 2019&ndash;kasalukuyan | known = [[StarStruck|StarStruck: Ultimate Male/Hunk Survivor (season 7)]] | agent = [[GMA Artist Center]] (2019–kasalukuyan) | height = {{height|m=1.74}} | website = {{Instagram|kimmdeleon}} }} Si '''Kim de Leon''' (ay ipinanganak noong Nobyembre 9, 1999 sa Balayan, Batangas) mas kilala bilang '''Kim''' ay isang Pilipinong aktor, modelo at telebisyong pang-komersyal, Siya ay nag-umpisang sumabak sa showbiz sa kanyang pagpasok sa [[StarStruck]] 7, itinanghal syang "Ultimate Male Survivor" kasama si "[[Shayne Sava]]" bilang "Ultimate Female Survivor" <ref>https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/708171/kim-de-leon-and-shayne-sava-are-starstruck-s-ultimate-survivors/story</ref><ref>http://www.manilastandard.net/index.php/showbitz/tv-movies/304921/starstruck-ultimate-survivors-to-be-named-tomorrow-night-.html</ref> ==Talambuhay== Si Kim De Leon ay ipinanganak noong November 9, 1999 sa bayan ng [[Balayan, Batangas]], Mayroon siyang kapatid sa ina na nagngangalang Christopher Wiggins, bago siya tanghaling "The seven season of StarStruck", habang maaga siya ang naka-pagaral sa Balayan National High School. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | Taon ! scope="col" | Pamagat ! scope="col" | Ginampanan ! scope="col" | Himpilan |- | 2015 || ''[[StarStruck (season 7)|StarStruck]]'' Asawa ng Asawa ko || Kontestant, "Ultimate Male Survivor" Kuwago || [[GMA Network]] GMA Network |} ==Tingnan rin== * [[Allen Ansay]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:de Leon, Kim}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1999]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga batang artista]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] so2jnm2t59232u81y51vtugxnz6rkpv 0 296687 2200953 2016233 2026-04-03T05:49:10Z Julius Santos III 139725 2200953 wikitext text/x-wiki {{Infobox Olympic games|1988|Summer|Olympics |winter_prev = [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1988|Calgary 1988]] |winter_next = [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1992|Albertville 1992]] |summer_next = [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1992|Barcelona 1992]] |summer_prev = [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1984|Los Angeles 1984]] |stadium = [[Seoul Olympic Stadium]] |cauldron=[[Sohn Kee-chung]]<br />Chung Sun-man<br />[[Kim Won-tak]]<ref name="Opening and Cauldron"/><ref>{{cite web|url=https://www.olympic.org/seoul-1988-torch-relay|title=Seoul 1988 Torch Relay|access-date=2 June 2018|website=www.olympic.org}}</ref> |opened_by = [[President of South Korea|President]] [[Roh Tae-woo]]<ref name="Opening and Cauldron">{{cite press release |title=Factsheet - Opening Ceremony of the Games of the Olympiad|url=https://stillmed.olympic.org/Documents/Reference_documents_Factsheets/Opening_ceremony_of_the_Games_of_the_Olympiad.pdf|url-status=live |publisher=International Olympic Committee|date=9 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160814215458/https://stillmed.olympic.org/Documents/Reference_documents_Factsheets/Opening_ceremony_of_the_Games_of_the_Olympiad.pdf |archive-date=14 August 2016|access-date=22 December 2018}}</ref> |opening = 17 September |closing = 2 October |events = 237 in 23 [[Olympic sports|sports]] (31 disciplines)|Summer |athletes = 8,391 (6,197 men, 2,194 women) |nations = 159 |motto = ''Harmony and Progress''<br />([[Korean language|Korean]]: 화합과 전진) |host_city = [[Seoul]], South Korea |image_size = 150 |image = 1988 Summer Olympics logo.png }} Ang '''1988 Summer Olympics''' ( {{Ko-hhrm|hangul=서울 하계 올림픽|rr=Seoul Hagye Ollimpik}}), na opisyal na kilala bilang '''Palaro ng XXIV Olimpiyada''', ay isang pandaigdigang palarong pampalakasan na idinaos mula Setyembre 2 hanggang Oktubre 1988 sa [[Seoul]], [[Timog Korea|South Korea]]. Sa palaro ng Seoul, 159 mga bansa ang kinatawan ng kabuuang 8,391 mga manlalaro: 6,197 kalalakihan at 2,194 kababaihan. May 237 mga kaganapan ang ginanap at 27,221 boluntaryo ang tumulong upang maihanda ang Palarong Olimpiko. May 11,331 midya (4,978 manunulat at 6,353 mamahayag) ang nagulat sa Palaro sa buong mundo. Ito ang mga huling Palarong Olimpiko para sa Unyong Sobyet at Silangang Alemanya, dahil parehong itong nabuwag bago ang susunod na mga Palarong Olimpiko noong 1992. Labis na pinagunahan ng mga Sobyet ang talahanayan ng medalya, na nanalo ng 55 ginto at 132 kabuuang medalya. Walang bansa na lumapit sa tala na ito pagkatapos ng 1988. Ang mga laro ay binatikos ng [[Hilagang Korea|North Korea]] at ang kaalyado nito na [[Cuba]]. Ang Ethiopia, Albania at ang [[Seychelles|Seychelles ay]] hindi tumugon sa paanyaya na ipinadala ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|IOC]]. Hindi nakilahok ang [[Nicaragua]] dahil sa mga pagsasaalang-alang sa manlalaro at pinansyal. Inaasahan ang pakikilahok ng Madagascar, at ang kanilang koponan ay inaasahan sa pambungad na seremonya ng 160 mga bansa. Gayunpaman, ang bansa ay umatras dahil sa mga suliraning pinansyal. Gayunpaman, ang mas malaking mga boykot na nasaksihan sa nakaraang tatlong Palarong Olympiko sa Tagpinit ([[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1976|1976]], 1980 at 1984) ay naiwasan, na humantong sa pinakamalaking bilang ng mga kalahok na bansa sa panahon ng [[Cold War]]. Ang [[NBC]] ay naging tagapagbigay ng telekast pagkatapos nito para sa Palarong Tag-init sa Estados Unidos, matapos ang limang-Palarong Olimpikong pamamahala ng [[American Broadcasting Company]] mula 1968-1984. == Pagpili ng punong-abalang lungsod == Ang Seoul ang napili upang maging punong-abalang lungsod ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init|Palarong Tag-init]] pamamagitan ng isang boto na ginanap noong 30 Setyembre 1981, na naunang nagtapos bago ang lungsod ng Hapon na [[Nagoya]].<ref>[https://www.upi.com/Archives/1981/09/30/Seoul-surprises-Nagoya-for-Olympic-bid/5566370670400/ Seoul surprises Nagoya for Olympic bid], UPI (United Press International), Morley Myers, 30 Sept. 1981.</ref> Nasa ibaba ang bilang ng boto na naganap sa ika-84 na sesyon ng IOC at ika-11&nbsp;ng Kongresong Olimpiko sa Baden-Baden, [[Kanlurang Alemanya|West Germany]]. {| class="wikitable collapsible" ! colspan="7" | 1988 Summer Olympics sa pag-bid na resulta |- ! Lungsod ! Bansa (NOC) | style="background:silver;" | '''Round 1''' |- | '''[[Seoul]]''' | {{flag|South Korea|1949}} | style="text-align:center;" | '''52''' |- | [[Nagoya]] | {{flag|Japan|1947}} | style="text-align:center;" | 27 |} Matapos iginawad ang Olympics, natanggap din ni Seoul ang pagkakataong i-stage ang 10th Asian Games noong 1986, gamit ang mga ito upang masubukan ang paghahanda para sa Olympics. == Mga tampok na ganap == [[Talaksan:Seoul_Olympic_torch.jpg|right|thumb| Ang mga tiga-Timog Korea na tumayo sa tabi ng kaldero ng Palarong Olimpiko sa Tag-init 1988.]] [[Talaksan:Fireworks_at_the_closing_ceremonies_of_the_1988_Summer_Games.JPEG|thumb|Mga paputok sa pagsasarang seremonya ng 1988 Summer Olympics.]] * Sa huli nitong Palarong Olimpiko, ang Unyong Sobyet ang nanguna sa talaan ng medalya na nanalo 55 ginto at kabuuang 132 medalya. Walang bansa ang lumapid sa panalong ito matapos ang 1988. * Ang Sobyet na si Vladimir Artemov ay nanalo ng apat na gintong medalya sa gymnastics. Si Daniela Silivaş ng Romania ay nakasungkit ng tatlo na pumantay sa tala ni [[Nadia Comăneci]] na pitong perpektong 10 sa isang Palarong Olimpiko. * Matapos buwagin ng pandaigdigang tala sa 100 m dash sa mga Olimpikong Pagsubok sa Indianapolis, ang U.S. sprinter na si Florence Griffith Joyner ay nagtakda ng bagong Olympic tala (10.62) sa 100-metrong dash at a still-standing world record (21.34) in the 200-metre dash to capture gold medals in both events. To these medals, she added a gold in the 4×100 relay and a silver in the 4×400. * Canadian Ben Johnson won the 100m final with a new world record, but was disqualified after he tested positive for stanozolol. Johnson has since claimed that his positive test was the result of sabotage. * In the Women's Artistic Gymnastics Team All-Around Competition, the U.S. women's team was penalized with a deduction of five-tenths of a point from their team score by the Fédération Internationale de Gymnastique (FIG) after the compulsory round due to their Olympic team alternate Rhonda Faehn appearing on the podium for the uneven bars during the duration of Kelly Garrison-Steve's compulsory uneven bars routine, despite not competing, having been caught by the East German judge, Ellen Berger. The U.S. finished fourth after the completion of the optional rounds with a combined score of 390.575, three-tenths of a point behind [[Silangang Alemanya|East Germany]]. This still remains controversial in the sport of gymnastics, as the U.S. performed better than the East German team and they would have taken the bronze medal in the team competition had they not been penalized or had an inquiry accepted to receive the points back. * Phoebe Mills won an individual bronze medal on the balance beam, shared with Romania's Gabriela Potorac, making history as the first medal (team or individual) ever won by a U.S. woman in artistic gymnastics at a fully attended games. * The [[Unyong Sobyet|USSR (Soviet Union)]] won their final team gold medals in artistic gymnastics on both the men's and women's sides with scores of 593.350 and 395.475 respectively. The men's team was led by Vladimir Artemov, while Elena Shushunova lead the women's team. * Lawrence Lemieux, a Canadian sailor in the Finn class, was in second place and poised to win a silver medal when he abandoned the race to save an injured competitor. He arrived in 21st place, but was recognized by the IOC with the [[Medalyang Pierre de Coubertin|Pierre de Coubertin medal]] honoring his bravery and sacrifice. * U.S. diver Greg Louganis won back-to-back titles on both diving events despite hitting his head on the springboard in the third round and suffering a [[Pagkaalog ng utak|concussion]]. * Christa Luding-Rothenburger of [[Silangang Alemanya|East Germany]] won the silver medal in the women's sprint event in cycling. Combined with the two medals she won in speed skating in [[Palarong Olimpiko sa Taglamig ng 1988|the Winter Games in Calgary]], she became the first athlete to win medals in two Olympics held in the same year; this feat is no longer possible due to the current scheduling of the Olympic Games. * Anthony Nesty of [[Suriname]] won his country's first Olympic medal by winning the 100&nbsp;m butterfly, scoring an upset victory over Matt Biondi by .01 of a second (thwarting Biondi's attempt of breaking Mark Spitz' record seven golds in one Olympic event); he was the first black person to win an individual swimming gold. * Swimmer Kristin Otto of East Germany won six gold medals. Other multi-medalists in the pool were Matt Biondi (five) and Janet Evans (three). * [[Suwesya|Swedish]] [[Eskrima|fencer]] Kerstin Palm became the first woman to take part in seven Olympics. * Swimmer Mel Stewart of the U.S. was the most anticipated to win the men's 200&nbsp;m butterfly final but surprisingly, came in 5th. * Mark Todd of New Zealand won his second consecutive individual gold medal in the three-day event in equestrian on Charisma, only the second time in eventing history that a gold medal has been won consecutively. * Baseball and [[Taekwondo]] were demonstration sports. The opening ceremony featured a mass demonstration of taekwondo with hundreds of adults and children performing moves in unison. * This was the last time the U.S. was represented by a basketball team that did not feature [[National Basketball Association|NBA]] players (featuring college players); the team won the bronze medal after being defeated by the Soviet Union (that was represented by veteran professionals) which went on to win the gold medal. * For the first time in history, all the dressage events were won by women. * Women's [[judo]] was held for the first time, as a demonstration sport. * Bowling was held as a demonstration sport, with Kwon Jong Yul of South Korea and Arianne Cerdeña from the Philippines winning the men's and women's gold medals, respectively. * Table tennis was introduced at the Olympics, with [[Tsina|China]] and South Korea both winning two titles. * Tennis returned to the Olympics after a 64-year absence, and Steffi Graf added to her four Grand Slam victories in the year by also winning the Olympic title, beating Sabatini in the final. * Two Bulgarian weightlifters were stripped of their gold medals after failing doping tests, and the team withdrew after this event. * In boxing, Roy Jones Jr. of the U.S. dominated his opponents, never losing a single round en route to the final. In the final, he controversially lost a 3–2 decision to South Korean fighter Park Si-Hun despite pummeling Park for three rounds and landing 86 punches to Park's 32. * Another boxing controversy involved a match between South Korea's Jong-il Byun and Bulgaria's Alexander Hristov. A random spectator ran around "winding up" the crowd before the match and New Zealander referee Keith Walker repeated warned Jong-Il regarding headbutting. When the decision went against Jong-il, a sub-set of spectators stormed the ring and attacked Walker, with South Korean Olympic officials and security guards also kicking him before his fellow referees pulled him away. * In yet another boxing controversy, Riddick Bowe of the US lost a controversial match in the finals to Canadian future world heavyweight champion Lennox Lewis. Bowe had a dominant first round, landing 33 of 94 punches thrown (34%) while Lewis landed 14 of 67 (21%). In the first round the referee from [[Silangang Alemanya|East Germany]] gave Bowe two cautions for headbutts and deducted a point for a third headbutt, although replay clearly showed there was no headbutt. Commentator Ferdie Pacheco disagreed with the deduction, saying they did not hit heads. In the second round, Lewis landed several hard punches. The referee gave Bowe two standing eight counts and waved the fight off after the second one, even though Bowe seemed able to continue. Pacheco disagreed with the stoppage, calling it "very strange." * Soviet weightlifter Yury Zakharevich won the men's heavyweight (up to 110&nbsp;kg class) with a 210&nbsp;kg snatch and 245&nbsp;kg clean and jerk for a 455&nbsp;kg total. Zakhareivich had dislocated his elbow in 1983 attempting a world record and had it rebuilt with synthetic tendons. * Indonesia gained its first medal in Olympic history when the women's team won a silver medal in archery. Ang mga buhay na kalapati ay pinakawalan sa pagbubukas na seremonya bilang isang simbolo ng kapayapaan sa mundo, ngunit may ilang mga kalapati na sinunog ng buhay o nagdusa ng pangunahing trauma sa pagsindi ng Olimpikong kaldero. Bilang resulta ng mga protesta kasunod ang insidente, ang huling pagkakataon na nagpakawala ng buhay na mga kalapati ay sa pambungad na seremonya noong 1992 sa Barcelona, ilang oras bago ang pagilaw ng kaldero. Nagpakawala ng mga kalapati ng lobo naman noong Palarong Taglamig ng 1994 at 1998 at mga kalapating papel sa Atlanta Ceremony noong 1996. Ito rin ang huling Summer Olympic Games na gaganapin ang Opening Ceremony sa araw. Ang seremonya ng pagbubukas ay nagtatampok ng isang skydiving team na bumababa sa istadyum at bumubuo ng limang may kulay na Olympic Rings, pati na rin isang misa na pagpapakita ng [[taekwondo]] . Ang koponan ng kalangitan na sinanay sa SkyDance SkyDiving at inaasahan na ang pagbubukas ng seremonya ng hitsura ay magtatakda ng yugto para sa skydiving na maging isang medalya kaganapan sa 2000. == Kahalagahan ng 1988 Olympics sa South Korea == <!-- [[Talaksan:Seoul_Olympic_Stadium_aerial_view.jpg|thumb|Seoul Olympic Stadium]] --> Ang pag-host sa 1988 Olympics ay nagpakita ng isang pagkakataon upang magdala ng internasyonal na atensyon sa South Korea. Ang ideya para sa Timog Korea na maglagay ng isang bid para sa 1988 Mga Laro lumitaw sa mga huling araw ng pamamahala ng [[Park Chung-hee]] noong huling bahagi ng 1970s. Matapos ang pagpatay kay Pangulong Park noong 1979, si [[Chun Doo-hwan]], ang kanyang kahalili, ay nagsumite ng bid ng Korea sa IOC noong Setyembre 1981, sa pag-asa na ang tumaas na pagkakalantad sa internasyonal na dinala ng Olympics ay patunayan ang kanyang awtoridad ng rehimeng awtoridad sa gitna ng pagtaas ng presyon ng politika para sa demokrasya, magbigay proteksyon mula sa pagtaas ng mga banta mula sa [[Hilagang Korea]], at ipinakita ang [[Himala sa Ilog Han|himalang pang-ekonomiya ng Korea]] sa pamayanan ng mundo. Ang South Korea ay iginawad sa pag-bid noong 30 Setyembre 1981, na naging ika-20 host ng bansa (ika-16 sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init|Summer Olympics]] ), pati na rin ang pangalawang bansang Asyano (sumusunod sa Japan sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1964|1964 Summer Olympics]] ) at ang unang mainland na bansa sa Asya. Kinokopya ang modelo ng 1964 Tokyo Olympics bilang isang ritwal ng pagpasa para sa ekonomiya ng Hapon at muling pagsasama ng Japan sa pamilya ng mga bansa sa panahon ng post-war, inaasahan ng gobyerno ng South Korea na gamitin ang Olympics bilang isang "paparating na partido ". Ang Olympics ay nagbigay ng isang malakas na impetus sa pag-unlad ng relasyon ng South Korea sa Eastern Europe, Soviet Union at sa China. Sa paggamit ng teorya ng mga kaganapan sa media, sinisiyasat nina Larson at Park ang 1988 Seoul Olympics bilang isang form ng komunikasyon sa politika. Inilahad nila ang kahalagahan ng pamahalaang militar ng South Korea sa buong panahon ng pag-bid at paghahanda sa Olympic, na sinundan ng maraming bentahe ng Seoul Olympics: mabilis na modernisasyon ng ekonomiya, pagpapakilos ng lipunan at pagiging lehitimo ng diktadurang militar. == Pagpapalawak ng mga "mabangis" na kampo bago ang Olimpiko == Ang mga umiiral na kampo para sa mga "vagrants" (mga walang-bahay na tao) ay na-rampa bago ang 1988 Olympics. Sinabi ng isang artikulo na Associated Press na ang mga walang-bahay at alkohol na mga tao, "ngunit karamihan sa mga bata at may kapansanan" ay naaresto at ipinadala sa mga kamping ito upang maghanda para sa Olimpiko. Bilang karagdagan, ang isang tagausig ay nagkaroon ng kanyang pagsisiyasat sa kampo ng Brothers Home na limitado sa isang bilang ng mga antas ng gobyerno "sa bahagi dahil sa takot sa isang nakakahiyang pang-internasyonal na insidente sa bisperas ng Olympics." Noong 1975, sinimulan ng nakaraang pangulo ng South Korea ang isang patakaran ng pag-ikot ng mga vagrants. Ayon sa mga dokumento ng gobyerno na nakuha ng Associated Press, mula 1981 hanggang 1986 ang bilang ng mga taong gaganapin ay nadagdagan mula 8,600 hanggang sa higit sa 16,000. Ang mga opisyal ng pulisya ay madalas na nakatanggap ng mga promo batay sa bilang ng mga vagrants na kanilang dinakip, at ang mga may-ari ng mga pasilidad ay nakatanggap ng isang subsidy batay sa bilang ng mga taong gaganapin. Maraming mga ulat ng mga bilanggo na ginahasa o binugbog, at kung minsan ay pinalo hanggang kamatayan. 4,000 sa mga "vagrants" na ito ay ginanap sa pasilidad ng Brothers Home. Marami sa mga bantay ang dating mga bilanggo na "isinulong" dahil sa katapatan sa may-ari ng kampo. Ang iba't ibang mga operasyon sa paggawa ng pera ay isinasagawa tulad ng paggawa ng mga bola ng point-ball at mga kawit ng pangingisda, pati na rin ang damit para sa Daewoo. Ilan lamang sa mga bilanggo ang binayaran nang walang halaga para sa gawaing ito. Sa pamamagitan ng aksidente habang sa isang paglalakbay sa pangangaso, narinig ng tagausig na si Kim Yong-won at dumalaw sa isang detalye ng trabaho ng mga bilanggo sa mga punit-punit na damit na pinangangasiwaan ng mga guwardya na may mga batong kahoy at aso. Sa kanyang mga salita, alam niya kaagad na "isang napaka-seryosong krimen" ay nagaganap. At noong Enero 1987, pinangunahan niya ang isang pag-atake sa pasilidad at natagpuan ang binugbog at hindi magagaling na mga bilanggo. Gayunpaman, nakatanggap siya ng presyur sa pulitika sa iba't ibang antas upang mabawasan ang mga singil laban sa may-ari, tagapamahala, at mga tanod. Sa huli, ang may-ari ay nagsilbi lamang ng dalawang-at-kalahating taon sa bilangguan. Ang Brothers Home ay isang pasilidad sa relihiyon batay sa pananampalatayang Kristiyano. May mga inspeksyon sa parehong mga opisyal ng lungsod at mga opisyal ng simbahan. Gayunpaman, ang mga ito ay naka-iskedyul na inspeksyon kung saan ang mga malusog na mga bilanggo ay ipinakita sa maingat na binalak at orkestra na mga pangyayari. Walang mga naiproklarang inspeksyon. Noong 1990s, natagpuan ang mga manggagawa sa konstruksyon tungkol sa 100 mga buto ng tao sa isang bundok sa labas ng lokasyon ng dating Brothers Home. == Boykot sa 1998 Palarong Olimpiko sa Tag-init == [[Talaksan:1988 Summer Olympics (Seoul) boycotting countries (blue).png|thumb|370x370px| Ang mga bansang nakikipag-boycotting o wala mula sa 1988 Mga Laro ay may kulay asul]] Bilang paghahanda para sa 1988 Olympics, ang [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|International Olympic Committee ay]] nagtrabaho upang mapigilan ang isa pang Olympic boycott ng [[Silangang Harang|Eastern Bloc]] tulad ng nangyari sa 1984 Summer Olympics sa [[Los Angeles, California|Los Angeles]] . Ito ay naging mas mahirap sa pamamagitan ng kawalan ng diplomatikong relasyon sa pagitan ng Timog Korea at mga [[bansang komunista]]. Nag-udyok ito ng aksyon ng pangulo ng IOC na si [[Juan Antonio Samaranch]], na nakatuon sa pakikilahok ng mga bansang ito. Kaya, sa Assembly ng National Olympic Committee sa Mexico City noong Nobyembre 1984, ang "Deklarasyon ng Mexico" [http://library.la84.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1984/ore206/ORE206e.pdf] pinagtibay; sa pamamagitan nito, sumang-ayon ang mga kalahok na isama ang host ng Olympic Games noong 1988.   Ang kasunduan ng Unyong Sobyet ay naabot noong 1987. Matapos ang mga laro sa Los Angeles, napagpasyahan na ng [[Silangang Alemanya|East Germany]] na makilahok muli sa Seoul. Napagpasyahan din ng IOC na magpapadala ito ng mga imbitasyon sa mismong Mga Laro sa 1988 at hindi iniwan ang gawaing ito sa pag-aayos ng komite tulad ng nagawa noon. Sa kabila ng mga pagpapaunlad na ito, sa likod ng mga eksena, pinag-isipan ng IOC na relocating ang Mga Laro at ginalugad ang pagiging angkop ng [[Munich]] bilang isang kahalili. Ang isa pang punto ng kaguluhan ay ang paglahok ng [[Hilagang Korea]] sa pagho-host ng Mga Palaro, isang bagay na hinikayat ng pangulo ng Cuban na si [[Fidel Castro]], na nagtawag para sa Hilagang Korea na maituturing na magkasanib na host ng Mga Palaro. Bilang resulta, noong ika-8 at 9 Enero 1986 sa Lausanne, [[Suwisa|Switzerland]], pinangunahan ng Pangulo ng IOC ang isang pulong ng North at South Korean Olympic Committee. Hiniling ng Hilagang Korea na ang labing isa sa 23 na Olympic sports ay isinasagawa sa teritoryo nito, at hiniling din ang espesyal na pagbubukas at pagsasara ng mga seremonya. Gusto nito ng isang magkasanib na komite ng pag-aayos at isang magkakaisang koponan. Ang negosasyon ay ipinagpatuloy sa isa pang pagpupulong, ngunit hindi matagumpay. Hindi nakamit ng IOC ang mga hinihingi ng Hilagang Korea at halos kalahati lamang ng nais na mga kaganapan sa palakasan ang inaalok sa Hilaga. Kaya ang pokus pagkatapos noon ay tanging sa Seoul at South Korea.<ref>[http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-3-sport-and-politics-the-korean-peninsula-north-korea-and-the-1988 "Sport and Politics on the Korean Peninsula – North Korea and the 1988 Seoul Olympics"] NKIDP e-Dossier No. 3. Retrieved 23 April 2012</ref> Ang mga laro ay na-boycotted ng [[Hilagang Korea|North Korea]] at kaalyado nito, [[Cuba]] . Ang Ethiopia, Albania at ang [[Seychelles|Seychelles ay]] hindi tumugon sa mga paanyaya na ipinadala ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|IOC]] . Hindi nakilahok ang [[Nicaragua]] dahil sa mga pagsasaalang-alang sa atleta at pinansyal. Inaasahan ang pakikilahok ng Madagascar, at ang kanilang koponan ay inaasahan sa pambungad na seremonya ng 160 mga bansa. Gayunpaman, ang bansa ay umatras dahil sa pinansyal na mga kadahilanan. == Opisyal na temang kanta == [[Talaksan:Seoul_88_olympic_torch_flame.jpg|thumb| Ang opisyal na [[Apoy ng Olimpiko|Olympic Torch na]] ginamit sa panahon ng 1988 Summer Olympics sa Seoul. ]] Noong 1988, nagpasya ang Seoul Olympic Organizing Committee (SLOOC) na bumuo at ikalat ang opisyal na kanta ng Palaro ng Seoul upang maipahayag ang mga Palaro sa lahat ng mga bansang miyembro ng IOC, na hinihikayat ang kanilang pakikilahok sa pagdiriwang at pagpapatatag ng pagkakaisa at pagkakaibigan ng mga mamamayan sa buong mundo sa pamamagitan ng kanta. Ang awiting " Hand in Hand " ay isinulat ng kompositor ng Italyano na si Giorgio Moroder at American songwriter na si Tom Whitlock, at ginampanan ng pag-awit ng Koreana. == Mga lugar == [[Talaksan:Jamsil_Indoor_Swimming_Pool.jpg|thumb|Jamsil Indoor Swimming Pool .]] [[Talaksan:Autumn_Seoul_Olympic_Park.jpg|thumb|Seoul Olympic Park noong taglagas.]] * alakasanMga lugar ng Seoul Sports Complex ** Seoul Olympic Stadium {{Ref label|E|E}} - pagbubukas / pagsasara seremonya, athletics, equestrian (tumatalon indibidwal final), football (final) ** Jamsil Indoor Swimming Pool {{Ref label|E|E}} - diving, modernong pentathlon (paglangoy), naka-synchronize na paglangoy, paglangoy, polo ng tubig ** Jamsil Gymnasium {{Ref label|E|E}} - basketball, volleyball (panghuling) ** Jamsil Student's Gymnasium {{Ref label|E|E}} - boksing ** Jamsil Baseball Stadium {{Ref label|E|E}} - baseball (demonstrasyon) * Mga lugar ng Olympic Park ** Olympic Velodrome {{Ref label|N|N}} - pagbibisikleta (track) ** Ang Olimpikong Pagbabawas ng Gymnasium ng Gymnasium {{Ref label|N|N}} - nakakataas ng timbang ** Olympic Fencing Gymnasium {{Ref label|N|N}} - fencing, modernong pentathlon (fencing) ** Olympic Gymnastics Hall {{Ref label|N|N}} - gymnastics ** Olympic Tennis Center {{Ref label|N|N}} - tennis ** Mongchon Tosong {{Ref label|N|N}} - modernong pentathlon (tumatakbo) * Iba pang mga lugar sa metropolitan Seoul ** Seoul Equestrian Park - Equestrian (lahat ngunit pagtatapos ng indibidwal na pangwakas), modernong pentathlon (pagsakay) ** Han River Regatta Course / Canoeing Site Course {{Ref label|N|N}} - pag-kayak, paggaon ** Saemaul Sports Hall {{Ref label|N|N}} - preliminary ng volleyball ** Hanyang University Gymnasium {{Ref label|N|N}} - preliminary ng volleyball ** Changchung Gymnasium {{Ref label|E|E}} - judo, taekwondo (demonstrasyon) ** Seoul National University Gymnasium - badminton (demonstrasyon), table tennis ** Royal Bowling Center {{Ref label|E|E}} - bowling (demonstrasyon) ** Dongdaemun Stadium {{Ref label|E|E}} - preliminary ng football ** Hwarang Archery Field {{Ref label|E|E}}, Nowon-gu - archery ** Taereung International Shooting Range {{Ref label|E|E}}, Taenung - modernong pentathlon (pagbaril), pagbaril ** Kalye ng Seoul - atletiko (20 &nbsp; km / 50 &nbsp; km lakad, marapon) ** Jangchung Gymnasium - taekwondo (demonstrasyon), judo * Mga lugar sa labas ng Seoul ** Sangmu Gymnasium {{Ref label|N|N}}, [[Seongnam]] - pakikipagbuno ** Daejeon Stadium {{Ref label|E|E}}, [[Daejeon]] - preliminary ng football ** Daegu Stadium {{Ref label|E|E}}, [[Daegu]] - preliminary ng football ** Busan Stadium {{Ref label|E|E}}, [[Busan]] - mga preliminary ng football ** Gwangju Stadium {{Ref label|E|E}}, [[Gwangju]] - preliminary ng football ** Suwon Gymnasium {{Ref label|N|N}}, [[Suwon]] - handball ** Seongnam Stadium {{Ref label|E|E}}, [[Seongnam]] - hockey ng bukid ** Busan Yachting Center {{Ref label|N|N}}, [[Busan]] - paglalayag ** Tongillo Road Course - pagbibisikleta (indibidwal na lahi ng kalsada, pagsubok sa oras ng kalsada) <span style="font-size:90%">{{Note label|E|E}} Ang mga umiiral na pasilidad na binago o naayos nang ihanda bilang paghahanda para sa Mga Larong Olimpiko. </span> <nowiki></br></nowiki> <span style="font-size:90%">{{Note label|N|N}} Ang mga bagong pasilidad na itinayo bilang paghahanda para sa Mga Larong Olimpiko.</span> == Halaga == Ayon sa ''The Oxford Olympics Study'' data ay hindi magagamit upang maitaguyod ang gastos ng Seoul 1988 Summer Olympics. Average na gastos para sa Mga Larong Tag-init mula noong 1960, kung saan magagamit ang data, ay US $ 5.2 bilyon. == Mga pampalakasan == Itinampok ng 1988 Summer Olympics ang 23 iba't ibang mga sports na sumasaklaw sa 31 disiplina, at ang mga medalya ay iginawad sa 237 mga kaganapan. Sa listahan sa ibaba, ang bilang ng mga kaganapan sa bawat disiplina ay nabanggit sa mga panaklong. {{Col-begin}} {{Col-1-of-4}} *Aquatics **{{GamesSport|Diving}} **{{GamesSport|Swimming}} **{{GamesSport|Synchronized swimming}} **{{GamesSport|Water polo}} *{{GamesSport|Archery}} *{{GamesSport|Athletics}} *{{GamesSport|Basketball}} *{{GamesSport|Boxing}} {{Col-1-of-4}} *{{GamesSport|Canoeing}} *{{GamesSport|Cycling}} **Road <small>(3)</small> **Track <small>(6)</small> *{{GamesSport|Equestrian}} **Dressage <small>(2)</small> **Eventing <small>(2)</small> **Show jumping <small>(2)</small> *{{GamesSport|Fencing}} {{Col-1-of-4}} *{{GamesSport|Field hockey}} *{{GamesSport|Football}} *{{GamesSport|Gymnastics}} **Artistic <small>(14)</small> **Rhythmic <small>(1)</small> *{{GamesSport|Handball}} *{{GamesSport|Judo}} *{{GamesSport|Modern pentathlon}} *{{GamesSport|Rowing}} {{Col-1-of-4}} *{{GamesSport|Sailing}} *{{GamesSport|Shooting}} *{{GamesSport|Table tennis}} *{{GamesSport|Tennis}} *{{GamesSport|Volleyball}} *{{GamesSport|Weightlifting}} *{{GamesSport|Wrestling}} **Freestyle <small>(10)</small> **Greco-Roman <small>(10)</small> {{Col-end}} [[Talaksan:Erich_Buljung.JPEG|right|thumb|223x223px| Nagpakita si Erich Buljung ng isang medalyang pilak na kanyang napanalunan sa 10m air pistol competition sa 1988 Summer Olympics.]] === Ang palakasan ng demonstrasyon === Ito ang mga demonstration sports sa mga laro: * {{GamesSport|Badminton}} * {{GamesSport|Baseball}} * {{GamesSport|Bowling}} * {{GamesSport|Judo}} * {{GamesSport|Taekwondo}} * {{GamesSport|Wheelchair racing}} == Kalendaryo == : ''Sa lahat ng oras ay lokal na KDT ( UTC + 10 )'' {{Efn|At the time of the multi-sports event, the time in South Korea was on a trial [[daylight saving time]].|name=Korea_time}} {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%;position:relative;" | align="center" bgcolor="#00cc33" | &nbsp; ● &nbsp; | Pagbubukas ng seremonya | align="center" bgcolor="#3399ff" | | Mga kumpetisyon sa kaganapan | align="center" bgcolor="#ffcc00" | &nbsp; ● &nbsp; | Mga finals ng kaganapan | bgcolor="#ee3333" | &nbsp; ● &nbsp; | Pagsasara ng seremonya |} {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;" ! rowspan="2" |Date ! colspan="14" |September ! colspan="2" |October |- !17th<br /><br />Sat !18th<br /><br />Sun !19th<br /><br />Mon !20th<br /><br />Tue !21st<br /><br />Wed !22nd<br /><br />Thu !23rd<br /><br />Fri !24th<br /><br />Sat !25th<br /><br />Sun !26th<br /><br />Mon !27th<br /><br />Tue !28th<br /><br />Wed !29th<br /><br />Thu !30th<br /><br />Fri !1st<br /><br />Sat !2nd<br /><br />Sun |- align="center" | align="left" |Archery | | | | | | | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | |- align="center" | align="left" |Athletics | | | | | | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ● ●<br /><br />● ● ● ●</span> | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |● |- align="center" | align="left" |Basketball | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | |- align="center" | align="left" |Boxing | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> |- align="center" | align="left" |Canoeing | | | | | | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | |- align="center" | align="left" |Cycling | | bgcolor="#ffcc00" |● | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | | | | |- align="center" | align="left" |Diving | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | | | | | |- align="center" | align="left" |Equestrian | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● | | | | bgcolor="#ffcc00" |● |- align="center" | align="left" |Fencing | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | |- align="center" | align="left" |Field hockey | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Football (soccer) | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#3399ff" | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Gymnastics | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | | |- align="center" | align="left" |Handball | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Judo | | | | | | | | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Modern pentathlon | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | | | | | | | | | | |- align="center" | align="left" |Rowing | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●<br /><br />● ● ●</span> | | | | | | | |- align="center" | align="left" |Sailing | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ● ●<br /><br />● ● ● ●</span> | | | | | |- align="center" | align="left" |Shooting | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | | | | | | | | |- align="center" | align="left" |Swimming | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | | | | | | | |- align="center" | align="left" |Synchronized swimming | | | | | | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Table tennis | | | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | |- align="center" | align="left" |Tennis | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | |- align="center" | align="left" |Volleyball | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● |- align="center" | align="left" |Water polo | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Weightlifting | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | | | |- align="center" | align="left" |Wrestling | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | |- !Total gold medals ! !5 !7 !9 !14 !17 !12 !30 !26 !9 !15 !9 !11 !36 !37 !9 |- |Ceremonies | align="center" bgcolor="#00cc33" |● | | | | | | | | | | | | | | | align="center" bgcolor="#ee3333" |● |- ! rowspan="2" |Date !17th<br /><br />Sat !18th<br /><br />Sun !19th<br /><br />Mon !20th<br /><br />Tue !21st<br /><br />Wed !22nd<br /><br />Thu !23rd<br /><br />Fri !24th<br /><br />Sat !25th<br /><br />Sun !26th<br /><br />Mon !27th<br /><br />Tue !28th<br /><br />Wed !29th<br /><br />Thu !30th<br /><br />Fri !1st<br /><br />Sat !2nd<br /><br />Sun |- ! colspan="14" |September ! colspan="2" |October |} {{notelist}} == Mga kalahok na Pambansang Komite ng Olimpiko == [[Talaksan:1988_Summer_Olympic_games_countries.png|thumb|Ang mga kalahok (asul na bansa ay nagkaroon ng kanilang unang pasukan).]] [[Talaksan:1988_Summer_olympics_team_numbers.gif|thumb|Bilang ng mga atleta na ipinadala ng bawat bansa.]] Ang mga atleta mula sa 159 na bansa ay nakipagkumpitensya sa Seoul Games. [[Aruba|Ang Aruba]], [[American Samoa]], [[Brunei]], [[Kapuluang Cook|Cook Islands]], [[Maldives]], [[Vanuatu]], [[Saint Vincent and the Grenadines|Saint Vincent at ang Grenadines]], at [[Timog Yemen|South Yemen ay]] gumawa ng kanilang unang Olimpikong hitsura sa mga Palarong Ito. [[Guam|Ginawa ng Guam ang]] kanilang unang hitsura ng Summer Olympic sa mga larong ito na lumahok sa [[Palarong Olimpiko sa Taglamig ng 1988|1988 Winter Olympics]] sa Calgary. Sa sumusunod na listahan, ang bilang sa mga panaklong ay nagpapahiwatig ng bilang ng mga atleta mula sa bawat bansa na nakipagkumpitensya sa Seoul: {{Clear}} * Kapag ang koponan mula sa Dominican Republic ay nagmamartsa sa Parade of Nations, ang mapa ng superimposed na mapa ay mali ang nagpakita ng lokasyon ng [[Cuba]] . == Bilang ng medalya == [[Talaksan:Seoul_88_olympic_gold_medal.jpg|thumb|Gintong medalya ng 1988 Summer Olympics sa Seoul.]] Ito ang nangungunang sampung mga bansa na nanalo ng medalya sa 1988 Mga Laro. {{Medals table|caption=|bronze_BUL=13|bronze_FRG=15|gold_HUN=11|silver_HUN=6|bronze_HUN=6|gold_BUL=10|silver_BUL=12|gold_ROU=7|gold_FRG=11|silver_ROU=11|bronze_ROU=6|gold_FRA=6|silver_FRA=4|bronze_FRA=6|gold_ITA=6|silver_ITA=4|silver_FRG=14|host_KOR=yes|host=|bronze_URS=46|show_limit=|remaining_text=|flag_template=flagIOCteam|event=1988 Summer|team=|gold_URS=55|silver_URS=31|gold_GDR=37|bronze_KOR=11|silver_GDR=35|bronze_GDR=30|gold_USA=36|silver_USA=31|bronze_USA=27|gold_KOR=12|silver_KOR=10|bronze_ITA=4}} == Mascot == Ang opisyal na maskot para sa Mga Larong Olimpiko ng Tag-init ng Tag-init ay si Hodori . Ito ay isang naka-istilong tigre na idinisenyo ni Kim Hyun bilang isang amicable Amur tigre, na naglalarawan sa palakaibigan at maibiging tradisyon ng mga Korean . Ang babaeng bersyon ni Hodori ay tinawag na Hosuni. Ang pangalan {{Lang|ko|호돌이}} ''Napili'' si ''Hodori'' mula sa 2,295 mungkahi na ipinadala ng publiko. Ito ay isang tambalan ng {{Lang|ko|호}} ''ho'', ang morpema ng [[Talasalitaang Sino-Koreano|Sino-Koreano]] para sa "tigre" (lumilitaw din sa karaniwang salitang {{Lang|ko|호랑이}} ''horangi'' para sa "tigre"), at {{Lang|ko|돌이}} ''si dori'', isang mababawas para sa "mga lalaki". == Mga karapatan sa broadcast == Ang Mga Larong 1988 ay sakop ng mga sumusunod na broadcast: {{Div col}} * {{Flag|Argentina}}: [[TV Pública Digital (Argentina)|Argentina Televisora Color]], [[El Trece (Argentina)|Canal 13 Artear]], [[Telefe|Canal 11 Telefe]], [[Canal 9 (Argentina)|Canal 9 Libertad]], [[América TV|Teledos]] * {{Flag|Australia}}: [[Seven Network]] * {{Flag|Belgium}}: [[RTBF]], [[Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie|BRT]] * {{Flag|Brazil|1968}}: [[Rede Globo]], [[Rede Manchete]], [[Rede Record]], [[Sistema Brasileiro de Televisão|SBT]], [[Rede Bandeirantes]] * {{Flag|Brunei}}: [[Radio Televisyen Brunei|RTB]] [[RTB1|Channel 5]], [[Radio Televisyen Brunei|RTB]] [[RTB2|Channel 10]] * {{Flag|Canada}}: [[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]] * {{Flag|Chile}}: [[Televisión Nacional de Chile|TVN]], [[Canal 13 (Chile)|UC-TV]] * {{Flag|China}}: [[China Central Television|CCTV]] * {{Flag|Colombia}}: [[Organización de Telecomunicaciones de Iberoamérica|OTI]] ([[Canal Uno|Inravisión Cadena Uno]]: [[RTI Producciones]], [[RCN Televisión]], [[Caracol Televisión]], [[Producciones JES]], [[Producciones PUNCH]], [[Datos y Mensajes]]) * {{Flag|Czechoslovakia}}: [[Czechoslovak Television|ČST]] * {{Flag|Denmark}}: [[DR (broadcaster)|DR]] * {{Flag|East Germany}}: [[Deutscher Fernsehfunk|DDR-FS]] * {{Flag|Finland}}: [[Yleisradio|YLE]] * {{Flag|France}}: [[TF1]] * {{Flag|Hong Kong|colonial}}: [[Asia Television|ATV]], [[TVB]] * {{Flag|Hungary|1957}}: [[Magyar Televízió]] * {{Flag|India}}: [[Doordarshan]] * {{Flag|Indonesia}}: [[Televisi Republik Indonesia|TVRI Jakarta]] * {{Flag|Ireland}}: [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] * {{Flag|Israel}}: [[Israel Broadcasting Authority|IBA]] * {{Flag|Italy}}: [[RAI]] * {{Flag|Japan|1870}}: [[NHK]] * {{Flag|Macau|colonial}}: [[Teledifusão de Macau|TDM]] * {{Flag|Malaysia}}: [[Radio Televisyen Malaysia|RTM]] [[TV1 (Malaysia)|TV1]], [[Sistem Televisyen Malaysia Berhad|STMB]] [[TV3 (Malaysia)|TV3]] * {{Flag|Mexico}}: [[Televisa]] * {{Flag|Netherlands}}: [[Netherlands Public Broadcasting|NPO]] * {{Flag|New Zealand}}: [[Television New Zealand|TVNZ]] * {{Flag|Norway}}: [[Norwegian Broadcasting Corporation|NRK]] * {{Flag|Paraguay}}: [[Paraguay TV|Paraguay Televisora Color]], [[Telefuturo|Canal 4 Telefuturo]], [[Sistema Nacional de Televisión (Paraguay)|Canal 9 SNT]], [[Canal 13 (Paraguay)|Canal 13 RPC]], [[Red Guaraní|Tevedos]], [[Paravisión|Canal 5 TV Color]], [[Latele|Canal 11 TV Color Asunción]] * {{Flag|Peru}}: [[América Televisión]], [[Panamericana Televisión]] * {{Flag|Philippines|1986}}: [[Radio Philippines Network|RPN]], [[People's Television Network|PTV]] * {{Flag|Poland}}: [[Telewizja Polska|TVP]] * {{Flag|Portugal}}: [[Rádio e Televisão de Portugal|RTP]] * {{Flag|Puerto Rico|1952}}: [[WAPA-TV]] * {{Flag|Romania|1965}}: [[Televiziunea Română|TVR]] * {{Flag|Singapore}}: [[Singapore Broadcasting Corporation|SBC]] [[MediaCorp TV12|Channel 12]] * {{Flag|South Korea}}: [[Korean Broadcasting System|KBS]], [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] * {{Flag|Soviet Union}}: [[Soviet Central Television|CT-USSR]] * {{Flag|Spain}}: [[Televisión Española|TVE]] * {{Flag|Sweden}}: [[Sveriges Television|SVT]] * {{Flag|Taiwan}}: [[Taiwan Television|TTV]], [[China Television|CTV]], [[Chinese Television System|CTS]] * {{Flag|Thailand}}: [[National Broadcasting Services of Thailand|National Television Thailand]] * {{Flag|Turkey}}: [[Turkish Radio and Television Corporation|TRT]] * {{Flag|United Kingdom}}: [[BBC]], [[ITV (TV channel)|ITV]], [[Channel 4]] * {{Flag|United States|1960}}: [[Olympics on NBC|NBC]] * {{Flag|Uruguay}}: [[Monte Carlo TV]], [[Channel 10 (Uruguay)|Canal 10]], [[Teledoce]], [[Televisión Nacional Uruguay|Uruguay Televisora Color]], [[Channel 7 (Uruguay)|Canal 7]], [[Channel 8 (Uruguay)|Canal 8 TV Color]], [[Channel 33 (Uruguay)|Montevideo TV]] * {{Flag|Venezuela|1930}}: [[Venevision]] and [[RCTV]] * {{Flag|West Germany}}: [[ARD (broadcaster)|ARD]] ([[Bayerischer Rundfunk|BR]], [[Hessischer Rundfunk|HR]], [[Norddeutscher Rundfunk|NDR]], [[Radio Bremen|RB]], [[Süddeutscher Rundfunk|SDR]], [[Sender Freies Berlin|SFB]], [[Saarländischer Rundfunk|SR]], [[Südwestfunk|SWF]], [[Westdeutscher Rundfunk|WDR]]), [[ZDF]] * {{Flag|Yugoslavia}}: [[Yugoslav Radio Television|JRT]] {{Div col end}} == Tingnan din == {{Reflist|30em}}{{s-start}} {{s-bef|before=''[[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1994|Los Angeles]]''}} {{s-ttl|title=''Palarong Olimpiko sa Tag-init'' <br /> [[Seoul]]|years=''XXXI Olimpiyada'' (1988)}} {{s-aft|after=[[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1992|Barcelona]]}} {{s-end}} {{Palarong Olimpiko}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] c9jtak379idpqt1kln79rpyxrgdgopg 2200954 2200953 2026-04-03T05:56:06Z Julius Santos III 139725 2200954 wikitext text/x-wiki {{Infobox Olympic games|1988|Summer|Olympics |winter_prev = [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1988|Calgary 1988]] |winter_next = [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1992|Albertville 1992]] |summer_next = [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1992|Barcelona 1992]] |summer_prev = [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1984|Los Angeles 1984]] |stadium = [[Seoul Olympic Stadium]] |cauldron=[[Sohn Kee-chung]]<br />Chung Sun-man<br />[[Kim Won-tak]]<ref name="Opening and Cauldron"/><ref>{{cite web|url=https://www.olympic.org/seoul-1988-torch-relay|title=Seoul 1988 Torch Relay|access-date=2 June 2018|website=www.olympic.org}}</ref> |opened_by = [[President of South Korea|President]] [[Roh Tae-woo]]<ref name="Opening and Cauldron">{{cite press release |title=Factsheet - Opening Ceremony of the Games of the Olympiad|url=https://stillmed.olympic.org/Documents/Reference_documents_Factsheets/Opening_ceremony_of_the_Games_of_the_Olympiad.pdf|url-status=live |publisher=International Olympic Committee|date=9 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160814215458/https://stillmed.olympic.org/Documents/Reference_documents_Factsheets/Opening_ceremony_of_the_Games_of_the_Olympiad.pdf |archive-date=14 August 2016|access-date=22 December 2018}}</ref> |opening = 17 September |closing = 2 October |events = 237 in 23 [[Olympic sports|sports]] (31 disciplines)|Summer |athletes = 8,391 (6,197 men, 2,194 women) |nations = 159 |motto = ''Harmony and Progress''<br />([[Korean language|Korean]]: 화합과 전진) |host_city = [[Seoul]], South Korea |image_size = 150 |image = 1988 Summer Olympics logo.png }} Ang '''1988 Summer Olympics''' ( {{Ko-hhrm|hangul=서울 하계 올림픽|rr=Seoul Hagye Ollimpik}}), na opisyal na kilala bilang '''Palaro ng XXIV Olimpiyada''', ay isang pandaigdigang palarong pampalakasan na idinaos mula Setyembre 2 hanggang Oktubre 1988 sa [[Seoul]], [[Timog Korea|South Korea]]. Sa palaro ng Seoul, 159 mga bansa ang kinatawan ng kabuuang 8,391 mga manlalaro: 6,197 kalalakihan at 2,194 kababaihan. May 237 mga kaganapan ang ginanap at 27,221 boluntaryo ang tumulong upang maihanda ang Palarong Olimpiko. May 11,331 midya (4,978 manunulat at 6,353 mamahayag) ang nagulat sa Palaro sa buong mundo. Ito ang mga huling Palarong Olimpiko para sa Unyong Sobyet at Silangang Alemanya, dahil parehong itong nabuwag bago ang susunod na mga Palarong Olimpiko noong 1992. Labis na pinagunahan ng mga Sobyet ang talahanayan ng medalya, na nanalo ng 55 ginto at 132 kabuuang medalya. Walang bansa na lumapit sa tala na ito pagkatapos ng 1988. Ang mga laro ay binatikos ng [[Hilagang Korea|North Korea]] at ang kaalyado nito na [[Cuba]]. Ang Ethiopia, Albania at ang [[Seychelles|Seychelles ay]] hindi tumugon sa paanyaya na ipinadala ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|IOC]]. Hindi nakilahok ang [[Nicaragua]] dahil sa mga pagsasaalang-alang sa manlalaro at pinansyal. Inaasahan ang pakikilahok ng Madagascar, at ang kanilang koponan ay inaasahan sa pambungad na seremonya ng 160 mga bansa. Gayunpaman, ang bansa ay umatras dahil sa mga suliraning pinansyal. Gayunpaman, ang mas malaking mga boykot na nasaksihan sa nakaraang tatlong Palarong Olimpiko sa Tag-init ([[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1976|1976]], [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1980|1980]] at [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1984|1984]]) ay naiwasan, na humantong sa pinakamalaking bilang ng mga kalahok na bansa sa panahon ng [[Cold War]]. Ang [[NBC]] ay naging tagapagbigay ng telekast pagkatapos nito para sa Palarong Tag-init sa Estados Unidos, matapos ang limang-Palarong Olimpikong pamamahala ng [[American Broadcasting Company]] mula 1968 hanggang 1984. == Pagpili ng punong-abalang lungsod == Ang Seoul ang napili upang maging punong-abalang lungsod ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init|Palarong Tag-init]] pamamagitan ng isang boto na ginanap noong 30 Setyembre 1981, na naunang nagtapos bago ang lungsod ng Hapon na [[Nagoya]].<ref>[https://www.upi.com/Archives/1981/09/30/Seoul-surprises-Nagoya-for-Olympic-bid/5566370670400/ Seoul surprises Nagoya for Olympic bid], UPI (United Press International), Morley Myers, 30 Sept. 1981.</ref> Nasa ibaba ang bilang ng boto na naganap sa ika-84 na sesyon ng IOC at ika-11&nbsp;ng Kongresong Olimpiko sa Baden-Baden, [[Kanlurang Alemanya|West Germany]]. {| class="wikitable collapsible" ! colspan="7" | 1988 Summer Olympics sa pag-bid na resulta |- ! Lungsod ! Bansa (NOC) | style="background:silver;" | '''Round 1''' |- | '''[[Seoul]]''' | {{flag|South Korea|1949}} | style="text-align:center;" | '''52''' |- | [[Nagoya]] | {{flag|Japan|1947}} | style="text-align:center;" | 27 |} Matapos iginawad ang Olympics, natanggap din ni Seoul ang pagkakataong i-stage ang 10th Asian Games noong 1986, gamit ang mga ito upang masubukan ang paghahanda para sa Olympics. == Mga tampok na ganap == [[Talaksan:Seoul_Olympic_torch.jpg|right|thumb| Ang mga tiga-Timog Korea na tumayo sa tabi ng kaldero ng Palarong Olimpiko sa Tag-init 1988.]] [[Talaksan:Fireworks_at_the_closing_ceremonies_of_the_1988_Summer_Games.JPEG|thumb|Mga paputok sa pagsasarang seremonya ng 1988 Summer Olympics.]] * Sa huli nitong Palarong Olimpiko, ang Unyong Sobyet ang nanguna sa talaan ng medalya na nanalo 55 ginto at kabuuang 132 medalya. Walang bansa ang lumapid sa panalong ito matapos ang 1988. * Ang Sobyet na si Vladimir Artemov ay nanalo ng apat na gintong medalya sa gymnastics. Si Daniela Silivaş ng Romania ay nakasungkit ng tatlo na pumantay sa tala ni [[Nadia Comăneci]] na pitong perpektong 10 sa isang Palarong Olimpiko. * Matapos buwagin ng pandaigdigang tala sa 100 m dash sa mga Olimpikong Pagsubok sa Indianapolis, ang U.S. sprinter na si Florence Griffith Joyner ay nagtakda ng bagong Olympic tala (10.62) sa 100-metrong dash at a still-standing world record (21.34) in the 200-metre dash to capture gold medals in both events. To these medals, she added a gold in the 4×100 relay and a silver in the 4×400. * Canadian Ben Johnson won the 100m final with a new world record, but was disqualified after he tested positive for stanozolol. Johnson has since claimed that his positive test was the result of sabotage. * In the Women's Artistic Gymnastics Team All-Around Competition, the U.S. women's team was penalized with a deduction of five-tenths of a point from their team score by the Fédération Internationale de Gymnastique (FIG) after the compulsory round due to their Olympic team alternate Rhonda Faehn appearing on the podium for the uneven bars during the duration of Kelly Garrison-Steve's compulsory uneven bars routine, despite not competing, having been caught by the East German judge, Ellen Berger. The U.S. finished fourth after the completion of the optional rounds with a combined score of 390.575, three-tenths of a point behind [[Silangang Alemanya|East Germany]]. This still remains controversial in the sport of gymnastics, as the U.S. performed better than the East German team and they would have taken the bronze medal in the team competition had they not been penalized or had an inquiry accepted to receive the points back. * Phoebe Mills won an individual bronze medal on the balance beam, shared with Romania's Gabriela Potorac, making history as the first medal (team or individual) ever won by a U.S. woman in artistic gymnastics at a fully attended games. * The [[Unyong Sobyet|USSR (Soviet Union)]] won their final team gold medals in artistic gymnastics on both the men's and women's sides with scores of 593.350 and 395.475 respectively. The men's team was led by Vladimir Artemov, while Elena Shushunova lead the women's team. * Lawrence Lemieux, a Canadian sailor in the Finn class, was in second place and poised to win a silver medal when he abandoned the race to save an injured competitor. He arrived in 21st place, but was recognized by the IOC with the [[Medalyang Pierre de Coubertin|Pierre de Coubertin medal]] honoring his bravery and sacrifice. * U.S. diver Greg Louganis won back-to-back titles on both diving events despite hitting his head on the springboard in the third round and suffering a [[Pagkaalog ng utak|concussion]]. * Christa Luding-Rothenburger of [[Silangang Alemanya|East Germany]] won the silver medal in the women's sprint event in cycling. Combined with the two medals she won in speed skating in [[Palarong Olimpiko sa Taglamig ng 1988|the Winter Games in Calgary]], she became the first athlete to win medals in two Olympics held in the same year; this feat is no longer possible due to the current scheduling of the Olympic Games. * Anthony Nesty of [[Suriname]] won his country's first Olympic medal by winning the 100&nbsp;m butterfly, scoring an upset victory over Matt Biondi by .01 of a second (thwarting Biondi's attempt of breaking Mark Spitz' record seven golds in one Olympic event); he was the first black person to win an individual swimming gold. * Swimmer Kristin Otto of East Germany won six gold medals. Other multi-medalists in the pool were Matt Biondi (five) and Janet Evans (three). * [[Suwesya|Swedish]] [[Eskrima|fencer]] Kerstin Palm became the first woman to take part in seven Olympics. * Swimmer Mel Stewart of the U.S. was the most anticipated to win the men's 200&nbsp;m butterfly final but surprisingly, came in 5th. * Mark Todd of New Zealand won his second consecutive individual gold medal in the three-day event in equestrian on Charisma, only the second time in eventing history that a gold medal has been won consecutively. * Baseball and [[Taekwondo]] were demonstration sports. The opening ceremony featured a mass demonstration of taekwondo with hundreds of adults and children performing moves in unison. * This was the last time the U.S. was represented by a basketball team that did not feature [[National Basketball Association|NBA]] players (featuring college players); the team won the bronze medal after being defeated by the Soviet Union (that was represented by veteran professionals) which went on to win the gold medal. * For the first time in history, all the dressage events were won by women. * Women's [[judo]] was held for the first time, as a demonstration sport. * Bowling was held as a demonstration sport, with Kwon Jong Yul of South Korea and Arianne Cerdeña from the Philippines winning the men's and women's gold medals, respectively. * Table tennis was introduced at the Olympics, with [[Tsina|China]] and South Korea both winning two titles. * Tennis returned to the Olympics after a 64-year absence, and Steffi Graf added to her four Grand Slam victories in the year by also winning the Olympic title, beating Sabatini in the final. * Two Bulgarian weightlifters were stripped of their gold medals after failing doping tests, and the team withdrew after this event. * In boxing, Roy Jones Jr. of the U.S. dominated his opponents, never losing a single round en route to the final. In the final, he controversially lost a 3–2 decision to South Korean fighter Park Si-Hun despite pummeling Park for three rounds and landing 86 punches to Park's 32. * Another boxing controversy involved a match between South Korea's Jong-il Byun and Bulgaria's Alexander Hristov. A random spectator ran around "winding up" the crowd before the match and New Zealander referee Keith Walker repeated warned Jong-Il regarding headbutting. When the decision went against Jong-il, a sub-set of spectators stormed the ring and attacked Walker, with South Korean Olympic officials and security guards also kicking him before his fellow referees pulled him away. * In yet another boxing controversy, Riddick Bowe of the US lost a controversial match in the finals to Canadian future world heavyweight champion Lennox Lewis. Bowe had a dominant first round, landing 33 of 94 punches thrown (34%) while Lewis landed 14 of 67 (21%). In the first round the referee from [[Silangang Alemanya|East Germany]] gave Bowe two cautions for headbutts and deducted a point for a third headbutt, although replay clearly showed there was no headbutt. Commentator Ferdie Pacheco disagreed with the deduction, saying they did not hit heads. In the second round, Lewis landed several hard punches. The referee gave Bowe two standing eight counts and waved the fight off after the second one, even though Bowe seemed able to continue. Pacheco disagreed with the stoppage, calling it "very strange." * Soviet weightlifter Yury Zakharevich won the men's heavyweight (up to 110&nbsp;kg class) with a 210&nbsp;kg snatch and 245&nbsp;kg clean and jerk for a 455&nbsp;kg total. Zakhareivich had dislocated his elbow in 1983 attempting a world record and had it rebuilt with synthetic tendons. * Indonesia gained its first medal in Olympic history when the women's team won a silver medal in archery. Ang mga buhay na kalapati ay pinakawalan sa pagbubukas na seremonya bilang isang simbolo ng kapayapaan sa mundo, ngunit may ilang mga kalapati na sinunog ng buhay o nagdusa ng pangunahing trauma sa pagsindi ng Olimpikong kaldero. Bilang resulta ng mga protesta kasunod ang insidente, ang huling pagkakataon na nagpakawala ng buhay na mga kalapati ay sa pambungad na seremonya noong 1992 sa Barcelona, ilang oras bago ang pagilaw ng kaldero. Nagpakawala ng mga kalapati ng lobo naman noong Palarong Taglamig ng 1994 at 1998 at mga kalapating papel sa Atlanta Ceremony noong 1996. Ito rin ang huling Summer Olympic Games na gaganapin ang Opening Ceremony sa araw. Ang seremonya ng pagbubukas ay nagtatampok ng isang skydiving team na bumababa sa istadyum at bumubuo ng limang may kulay na Olympic Rings, pati na rin isang misa na pagpapakita ng [[taekwondo]] . Ang koponan ng kalangitan na sinanay sa SkyDance SkyDiving at inaasahan na ang pagbubukas ng seremonya ng hitsura ay magtatakda ng yugto para sa skydiving na maging isang medalya kaganapan sa 2000. == Kahalagahan ng 1988 Olympics sa South Korea == <!-- [[Talaksan:Seoul_Olympic_Stadium_aerial_view.jpg|thumb|Seoul Olympic Stadium]] --> Ang pag-host sa 1988 Olympics ay nagpakita ng isang pagkakataon upang magdala ng internasyonal na atensyon sa South Korea. Ang ideya para sa Timog Korea na maglagay ng isang bid para sa 1988 Mga Laro lumitaw sa mga huling araw ng pamamahala ng [[Park Chung-hee]] noong huling bahagi ng 1970s. Matapos ang pagpatay kay Pangulong Park noong 1979, si [[Chun Doo-hwan]], ang kanyang kahalili, ay nagsumite ng bid ng Korea sa IOC noong Setyembre 1981, sa pag-asa na ang tumaas na pagkakalantad sa internasyonal na dinala ng Olympics ay patunayan ang kanyang awtoridad ng rehimeng awtoridad sa gitna ng pagtaas ng presyon ng politika para sa demokrasya, magbigay proteksyon mula sa pagtaas ng mga banta mula sa [[Hilagang Korea]], at ipinakita ang [[Himala sa Ilog Han|himalang pang-ekonomiya ng Korea]] sa pamayanan ng mundo. Ang South Korea ay iginawad sa pag-bid noong 30 Setyembre 1981, na naging ika-20 host ng bansa (ika-16 sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init|Summer Olympics]] ), pati na rin ang pangalawang bansang Asyano (sumusunod sa Japan sa [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1964|1964 Summer Olympics]] ) at ang unang mainland na bansa sa Asya. Kinokopya ang modelo ng 1964 Tokyo Olympics bilang isang ritwal ng pagpasa para sa ekonomiya ng Hapon at muling pagsasama ng Japan sa pamilya ng mga bansa sa panahon ng post-war, inaasahan ng gobyerno ng South Korea na gamitin ang Olympics bilang isang "paparating na partido ". Ang Olympics ay nagbigay ng isang malakas na impetus sa pag-unlad ng relasyon ng South Korea sa Eastern Europe, Soviet Union at sa China. Sa paggamit ng teorya ng mga kaganapan sa media, sinisiyasat nina Larson at Park ang 1988 Seoul Olympics bilang isang form ng komunikasyon sa politika. Inilahad nila ang kahalagahan ng pamahalaang militar ng South Korea sa buong panahon ng pag-bid at paghahanda sa Olympic, na sinundan ng maraming bentahe ng Seoul Olympics: mabilis na modernisasyon ng ekonomiya, pagpapakilos ng lipunan at pagiging lehitimo ng diktadurang militar. == Pagpapalawak ng mga "mabangis" na kampo bago ang Olimpiko == Ang mga umiiral na kampo para sa mga "vagrants" (mga walang-bahay na tao) ay na-rampa bago ang 1988 Olympics. Sinabi ng isang artikulo na Associated Press na ang mga walang-bahay at alkohol na mga tao, "ngunit karamihan sa mga bata at may kapansanan" ay naaresto at ipinadala sa mga kamping ito upang maghanda para sa Olimpiko. Bilang karagdagan, ang isang tagausig ay nagkaroon ng kanyang pagsisiyasat sa kampo ng Brothers Home na limitado sa isang bilang ng mga antas ng gobyerno "sa bahagi dahil sa takot sa isang nakakahiyang pang-internasyonal na insidente sa bisperas ng Olympics." Noong 1975, sinimulan ng nakaraang pangulo ng South Korea ang isang patakaran ng pag-ikot ng mga vagrants. Ayon sa mga dokumento ng gobyerno na nakuha ng Associated Press, mula 1981 hanggang 1986 ang bilang ng mga taong gaganapin ay nadagdagan mula 8,600 hanggang sa higit sa 16,000. Ang mga opisyal ng pulisya ay madalas na nakatanggap ng mga promo batay sa bilang ng mga vagrants na kanilang dinakip, at ang mga may-ari ng mga pasilidad ay nakatanggap ng isang subsidy batay sa bilang ng mga taong gaganapin. Maraming mga ulat ng mga bilanggo na ginahasa o binugbog, at kung minsan ay pinalo hanggang kamatayan. 4,000 sa mga "vagrants" na ito ay ginanap sa pasilidad ng Brothers Home. Marami sa mga bantay ang dating mga bilanggo na "isinulong" dahil sa katapatan sa may-ari ng kampo. Ang iba't ibang mga operasyon sa paggawa ng pera ay isinasagawa tulad ng paggawa ng mga bola ng point-ball at mga kawit ng pangingisda, pati na rin ang damit para sa Daewoo. Ilan lamang sa mga bilanggo ang binayaran nang walang halaga para sa gawaing ito. Sa pamamagitan ng aksidente habang sa isang paglalakbay sa pangangaso, narinig ng tagausig na si Kim Yong-won at dumalaw sa isang detalye ng trabaho ng mga bilanggo sa mga punit-punit na damit na pinangangasiwaan ng mga guwardya na may mga batong kahoy at aso. Sa kanyang mga salita, alam niya kaagad na "isang napaka-seryosong krimen" ay nagaganap. At noong Enero 1987, pinangunahan niya ang isang pag-atake sa pasilidad at natagpuan ang binugbog at hindi magagaling na mga bilanggo. Gayunpaman, nakatanggap siya ng presyur sa pulitika sa iba't ibang antas upang mabawasan ang mga singil laban sa may-ari, tagapamahala, at mga tanod. Sa huli, ang may-ari ay nagsilbi lamang ng dalawang-at-kalahating taon sa bilangguan. Ang Brothers Home ay isang pasilidad sa relihiyon batay sa pananampalatayang Kristiyano. May mga inspeksyon sa parehong mga opisyal ng lungsod at mga opisyal ng simbahan. Gayunpaman, ang mga ito ay naka-iskedyul na inspeksyon kung saan ang mga malusog na mga bilanggo ay ipinakita sa maingat na binalak at orkestra na mga pangyayari. Walang mga naiproklarang inspeksyon. Noong 1990s, natagpuan ang mga manggagawa sa konstruksyon tungkol sa 100 mga buto ng tao sa isang bundok sa labas ng lokasyon ng dating Brothers Home. == Boykot sa 1998 Palarong Olimpiko sa Tag-init == [[Talaksan:1988 Summer Olympics (Seoul) boycotting countries (blue).png|thumb|370x370px| Ang mga bansang nakikipag-boycotting o wala mula sa 1988 Mga Laro ay may kulay asul]] Bilang paghahanda para sa 1988 Olympics, ang [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|International Olympic Committee ay]] nagtrabaho upang mapigilan ang isa pang Olympic boycott ng [[Silangang Harang|Eastern Bloc]] tulad ng nangyari sa 1984 Summer Olympics sa [[Los Angeles, California|Los Angeles]] . Ito ay naging mas mahirap sa pamamagitan ng kawalan ng diplomatikong relasyon sa pagitan ng Timog Korea at mga [[bansang komunista]]. Nag-udyok ito ng aksyon ng pangulo ng IOC na si [[Juan Antonio Samaranch]], na nakatuon sa pakikilahok ng mga bansang ito. Kaya, sa Assembly ng National Olympic Committee sa Mexico City noong Nobyembre 1984, ang "Deklarasyon ng Mexico" [http://library.la84.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1984/ore206/ORE206e.pdf] pinagtibay; sa pamamagitan nito, sumang-ayon ang mga kalahok na isama ang host ng Olympic Games noong 1988.   Ang kasunduan ng Unyong Sobyet ay naabot noong 1987. Matapos ang mga laro sa Los Angeles, napagpasyahan na ng [[Silangang Alemanya|East Germany]] na makilahok muli sa Seoul. Napagpasyahan din ng IOC na magpapadala ito ng mga imbitasyon sa mismong Mga Laro sa 1988 at hindi iniwan ang gawaing ito sa pag-aayos ng komite tulad ng nagawa noon. Sa kabila ng mga pagpapaunlad na ito, sa likod ng mga eksena, pinag-isipan ng IOC na relocating ang Mga Laro at ginalugad ang pagiging angkop ng [[Munich]] bilang isang kahalili. Ang isa pang punto ng kaguluhan ay ang paglahok ng [[Hilagang Korea]] sa pagho-host ng Mga Palaro, isang bagay na hinikayat ng pangulo ng Cuban na si [[Fidel Castro]], na nagtawag para sa Hilagang Korea na maituturing na magkasanib na host ng Mga Palaro. Bilang resulta, noong ika-8 at 9 Enero 1986 sa Lausanne, [[Suwisa|Switzerland]], pinangunahan ng Pangulo ng IOC ang isang pulong ng North at South Korean Olympic Committee. Hiniling ng Hilagang Korea na ang labing isa sa 23 na Olympic sports ay isinasagawa sa teritoryo nito, at hiniling din ang espesyal na pagbubukas at pagsasara ng mga seremonya. Gusto nito ng isang magkasanib na komite ng pag-aayos at isang magkakaisang koponan. Ang negosasyon ay ipinagpatuloy sa isa pang pagpupulong, ngunit hindi matagumpay. Hindi nakamit ng IOC ang mga hinihingi ng Hilagang Korea at halos kalahati lamang ng nais na mga kaganapan sa palakasan ang inaalok sa Hilaga. Kaya ang pokus pagkatapos noon ay tanging sa Seoul at South Korea.<ref>[http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-3-sport-and-politics-the-korean-peninsula-north-korea-and-the-1988 "Sport and Politics on the Korean Peninsula – North Korea and the 1988 Seoul Olympics"] NKIDP e-Dossier No. 3. Retrieved 23 April 2012</ref> Ang mga laro ay na-boycotted ng [[Hilagang Korea|North Korea]] at kaalyado nito, [[Cuba]] . Ang Ethiopia, Albania at ang [[Seychelles|Seychelles ay]] hindi tumugon sa mga paanyaya na ipinadala ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|IOC]] . Hindi nakilahok ang [[Nicaragua]] dahil sa mga pagsasaalang-alang sa atleta at pinansyal. Inaasahan ang pakikilahok ng Madagascar, at ang kanilang koponan ay inaasahan sa pambungad na seremonya ng 160 mga bansa. Gayunpaman, ang bansa ay umatras dahil sa pinansyal na mga kadahilanan. == Opisyal na temang kanta == [[Talaksan:Seoul_88_olympic_torch_flame.jpg|thumb| Ang opisyal na [[Apoy ng Olimpiko|Olympic Torch na]] ginamit sa panahon ng 1988 Summer Olympics sa Seoul. ]] Noong 1988, nagpasya ang Seoul Olympic Organizing Committee (SLOOC) na bumuo at ikalat ang opisyal na kanta ng Palaro ng Seoul upang maipahayag ang mga Palaro sa lahat ng mga bansang miyembro ng IOC, na hinihikayat ang kanilang pakikilahok sa pagdiriwang at pagpapatatag ng pagkakaisa at pagkakaibigan ng mga mamamayan sa buong mundo sa pamamagitan ng kanta. Ang awiting " Hand in Hand " ay isinulat ng kompositor ng Italyano na si Giorgio Moroder at American songwriter na si Tom Whitlock, at ginampanan ng pag-awit ng Koreana. == Mga lugar == [[Talaksan:Jamsil_Indoor_Swimming_Pool.jpg|thumb|Jamsil Indoor Swimming Pool .]] [[Talaksan:Autumn_Seoul_Olympic_Park.jpg|thumb|Seoul Olympic Park noong taglagas.]] * alakasanMga lugar ng Seoul Sports Complex ** Seoul Olympic Stadium {{Ref label|E|E}} - pagbubukas / pagsasara seremonya, athletics, equestrian (tumatalon indibidwal final), football (final) ** Jamsil Indoor Swimming Pool {{Ref label|E|E}} - diving, modernong pentathlon (paglangoy), naka-synchronize na paglangoy, paglangoy, polo ng tubig ** Jamsil Gymnasium {{Ref label|E|E}} - basketball, volleyball (panghuling) ** Jamsil Student's Gymnasium {{Ref label|E|E}} - boksing ** Jamsil Baseball Stadium {{Ref label|E|E}} - baseball (demonstrasyon) * Mga lugar ng Olympic Park ** Olympic Velodrome {{Ref label|N|N}} - pagbibisikleta (track) ** Ang Olimpikong Pagbabawas ng Gymnasium ng Gymnasium {{Ref label|N|N}} - nakakataas ng timbang ** Olympic Fencing Gymnasium {{Ref label|N|N}} - fencing, modernong pentathlon (fencing) ** Olympic Gymnastics Hall {{Ref label|N|N}} - gymnastics ** Olympic Tennis Center {{Ref label|N|N}} - tennis ** Mongchon Tosong {{Ref label|N|N}} - modernong pentathlon (tumatakbo) * Iba pang mga lugar sa metropolitan Seoul ** Seoul Equestrian Park - Equestrian (lahat ngunit pagtatapos ng indibidwal na pangwakas), modernong pentathlon (pagsakay) ** Han River Regatta Course / Canoeing Site Course {{Ref label|N|N}} - pag-kayak, paggaon ** Saemaul Sports Hall {{Ref label|N|N}} - preliminary ng volleyball ** Hanyang University Gymnasium {{Ref label|N|N}} - preliminary ng volleyball ** Changchung Gymnasium {{Ref label|E|E}} - judo, taekwondo (demonstrasyon) ** Seoul National University Gymnasium - badminton (demonstrasyon), table tennis ** Royal Bowling Center {{Ref label|E|E}} - bowling (demonstrasyon) ** Dongdaemun Stadium {{Ref label|E|E}} - preliminary ng football ** Hwarang Archery Field {{Ref label|E|E}}, Nowon-gu - archery ** Taereung International Shooting Range {{Ref label|E|E}}, Taenung - modernong pentathlon (pagbaril), pagbaril ** Kalye ng Seoul - atletiko (20 &nbsp; km / 50 &nbsp; km lakad, marapon) ** Jangchung Gymnasium - taekwondo (demonstrasyon), judo * Mga lugar sa labas ng Seoul ** Sangmu Gymnasium {{Ref label|N|N}}, [[Seongnam]] - pakikipagbuno ** Daejeon Stadium {{Ref label|E|E}}, [[Daejeon]] - preliminary ng football ** Daegu Stadium {{Ref label|E|E}}, [[Daegu]] - preliminary ng football ** Busan Stadium {{Ref label|E|E}}, [[Busan]] - mga preliminary ng football ** Gwangju Stadium {{Ref label|E|E}}, [[Gwangju]] - preliminary ng football ** Suwon Gymnasium {{Ref label|N|N}}, [[Suwon]] - handball ** Seongnam Stadium {{Ref label|E|E}}, [[Seongnam]] - hockey ng bukid ** Busan Yachting Center {{Ref label|N|N}}, [[Busan]] - paglalayag ** Tongillo Road Course - pagbibisikleta (indibidwal na lahi ng kalsada, pagsubok sa oras ng kalsada) <span style="font-size:90%">{{Note label|E|E}} Ang mga umiiral na pasilidad na binago o naayos nang ihanda bilang paghahanda para sa Mga Larong Olimpiko. </span> <nowiki></br></nowiki> <span style="font-size:90%">{{Note label|N|N}} Ang mga bagong pasilidad na itinayo bilang paghahanda para sa Mga Larong Olimpiko.</span> == Halaga == Ayon sa ''The Oxford Olympics Study'' data ay hindi magagamit upang maitaguyod ang gastos ng Seoul 1988 Summer Olympics. Average na gastos para sa Mga Larong Tag-init mula noong 1960, kung saan magagamit ang data, ay US $ 5.2 bilyon. == Mga pampalakasan == Itinampok ng 1988 Summer Olympics ang 23 iba't ibang mga sports na sumasaklaw sa 31 disiplina, at ang mga medalya ay iginawad sa 237 mga kaganapan. Sa listahan sa ibaba, ang bilang ng mga kaganapan sa bawat disiplina ay nabanggit sa mga panaklong. {{Col-begin}} {{Col-1-of-4}} *Aquatics **{{GamesSport|Diving}} **{{GamesSport|Swimming}} **{{GamesSport|Synchronized swimming}} **{{GamesSport|Water polo}} *{{GamesSport|Archery}} *{{GamesSport|Athletics}} *{{GamesSport|Basketball}} *{{GamesSport|Boxing}} {{Col-1-of-4}} *{{GamesSport|Canoeing}} *{{GamesSport|Cycling}} **Road <small>(3)</small> **Track <small>(6)</small> *{{GamesSport|Equestrian}} **Dressage <small>(2)</small> **Eventing <small>(2)</small> **Show jumping <small>(2)</small> *{{GamesSport|Fencing}} {{Col-1-of-4}} *{{GamesSport|Field hockey}} *{{GamesSport|Football}} *{{GamesSport|Gymnastics}} **Artistic <small>(14)</small> **Rhythmic <small>(1)</small> *{{GamesSport|Handball}} *{{GamesSport|Judo}} *{{GamesSport|Modern pentathlon}} *{{GamesSport|Rowing}} {{Col-1-of-4}} *{{GamesSport|Sailing}} *{{GamesSport|Shooting}} *{{GamesSport|Table tennis}} *{{GamesSport|Tennis}} *{{GamesSport|Volleyball}} *{{GamesSport|Weightlifting}} *{{GamesSport|Wrestling}} **Freestyle <small>(10)</small> **Greco-Roman <small>(10)</small> {{Col-end}} [[Talaksan:Erich_Buljung.JPEG|right|thumb|223x223px| Nagpakita si Erich Buljung ng isang medalyang pilak na kanyang napanalunan sa 10m air pistol competition sa 1988 Summer Olympics.]] === Ang palakasan ng demonstrasyon === Ito ang mga demonstration sports sa mga laro: * {{GamesSport|Badminton}} * {{GamesSport|Baseball}} * {{GamesSport|Bowling}} * {{GamesSport|Judo}} * {{GamesSport|Taekwondo}} * {{GamesSport|Wheelchair racing}} == Kalendaryo == : ''Sa lahat ng oras ay lokal na KDT ( UTC + 10 )'' {{Efn|At the time of the multi-sports event, the time in South Korea was on a trial [[daylight saving time]].|name=Korea_time}} {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%;position:relative;" | align="center" bgcolor="#00cc33" | &nbsp; ● &nbsp; | Pagbubukas ng seremonya | align="center" bgcolor="#3399ff" | | Mga kumpetisyon sa kaganapan | align="center" bgcolor="#ffcc00" | &nbsp; ● &nbsp; | Mga finals ng kaganapan | bgcolor="#ee3333" | &nbsp; ● &nbsp; | Pagsasara ng seremonya |} {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;" ! rowspan="2" |Date ! colspan="14" |September ! colspan="2" |October |- !17th<br /><br />Sat !18th<br /><br />Sun !19th<br /><br />Mon !20th<br /><br />Tue !21st<br /><br />Wed !22nd<br /><br />Thu !23rd<br /><br />Fri !24th<br /><br />Sat !25th<br /><br />Sun !26th<br /><br />Mon !27th<br /><br />Tue !28th<br /><br />Wed !29th<br /><br />Thu !30th<br /><br />Fri !1st<br /><br />Sat !2nd<br /><br />Sun |- align="center" | align="left" |Archery | | | | | | | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | |- align="center" | align="left" |Athletics | | | | | | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ● ●<br /><br />● ● ● ●</span> | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |● |- align="center" | align="left" |Basketball | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | |- align="center" | align="left" |Boxing | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> |- align="center" | align="left" |Canoeing | | | | | | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | |- align="center" | align="left" |Cycling | | bgcolor="#ffcc00" |● | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | | | | |- align="center" | align="left" |Diving | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | | | | | |- align="center" | align="left" |Equestrian | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● | | | | bgcolor="#ffcc00" |● |- align="center" | align="left" |Fencing | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | |- align="center" | align="left" |Field hockey | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Football (soccer) | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#3399ff" | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Gymnastics | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | | |- align="center" | align="left" |Handball | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Judo | | | | | | | | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Modern pentathlon | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | | | | | | | | | | |- align="center" | align="left" |Rowing | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●<br /><br />● ● ●</span> | | | | | | | |- align="center" | align="left" |Sailing | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ● ●<br /><br />● ● ● ●</span> | | | | | |- align="center" | align="left" |Shooting | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | | | | | | | | |- align="center" | align="left" |Swimming | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ● ●<br /><br />● ● ●</span> | | | | | | | |- align="center" | align="left" |Synchronized swimming | | | | | | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Table tennis | | | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | |- align="center" | align="left" |Tennis | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● ● | bgcolor="#ffcc00" |● ● | |- align="center" | align="left" |Volleyball | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● |- align="center" | align="left" |Water polo | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |● | |- align="center" | align="left" |Weightlifting | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | bgcolor="#ffcc00" |● | | | | |- align="center" | align="left" |Wrestling | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | | | | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#3399ff" | | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">●<br /><br />● ●</span> | bgcolor="#ffcc00" |<span style="line-height:0.7em;">● ●<br /><br />● ●</span> | |- !Total gold medals ! !5 !7 !9 !14 !17 !12 !30 !26 !9 !15 !9 !11 !36 !37 !9 |- |Ceremonies | align="center" bgcolor="#00cc33" |● | | | | | | | | | | | | | | | align="center" bgcolor="#ee3333" |● |- ! rowspan="2" |Date !17th<br /><br />Sat !18th<br /><br />Sun !19th<br /><br />Mon !20th<br /><br />Tue !21st<br /><br />Wed !22nd<br /><br />Thu !23rd<br /><br />Fri !24th<br /><br />Sat !25th<br /><br />Sun !26th<br /><br />Mon !27th<br /><br />Tue !28th<br /><br />Wed !29th<br /><br />Thu !30th<br /><br />Fri !1st<br /><br />Sat !2nd<br /><br />Sun |- ! colspan="14" |September ! colspan="2" |October |} {{notelist}} == Mga kalahok na Pambansang Komite ng Olimpiko == [[Talaksan:1988_Summer_Olympic_games_countries.png|thumb|Ang mga kalahok (asul na bansa ay nagkaroon ng kanilang unang pasukan).]] [[Talaksan:1988_Summer_olympics_team_numbers.gif|thumb|Bilang ng mga atleta na ipinadala ng bawat bansa.]] Ang mga atleta mula sa 159 na bansa ay nakipagkumpitensya sa Seoul Games. [[Aruba|Ang Aruba]], [[American Samoa]], [[Brunei]], [[Kapuluang Cook|Cook Islands]], [[Maldives]], [[Vanuatu]], [[Saint Vincent and the Grenadines|Saint Vincent at ang Grenadines]], at [[Timog Yemen|South Yemen ay]] gumawa ng kanilang unang Olimpikong hitsura sa mga Palarong Ito. [[Guam|Ginawa ng Guam ang]] kanilang unang hitsura ng Summer Olympic sa mga larong ito na lumahok sa [[Palarong Olimpiko sa Taglamig 1988|1988 Winter Olympics]] sa Calgary. Sa sumusunod na listahan, ang bilang sa mga panaklong ay nagpapahiwatig ng bilang ng mga atleta mula sa bawat bansa na nakipagkumpitensya sa Seoul: {{Clear}} * Kapag ang koponan mula sa Dominican Republic ay nagmamartsa sa Parade of Nations, ang mapa ng superimposed na mapa ay mali ang nagpakita ng lokasyon ng [[Cuba]] . == Bilang ng medalya == [[Talaksan:Seoul_88_olympic_gold_medal.jpg|thumb|Gintong medalya ng 1988 Summer Olympics sa Seoul.]] Ito ang nangungunang sampung mga bansa na nanalo ng medalya sa 1988 Mga Laro. {{Medals table|caption=|bronze_BUL=13|bronze_FRG=15|gold_HUN=11|silver_HUN=6|bronze_HUN=6|gold_BUL=10|silver_BUL=12|gold_ROU=7|gold_FRG=11|silver_ROU=11|bronze_ROU=6|gold_FRA=6|silver_FRA=4|bronze_FRA=6|gold_ITA=6|silver_ITA=4|silver_FRG=14|host_KOR=yes|host=|bronze_URS=46|show_limit=|remaining_text=|flag_template=flagIOCteam|event=1988 Summer|team=|gold_URS=55|silver_URS=31|gold_GDR=37|bronze_KOR=11|silver_GDR=35|bronze_GDR=30|gold_USA=36|silver_USA=31|bronze_USA=27|gold_KOR=12|silver_KOR=10|bronze_ITA=4}} == Mascot == Ang opisyal na maskot para sa Mga Larong Olimpiko ng Tag-init ng Tag-init ay si Hodori . Ito ay isang naka-istilong tigre na idinisenyo ni Kim Hyun bilang isang amicable Amur tigre, na naglalarawan sa palakaibigan at maibiging tradisyon ng mga Korean . Ang babaeng bersyon ni Hodori ay tinawag na Hosuni. Ang pangalan {{Lang|ko|호돌이}} ''Napili'' si ''Hodori'' mula sa 2,295 mungkahi na ipinadala ng publiko. Ito ay isang tambalan ng {{Lang|ko|호}} ''ho'', ang morpema ng [[Talasalitaang Sino-Koreano|Sino-Koreano]] para sa "tigre" (lumilitaw din sa karaniwang salitang {{Lang|ko|호랑이}} ''horangi'' para sa "tigre"), at {{Lang|ko|돌이}} ''si dori'', isang mababawas para sa "mga lalaki". == Mga karapatan sa broadcast == Ang Mga Larong 1988 ay sakop ng mga sumusunod na broadcast: {{Div col}} * {{Flag|Argentina}}: [[TV Pública Digital (Argentina)|Argentina Televisora Color]], [[El Trece (Argentina)|Canal 13 Artear]], [[Telefe|Canal 11 Telefe]], [[Canal 9 (Argentina)|Canal 9 Libertad]], [[América TV|Teledos]] * {{Flag|Australia}}: [[Seven Network]] * {{Flag|Belgium}}: [[RTBF]], [[Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie|BRT]] * {{Flag|Brazil|1968}}: [[Rede Globo]], [[Rede Manchete]], [[Rede Record]], [[Sistema Brasileiro de Televisão|SBT]], [[Rede Bandeirantes]] * {{Flag|Brunei}}: [[Radio Televisyen Brunei|RTB]] [[RTB1|Channel 5]], [[Radio Televisyen Brunei|RTB]] [[RTB2|Channel 10]] * {{Flag|Canada}}: [[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]] * {{Flag|Chile}}: [[Televisión Nacional de Chile|TVN]], [[Canal 13 (Chile)|UC-TV]] * {{Flag|China}}: [[China Central Television|CCTV]] * {{Flag|Colombia}}: [[Organización de Telecomunicaciones de Iberoamérica|OTI]] ([[Canal Uno|Inravisión Cadena Uno]]: [[RTI Producciones]], [[RCN Televisión]], [[Caracol Televisión]], [[Producciones JES]], [[Producciones PUNCH]], [[Datos y Mensajes]]) * {{Flag|Czechoslovakia}}: [[Czechoslovak Television|ČST]] * {{Flag|Denmark}}: [[DR (broadcaster)|DR]] * {{Flag|East Germany}}: [[Deutscher Fernsehfunk|DDR-FS]] * {{Flag|Finland}}: [[Yleisradio|YLE]] * {{Flag|France}}: [[TF1]] * {{Flag|Hong Kong|colonial}}: [[Asia Television|ATV]], [[TVB]] * {{Flag|Hungary|1957}}: [[Magyar Televízió]] * {{Flag|India}}: [[Doordarshan]] * {{Flag|Indonesia}}: [[Televisi Republik Indonesia|TVRI Jakarta]] * {{Flag|Ireland}}: [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] * {{Flag|Israel}}: [[Israel Broadcasting Authority|IBA]] * {{Flag|Italy}}: [[RAI]] * {{Flag|Japan|1870}}: [[NHK]] * {{Flag|Macau|colonial}}: [[Teledifusão de Macau|TDM]] * {{Flag|Malaysia}}: [[Radio Televisyen Malaysia|RTM]] [[TV1 (Malaysia)|TV1]], [[Sistem Televisyen Malaysia Berhad|STMB]] [[TV3 (Malaysia)|TV3]] * {{Flag|Mexico}}: [[Televisa]] * {{Flag|Netherlands}}: [[Netherlands Public Broadcasting|NPO]] * {{Flag|New Zealand}}: [[Television New Zealand|TVNZ]] * {{Flag|Norway}}: [[Norwegian Broadcasting Corporation|NRK]] * {{Flag|Paraguay}}: [[Paraguay TV|Paraguay Televisora Color]], [[Telefuturo|Canal 4 Telefuturo]], [[Sistema Nacional de Televisión (Paraguay)|Canal 9 SNT]], [[Canal 13 (Paraguay)|Canal 13 RPC]], [[Red Guaraní|Tevedos]], [[Paravisión|Canal 5 TV Color]], [[Latele|Canal 11 TV Color Asunción]] * {{Flag|Peru}}: [[América Televisión]], [[Panamericana Televisión]] * {{Flag|Philippines|1986}}: [[Radio Philippines Network|RPN]], [[People's Television Network|PTV]] * {{Flag|Poland}}: [[Telewizja Polska|TVP]] * {{Flag|Portugal}}: [[Rádio e Televisão de Portugal|RTP]] * {{Flag|Puerto Rico|1952}}: [[WAPA-TV]] * {{Flag|Romania|1965}}: [[Televiziunea Română|TVR]] * {{Flag|Singapore}}: [[Singapore Broadcasting Corporation|SBC]] [[MediaCorp TV12|Channel 12]] * {{Flag|South Korea}}: [[Korean Broadcasting System|KBS]], [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] * {{Flag|Soviet Union}}: [[Soviet Central Television|CT-USSR]] * {{Flag|Spain}}: [[Televisión Española|TVE]] * {{Flag|Sweden}}: [[Sveriges Television|SVT]] * {{Flag|Taiwan}}: [[Taiwan Television|TTV]], [[China Television|CTV]], [[Chinese Television System|CTS]] * {{Flag|Thailand}}: [[National Broadcasting Services of Thailand|National Television Thailand]] * {{Flag|Turkey}}: [[Turkish Radio and Television Corporation|TRT]] * {{Flag|United Kingdom}}: [[BBC]], [[ITV (TV channel)|ITV]], [[Channel 4]] * {{Flag|United States|1960}}: [[NBC]] * {{Flag|Uruguay}}: [[Monte Carlo TV]], [[Channel 10 (Uruguay)|Canal 10]], [[Teledoce]], [[Televisión Nacional Uruguay|Uruguay Televisora Color]], [[Channel 7 (Uruguay)|Canal 7]], [[Channel 8 (Uruguay)|Canal 8 TV Color]], [[Channel 33 (Uruguay)|Montevideo TV]] * {{Flag|Venezuela|1930}}: [[Venevision]] and [[RCTV]] * {{Flag|West Germany}}: [[ARD (broadcaster)|ARD]] ([[Bayerischer Rundfunk|BR]], [[Hessischer Rundfunk|HR]], [[Norddeutscher Rundfunk|NDR]], [[Radio Bremen|RB]], [[Süddeutscher Rundfunk|SDR]], [[Sender Freies Berlin|SFB]], [[Saarländischer Rundfunk|SR]], [[Südwestfunk|SWF]], [[Westdeutscher Rundfunk|WDR]]), [[ZDF]] * {{Flag|Yugoslavia}}: [[Yugoslav Radio Television|JRT]] {{Div col end}} == Tingnan din == {{Reflist|30em}}{{s-start}} {{s-bef|before=''[[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1984|Los Angeles]]''}} {{s-ttl|title=''Palarong Olimpiko sa Tag-init'' <br /> [[Seoul]]|years=''XXXI Olimpiyada'' (1988)}} {{s-aft|after=[[Palarong Olimpiko sa Tag-init 1992|Barcelona]]}} {{s-end}} {{Palarong Olimpiko}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] n53re90qroaocy3b24hpk29rzdf9t15 0 298681 2200746 1934286 2026-04-02T12:37:53Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil walang sapat na impornasyon sa matagal na panahon 2200746 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pandemya ng COVID-19 sa Pilipinas]] pnc200rxfs6cxehwwm7l8n7n13sjfgt 0 299732 2200804 2089948 2026-04-02T14:21:48Z Mayivobkal 160592 2200804 wikitext text/x-wiki {{Korean name|[[Bang (surname)|Bang]]}} {{Refimprove|date=Agosto 2020}} {{Infobox person | name = Ryan Bang | image = {{wikidata|property|raw|P18}} | imagesize = | caption = | birth_name = Bang Hyun-sung | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1991|6|16}} | birth_place = [[Seoul]], South Korea | nationality = [[Koreano]] | education = Reedley International School | occupation = {{flatlist| * Punong-abala * Mang-aawit * Komedyante * Aktor * Telebisyon panpersonalidad }} | othername = | height = | yearsactive = 2010–kasalukuyan | agent = [[Star Magic]] <br><small>(2010–kasalukuyan)</small> | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | instrument = {{Flatlist| * Vocals}} | genre = {{Flatlist| * Novelty * [[K-pop]]}} | label = [[Star Records]] <br><small>(2011–2014)</small><br>Skinny Fat Boy Corporation <br><small>(2015–present)</small> | years_active = 2008–present | associated_acts = | website = | module = {{Infobox Korean name|child=yes|color=transparent| | hangul = 방현성 | hanja = 方縣成| | rr = Bang Hyeon-seong | mr = Pang Hyŏnsŏng }}}}}} Si '''Bang Hyun-sung''' o mas kilala bilang '''Ryan Bang''', ay (ipinanganak noong 16 Hunyo 1991) sa Seoul, Timog Korea, ay isang Koreanong aktor, punong-abala, mang-aawit, komedyante at TV personalidad, sa Philippine entertainment industruya simula taong 2010. Siya ay kilala noong siya ay sumabak sa season ng ''[[Pinoy Big Brother: Teen Clash 2010]]'' ay na sungkit niya ang ika-unang puwesto, kasama si [[James Reid]] ang itinanghal sa patimpalak. Ang ina ni Bang ay isang real estate broker, habang ang kanyang ama ay nagmamaneho ng taxi. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class="wikitable" style="width:700px" ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan !! Himpilan !! Sulat |- | 2020 || ''[[Gandang Gabi, Vice!]]'' || Himself Guest Co-Host || [[ABS-CBN]] || 1 Episode |- | 2018 || ''Battle Trip'' || Boracay Guest Tour guide|| [[Korean Broadcasting System|KBS]] || Episode 89 |- |2018 |''Video Star'' |Guest |MBC Every 1 |Episode 122 |- | 2018 || ''[[Sana Dalawa ang Puso Ko]]'' || Chot Jeon Jae || [[ABS-CBN]] || |- |2018 |''Human Documentary: People Is Good'' |Himself |MBC Life | |- | 2017 ||''Infinite Challenge''|| Celebrity Interpreter |[[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]]|| Served as the interpreter of Senator [[Manny Pacquiao]] in episodes 551–552. |- |2016 |''Screening Humanity'' |Himself | [[Korean Broadcasting System|KBS]] | |- | rowspan="2" | 2016 || ''[[Family Feud (game show sa Pilipinas)|Family Feud]]'' || Guest Celebrity Contestant || rowspan="6" | [[ABS-CBN (TV network)|ABS-CBN]] || |- | ''[[It's Showtime|Brod: It's Showtime Holy Week Drama Special]]'' || Fraternity Victim || |- | rowspan="3" | 2015 || ''[[Aquino & Abunda Tonight]]'' || Himself || |- | ''[[Wansapanataym|Wansapanataym Presents: Yamishita's Treasure]]'' || Kim || |- | ''[[Kapamilya, Deal or No Deal]]'' || Briefcase Number 1 || Guest |- | rowspan="3" | 2014 || ''[[Hawak Kamay (seryeng pantelebisyon)|Hawak-Kamay]]'' || Bok || Supporting Cast |- | ''Kaya Mo Bang!: The Fudgee Barr Adventures'' || Himself || ABS-CBN Sports+Action || Host |- | ''[[Home Sweetie Home]]'' |(Unknown)|| [[ABS-CBN]] || Minor role |- | 2013 || ''EsKWELAhan ni Ryan Bang'' |Himself|| [[Studio 23]] || Host |- | 2012 || ''[[Kung Ako'y Iiwan Mo]]'' || Leo || rowspan="4" |[[ABS-CBN]] || Guest (2 episodes) |- | 2012–present || ''[[It's Showtime]]''|| rowspan="3" | Himself || Host |- | rowspan="4" | 2011 || ''[[Junior MasterChef Pinoy Edition]]''|| Guest |- | ''[[I Dare You (seryeng pantelebisyon ng Pilipinas)|I Dare You]]'' || Guest |- | ''[[Maynila]]'' || Various || [[GMA 7]] || |- | ''[[Happy, Yipee, Yehey!]]'' || Himself || rowspan="4" |[[ABS-CBN (TV network)|ABS-CBN]]|| Referee |- | 2010–2011 ||''[[Matanglawin]]''|| rowspan="6" | Himself || Guest host |- | 2010–2011 || ''[[Shout Out!|Shout Out]]'' || Guest |- | 2010–present || ''[[Banana Split]]'' || |- | 2010–2011 || ''3ow Powhz!'' || [[Studio 23]]|| Host |- | 2010–2011 || ''[[It's Showtime]]'' (now ''It's Showtime'') || rowspan="2" | [[ABS-CBN (TV network)|ABS-CBN]] || Judge |- | 2010 || ''[[Pinoy Big Brother: Teen Clash 2010]]'' || Cast member |} ===Pelikula=== {| class="wikitable" style="width:700px" ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan !! Sulat |- | rowspan=3| 2012 || ''Every Breath U Take'' || Ji-Sun || |- | ''Born to Love You|Born To Love You'' || Cameo || |- | ''[[Kimmy Dora and the Temple of Kiyeme]]'' || Teenager Luisito Go Dong Hae || |- | rowspan=2| 2013 || ''[[Raketeros]]'' || Cameo || |- | ''[[Girl, Boy, Bakla, Tomboy]]'' || Jun Pyo || |- | 2015 || ''[[Beauty and the Bestie]]'' || Jin Jhong || |- | rowspan=5| 2017 || ''[[Mang Kepweng Returns]]'' || Mang ben || |- | ''[[My Ex and Whys]]'' || Lee || |- | ''[[Loving in Tandem]]'' || Gong Gung || |- | ''[[Seven Sundays]]'' || Mr. Kim || |- | ''[[The Ghost Bride]]'' || Cameo || |- | rowspan="3" | 2018 || ''[[Da One That Ghost Away]]'' || Jerald "Jeje" Zee-Yan || |- | ''[[Kusina Kings]]'' || Gian Nyeam || |- | ''[[Fantastica]]'' || Gang Nam || |} ==Diskograpiya== ===Album studyo=== {| class="wikitable sortable" |- ! Taon ! Pamagat ! Lebel |- | 2011 | ''I Lilly Lilly Like It: Ryan Bang Party Party Hits!'' | |- | 2015 | ''Shopping'' | Skinny Fat Boy Corporation |} ===Single=== {| class="wikitable sortable" |- ! Taon ! Pamagat ! Sulat |- | 2011 | ''I Lilly Lilly Like It'' | |- | 2015 | ''Shopping'' <small> (feat. Donnalyn Bartolome) </small> | |- | 2016 | "Like Love Follow" | |} ==Parangal at nominado== {| class="wikitable" |- ! Taon ! Parangal ! Kategorya ! Nominafong gawa ! Resulta |- | rowspan=2|2012 || rowspan=2|[[PMPC Star Awards for TV 2012|26th PMPC Star Awards for TV]] || Best Reality/Game Show Host <br><small>(shared with ''It's Showtime'' hosts)</small> || ''[[It's Showtime]]'' || {{won}} |- | Celebrity Skin of the Night ||{{N/A}} || {{won}} |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== {{Pinoy Big Brother}} {{DEFAULTSORT:Bang, Ryan}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1991]] [[Kategorya:Mga Koreano]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] {{stub|Artista|Timog Korea}} dtmx4hcyny8uq0n0hf7ia4xdimqtyeq 0 299771 2200787 1994336 2026-04-02T13:49:49Z Mayivobkal 160592 2200787 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Mich Wunder | image = | caption = | birth_name = Mich Wunder | birth_date = {{birth date and age|2001|11|18}} | birth_place = [[Albuera, Leyte]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]]-[[Aleman]] | known_for = Wonder Son ng Leyte | occupation = [[Aktor]], [[modelo]] | years_active = 2018–kasalukuyan | height = {{height|m=1.7}} | agent = [[Star Magic]] (2018-kasalukuyan) | website = {{Instagram|mich_wunder}} }} Si '''Mich Wunder''', ay (ipinanganak noong 18 Nobyembre 2001) ay isang Pilipinong-Aleman na aktor at [[modelo]]. Siya ay unang nakita sa telebisyon sa ''[[Pinoy Big Brother: Otso]]'' bilang housemate.<ref>https://peoplaid.com/2019/04/09/mich-wunder</ref> ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class = "wikitable" style = "font-size: 100%;" |- ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan !! Himpilan |- | rowspan="2"| 2019 || ''[[Gandang Gabi, Vice!]]'' || rowspan="2"| Kanyang sarili || rowspan="2"| [[ABS-CBN]] |- | ''[[Pinoy Big Brother: Otso]]'' |} ==Talasangunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Bondad, Clint}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 2001]] [[Kategorya:Mga Bisaya]] [[Kategorya:Mga batang artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Aleman]] {{stub|Artista|Pilipinas}} ef0v2ylo7ec5wkvtpmhst0dden9uipu 0 299957 2200809 2161526 2026-04-02T14:28:14Z Mayivobkal 160592 2200809 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=Pebrero 2020}} {{Infobox person | name = McCoy de Leon | image = {{#statements:P18}} | caption = | birth_name = Marc Carlos Francis de Jesus de Leon | birth_date = {{birth date and age|1995|02|20}} | birth_place = [[Tondo, Maynila]], [[Pilipinas]] | death_date = | death_place = | othername = | education = [[Mapúa University]] | occupation = [[Aktor]], mananayaw | years active = 2011–kasalukuyan | height = 5 ft 7 in | relatives = Shylla de Leon (kapatid) | website = }} Si '''McCoy de Leon''' (ipinanganak noong Pebrero 20, 1995) ay isang aktor, komersyal-modelo siya ay kasalukuyang naka-base sa [[ABS-CBN]] (2011-kasalukuyan). Noong 2016, sumali siya sa Pinoy Big Brother: Lucky 7 kasama ang kanyang co-hashtag member na si Nikko Natividad bilang 2-in-1 celebrity housemate.<ref>{{Cite web |last=Tantuco |first=Vernise |date=2016-07-02 |title=First two 'PBB' season 7 housemates revealed |url=https://www.rappler.com/entertainment/138419-pbb-season-7-housemates-first-announced/ |access-date=2026-04-02 |website=RAPPLER |language=en-US}}</ref> {{DEFAULTSORT:de Leon, McCoy}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1995]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] {{usbong|Artista|Pilipinas}} 7gbiu5chjl5ahs6hpi8e6hsxb4zuoi8 0 300648 2200797 2092003 2026-04-02T14:00:29Z Mayivobkal 160592 2200797 wikitext text/x-wiki {{Rewrite|date=Setyembre 2020}} {{Infobox person | name = Zeus Collins | image = | caption = | birth_name = Zeus Collins | birth_date =  {{birth date and age|1993|3|19}} | birth_place = [[Jalajala]], [[Rizal]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | occupation = Mananayaw | years_active = 2015&ndash;kasalukuyan | known_for = [[It's Showtime]]; #Hashtags | height = {{height|m=1.80}} | agent = It's Showtime {{small|(2015-kasalukuyan)}} | alma_mater = | website = {{Instagram|hashtag_zeuscollins}} }} Si '''Zeus Collins''' ay isang artista at isang miyembro nang #Hashtags sa ''[[It's Showtime]]''.<ref>https://news.abs-cbn.com/entertainment/10/28/15/pbb-737-meet-zeus-collins-girlfriend</ref> Sumali siya sa Pinoy Big Brother sa pag-asang maging susunod na Big Winner. == Mga sanggunian == {{Reflist}} ==Talababa== * {{IMDb name|7769995}} {{DEFAULTSORT:Collins, Zeus}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1993]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga mananayaw mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} bw8ak3zffsbmrh7ei6bpg401xl4zscq 0 301283 2200827 1860301 2026-04-02T23:31:23Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil walang sapat na impornasyon sa matagal na panahon 2200827 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ABS-CBN Corporation]] qtvsurxjx4kakrigu8z5peo69cwks1x 0 301502 2201037 2188059 2026-04-03T08:26:25Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2201037 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = Karne norte | image = Carne norte guisado with onions (Philippines) 01.jpg | image_size = 250px | alternate_name = Corned beef | creator = | course = | served = | main_ingredient = Baka, asin |caption=[[Ginisang karne norte]] na may [[sibuyas]]|variations=Pagdagdag ng asukal at espesya}} Ang '''karne norte''' ({{lang-en|corned beef}}) ay [[Salt-cured meat|inasinang]] [[Dibdib ng hayop|pitso]] ng [[Baka (pagkain)|baka]].<ref>{{Cite web |title=Corned Beef |trans-title=Karne Norte |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/corned+beef |access-date=Setyembre 17, 2021 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref> Nagmula ang katawagang ito mula sa wikang Kastila, at "hilagang karne" ang ibig sabihin nito. Ang katawagan naman sa Ingles ay nagmumula sa malalaking asin na ginagamit sa pag-iimbak ng karne, na tinatawag na {{lang|en|corn}}. Minsan, hinahaluan ito ng [[sugar|asukal]] at [[espesya]]. Itinatampok ang karne norte bilang sahog sa maraming mga lutuin. Mayroong [[nitrato]] sa karamihan mga ng resipi nito, na nag-coconvert sa likas na [[myoglobin]] sa baka na maging [[nitroso]]myoglobin, na nagpapakulay-rosas sa karne. Ang mga nitrato at nitrite ay nakakabawas sa panganib ng delikadong [[botulism|botulismo]] habang [[Curing (food preservation)|inaasin]] sa pagpipigil ng pagdami ng ''[[Clostridium botulinum]]'',<ref>{{cite web |author=US Dept of Agriculture |title=Clostridium botulinum |url=https://www.fsis.usda.gov/wps/wcm/connect/a70a5447-9490-4855-af0d-e617ea6b5e46/Clostridium_botulinum.pdf?MOD=AJPERES |access-date=Disyembre 13, 2016 |archive-date=Marso 3, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303233849/http://www.fsis.usda.gov/wps/wcm/connect/a70a5447-9490-4855-af0d-e617ea6b5e46/Clostridium_botulinum.pdf?MOD=AJPERES |url-status=dead }}</ref> ngunit naiugnay rin ito sa tumataas na panganib ng [[kanser]] sa mga daga.<ref>{{cite web |title=Ingested Nitrates and Nitrites, and Cyanobacterial Peptide Toxins |trans-title=Nilamon Ang Mga Nitrates at Nitrites, at Cyanobacterial Peptide Toxins |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK326544/ |access-date=Agosto 6, 2018 |website=NCBI.NLM.NIH.gov |publisher=International Agency for Research on Cancer |language=en}}</ref> Kulay-abo ang bakang inasin na walang nitrato o nitrite, at tinatawag minsan na {{lang|en|New England corned beef}}.<ref>{{cite web |last1=Ewbank |first1=Mary |date=Marso 14, 2018 |title=The Mystery of New England's Gray Corned Beef |trans-title=Ang Misteryo ng Kulay-abo na Karne Norte sa Bagong England |url=https://www.atlasobscura.com/articles/why-ish-corned-beef-gray-new-england |access-date=Hulyo 22, 2019 |website=Atlas Obscura |language=en}}</ref> Naging sikat na pagkain ang karne norte sa mga digmaan, kabilang dito ang [[Unang Digmaang Pandaigdig|Ika-1]] at [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Ika-2 Digmaang Pandaigdig]], kung kailan nirasyon ang sariwang karne. Sikat pa rin ito sa buong mundo bilang sahog sa mga pagkain sa mga iba't ibang rehiyon at karaniwang bahagi sa modernong [[field ration|rasyon]] ng mga iba't ibang sandatahang lakas sa mundo. ==Kasaysayan== Kahit hindi alam ang eksaktong pinagmulan ng karne norte, malamang na sumipot ito noong nagsimulang mag-imbak ang mga tao ng karne sa [[Salt-cured meat|pag-aasin]]. May ebidensya nito sa iba't ibang kultura, kabilang dito ang sinaunang Europa at Gitnang Silangan.<ref name=ofc/> Ang salitang {{lang|en|corn}} (sa katawagan nito sa wikang Ingles) ay nanggaling sa [[Old English|Lumang Ingles]] at ginagamit ito para ilarawan ang anumang maliit at matigas na butil.<ref>{{Cite journal |title=Corn, n.1 |publisher=Oxford University Press |journal=Oxford English Dictionary |year=2010}} "A small hard particle, a grain, as of sand or salt."</ref> Sa kaso ng karne norte, maaaring tumukoy ang salita sa magaspang, at butil-butil na asin na ginagamit sa pag-iimbak ng baka.<ref name="ofc">{{Cite book|title=On Food and Cooking: The Science and lore of the Kitchen|url=https://archive.org/details/onfoodcookingsci0000mcge_e4f3|first=Harold|last=McGee|publisher=Simon and Schuster|year=2004|isbn=978-0-684-80001-1|language=en|trans-title=Ukol sa Pagkain at Pagluluto: Ang Agham at Alamat ng Kusina}}</ref> Maaari ring tumutukoy ang salitang {{lang|en|corned}} sa mga "{{lang|en|corns}}" ng [[salitre]] na dating ginamit sa pagpepreserba ng karne.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/textbookofinorga00norrrich|title=A Textbook of Inorganic Chemistry for Colleges|last=Norris|first=James F.|publisher=McGraw-Hill|location=New York|year=1921|page=[https://archive.org/details/textbookofinorga00norrrich/page/528 528]|oclc=2743191|quote=Ginagamit ang salitre sa paggawa ng pulbura ... Ginagamit din ito sa pag-iimbak ng karne; pinipigilan nito ang pagbubulok at nagbibigay ito ng matingkad na pula na pamilyar sa mga inasinang hamon at karne norte. (Isinalin ang sipi mula sa Ingles)|language=en|trans-title=Isang Teksbuk ng Kimikang Inorganiko para sa Mga Kolehiyo}}</ref><ref>{{cite journal |last=Theiss |first=Lewis Edwin |date=Enero 1911 |title=Every Day Foods That Injure Health |trans-title=Pang-araw-araw na Pagkaing Nakakapinsala sa Kalusugan |url=https://books.google.com/books?id=9kIlAQAAIAAJ&q=gunpowder+corned+beef&pg=PA249 |journal=Pearson's Magazine |language=en |location=New York |publisher=Pearson Pub. Co. |volume=25 |page=249 |quote=malamang napansin mo kung paano kaganda at pula ang karne norte. Iyon ay dahil mayroon itong salitre, na ginagamit sa paggawa ng pulbura. (Isinalin ang sipi mula sa Tagalog}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/essentialschemi01smitgoog|title=Essentials of Chemistry|last1=Hessler|first1=John C.|last2=Smith|first2=Albert L.|publisher=Benj. H. Sanborn & Co.|location=Boston|year=1902|page=[https://archive.org/details/essentialschemi01smitgoog/page/n184 158]|quote=Ang pangunahing paggamit ng salitre sa pag-iimbak ay sa paghahanda ng karne norte.|language=en|trans-title=Mga Mahahalaga sa Kimika}}</ref> === Ika-19 siglo: kalakalan sa Atlantiko === [[File:Libby McNeill & Libby Corned Beef 1898.jpg|thumb|''Libby, McNeill & Libby Corned Beef'', 1910]] Kahit matagpuan ang kasanayan ng pagpepreserba ng baka sa maraming kultura, nagsimula ang industriyal na produksyon ng karne norte noong [[Rebolusyong Industriyal]] ng mga Briton. Ang karne norte mula sa Irlanda ay ginamit at kinalakal nang husto mula ika-17 siglo hanggang gitna ng ika-19 siglo para sa pagkonsumo ng mga sibilyang Briton at para sa probisyon ng mga armada ng Briton at mga hukbo ng Hilagang Amerika dahil matagal bago ito mabulok.<ref>{{Cite journal |last=Cook |first=Alexander |year=2004 |title=Sailing on The Ship: Re-enactment and the Quest for Popular History |url=https://archive.org/details/sim_history-workshop-journal_spring-2004_57/page/247 |trans-title=Paglalayag sa Barko: Pagsasadula at ang Hangarin para sa Popular na Kasaysayan |journal=History Workshop Journal |language=en |volume=57 |issue=57 |pages=247–255 |doi=10.1093/hwj/57.1.247 |jstor=25472737 |hdl-access=free |s2cid=194110027 |hdl=1885/54218}}</ref> Ikinalakal din ang produkto sa mga taga-Pransiya, na ipinangkain ng mga kolonista at [[Pang-aalipin|inalipin]] na manggagawa sa [[French West Indies|kanilang mga kolonya sa Karibe]].<ref name="mandel">{{cite journal |last=Mandelblatt |first=Bertie |year=2007 |title=A Transatlantic Commodity: Irish Salt Beef in the French Atlantic World |trans-title=Isang Panindang Transatlantiko: Inasnang Baka ng Irlanda sa Mundo ng Atlantiko Pranses |journal=History Workshop Journal |language=en |volume=63 |issue=1 |pages=18–47 |doi=10.1093/hwj/dbm028 |jstor=25472901 |s2cid=140660191}}</ref> Ang ika-17 siglong prosesong pang-industriya ng mga Briton para sa karne norte ay hindi nagtangi sa mga iba't ibang hiwa ng baka maliban lang sa mga makunat at di-kanais-nais na bahagi tulad ng leeg at binti ng baka.<ref name="mandel" /><ref name="irish">{{cite journal |last1=Mac Con Iomaire |first1=Máirtín |last2=Óg Gallagher |first2=Pádraic |year=2011 |title=Irish Corned Beef: A Culinary History |trans-title=Karne Norte ng Irlanda: Isang Kasaysayan sa Pagluluto |url=https://arrow.dit.ie/cgi/viewcontent.cgi?article=1005&context=tfschafart |journal=Journal of Culinary Science and Technology |language=en |volume=9 |issue=1 |pages=27–43 |doi=10.1080/15428052.2011.558464 |s2cid=216138899}}</ref> Sa halip nito, ang pagmamarka ay ginawa ayon sa timbang ng baka sa mga sumusunod: "{{lang|en|small beef}}", "{{lang|en|cargo beef}}", at "{{lang|en|best mess beef}}", pinakapangit ang una at pinakamaganda ang huli.<ref name="mandel" /> Karamihan ng di-kanais-nais na bahagi at mas mababang marka ay ikinalakal sa mga Pranses, habang ang mga mas maayos na bahagi ay itinabi para sa pagkokonsumo sa Britanya o [[Imperyong Britaniko|sa kanyang mga kolonya]].<ref name="mandel" /> [[Talaksan:Mmm... corned beef on rye with a side of kraut (7711551990).jpg|thumb|Karne norte na nakasalop sa sandwich at keso]] Nagprodus ang Irlanda ng malaking bahagi ng karne norte sa kalakalan sa Atlantiko mula sa lokal na baka at asin na inangkat mula sa [[Tangway ng Iberia]] at timog-kanlurang Pransiya.<ref name=mandel/> Naglikha ang mga baybaying lungsod, tulad ng [[Dublin]], [[Belfast]] at [[Cork (city)|Cork]], ng napakalaking industriya sa pag-aasin at pag-iimpake ng baka. Ang Cork mismo ay nakapagprodus ng kalahati ng taunang luwas sa baka ng Irlanda noong 1668.<ref name="irish" /> Kahit malaki ang pinagkitaan ng mga bansa ng Europa sa produksyon at kalakalan ng karne norte, sa mga kolonya naging mababa ang tingin sa produkto dahil kinakain ito ng mga mahihirap at mga alipin.<ref name=mandel/> Dahil tinaas ang produksyon ng karne norte upang matugunan ang dumaraming tao na lumilipat sa mga lungsod mula sa kabukiran noong [[Rebolusyong Industriyal]], lumala ang epekto ng [[Irish Famine (1740–1741)|Taggutom sa Irlanda sa 1740-41]] at [[Great Famine (Ireland)|Daking Taggutom sa Irlanda]]: {{quote|Ang mga Keltikong pastulan ng ... Irlanda ay pinagpastulan ng mga baka nang maraming siglo. Kinolonisa ng mga Briton ... ang mga Irlandes, binago ang karamihan ng kanilang kabukiran na maging bakahan para sa gutom na merkado ng mamimili sa kanilang tahanan ... Ang kagustuhan ng mga Briton sa baka ay nagkaroon ng nakapanlulumong epekto sa mahihirap at ipinagkait [ang mga] tao ... ng Irlanda. Pinaalis mula sa pinakamagagandang pastulan at napilitang magsaka sa mga mas maliliit na lupain, bumaling ang mga Irlandes sa patatas, isang ani na maitatanim nang marami sa mas pangit na lupa. Sa dakong huli, lumaganap ang mga baka sa Irlanda, anupat naiwang nakadepende ang katutubong populasyon sa patatas para manatiling buhay. |[[Jeremy Rifkin]]|''Beyond Beef''{{efn|{{lang-en|The Celtic grazing lands of ... Ireland had been used to pasture cows for centuries. The British colonized ... the Irish, transforming much of their countryside into an extended grazing land to raise cattle for a hungry consumer market at home ... The British taste for beef had a devastating impact on the impoverished and disenfranchised [the] people of ... Ireland. Pushed off the best pasture land and forced to farm smaller plots of marginal land, the Irish turned to the potato, a crop that could be grown abundantly in less favourable soil. Eventually, cows took over much of Ireland, leaving the native population virtually dependent on the potato for survival.}}}}<ref>{{cite book| last = Rifkin | first = Jeremy | title = Beyond Beef: The Rise and Fall of the Cattle Culture | trans-title = Higit pa sa Karneng Baka: Ang Pagbangon at Pagbagsak ng Kultura ng Baka | language = en | publisher = Plume | date = Marso 1, 1993 | pages = 56, 57 | isbn = 978-0-452-26952-1}}</ref>}} ===Ika-20 siglo hanggang sa kasalukuyan=== [[File:Queensland State Archives 2739 Canned meat from Argentine photographed for the Federal Commerce Department c 1946.png|thumb|De-latang karne norte na pinrodus sa [[Arhentina]] para iluwas sa [[New Zealand]], 1946]] Nawalan ng importansiya ang karne norte bilang kalakal noong ika-19 siglo sa mundo ng Atlantiko, sa isang bahagi, dahil sa [[Abolitionism|abolisyon ng pag-aalipin]],<ref name=mandel/> Ang produksyon ng karne norte at pagdede-lata nito ay nanatiling mahalagang pagkain noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Nagmula ang karamihan ng de-latang karne norte sa [[Fray Bentos (food brand)|Fray Bentos]] sa [[Uruguay]]. Higit sa 16&nbsp;milyong de-lata ang iniluwas nila noong 1943.<ref name=irish/> Ngayon, may makabuluhang halaga ng suplay ng de-latang karne norte sa mundo na nanggagaling sa Timog Amerika. Halos 80% ng suplay ng de-latang karne norte sa mundo ay galing sa Brazil.<ref>{{cite web |last=Palmeiras |first=Rafael |date=Setyembre 9, 2011 |title=Carne enlatada brasileira representa 80% do consumo mundial |trans-title=De-latang karne ng Brazil, kumakatawan sa 80% ng pagkokonsumo sa mundo |url=http://brasileconomico.ig.com.br/ultimas-noticias/carne-enlatada-brasileira-representa-80-do-consumo-mundial_106632.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518092955/http://brasileconomico.ig.com.br/ultimas-noticias/carne-enlatada-brasileira-representa-80-do-consumo-mundial_106632.html |archive-date=Mayo 18, 2015 |access-date=Mayo 11, 2015 |website=Brasil Econômico |language=pt-br}}</ref> ==Mga rehiyon== ===Europa=== ====Irlanda==== [[File:Cornedbeef.jpg|thumb|Karne norte panghapunan, na may kasamang patatas at repolyo, Irlanda]] Pinepetsahan ang paglitaw ng karne norte sa lutuing Irlandes noong ika-12 siglo sa tulang ''Aislinge Meic Con Glinne'' (Ang Pangitain ni MacConglinne).<ref>{{cite web |title=Aislinge Meic Con Glinne |trans-title=Ang Pangitain ni MacConglinne |url=http://www.ucc.ie/celt/online/T308002/text001.html |publisher=The University College Cork Ireland |language=Gitnang Irlandes}}</ref> Sa teksto, inilarawan ito bilang espesyal na pagkain na ginagamit ng hari para purgahin ang kanyang sarili mula sa "demonyo ng [[katakawan]]". Pinahalagahan ang mga baka bilang [[Palitan ng paninda|pambaligya]], kaya kinain lang ito kapag hindi na magagatasan o makakapagtrabaho. Inilarawan ang karne norte sa tekstong ito bilang pagkain na napakahalaga, dahil sa kahalagahan at katayuan ng mga baka sa kanilang kultura, pati na rin ang pagiging mahal ng asin, at walang kinalaman sa karne norte na kinakain ngayon.<ref name="europeancuisines1">{{cite web |title=Ireland: Why We Have No Corned Beef & Cabbage Recipes |trans-title=Irlanda: Bakit Wala Kaming Resipi ng Karne Norte & Repolyo |url=http://www.europeancuisines.com/Why-We-Have-No-Corned-Beef-Recipes |publisher=European Cuisines |language=en}}</ref> ===Timog-silangang Asya=== ==== Pilipinas ==== [[File:Tortang carne norte (Corned beef omelet) - Philippines 03.jpg|thumb|[[Tortang carne norte|Tortang karne norte]] mula sa [[Philippines|Pilipinas]]]] Katulad ng mga ibang de-latang karne, sikat na pang-almusal sa [[Pilipinas]] ang karne norte sa de-lata.<ref name="IDF_ref3">{{cite web |last=Makalintal |first=Bettina |date=Enero 4, 2019 |title=Palm Corned Beef is My Favorite Part of Filipino Breakfast |trans-title=Palm Karne Norte Ang Aking Paboritong Bahagi ng Almusal sa Pilipinas |url=https://www.vice.com/en_asia/article/xwjjxw/palm-corned-beef-is-my-favorite-part-of-filipino-breakfast |website=vice.com |language=en}}</ref><ref name="IDF_ref2"/> Ang katawagan nito sa wikang Tagalog ay may salin na "hilagang karne" sa wikang Kastila. Tumutukoy ito sa mga Amerikano, na dating tinawag na [[Hilagang Amerika|''norteamericano'']] ng mga Pilipino, kagaya ng mga ibang kolonya ng Espanya, kung saan may pag-iba-iba kung ano ang [[Hilagang Amerika|''norteamericano'']] o taga-Hilagang Amerika (taga-[[Canada]], taga-[[Estados Unidos|Amerika]], taga-[[Mehiko]]), [[Gitnang Amerika|''centroamericano'']] o taga-Gitnang Amerika (taga-[[Nicaragua]], taga-[[Costa Rica]], atbp.) at [[Timog Amerika|''sudamericano'']] o taga-Timog Amerika (taga-[[Colombia]], taga-[[Ecuador]], taga-[[Paraguay]], atbp.). Ang pananaw kolonyal sa kung ano ang ''norteamericano'' noon ay mga bansa pahilaga ng Daan ng [[Viceroy|Birey]] | ''Camino de Virreyes'', ang ruta na ginamit para maghatid ng paninda mula sa babaan ng [[Galeon ng Maynila]] sa daungan ng [[Acapulco]] papunta sa [[Havana]] sa pamamagitan ng daungan ng [[Veracruz]] (at hindi ang ilog [[Rio Grande]] sa Texas ngayon), kaya tumutukoy ang ''centroamericano'' sa mga ibang pag-aarian ng mga Kastila patimog ng [[Lungsod ng Mehiko|Lungsod Mehiko]]. [[File:Sopas, Filipino noodle soup dish.jpg|left|thumb|[[Sopas]] na may karne norte]] Unang sumikat ang karne norte, lalo ng ang tatak ng [[Libby's]], noong [[History of the Philippines (1898–1946)|panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas]] (1901–1941), kung kailan ang napakayaman ay may kakayahang bumili ng mga ganoong de-lata; inadvertise ang mga ito sa paghahain ng karne norte nang malamig at galing agad mula de-lata patungo sa ibabaw ng kanin, o bilang palaman ng tinapay. Noong [[World War II|Ika-2 Digmaang Pandaigdig]] (1942–1945), nagdala ang mga Amerikanong sundalo ng karne norte, at in-{{lang|en|airdrop}} nila ito mula langit; kinasasalalayan ito ng buhay o kamatayan dahil kinontrol ng [[Hukbong Imperyal ng Hapon]] ang lahat ng pagkain upang pabagsakin ang anumang pagtutol laban sa kanila. [[File:Carne norte guisado (Corned beef guisado) - Philippines 02.jpg|thumb|[[Ginisang karne norte]] ng Pilipinas na may patatas, sibuyas, bawang, karot, at kamatis; sinasabayan ito ng kanin o tinapay]] Pagkatapos ng digmaan (1946-ngayon), sumikat pa lalo ang karne norte. Nananatili itong staple sa mga [[balikbayan box]] at sa mga [[Lutuing Pilipino|lamesa ng mga Pilipino pag-almusal]]. Makakayang bilhin ng mga ordinaryong Pilpino ang mga ito, at maraming sumipot na mga tatak, katulad ng mga gawa ng [[Century Pacific Food]], [[CDO Foodsphere]] at [[San Miguel Food and Beverage]], na ganap na minamay-ari ng mga Pilipino, at lokal na minamanupaktura.<ref name="IDF_ref3"/><ref name="IDF_ref2">{{cite web |date=Enero 26, 2018 |title=Why corned beef isn't just for breakfast |url=https://cnnphilippines.com/lifestyle/2017/12/29/why-corned-beef-isnt-just-for-breakfast.html |website=cnnphilippines.com |access-date=Oktubre 21, 2022 |archive-date=Marso 24, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324064208/https://cnnphilippines.com/lifestyle/2017/12/29/why-corned-beef-isnt-just-for-breakfast.html |url-status=dead }}</ref> Ang karne norte sa Pilipinas ay karaniwang gawa mula sa ginayat na baka o buffalo, at halos palaging ibinebenta na nakade-lata. Ito ay pinakukulo, ginagayat, dinede-lata, at ibinebenta sa mga supermarket at grocery para mabili ng taumbayan. Kadalasan, inihahain ito bilang pang-almusal na tinatawag na "corned beef [[silog]]", kung saan [[Ginisang karne norte|gisado]] ang pagkaluto nito (pinrito, inihahalo sa sibuyas, bawang, at madalas, mga kinubong [[patatas]], [[carrot|karot]], [[kamatis]], at/o [[repolyo]]), na may kasabay na [[sinangag]] at pinritong itlog.<ref>{{cite web |last1=Manalo |first1=Lalaine |date=Agosto 14, 2021 |title=Ginisang Corned Beef |trans-title=Ginisang Karne Norte |url=https://www.kawalingpinoy.com/ginisang-corned-beef/ |access-date=Enero 4, 2022 |website=Kawaling Pinoy |language=en}}</ref><ref name="IDF_ref3"/><ref>{{cite web |title=Corned Beef with Potato |trans-title=Karne Norte na may Patatas |url=https://www.casabaluartefilipinorecipes.com/2020/07/corned-beef-with-potato.html |access-date=Enero 4, 2022 |website=Casa Baluarte Filipino Recipes |language=en}}</ref> Isa pang karaniwang paraan para kainin ang karne norte ay [[tortang carne norte]], kung saan inihahalo ang karne norte sa itlog at piniprito.<ref>{{cite web |title=Tortang Carne Norte |url=https://www.overseaspinoycooking.net/2007/08/tortang-carne-norte.html |access-date=Enero 4, 2022 |website=Overseas Pinoy Cooking |archive-date=Enero 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104045753/https://www.overseaspinoycooking.net/2007/08/tortang-carne-norte.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Corned Beef Omelet |trans-title=Tortang Karne Norte |url=https://panlasangpinoy.com/tortang-corned-beef-omelet/ |access-date=Enero 4, 2022 |website=Panlasang Pinoy |language=en}}</ref> Ginagamit din ang karne norte bilang murang karne sa mga pagkain tulad ng [[sopas]] at [[sinigang]].<ref>{{cite web |date=Setyembre 12, 2021 |title=Sinigang na Corned Beef Recipe |trans-title=Resipi ng Sinigang na Karne Norte |url=https://whattoeatph.com/sinigang-na-corned-beef-recipe/ |access-date=Enero 4, 2022 |website=What To Eat Philippines |language=en |archive-date=Enero 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220104045753/https://whattoeatph.com/sinigang-na-corned-beef-recipe/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |date=Agosto 4, 2014 |title=Sinigang na Corned Beef |url=https://www.angsarap.net/2014/08/04/sinigang-na-corned-beef/ |access-date=Enero 4, 2022 |website=Ang Sarap |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last1=Angeles |first1=Mira |title=Sopas with Corned Beef Recipe |url=https://www.yummy.ph/recipe/sopas-with-corned-beef-recipe-a394-20210321 |access-date=Enero 4, 2022 |website=Yummy.ph}}</ref> == Talababa == {{notelist}} ==Mga sanggunian== {{reflist|30em}} [[Kategorya:Pagkain]] [[Kategorya:Lutuing Pilipino]] nhua84ulb2sp6wesfi8yqyj1gc9xz51 0 303340 2201035 2199030 2026-04-03T08:24:48Z Ivan P. Clarin 84769 /* Daantaon */ 2201035 wikitext text/x-wiki Ang '''Panahon ng bagyo sa Pilipinas''' ay isang dekadang napapanahon sa loob ng [[Pilipinas]] at [[Philippine Area of Responsibility]], taong 2000 ay nagpulungan at nag paligsahan ang [[PAGASA]] sa bawat ipapangalan sa mga [[bagyo]]ng dadaan at papasok sa Pilipinas sa natatakdang panahon, ito ay binigyang daan upang malaman ang lawak ng pinsala, fatality at nawalang gross sa mga lugar na dinaanan ng bagyo, Ito ay nakahanay sa alpabetikong "A" hanggang "Z" maliban sa letrang "X" na hindi na binigyang pansin. Ang bawat bagyo ay binigyan rin ng bawat kategorya. At dinagdagan ng Auxiliary names at list.<ref>http://www.travel-philippines.com/general-info/weather.htm</ref><ref>hypotheticalhurricanes.fandom.com/wiki/2021_Hypothetical_Pacific_Typhoon_Season_(KenMC)</ref><ref>https://www.transcontinentaltimes.com/an-active-typhoon-season-expected-in-the-philippines.html</ref> ==Daantaon== {{Warning|'''[[Bagyo]]'''}} {{Main|Bagyo sa Pilipinas}} '''{{Color box|lightyellow|border=darkgray}}''' '''Mga Rinetirong pangalan''' <br>Milyon milyon ang mga nasisirang Imprastraktura, Mga pang kabuhayan ang mga nasira nang mga nagdaang bagyo taon-taon, tinatayang aabot sa bilyon bilyon ang napinsala. Kaya't gumawa nang listahan nang mga retiradong bagyo rito sa Pilipinas.<ref>http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/climate/tropical-cyclone-information</ref><ref>https://hypotheticalhurricanes.fandom.com/wiki/2020_Hypothetical_Pacific_Typhoon_Season_(KenMC)</ref> {| class="wikitable" |+ Tala ng mga pangalan ng bagyo sa Pilipinas |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightgrey;"| Pangkat–1 |- ! scope="row" rowspan=2 | Main | Ada || [[Bagyong Basyang|Basyang]] || [[Bagyong Caloy|Caloy]] || [[Bagyong Domeng|Domeng]] || [[Bagyong Ester|Ester]]|| {{grey|Francisco}} || [[Bagyong Gardo (paglilinaw)|Gardo]] || [[Bagyong Henry|Henry]]|| [[Bagyong Inday (paglilinaw)|Inday]] || [[Bagyong Josie (paglilinaw)|Josie]] || {{grey|Kiyapo}} || [[Bagyong Luis|Luis]] || [[Bagyong Maymay|Maymay]] |- | [[Bagyong Neneng|Neneng]] || Obet || {{grey|Pilandok}} || [[Bagyong Queenie|Queenie]]|| [[Bagyong Rosal|Rosal]]|| [[Bagyong Samuel|Samuel]] || [[Bagyong Tomas|Tomas]] || {{grey|Umberto}} || {{grey|Venus}} || {{grey|Waldo}} || {{grey|Yayang}} || {{grey|Zeny}} || |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:skyblue;"| Pangkat–2 |- !scope="row" rowspan=2 | Main || [[Bagyong Amang|Amang]] || [[Bagyong Betty|Betty]] || [[Bagyong Chedeng|Chedeng]] || [[Bagyong Dodong|Dodong]] || {{grey|Emil}} || [[Bagyong Falcon|Falcon]] || {{grey|Gavino}} || [[Bagyong Hanna|Hanna]] || [[Bagyong Ineng|Ineng]] || [[Bagyong Jenny|Jenny]] || [[Bagyong Kabayan (paglilinaw)|Kabayan]] || Liwayway || [[Bagyong Marilyn|Marilyn]] |- | Nimfa || [[Bagyong Onyok|Onyok]] || [[Bagyong Perla (paglilinaw)|Perla]] || [[Bagyong Quiel|Quiel]] || [[Bagyong Ramon|Ramon]] || [[Bagyong Sarah (paglilinaw)|Sarah]] || {{grey|Tamaraw}} || {{grey|Ugong}} || Viring || Weng || Yoyoy || Zigzag || |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightgreen;"| Pangkat–3 |- !scope="row" rowspan=2 | Main | {{grey|Amuyao}} || [[Bagyong Butchoy|Butchoy]] || [[Bagyong Carina (paglilinaw)|Carina]] || [[Bagyong Dindo|Dindo]] || {{grey|Edring}} || [[Bagyong Ferdie|Ferdie]]|| [[Bagyong Gener (paglilinaw)|Gener]] || [[Bagyong Helen (paglilinaw)|Helen]] || [[Bagyong Igme (paglilinaw)|Igme]] || {{grey|Josefa}} || {{grey|Kidul}} || {{grey|Lekep}} || [[Bagyong Marce|Marce]] |- | {{grey|Nanolay}} || {{grey|Onos}} || {{grey|Puwok}} || Querubin || Romina || [[Bagyong Siony|Siony]] || [[Bagyong Tonyo (paglilinaw)|Tonyo]] || {{grey|Upang}} || [[Bagyong Vicky (paglilinaw)|Vicky]] || {{grey|Warren}} || Yoyong || Zosimo |- ! scope="col" colspan=14 style="background-color:lightyellow;"| Pangkat–4 |- !scope="row" rowspan=2 | Main | [[Bagyong Auring|Auring]] || [[Bagyong Bising|Bising]] || {{grey|Chico}} || [[Bagyong Dante|Dante]] || {{grey|Elias}} || [[Bagyong Fabian|Fabian]] || [[Bagyong Gorio|Gorio]] || [[Bagyong Huaning|Huaning]] || [[Bagyong Isang|Isang]] ||[[Bagyong Jacinto|Jacinto]] || [[Bagyong Kiko|Kiko]] || [[Bagyong Lannie|Lannie]] || {{grey|Magyawan}} |- | {{grey|Nilad}} || {{grey|Omar}} || [[Bagyong Paolo|Paolo]] || [[Bagyong Quedan|Quedan]] || [[Bagyong Ramil|Ramil]] || [[Bagyong Salome|Salome]] || {{grey|Tala}} || {{grey|Urbano}} || [[Bagyong Verbena|Verbena]] || [[Bagyong Wilma|Wilma]] || {{grey|Yasmin}} || [[Bagyong Zoraida|Zoraida]] |} ==Dekada 1990== ===1990=== {| class="wikitable" align=right |- ! colspan=5| 1990 Philippine storm & typhoons<br>A–U |- | Akang || Bising || Klaring || Deling || Emang |- | Gading || Heling || Iliang || Loleng || Miding |- | Norming || Oyang || Pasing || Ritang || Susang |- | Tering || Uding || {{tcname unused|Weling}} || {{tcname unused|Yaning}} || |- ! colspan="5" style="background-color:green;"|Auxiliary list (1990) |- | || || || || {{tcname unused|Aning}} |- | {{tcname unused|Bidang}} || {{tcname unused|Katring}} || {{tcname unused|Delang}} || {{tcname unused|Esang}} || {{tcname unused|Garding}} |} {{clear}} ===1991=== {| class="wikitable" align=right |- ! colspan=5| 1991 Philippine storm & typhoons<br>A–Y |- | Auring || Bebeng || Karing || Diding || Etang |- | Gening || Helming || Ising || Luding || Mameng |- | Neneng || Oniang || Pepang || [[Super Bagyong Rosing|Rosing]] || Sendang |- | Trining || Ulding || Warling || Yayang || |- ! colspan="5" style="background-color:skyblue;"|Auxiliary list (1991) |- | || || || || {{tcname unused|Ading}} |- | {{tcname unused|Barang}} || {{tcname unused|Krising}} || {{tcname unused|Dadang}} || {{tcname unused|Erling}} || {{tcname unused|Goying}} |} {{clear}} ===1992=== {| class="wikitable" align=right |- ! colspan=5| 1992 Philippine storm & typhoons<br>A–S |- | Asiang || Biring || Konsing || Ditang || Edeng |- | Gloring || Huaning || Isang || Lusing || Maring |- | Ningning || Osang || Paring || Reming || Seniang |- | {{tcname unused|Toyang}} || {{tcname unused|Ulpiang}} || {{tcname unused|Welpring}} || {{tcname unused|Yerling}} || |- ! colspan="5" style="background-color:orange;"|Auxiliary list (1992) |- | || || || || {{tcname unused|Apiang}} |- | {{tcname unused|Basiang}} || {{tcname unused|Kayang}} || {{tcname unused|Dorang}} || {{tcname unused|Enang}} || {{tcname unused|Grasing}} |} {{clear}} ===1993=== {| class="wikitable" align=right |- ! colspan=5| 1993 Philippine storm & typhoons<br>A–T |- | Atring || Bining || Kuring || Daling || Elang |- | Goring || Huling || Ibiang || Luming || Miling |- | Narsing || Openg || Pining || Rubing || {{tcname unused|Saling}} |- | {{tcname unused|Tasing}} || {{tcname unused|Ulding}} || {{tcname unused|Walding}} || {{tcname unused|Yeyeng}} || |- ! colspan="5" style="background-color:yellow;"|Auxiliary list (1993) |- | || || || || {{tcname unused|Anding}} |- | {{tcname unused|Binang}} || {{tcname unused|Kadiang}} || {{tcname unused|Dinang}} || {{tcname unused|Epang}} || {{tcname unused|Gundang}} |} {{clear}} ===1994=== {| class="wikitable" align=right |- ! colspan=5| 1994 Philippine storm & typhoons<br>A–Y |- | Akang || Bising || Klaring || Deling || Emang |- | Gading || Heling || Iliang || Loleng || Miding |- | Norming || Oyang || Pasing || Ritang || Susang |- | Tering || Uding || Weling || Yaning || |- ! colspan="5" style="background-color:green;"|Auxiliary list (1994) |- | || || || || {{tcname unused|Aning}} |- | {{tcname unused|Bidang}} || {{tcname unused|Katring}} || {{tcname unused|Delang}} || {{tcname unused|Esang}} || {{tcname unused|Garding}} |} {{clear}} ===1995=== {| class="wikitable" align=right |- ! colspan=5| 1995 Philippine storm & typhoons<br>A–T |- | Auring || Bebeng || Karing || Diding || Etang |- | Gening || Helming || Ising || Luding || Mameng |- | Neneng || Oniang || Pepang || [[Super Bagyong Rosing|Rosing]] || Sendang |- | Trining || {{tcname unused|Ulding}} || {{tcname unused|Warling}} || {{tcname unused|Yayang}} || |- ! colspan="5" style="background-color:skyblue;"|Auxiliary list (1995) |- | || || || || {{tcname unused|Ading}} |- | {{tcname unused|Barang}} || {{tcname unused|Krising}} || {{tcname unused|Dadang}} || {{tcname unused|Erling}} || {{tcname unused|Goying}} |} {{clear}} ===1996=== {| class="wikitable" align=right |- ! colspan=5| 1996 Philippine storm & typhoons<br>A–U |- | Asiang || Biring || Konsing || Ditang || Edeng |- | Gloring || Huaning || Isang || Lusing || Maring |- | Ningning || Osang || Paring || Reming || Seniang |- | Toyang || Ulpiang || {{tcname unused|Welpring}} || {{tcname unused|Yerling}} || |- ! colspan="5" style="background-color:orange;"|Auxiliary list (1996) |- | || || || || {{tcname unused|Apiang}} |- | {{tcname unused|Basiang}} || {{tcname unused|Kayang}} || {{tcname unused|Dorang}} || {{tcname unused|Enang}} || {{tcname unused|Grasing}} |} {{clear}} ===1997=== {| class="wikitable" align=right |- ! colspan=5| 1997 Philippine storm & typhoons<br>A–R |- | Atring || Bining || Kuring || Daling || Elang |- | Goring || Huling || Ibiang || Luming || Miling |- | Narsing || Openg || Pining || Rubing || {{tcname unused|Saling}} |- | {{tcname unused|Tasing}} || {{tcname unused|Unsing}} || {{tcname unused|Walding}} || {{tcname unused|Yeyeng}} || |- ! colspan="5" style="background-color:yellow;"|Auxiliary list (1997) |- | || || || || {{tcname unused|Anding}} |- | {{tcname unused|Binang}} || {{tcname unused|Kadiang}} || {{tcname unused|Dinang}} || {{tcname unused|Epang}} || {{tcname unused|Gundang}} |} {{clear}} ===1998=== {| class="wikitable" align=right |- ! colspan=5| 1998 Philippine storm & typhoons<br>A–N |- | Akang || Bising || Klaring || Deling || Emang |- | Gading || Heling || Iliang || Loleng || Miding |- | Norming || {{tcname unused|Oyang}} || {{tcname unused|Pasing}} || {{tcname unused|Ritang}} || {{tcname unused|Susang}} |- | {{tcname unused|Tering}} || {{tcname unused|Uding}} || {{tcname unused|Weling}} || {{tcname unused|Yaning}} || |- ! colspan="5" style="background-color:green;"|Auxiliary list (1998) |- | || || || || {{tcname unused|Aning}} |- | {{tcname unused|Bidang}} || {{tcname unused|Katring}} || {{tcname unused|Delang}} || {{tcname unused|Esang}} || {{tcname unused|Garding}} |} {{clear}} ===1999=== {| class="wikitable" align=right |- ! colspan=5| 1999 Philippine storm & typhoons<br>A–T |- | Auring || Bebeng || Karing || Diding || Etang |- | Gening || Helming || Ising || Luding || Mameng |- | Neneng || Oniang || Pepang || Rening || Sendang |- | Trining || {{tcname unused|Ulding}} || {{tcname unused|Warling}} || {{tcname unused|Yayang}} || |- ! colspan="5" style="background-color:skyblue;"|Auxiliary list (1999) |- | || || || || {{tcname unused|Ading}} |- | {{tcname unused|Barang}} || {{tcname unused|Krising}} || {{tcname unused|Dadang}} || {{tcname unused|Erling}} || {{tcname unused|Goying}} |} {{clear}} ==Dekada 2000== ===2000=== {{Empty section|date=Oktubre 2020}} {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5| 2000 Philippine storm & typhoons<br>A–W |- | ASIANG || BIRING || KONSING || DITANG || EDENG |- | GLORING || HUANING || ISANG || LUSING || MARING |- | NINGNING || OSANG || PARING || REMING || SENIANG |- | TOYANG || ULPIANG || WELPRING || {{tcname unused|YERLING}} || |- ! colspan="5" style="background-color:orange;"|Auxiliary list (2000) |- | || || || || {{tcname unused|Aring}} |- | {{tcname unused|Basiang}} || {{tcname unused|Kadiang}} || {{tcname unused|Dorang}} || {{tcname unused|Enang}} || {{tcname unused|Grasing}} |} {{clear}} ===2001=== {{Empty section|date=Oktubre 2020}} {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5| 2001 Philippine storm & typhoons<br>A–Q |- | AURING || BAROK || CRISING || DARNA || EMONG |- | FERIA || GORIO || HUANING || ISANG || JOLINA |- | KIKO || LABUYO || MARING || NANANG || ONDOY |- | PABLING || QUEDAN || {{tcname unused|ROLETA}} || {{tcname unused|SIBAK}} || {{tcname unused|TALAHIB}} |- | {{tcname unused|UBBENG}} || {{tcname unused|VINTA}} || {{tcname unused|WILMA}} || {{tcname unused|YANING}} || {{tcname unused|ZUMA}} |- ! colspan="5" style="background-color:yellow;"|Auxiliary list (2001) |- | {{tcname unused|Alamid}} || {{tcname unused|Bruno}} || {{tcname unused|Conching}} || {{tcname unused|Dolor}} || {{tcname unused|Ernie}} |- | {{tcname unused|Florante}} || {{tcname unused|Gerardo}} || {{tcname unused|Hernan}} || {{tcname unused|Isko}} || {{tcname unused|Jerome}} |} {{clear}} ===2002=== {{Empty section|date=Oktubre 2020}} {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2002 Philippine storm & typhoons<br>A–M |- | AGATON || BASYANG || CALOY || DAGUL || ESPADA |- | FLORITA || style="background-color:lightyellow;"|'''GLORIA''' || HAMBALOS || INDAY || JUAN |- | KAKA || LAGALAG || MILENYO || {{tcname unused|NENENG}} || {{tcname unused|OMPONG}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|QUADRO}} || {{tcname unused|RAPIDO}} || {{tcname unused|SIBASIB}} || {{tcname unused|TAGBANWA}} |- | {{tcname unused|USMAN}} || {{tcname unused|VENUS}} || {{tcname unused|WISIK}} || {{tcname unused|YAYANG}} || {{tcname unused|ZENY}} |- ! colspan="5" style="background-color:green;"|Auxiliary list (2002) |- | {{tcname unused|Agila}} || {{tcname unused|Bagwis}} || {{tcname unused|Ciriaco}} || {{tcname unused|Diego}} || {{tcname unused|Elena}} |- | {{tcname unused|Forte}} || {{tcname unused|Gunding}} || {{tcname unused|Hunyango}} || {{tcname unused|Itoy}} || {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ===2003=== {{Empty section|date=Oktubre 2020}} {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5| 2003 Philippine storm & typhoons<br>A–Z |- | AMANG || BATIBOT || CHEDENG || DODONG || EGAY |- | FALCON || GILAS || style="background-color:lightyellow;"|HARUROT || INENG || JUANING |- | KABAYAN || LAKAY || MANANG || NIÑA || ONYOK |- | style="background-color:lightyellow;"|POGI || QUIEL || ROSKAS || SIKAT || TISOY |- | URSULA || [[Bagyong Viring (2003)|VIRING]] || [[Bagyong Weng|WENG]] || '''[[Bagyong Yoyoy|YOYOY]]''' || ZIGZAG |- ! colspan="5" style="background-color:skyblue;"|Auxiliary list (2003) |- | {{tcname unused|Abe}} || {{tcname unused|Berto}} || {{tcname unused|Charing}} || {{tcname unused|Danggit}} || {{tcname unused|Estoy}} |- | {{tcname unused|Fuago}} || {{tcname unused|Gening}} || {{tcname unused|Hantik}} || {{tcname unused|Irog}} || {{tcname unused|Jaime}} |} {{clear}} ===2004=== {{Empty section|date=Oktubre 2020}} {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5| 2004 Philippine storm & typhoons<br>A–Z |- | AMBO || BUTCHOY || COSME || DINDO || ENTENG |- | FRANK || GENER || HELEN || IGME || JULIAN |- | KAREN || LAWIN || MARCE || NINA || OFEL |- | PABLO || QUINTA || '''[[Bagyong Rolly (2004)|ROLLY]]''' || SIONY || TONYO |- | style="background-color:lightyellow;"| [[Bagyong Unding|UNDING]] || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Violeta|VIOLETA]] || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Winnie|WINNIE]] || [[Bagyong Yoyong|YOYONG]] || ZOSIMO |- ! colspan="5" style="background-color:orange;"|Auxiliary list (2004) |- | {{tcname unused|Alakdan}} || {{tcname unused|Baldo}} || {{tcname unused|Clara}} || {{tcname unused|Dencio}} || {{tcname unused|Estong}} |- | {{tcname unused|Felipe}} || {{tcname unused|Gardo}} || {{tcname unused|Heling}} || {{tcname unused|Ismael}} || {{tcname unused|Julio}} |} {{clear}} ===2005=== {{Empty section|date=Oktubre 2020}} {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5| 2005 Philippine storm & typhoons<br>A–Q |- | AURING || BISING || CRISING || DANTE || '''EMONG''' |- | FERIA || GORIO || HUANING || ISANG || JOLINA |- | KIKO || LABUYO || MARING || NANDO || ONDOY |- | PEPENG || QUEDAN ||{{tcname unused|RAMIL}} || {{tcname unused|SANTI}} || {{tcname unused|TINO}} |- | {{tcname unused|UNDANG}} || {{tcname unused|VINTA}} || {{tcname unused|WILMA}} || {{tcname unused|YOLANDA}} || {{tcname unused|ZORAIDA}} |- ! colspan="5" style="background-color:yellow;"|Auxiliary list (2005) |- | {{tcname unused|Alamid}} || {{tcname unused|Bruno}} || {{tcname unused|Conching}} || {{tcname unused|Dolor}} || {{tcname unused|Ernie}} |- | {{tcname unused|Florante}} || {{tcname unused|Gerardo}} || {{tcname unused|Hernan}} || {{tcname unused|Isko}} || {{tcname unused|Jerome}} |} {{clear}} ===2006=== {{Empty section|date=Oktubre 2020}} {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2006 Philippine storm & typhoons<br>A–T |- | AGATON || BASYANG || CALOY || DOMENG|| ESTER |- | FLORITA || GLENDA || HENRY || INDAY || JUAN |- | KATRING || LUIS || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Milenyo|MILENYO]] || NENENG || OMPONG |- | PAENG || QUEENIE || style="background-color:lightyellow;"|'''[[Bagyong Reming|REMING]]''' || SENIANG || TOMAS |- | {{tcname unused|USMAN}} || {{tcname unused|VENUS}} || {{tcname unused|WALDO}} || {{tcname unused|YAYANG}} || {{tcname unused|ZENY}} |- ! colspan="5" style="background-color:green;"|Auxiliary list (2006) |- | {{tcname unused|Agila}} || {{tcname unused|Bagwis}} || {{tcname unused|Chito}} || {{tcname unused|Diego}} || {{tcname unused|Elena}} |- | {{tcname unused|Felino}} || {{tcname unused|Gunding}} || {{tcname unused|Harriet}} || {{tcname unused|Indang}} || {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ===2007=== {{Empty section|date=Oktubre 2020}} {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5| 2007 Philippine storm & typhoons<br>A–M |- | AMANG || BEBENG || CHEDENG || DODONG || EGAY |- | FALCON || '''GORING''' || HANNA || INENG || JUANING |- | KABAYAN || LANDO || MINA || {{tcname unused|NONOY}} || {{tcname unused|ONYOK}} |- | {{tcname unused|PEDRING}} || {{tcname unused|QUIEL}} || {{tcname unused|RAMON}} || {{tcname unused|SENDONG}} || {{tcname unused|TISOY}} |- | {{tcname unused|URSULA}} || {{tcname unused|VIRING}} || {{tcname unused|WENG}} || {{tcname unused|YOYOY}} || {{tcname unused|ZIGZAG}} |- ! colspan="5" style="background-color:skyblue;"|Auxiliary list (2007) |- | {{tcname unused|Abe}} || {{tcname unused|Berto}} || {{tcname unused|Charo}} || {{tcname unused|Dado}} || {{tcname unused|Estoy}} |- | {{tcname unused|Felion}} || {{tcname unused|Gening}} || {{tcname unused|Herman}} || {{tcname unused|Irma}} || {{tcname unused|Jaime}} |} {{clear}} ===2008=== {{See|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2008}} Ang '''Panahon ng bagyo sa hilagang- kanlurang Pasipiko ng 2008''', ay walang opisyal na hangganan, ngunit karamihan ng mga bagyo (tropical cyclones) ay kadalasang nabubuo tuwing buwan ng Mayo hanggang Nobyembre. Ang saklaw ng artikulong ito ay limitado lamang sa [[Karagatang Pasipiko]], hilaga ng ekwador, at kanluran ng International Date Line. Ang mga bagyo na nabubuo sa silangan ng International Date Line, hilaga ng ekwador ay tinatawag na hurricane o unos. Ang mga bagyong mabubuo sa hilagang-kanlurang Pasipiko ay binibigyan ng pangalan ng Japan Metrological Agency. {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5| 2008 Philippine storm & typhoons<br>A–U |- | AMBO || BUTCHOY || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Cosme|COSME]] || DINDO || ENTENG |- | '''[[Bagyong Frank|FRANK]]''' || GENER || HELEN || IGME || JULIAN |- | KAREN || LAWIN || MARCE || NINA || OFEL |- | PABLO || QUINTA || ROLLY || SIONY || TONYO |- | ULYSSES || {{tcname unused|VICKY}} || {{tcname unused|WARREN}} || {{tcname unused|YOYONG}} || {{tcname unused|ZOSIMO}} |- ! colspan="5" style="background-color:orange;"|Auxiliary list (2008) |- | {{tcname unused|Alakdan}} || {{tcname unused|Baldo}} || {{tcname unused|Clara}} || {{tcname unused|Dencio}} || {{tcname unused|Estong}} |- | {{tcname unused|Felipe}} || {{tcname unused|Gardo}} || {{tcname unused|Heling}} || {{tcname unused|Ismael}} || {{tcname unused|Julio}} |} {{clear}} ===2009=== {{See|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2009}} Simula nang taong 2000, ang Laboratory for Atmospheric Research sa City of University sa Hong Kong ay naglalabas ng tinatayang dami ng bagyo, mabibigyang pangalan na bagyo, at mga bagyong may kategorya bilang Typhoon. Ito ay inilabas noong Abril at Hunyo. Ngayong taon, tinataya ng CityUHK ang normal na dami ng bago. Ang normal na dami ng bagyo ayon sa CityUHK ay 31 na bagyo, 27 ang mabibigyan ng pangalan, at 18 ang magiging Typhoon. Noong Abril, inaasahan nila na 4 na bagyo ang maaaring direktang tatama sa katimugang Tsina, lahat ng ito ay inaasahang tatama mula Mayo hanggang Agosto. Sa normal ng pagkakataon, 5 bagyo ang inaasahang tatama dito, 3 dito ay sa umpisa ng Panahon at ang 2 ay mula Siyeptembre hanggang Disyembre. Noong ika-15 Hunyo, inulat ng PAGASA na 7 hanggang 10 bagyo inaasahan nilang dumating sa Pilipinas sa unang tatlong buwan. {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5| 2009 Philippine storm & typhoons<br>A–V |- | [[Bagyong Auring (2009)|AURING]] || BISING || CRISING || DANTE || [[Bagyong Emong (2009)|EMONG]] |- | FERIA || GORIO || HUANING || ISANG || JOLINA |- | KIKO || LABUYO || MARING || NANDO || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Ondoy|ONDOY]] |- | style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Pepeng|PEPENG]] || QUEDAN || RAMIL || SANTI || TINO |- | URDUJA || VINTA || {{tcname unused|WILMA}} || {{tcname unused|YOLANDA}} || {{tcname unused|ZORAIDA}} |- ! colspan="5" style="background-color:yellow;"|Auxiliary list (2009) |- | {{tcname unused|Alamid}} || {{tcname unused|Bruno}} || {{tcname unused|Conching}} || {{tcname unused|Dolor}} || {{tcname unused|Ernie}} |- | {{tcname unused|Florante}} || {{tcname unused|Gerardo}} || {{tcname unused|Hernan}} || {{tcname unused|Isko}} || {{tcname unused|Jerome}} |} {{clear}} ==Dekada 2010== ===2010=== {{See|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2010}} Ang '''Panahon ng bagyo sa hilagang-kanlurang Pasipiko ng 2010''', ay walang opisyal na hangganan, ngunit karamihan ng mga bagyo (tropical cyclones) ay kadalasang nabubuo tuwing buwan ng Mayo hanggang Nobyembre. Sa mga petsang ito kadalasan madalas mabuo ang mga bagyo sa hilagang-kanlurang Pasipiko. Ang saklaw ng artikulong ito ay limitado lamang sa Karagatang Pasipiko, hilaga ng ekwador, at kanluran ng International Date Line. Ang mga bagyo na nabubuo sa silangan ng International Date Line, hilaga ng ekwador ay tinatawag na typhoon o bagyo. Ang mga bagyong mabubuo sa hilagang-kanlurang Pasipiko ay binibigyan ng pangalan ng Japan Metrological Agency. {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5| 2010 Philippine storm & typhoons<br>A–K |- | AGATON || BASYANG || CALOY || DOMENG || ESTER |- | FLORITA || GLENDA || HENRY || INDAY || style="background-color:lightyellow;"|'''[[Super Bagyong Juan|JUAN]]''' |- | style="background-color:lightyellow;"|KATRING || {{tcname unused|LUIS}} || {{tcname unused|MARIO}} || {{tcname unused|NENENG}} || {{tcname unused|OMPONG}} |- | {{tcname unused|PAENG}} || {{tcname unused|QUEENIE}} || {{tcname unused|RUBY}} || {{tcname unused|SENIANG}} || {{tcname unused|TOMAS}} |- | {{tcname unused|USMAN}} || {{tcname unused|VENUS}} || {{tcname unused|WALDO}} || {{tcname unused|YAYANG}} || {{tcname unused|ZENY}} |- ! colspan="5" style="background-color:green;"|Auxiliary list (2010) |- | {{tcname unused|Agila}} || {{tcname unused|Bagwis}} || {{tcname unused|Chito}} || {{tcname unused|Diego}} || {{tcname unused|Elena}} |- | {{tcname unused|Felino}} || {{tcname unused|Gunding}} || {{tcname unused|Harriet}} || {{tcname unused|Indang}} || {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ===2011=== {{See|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2011}} Ang '''Panahon ng bagyo sa hilagang-kanlurang Pasipiko ng 2011''', ay walang opisyal na hangganan, ngunit karamihan ng mga bagyo (tropical cyclones) ay kadalasang nabubuo tuwing buwan ng Mayo hanggang Nobyembre.[1] Sa mga petsang ito kadalasan madalas mabuo ang mga bagyo sa hilagang-kanlurang Pasipiko. Ang saklaw ng artikulong ito ay limitado lamang sa Karagatang Pasipiko, hilaga ng ekwador, at kanluran ng International Date Line. Ang mga bagyo na nabubuo sa silangan ng International Date Line, hilaga ng ekwador ay tinatawag na hurricane o bagyo. Ang mga bagyong mabubuo sa hilagang-kanlurang Pasipiko ay binibigyan ng pangalan ng Japan Metrological Agency. {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5| 2011 Philippine storm & typhoons<br>A–S |- | AMAMG || BEBENG || CHEDENG || DODONG || EGAY |- | FALCON || GORING || HANNA || INENG || JUANING |- | KABAYAN || LANDO || style="background-color:lightyellow;"|'''[[Bagyong Mina|MINA]]''' || NONOY || ONYOK |- | style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Pedring|PEDRING]] || [[Bagyong Quiel (2011)|QUIEL]] || RAMON || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Sendong|SENDONG]] || {{tcname unused|TISOY}} |- | {{tcname unused|URSULA}} || {{tcname unused|VIRING}} || {{tcname unused|WENG}} || {{tcname unused|YOYOY}} || {{tcname unused|ZIGZAG}} |- ! colspan="5" style="background-color:skyblue;"|Auxiliary list (2011) |- | {{tcname unused|Abe}} || {{tcname unused|Berto}} || {{tcname unused|Charo}} || {{tcname unused|Dado}} || {{tcname unused|Estoy}} |- | {{tcname unused|Felion}} || {{tcname unused|Gening}} || {{tcname unused|Herman}} || {{tcname unused|Irma}} || {{tcname unused|Jaime}} |} {{clear}} ===2012=== {{See|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2012}} {{Empty section|date=Oktubre 2020}} {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2012 Philippine storm & typhoons<br>A-Q |- | AMBO || BUTCHOY || CARINA || DINDO || ENTENG |- | FERDIE || GENER || HELEN || IGME || JULIAN |- | KAREN || LAWIN || MARCE || NINA || OFEL |- | style="background-color:lightyellow;"|'''[[Bagyong Pablo|PABLO]]''' || QUINTA || {{tcname unused|ROLLY}} || {{tcname unused|SIONY}} || {{tcname unused|TONYO}} |- | {{tcname unused|ULYSSES}} || {{tcname unused|VICKY}} || {{tcname unused|WARREN}} || {{tcname unused|YOYONG}} || {{tcname unused|ZOSIMO}} |- ! colspan="5" style="background-color:orange;"|Auxiliary list (2012) |- | {{tcname unused|Alakdan}} || {{tcname unused|Baldo}} || {{tcname unused|Clara}} || {{tcname unused|Dencio}} || {{tcname unused|Estong}} |- | {{tcname unused|Felipe}} || {{tcname unused|Gardo}} || {{tcname unused|Heling}} || {{tcname unused|Ismael}} || {{tcname unused|Julio}} |} {{clear}} ===2013=== {{See also|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013}} {{Empty section|date=Oktubre 2020}} {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5| 2013 Philippine storm & typhoons<br>A–Z |- | AURING || BISING || CRISING || DANTE || EMONG |- | FABIAN || GORIO || HUANING || ISANG || JOLINA |- | KIKO || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Labuyo|LABUYO]] || MARING || NANDO || ODETTE |- | PAOLO || QUEDAN || RAMIL || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Santi|SANTI]] || TINO |- | URDUJA || [[Bagyong Vinta (2013)|VINTA]] || [[Bagyong Wilma at BOB 05|WILMA]] || style="background-color:lightyellow;"|'''[[Super Bagyong Yolanda|YOLANDA]]''' || [[Bagyong Zoraida (2013)|ZORAIDA]] |- ! colspan="5" style="background-color:yellow;"|Auxiliary list (2013) |- | {{tcname unused|Alamid}} || {{tcname unused|Bruno}} || {{tcname unused|Conching}} || {{tcname unused|Dolor}} || {{tcname unused|Ernie}} |- | {{tcname unused|Florante}} || {{tcname unused|Gerardo}} || {{tcname unused|Hernan}} || {{tcname unused|Isko}} || {{tcname unused|Jerome}} |} {{clear}} ===2014=== {{See also|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2014}} {{Empty section|date=Oktubre 2020}} {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2014 Philippine storm & typhoons<br>A–S |- | AGATON || BASYANG || CALOY || DOMENG || ESTER |- |FLORITA || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Glenda|GLENDA]] || HENRY || INDAY || style="background-color:lightyellow;"| JOSE |- |KARDING || LUIS || style="background-color:lightyellow;"| [[Bagyong Mario|MARIO]] || NENENG || OMPONG |- | PAENG || QUEENIE || style="background-color:lightyellow;"|'''[[Bagyong Ruby|RUBY]]''' || [[Bagyong Seniang (2014)|SENIANG]] || {{tcname unused|TOMAS}} |- | {{tcname unused|USMAN}} || {{tcname unused|VENUS}} || {{tcname unused|WALDO}} || {{tcname unused|YAYANG}} || {{tcname unused|ZENY}} |- ! colspan="5" style="background-color:green;"|Auxiliary list (2014) |- | {{tcname unused|Agila}} || {{tcname unused|Bagwis}} || {{tcname unused|Chito}} || {{tcname unused|Diego}} || {{tcname unused|Elena}} |- | {{tcname unused|Felino}} || {{tcname unused|Gunding}} || {{tcname unused|Harriet}} || {{tcname unused|Indang}} || {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ===2015=== {{See also|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2015}} {{Empty section|date=Oktubre 2020}} {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2015 Philippine storm & typhoons<br>A–O |- | AMANG || BETTY || '''CHEDENG''' || DODONG || EGAY |- | FALCON || GORING || [[Bagyong Hanna (2015)|HANNA]] || INENG || JENNY |- | KABAYAN || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Lando|LANDO]] || MARILYN || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Nona|NONA]] || ONYOK |- | {{tcname unused|PERLA}} || {{tcname unused|QUIEL}} || {{tcname unused|RAMON}} || {{tcname unused|SARAH}} || {{tcname unused|TISOY}} |- | {{tcname unused|URSULA}} || {{tcname unused|VIRING}} || {{tcname unused|WENG}} || {{tcname unused|YOYOY}} || {{tcname unused|ZIGZAG}} |- ! colspan="5" style="background-color:skyblue;"|Auxiliary list (2015) |- | {{tcname unused|Abe}} || {{tcname unused|Berto}} || {{tcname unused|Charo}} || {{tcname unused|Dado}} || {{tcname unused|Estoy}} |- | {{tcname unused|Felion}} || {{tcname unused|Gening}} || {{tcname unused|Herman}} || {{tcname unused|Irma}} || {{tcname unused|Jaime}} |} {{clear}} ===2016=== {{See also|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2016}} {{Empty section|date=Oktubre 2020}} {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2016 Philippine storm & typhoons<br>A–N |- | AMBO || BUTCHOY || CARINA || DINDO || ENTENG |- | FERDIE || GENER || HELEN || IGME || JULIAN |- | style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Karen|KAREN]] || style="background-color:lightyellow;"|'''[[Super Bagyong Lawin|LAWIN]]''' || MARCE || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Nina (2016)|NINA]] || {{tcname unused|OFEL}} |- | {{tcname unused|PEPITO}} || {{tcname unused|QUINTA}} || {{tcname unused|ROLLY}} || {{tcname unused|SIONY}} || {{tcname unused|TONYO}} |- | {{tcname unused|ULYSSES}} || {{tcname unused|VICKY}} || {{tcname unused|WARREN}} || {{tcname unused|YOYONG}} || {{tcname unused|ZOSIMO}} |- ! colspan="5" style="background-color:orange;"|Auxiliary list (2016) |- | {{tcname unused|Alakdan}} || {{tcname unused|Baldo}} || {{tcname unused|Clara}} || {{tcname unused|Dencio}} || {{tcname unused|Estong}} |- | {{tcname unused|Felipe}} || {{tcname unused|Gomer}} || {{tcname unused|Heling}} || {{tcname unused|Ismael}} || {{tcname unused|Julio}} |} {{clear}} ===2017=== {{See also|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017}} Ang Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017, Walang nakatalagang hangganan ang panahon ng mga bagyo sa 2017. Karamihan ng mga bagyo ay nabubuo sa hilagang-kanluran ng Dagat Pasipiko mula Mayo hanggang Nobyembre. Ang mga bagyo na nabubuo sa Kanlurang Pasipiko ay binabansagan ng Japan Meteorological Agency. Ito ang international name. Kapag pumasok ang bagyo sa lugar na pananagutan ng Pilipinas (Philippine Area of Responsibility), ito ay pinapangalanan din ng Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA) Ang panahon ng bagyo ay medyo hindi matatag, na may mga bagyo na nagwawasak ng karamihan sa kanluran, ang karamihan sa mga bagyo na nakakaapekto sa mainland, bansa at teritoryo, na nagiging sanhi ng partikular na malubhang pinsala sa Tsina. , Japan, Vietnam. Mayroong kabuuang 41 tropikal na cyclones kung saan lumalaki ang 27 na bagyo, higit sa kalahati ay pumasok sa South China Sea. {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2017 Philippine storm & typhoons<br>A–V |- | AURING || BISING || CRISING || DANTE || EMONG |- | FABIAN || [[Bagyong Gorio (2017)|GORIO]] || HUANING || [[Bagyong Isang (2017)|ISANG]] || [[Bagyong Jolina (2017)|JOLINA]] |- | KIKO || '''LANNIE''' || [[Bagyong Maring (2017)|MARING]] || NANDO || [[Bagyong Odette (2017)|ODETTE]] |- | PAOLO || QUEDAN || RAMIL || SALOME || [[Bagyong Tino (2017)|TINO]] |- | style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Urduja|URDUJA]] || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Vinta|VINTA]] || {{tcname unused|WILMA}} || {{tcname unused|YASMIN}} || {{tcname unused|ZORAIDA}} |- ! colspan="5" style="background-color:yellow;"|Auxiliary list (2017) |- | {{tcname unused|Alamid}} || {{tcname unused|Bruno}} || {{tcname unused|Conching}} || {{tcname unused|Dolor}} || {{tcname unused|Ernie}} |- | {{tcname unused|Florante}} || {{tcname unused|Gerardo}} || {{tcname unused|Herman}} || {{tcname unused|Isko}} || {{tcname unused|Jerome}} |} {{clear}} ===2018=== {{See also|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2018}} Ang '''Panahon ng bagyo sa hilagang-kanlurang Pasipiko ng 2018''', ay isang mas mataas na panahon na nagdulot ng 29 bagyo, 13 bagyo, at 7 na bagyo. Ito ay isang kaganapan sa taunang pag-ikot ng tropikal na pagbuo ng bagyo, kung saan bumubuo ang tropikal na mga bagyo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang panahon ay tumatakbo sa buong 2018, bagaman ang karamihan sa tropikal na mga cyclone ay kadalasang bumubuo sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang unang pinangalanang bagyo ng Bolaven, na binuo noong Enero 3, habang ang huling tinaguriang bagyo, Man-yi, ay nawala noong Nobyembre 28. Ang unang bagyo ng panahon, ang Jelawat, ay umabot sa katayuan ng bagyo noong Marso 29, at naging unang super typhoon ng ang taon sa susunod na araw. {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2018 Philippine storm & typhoons<br>A–U |- | AGATON || BASYANG || CALOY || DOMENG || ESTER |- | FLORITA || GARDO || HENRY || INDAY || JOSIE |- | KARDING || LUIS || MAYMAY || NENENG || style="background-color:lightyellow;"|'''[[Super Bagyong Ompong|OMPONG]]''' |- | PAENG || QUEENIE || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Rosita|ROSITA]] || [[Bagyong Samuel|SAMUEL]] || TOMAS |- | style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Usman|USMAN]] || {{tcname unused|VENUS}} || {{tcname unused|WALDO}} || {{tcname unused|YAYANG}} || {{tcname unused|ZENY}} |- ! colspan="5" style="background-color:green;"|Auxiliary list (2018) |- | {{tcname unused|Agila}} || {{tcname unused|Bagwis}} || {{tcname unused|Chito}} || {{tcname unused|Diego}} || {{tcname unused|Elena}} |- | {{tcname unused|Felino}} || {{tcname unused|Gunding}} || {{tcname unused|Harriet}} || {{tcname unused|Indang}} || {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ===2019=== {{See also|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2019}} Ang '''Panahon ng bagyo sa hilagang-kanlurang Pasipiko ng 2019''', ay isang kaganapan na kung saan tropikal na cyclones nabuo sa Pacific Northwest sa 2019, higit sa lahat mula Mayo hanggang Disyembre. Ang artikulong ito ay tumutukoy lamang sa mga bagyo na bumubuo sa loob ng Pacific sa North Hemisphere at ang mga salita meridian 100 hanggang 180 degree. Ang tropikal na mga bagyo na nabuo sa buong Pacific Northwest ay pinangalanan ng Japan Meteorological Agency JMA. Ang tropical depression ay Typhoon Warning Center ang JTWC track ay magkakaroon ng "W" na suffix pagkatapos ng kanilang numero. Ang mga tropikal na depresyon na bumubuo o lumipat sa lugar na Pilipinas na mga track ay tatawaging din ng Philippine Astronomical, Geophysical and Administration Department PAGASA. Iyan ang dahilan kung bakit sa maraming kaso, ang isang bagyo ay may dalawang magkakaibang pangalan. Ito rin ang ikalawang magkakasunod na panahon ng bagyo na ang unang atake ay nabuo mula sa mga huling araw ng nakaraang taon (season). {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2019 Philippine storm & typhoons<br>A–U |- | AMANG || BETTY || CHEDENG || DODONG || EGAY |- | FALCON || GORING || HANNA || INENG || [[Bagyong Jenny (2019)|JENNY]] |- | KABAYAN || [[Bagyong Liwayway (2019)|LIWAYWAY]] || MARILYN || NIMFA || ONYOK |- | PERLA || [[Bagyong Quiel (2019)|QUIEL]] || [[Bagyong Ramon (2019)|RAMON]] || [[Bagyong Sarah (2019)|SARAH]] || style="background-color:lightyellow;"|'''[[Bagyong Tisoy|TISOY]]''' |- | style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Ursula|URSULA]] || {{tcname unused|VIRING}} || {{tcname unused|WENG}} || {{tcname unused|YOYOY}} || {{tcname unused|ZIGZAG}} |- ! colspan="5" style="background-color:skyblue;"|Auxiliary list (2019) |- | {{tcname unused|Abe}} || {{tcname unused|Berto}} || {{tcname unused|Charo}} || {{tcname unused|Dado}} || {{tcname unused|Estoy}} |- | {{tcname unused|Felion}} || {{tcname unused|Gening}} || {{tcname unused|Herman}} || {{tcname unused|Irma}} || {{tcname unused|Jaime}} |} {{clear}} ==Dekada 2020== ===2020=== {{See also|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2020}} Ang '''Panahon ng bagyo sa hilagang-kanlurang Pasipiko ng 2020''', ay ang kasalukuyang panahon sa taunang pamumuo ng mga bagyo sa hilagang-kanlurang bahagi ng Karagatang Pasipiko. Buong taon ito, kahit na madalas nabubuo ang mga bagyo mula Mayo hanggang Oktubre. Di natural ang katahimikan ng panahong ito, kung saan tanging 21 bagyong tropikal lang at 16 na pinangalanang sama ng panahon ang nabuo simula pa noong ika-8 ng Mayo. Dagdag pa rito, ito ang kauna-unahang panahon na walang naitalang ni isang bagyo sa buwan ng Hulyo simula pa noong unang nagsimula ang maasahang pagtatala sa mga ito. Unang naitala ang bagyo ng panahong ito noong ika-8 ng Mayo, ang ikaanim na pinakanahuling simula sa kasaysayan ng lugar - mas maaga nang kaunti kaysa noong taong 1973, at ang pinakanahuling simula simula pa noong 2016. Medyo hindi aktibo ang bahaging ito ng Pasipiko kaysa sa [[Karagatang Atlantiko]] sa taong ito, na tanging nangyari lamang noong mga taong 2010 at 2005. {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2020 Philippine storm & typhoons<br>A–V |- | style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Ambo (2020)|AMBO]] || [[Bagyong Butchoy (2020)|BUTCHOY]] || CARINA || [[Bagyong Dindo (2020)|DINDO]] || ENTENG |- | [[Bagyong Ferdie (2020)|FERDIE]] || GENER || [[Bagyong Helen|HELEN]] || IGME || [[Bagyong Julian (2020)|JULIAN]] |- | [[Bagyong Kristine (2020)|KRISTINE]] || [[Bagyong Leon (2020)|LEON]] || MARCE || [[Bagyong Nika (2020)|NIKA]] || [[Bagyong Ofel (2020)|OFEL]] |- | [[Bagyong Pepito (2020)|PEPITO]] || style="background-color:lightyellow;"| [[Bagyong Quinta|QUINTA]] || style="background-color:lightyellow;"| '''[[Super Bagyong Rolly|ROLLY]]''' || [[Bagyong Siony (2020)|SIONY]] || [[Bagyong Tonyo (2020)|TONYO]] |- | style="background-color:lightyellow;"| [[Bagyong Ulysses|ULYSSES]] || [[Bagyong Vicky (2020)|VICKY]] || {{tcname unused|WARREN}} || {{tcname unused|YOYONG}} || {{tcname unused|ZOSIMO}} |- ! colspan="5" style="background-color:orange;"|Auxiliary list (2020) |- | {{tcname unused|Alakdan}} || {{tcname unused|Baldo}} || {{tcname unused|Clara}} || {{tcname unused|Dencio}} || {{tcname unused|Estong}} |- | {{tcname unused|Felipe}} || {{tcname unused|Gomer}} || {{tcname unused|Heling}} || {{tcname unused|Ismael}} || {{tcname unused|Julio}} |} {{clear}} ===2021=== {{See also|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2021}} Ang panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2021 ay ang kasalukuyang panahon ng bagyo na taunang nagaganap sa hilagang-kanlurang bahagi ng Karagatang Pasipiko. Bagamat taunan, nagiging aktibo ito pagsapit ng buwan ng Mayo. Limitado ang artikulong ito sa Karagatang Pasipikong nasa itaas ng ekwador sa pagitan ng 100° silangan at ika-180 meridyan. Sa loob ng bahaging ito ng Pasipiko, may dalawang pangunahing ahensiyang nagpapangalan sa mga bagyo na nagiging dahilan para magkaroon ng dalawang pangalan ang iisang bagyo. {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2021 Philippine storm & typhoons<br>A–O |- | [[Bagyong Auring (2021)|AURING]] || [[Super Bagyong Bising|BISING]] || [[Bagyong Crising (2021)|CRISING]] || DANTE || EMONG |- | [[Bagyong Fabian (2021)|FABIAN]] || [[Bagyong Gorio (2021)|GORIO]] || [[Bagyong Huaning (2021)|HUANING]] || ISANG || style="background-color:lightyellow;"| [[Bagyong Jolina (2021)|JOLINA]] |- | [[Bagyong Kiko (2021)|KIKO]] || [[Bagyong Lannie (2021)|LANNIE]] || style="background-color:lightyellow;"| MARING || [[Bagyong Nando (2021)|NANDO]] || style="background-color:lightyellow;"| '''[[Super Bagyong Odette|ODETTE]]''' |- | {{tcname unused|PAOLO}} || {{tcname unused|QUEDAN}} || {{tcname unused|RAMIL}} || {{tcname unused|SALOME}} || {{tcname unused|TINO}} |- | {{tcname unused|UWAN}} || {{tcname unused|VERBENA}} || {{tcname unused|WILMA}} || {{tcname unused|YASMIN}} || {{tcname unused|ZORAIDA}} |- ! colspan="5" style="background-color:yellow;"|Auxiliary list (2021) |- | {{tcname unused|Alamid}} || {{tcname unused|Bruno}} || {{tcname unused|Conching}} || {{tcname unused|Dolor}} || {{tcname unused|Ernie}} |- | {{tcname unused|Florante}} || {{tcname unused|Gerardo}} || {{tcname unused|Herman}} || {{tcname unused|Isko}} || {{tcname unused|Jerome}} |} {{clear}} ===2022=== {{See also|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022}} Ang Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022 ay ang panahon ng mga mag dadaang bagyo mula sa [[Karagatang Pasipiko]] na kadalasang nabubuo sa mga buwan ng Abril, Oktubre o hanggang Disyembre, Katuwang ang (JMA) Japan Meteorological Agency, (JTWC), Joint Typhoon Warning Center at ang [[PAGASA]]. {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2022 Philippine storm & typhoons<br>A–R |- | style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Agaton|AGATON]] || [[Bagyong Basyang (2022)|BASYANG]] || CALOY || DOMENG || [[Bagyong Ester (2022)|ESTER]] |- | style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Florita (2022)|FLORITA]] || [[Bagyong Gardo (2022)|GARDO]] || [[Super Bagyong Henry|HENRY]] || [[Bagyong Inday (2022)|INDAY]] || JOSIE |- | style="background-color:lightyellow;"|'''[[Bagyong Karding|KARDING]]''' || LUIS || [[Bagyong Maymay (2022)|MAYMAY]] || [[Bagyong Neneng (2022)|NENENG]] || OBET |- | style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Paeng|PAENG]] || QUEENIE || ROSAL || {{tcname unused|SAMUEL}} || {{tcname unused|TOMAS}} |- | {{tcname unused|UMBERTO}} || {{tcname unused|VENUS}} || {{tcname unused|WALDO}} || {{tcname unused|YAYANG}} || {{tcname unused|ZENY}} |- ! colspan="5" style="background-color:green;"|Auxiliary list (2022) |- | {{tcname unused|Agila}} || {{tcname unused|Bagwis}} || {{tcname unused|Chito}} || {{tcname unused|Diego}} || {{tcname unused|Elena}} |- | {{tcname unused|Felino}} || {{tcname unused|Gunding}} || {{tcname unused|Harriet}} || {{tcname unused|Indang}} || {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ===2023=== {{See also|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2023}} Ang Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2023 ay ang panahon ng mga mag dadaang bagyo mula sa [[Karagatang Pasipiko]], Ang bagyo sa Pilipinas sa ika taon 2023 ay may bilang ng bagyong nasa onse (11) mula sa letrang "A" (Amang) hanggang "K", Kabayan na may kaparehong taon mula sa taong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2010|2010]] mula sa pangalang "Agaton" hanggang "Katring". {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2023 Philippine storm & typhoons<br>A–K |- | AMANG || [[Super Bagyong Betty|BETTY]] || CHEDENG || [[Bagyong Dodong|DODONG]] || style="background-color:lightyellow;"|'''[[Super Bagyong Egay|EGAY]]''' |- | [[Bagyong Falcon|FALCON]] || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Goring|GORING]] || HANNA || INENG || JENNY |- | KABAYAN || {{tcname unused|LIWAYWAY}} || {{tcname unused|MARILYN}} || {{tcname unused|NIMFA}} || {{tcname unused|ONYOK}} |- | {{tcname unused|PERLA}} || {{tcname unused|QUIEL}} || {{tcname unused|RAMON}} || {{tcname unused|SARAH}} || {{tcname unused|TAMARAW}} |- | {{tcname unused|UGONG}} || {{tcname unused|VIRING}} || {{tcname unused|WENG}} || {{tcname unused|YOYOY}} || {{tcname unused|ZIGZAG}} |- ! colspan="5" style="background-color:skyblue;"| Auxiliary list (2023) |- | {{tcname unused|Abe}} || {{tcname unused|Berto}} || {{tcname unused|Charo}} || {{tcname unused|Dado}} || {{tcname unused|Estoy}} |- | {{tcname unused|Felion}} || {{tcname unused|Gening}} || {{tcname unused|Herman}} || {{tcname unused|Irma}} || {{tcname unused|Jaime}} |- |} {{clear}} ===2024=== {{See also|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024}} Ang Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024 ay ang kasalukuyang panahon ng mga bagyo sa bansang [[Pilipinas]]. {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2024 Philippine storm & typhoons<br>A–R |- | style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Aghon (2024)|AGHON]] || BUTCHOY || [[Bagyong Carina|CARINA]] || DINDO || style="background-color:lightyellow;"|'''[[Bagyong Enteng (2024)|ENTENG]]''' |- | FERDIE || GENER || HELEN || IGME || style="background-color:lightyellow;"| [[Bagyong Julian (2024)|JULIAN]] |- | style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Kristine|KRISTINE]] || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Leon (2024)|LEON]] || [[Bagyong Marce|MARCE]] || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Nika|NIKA]] || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Ofel|OFEL]] |- | style="background-color:lightyellow;"|[[Super Bagyong Pepito|PEPITO]] || [[Bagyong Querubin (2024)|QUERUBIN]] || [[Bagyong Romina (2024)|ROMINA]] || {{tcname unused|SIONY}} || {{tcname unused|TONYO}} |- | {{tcname unused|UPANG}} || {{tcname unused|VICKY}} || {{tcname unused|WARREN}} || {{tcname unused|YOYONG}} || {{tcname unused|ZOSIMO}} |- ! colspan="5" style="background-color:orange;"| Auxiliary list (2024) |- | {{tcname unused|Alakdan}} || {{tcname unused|Baldo}} || {{tcname unused|Clara}} || {{tcname unused|Dencio}} || {{tcname unused|Estong}} |- | {{tcname unused|Felipe}} || {{tcname unused|Gomer}} || {{tcname unused|Heling}} || {{tcname unused|Ismael}} || {{tcname unused|Julio}} |- |} {{clear}} ===2025=== {{See also|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025}} {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2025 Philippine storm & typhoons |- | AURING || BISING || style="background-color:lightyellow;"| [[Bagyong Crising|CRISING]] || [[Bagyong Dante (2025)|DANTE]] || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Emong (2025)|EMONG]] |- | FABIAN || GORIO || HUANING || ISANG || [[Bagyong Jacinto (2025)|JACINTO]] |- | KIKO || LANNIE || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Mirasol (2025)|MIRASOL]] || style="background-color:lightyellow;"|'''[[Super Bagyong Nando|NANDO]]''' || style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Opong|OPONG]] |- | [[Bagyong Paolo (2025)|PAOLO]] || QUEDAN || [[Bagyong Ramil (2025)|RAMIL]] || SALOME ||style="background-color:lightyellow;"| [[Bagyong Tino|TINO]] |- | style="background-color:lightyellow;"|[[Bagyong Uwan|UWAN]] || VERBENA || [[Bagyong Wilma (2025)|WILMA]] || {{tcname unused|YASMIN}} || {{tcname unused|ZORAIDA}} |- ! colspan="5" style="background-color:yellow;"|Auxiliary list (2025) |- | {{tcname unused|Alamid}} || {{tcname unused|Bruno}} || {{tcname unused|Conching}} || {{tcname unused|Dolor}} || {{tcname unused|Ernie}} |- | {{tcname unused|Florante}} || {{tcname unused|Gerardo}} || {{tcname unused|Herman}} || {{tcname unused|Isko}} || {{tcname unused|Jerome}} |} {{clear}} ===2026=== {{See also|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026}} Ang Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2026 ay ang panahon ng mga mag dadaang bagyo mula sa Karagatang Pasipiko maging sa Pilipinas. {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2026 Philippine storm & typhoons |- | ADA || BASYANG || {{tcname unused|CALOY}} || {{tcname unused|DOMENG}} || {{tcname unused|ESTER}} |- | {{tcname unused|FRANCISCO}} || {{tcname unused|GARDO}} || {{tcname unused|HENRY}} || {{tcname unused|INDAY}} || {{tcname unused|JOSIE}} |- | {{tcname unused|KIYAPO}} || {{tcname unused|LUIS}} || {{tcname unused|MAYMAY}} || {{tcname unused|NENENG}} || {{tcname unused|OBET}} |- | {{tcname unused|PILANDOK}} || {{tcname unused|QUEENIE}} || {{tcname unused|ROSAL}} || {{tcname unused|SAMUEL}} || {{tcname unused|TOMAS}} |- | {{tcname unused|UMBERTO}} || {{tcname unused|VENUS}} || {{tcname unused|WALDO}} || {{tcname unused|YAYANG}} || {{tcname unused|ZENY}} |- ! colspan="5" style="background-color:green;"|Auxiliary list (2026) |- | {{tcname unused|Agila}} || {{tcname unused|Bagwis}} || {{tcname unused|Chito}} || {{tcname unused|Diego}} || {{tcname unused|Elena}} |- | {{tcname unused|Felino}} || {{tcname unused|Gunding}} || {{tcname unused|Harriet}} || {{tcname unused|Indang}} || {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ===2027=== {{See also|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027}} Ang Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027 ay ang panahon ng mga mag dadaang bagyo mula sa Karagatang Pasipiko maging sa Pilipinas. {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2027 Philippine storm & typhoons |- | {{tcname unused|AMANG}} || {{tcname unused|BETTY}} || {{tcname unused|CHEDENG}} || {{tcname unused|DODONG}} || {{tcname unused|EMIL}} |- | {{tcname unused|FALCON}} || {{tcname unused|GAVINO}} || {{tcname unused|HANNA}} || {{tcname unused|INENG}} || {{tcname unused|JENNY}} |- | {{tcname unused|KABAYAN}} || {{tcname unused|LIWAYWAY}} || {{tcname unused|MARILYN}} || {{tcname unused|NIMFA}} || {{tcname unused|ONYOK}} |- | {{tcname unused|PERLA}} || {{tcname unused|QUIEL}} || {{tcname unused|RAMON}} || {{tcname unused|SARAH}} || {{tcname unused|TAMARAW}} |- | {{tcname unused|UGONG}} || {{tcname unused|VIRING}} || {{tcname unused|WENG}} || {{tcname unused|YOYOY}} || {{tcname unused|ZIGZAG}} |- ! colspan="5" style="background-color:skyblue;"| Auxiliary list (2027) |- | {{tcname unused|Abe}} || {{tcname unused|Berto}} || {{tcname unused|Charo}} || {{tcname unused|Dado}} || {{tcname unused|Estoy}} |- | {{tcname unused|Felion}} || {{tcname unused|Gening}} || {{tcname unused|Herman}} || {{tcname unused|Irma}} || {{tcname unused|Jaime}} |- |} {{clear}} ===2028=== {{See also|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028}} Ang Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028 ay ang panahon ng mga mag dadaang bagyo mula sa Karagatang Pasipiko maging sa Pilipinas. {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2028 Philippine storm & thyphoons |- | {{tcname unused|AMUYAO}} || {{tcname unused|BUTCHOY}} || {{tcname unused|CARINA}} || {{tcname unused|DINDO}} || {{tcname unused|EDRING}} |- | {{tcname unused|FERDIE}} || {{tcname unused|GENER}} || {{tcname unused|HELEN}} || {{tcname unused|IGME}} || {{tcname unused|JOSEFA}} |- | {{tcname unused|KIDUL}} || {{tcname unused|LEKEP}} || {{tcname unused|MARCE}} || {{tcname unused|NANOLAY}} || {{tcname unused|ONOS}} |- | {{tcname unused|PUWOK}} || {{tcname unused|QUERUBIN}} || {{tcname unused|ROMINA}} || {{tcname unused|SIONY}} || {{tcname unused|TONYO}} |- | {{tcname unused|UPANG}} || {{tcname unused|VICKY}} || {{tcname unused|WARREN}} || {{tcname unused|YOYONG}} || {{tcname unused|ZOSIMO}} |- ! colspan="5" style="background-color:orange;"|Auxiliary list (2028) |- | {{tcname unused|Alakdan}} || {{tcname unused|Baldo}} || {{tcname unused|Clara}} || {{tcname unused|Dencio}} || {{tcname unused|Estong}} |- | {{tcname unused|Felipe}} || {{tcname unused|Gomer}} || {{tcname unused|Heling}} || {{tcname unused|Ismael}} || {{tcname unused|Julio}} |} {{clear}} ===2029=== {{See also|Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2029}} Ang Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2029 ay ang panahon ng mga mag dadaang bagyo mula sa Karagatang Pasipiko maging sa Pilipinas. {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5| 2029 Philippine storm & typhoons |- | {{tcname unused|AURING}} || {{tcname unused|BISING}} || {{tcname unused|CHICO}} || {{tcname unused|DANTE}} || {{tcname unused|ELIAS}} |- | {{tcname unused|FABIAN}} || {{tcname unused|GORIO}} || {{tcname unused|HUANING}} || {{tcname unused|ISANG}} || {{tcname unused|JACINTO}} |- | {{tcname unused|KIKO}} || {{tcname unused|LANNIE}} || {{tcname unused|MAGYAWAN}} ||{{tcname unused|NILAD}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PAOLO}} || {{tcname unused|QUEDAN}} || {{tcname unused|RAMIL}} || {{tcname unused|SALOME}} || {{tcname unused|TALA}} |- | {{tcname unused|URBANO}} || {{tcname unused|VERBENA}} || {{tcname unused|WILMA}} || {{tcname unused|YASMIN}} || {{tcname unused|ZORAIDA}} |- ! colspan="5" style="background-color:yellow;"|Auxiliary list (2029) |- | {{tcname unused|Alamid}} || {{tcname unused|Bruno}} || {{tcname unused|Conching}} || {{tcname unused|Dolor}} || {{tcname unused|Ernie}} |- | {{tcname unused|Florante}} || {{tcname unused|Gerardo}} || {{tcname unused|Herman}} || {{tcname unused|Isko}} || {{tcname unused|Jerome}} |} {{clear}} ===Mga pangalan at palayaw ng bawat bagyo=== Ang mga pangalan ng bawat bagyo ay ibinibigay sa ilalim ng PAGASA, ito ay pinapalitan kapag ang isang bagyo ay nakapinsala ng mahigit sa bilyon at nakapatay mula 200 pataas, ngunit ang mga pangalan na hindi umabot sa binangit ay uulitin bawat apat na taon. {|class="collapsible collapsed wikitable toccolours" width=60% |- !style="background: white" colspan=4 align="center" |Talaan ng mga pangalan at palayaw ng bawat bagyo |- ! style="background-color:silver"| '''Pangalang Ingles (53)''' ! style="background-color:silver"| '''Taon''' ! style="background-color:silver"| '''Kasarian''' |- | [[Bagyong Betty|Betty]] || 2019 || rowspan="3"| Babae |- | <s>Carina</s> || 2020 |- | [[Bagyong Ester|Ester]] || 2018 |- | Fabian || 2021 || Lalake |- | <s>Florita</s> || 2022 || Babae |- | Falcon || 2023 || [[Agila]] |- | [[Bagyong Ferdie|Ferdie]] || 2024 || rowspan="2"| Lalake |- | <s>Frank</s> || 2008 |- | <s>Glenda</s> || 2014 || Babae |- | [[Bagyong Gorio|Gorio]] || 2021 || rowspan="3"| Lalake |- | Gener || 2024 |- | [[Bagyong Henry|Henry]] || 2022 |- | [[Bagyong Hanna|Hanna]] || 2023 || Babae |- | <s>Jose</s> || 2014 || Lalake |- | <s>[[Bagyong Jolina|Jolina]]</s> || 2021 || rowspan="2"| Babae |- | Jenny || 2023 |- | <s>Julian</s> || rowspan="2"| 2024 || Unisex |- | <s>Kristine</s> || Babae |- | [[Bagyong Luis|Luis]] || 2022 || Lalake |- | <s>Leon</s> || 2024 || [[Leon]] |- | Marilyn || 2023 || Babae |- | Marce || 2024 || rowspan="2"| Lalake |- | <s>Mario</s> || 2014 |- | Nimfa || 2023 || rowspan="5"| Babae |- | <s>Nika</s> || 2024 |- | <s>Nina</s> || 2016 |- | <s>[[Bagyong Odette|Odette]]</s> || 2021 |- | <s>[[Bagyong Ofel|Ofel]]</s> || 2024 |- | [[Bagyong Paolo|Paolo]] || 2021 || Lalake |- | [[Bagyong Queenie|Queenie]] || 2022 || rowspan="2"| Babae |- | <s>[[Bagyong Quinta (paglilinaw)|Quinta]]</s> || 2020 |- | [[Bagyong Quiel|Quiel]] || 2023 || Lalake |- | Querubin || 2024 || [[Anghel]] |- | <s>[[Bagyong Rolly|Rolly]]</s> || 2020 || Lalake |- | <s>Ruby</s> || 2014 || Bato/Babae |- | Rosal || 2022 || [[Bulaklak]] |- | Romina || 2024 || rowspan="3"| Babae |- | Sarah || 2023 |- | [[Bagyong Siony|Siony]] || 2024 |- | {{tcname unused|Umberto}} || 2022 || rowspan="2"| Lalake |- | <s>[[Bagyong Ulysses (paglilinaw)|Ulysses]]</s> || 2020 |- | <s>[[Bagyong Urduja (paglilinaw)|Urduja]]</s> || 2017 || rowspan="2"| Babae |- | <s>Ursula</s> || 2019 |- | {{tcname unused|Verbena}} || 2021 || [[Bulaklak]] |- | {{tcname unused|Venus}} || 2022 || Babae/[[Planeta]] |- | [[Bagyong Vicky (paglilinaw)|Vicky]] || 2024 || Babae |- | <s>[[Bagyong Vinta (paglilinaw)|Vinta]]</s> || 2017 || [[Bangka]] |- | Wilma || 2021 || Babae |- | {{tcname unused|Warren}} || 2024 || Lalake |- | {{tcname unused|Yasmin}} || 2021 || rowspan="4"| Babae |- | <s>Yolanda</s> || 2013 |- | Zoraida || 2021 |- | {{tcname unused|Zeny}} || 2022 |- ! style="background-color:lightyellow"| '''Pangalang Tagalog (56)''' ! style="background-color:lightyellow"| '''Taon''' ! style="background-color:lightyellow"| '''Kasarian''' |- | <s>[[Bagyong Agaton (paglilinaw)|Agaton]]</s> || 2022 || rowspan="10"| Lalake |- | <s>Aghon</s> || 2024 |- | {{tcname unused|Amuyao}} || 2028 |- | <s>[[Bagyong Ambo|Ambo]]</s> || 2020 |- | [[Bagyong Butchoy|Butchoy]] || 2024 |- | [[Bagyong Caloy|Caloy]] || 2022 |- | <s>Cosme</s> || 2008 |- | [[Bagyong Dante|Dante]] || 2021 |- | [[Bagyong Dindo|Dindo]] || 2024 |- | <s>Egay</s> || 2022 |- | <s>Gloria</s> || 2002 || Babae |- | Gardo || 2022 || Lalake |- | <s>Harurot</s> || 2003 || --- |- | Helen || 2024 || Babae |- | Igme || 2024 || Lalake |- | Josie || 2022 || rowspan="2"| Babae |- | {{tcname unused|Josefa}} || 2028 |- | <s>Juan</s> || 2010 || rowspan="3"| Lalake |- | Kiko || 2021 |- | Kabayan || 2022 |- | <s>Karen</s> || 2016 || Babae |- | <s>Labuyo</s> || 2013 || [[Sili]] |- | <s>Lando</s> || 2015 || Lalake |- | <s>Lawin</s> || 2016 || [[Ibon]] |- | {{tcname unused|Kidul}} || 2028 |- | Lannie || 2021 || rowspan="3"| Babae |- | {{tcname unused|Lekep}} || 2028 |- | Liwayway || 2023 |- | [[Bagyong Maymay|Maymay]] || 2022 |- | <s>Milenyo</s> || 2006 || Milenyum |- | <s>Mina</s> || 2011 || Babae |- | {{tcname unused|Mirasol}} || 2025 || Babae/[[Bulaklak]] |- | [[Bagyong Nando|Nando]] || 2021 || Lalake |- | {{tcname unused|Nanolay}} || 2028 |- | <s>Nona</s> || 2015 || Babae |- | Obet || 2022 || rowspan="6"| Lalake |- | <s>[[Bagyong Ompong|Ompong]]</s> || 2018 |- | <s>Ondoy</s> || 2009 |- | {{tcname unused|Onos}} || 2028 |- | [[Bagyong Onyok|Onyok]] || 2023 |- | {{tcname unused|Opong}} || 2025 |- | <s>Pablo</s> || 2012 |- | <s>Paeng</s> || 2022 |- | Perla || 2023 || Babae |- | <s>Pepito</s> || 2024 || rowspan="4"| Lalake |- | {{tcname unused|Puwok}} || 2028 |- | [[Bagyong Quedan|Quedan]] || 2022 |- | [[Bagyong Ramil|Ramil]] || 2021 |- | [[Bagyong Ramon|Ramon]] || 2023 |- | <s>Rosita</s> || 2018 || Babae |- | <s>[[Bagyong Santi (paglilinaw)|Santi]]</s> || 2013 || Lalake |- | Salome || 2021 || Babae |- | [[Bagyong Samuel (paglilinaw)|Samuel]] || 2022 || rowspan="3"| Lalake |- | [[Bagyong Tino|Tino]] || 2021 |- | <s>Tisoy</s> || 2019 |- | {{tcname unused|Tamaraw}} || 2023 || Kalabaw |- | [[Bagyong Tomas|Tomas]] || 2022 || Lalake |- | [[Bagyong Tonyo (paglilinaw)|Tonyo]] || 2024 || rowspan="3"| Lalake |- | <s>Usman</s> || 2018 |- | {{tcname unused|Uwan}} || 2021 |- | <s>Violeta</s> || 2004 || Babae/[[Kulay]] |- | {{tcname unused|Waldo}} || 2022 || rowspan="2"| Lalake |- | Yoyoy || 2023 |- | Zigzag || 2023 || --- |- | Zosimo || 2024 || Lalake |- ! style="background-color:lightblue"| '''Pangalang Palayaw (56)''' ! style="background-color:lightblue"| '''Taon''' ! style="background-color:lightblue"| '''Kasarian''' |- | [[Bagyong Amang|Amang]] || 2023 || rowspan="2"| Lalake |- | <s>Atang</s> || 1978 |- | Auring || 2021 || rowspan="6"| Babae |- | [[Bagyong Basyang|Basyang]] || 2022 |- | <s>Bebeng</s> || 2011 |- | [[Bagyong Bising|Bising]] || rowspan="2"| 2021 |- | [[Bagyong Crising|Crising]] |- | [[Bagyong Chedeng|Chedeng]] || 2023 |- | <s>Dading</s> || 1964 || Lalake |- | <s>Diding</s> || 1976 || Babae |- | [[Bagyong Domeng|Domeng]] || 2022 || rowspan="5"| Lalake |- | Dodong || 2023 |- | {{tcname unused|Edring}} || 2028 |- | [[Bagyong Emong|Emong]] || 2021 |- | <s>Enteng</s> || 2024 |- | <s>Goring</s> || 2023 || rowspan="7"| Babae |- | <s>Herming</s> || 1987 |- | [[Bagyong Huaning|Huaning]] || 2021 |- | <s>Iliang</s> || 1998 |- | Inday || 2022 |- | [[Bagyong Isang|Isang]] || 2021 |- | <s>Juaning</s> || 2011 |- | <s>Karding</s> || 2021 || rowspan="2"| Lalake |- | <s>Kading</s> || 1978 |- | <s>Loleng</s> || 1998 || rowspan="4"| Babae |- | [[Bagyong Maring|Maring]] || 2021 |- | <s>Monang</s> || --- |- | <s>Nitang</s> || 1984 |- | [[Bagyong Neneng|Neneng]] ||rowspan="2"| 2022 || Babae |- | <s>Paeng</s> || rowspan="3"| Lalake |- | <s>Pedring</s> || 2011 |- | <s>Pepeng</s> || 2009 |- | <s>Pitang</s> || 1970 || rowspan="3"| Babae |- | <s>Reming</s> || 2006 |- | <s>Rosing</s> || 1995 |- | <s>Ruping</s> || 1990 || rowspan="2"| Lalake |- | <s>Sendong</s> || 2011 |- | <s>Seniang</s> || 2014 || rowspan="4"| Babae |- | <s>Sening</s> || rowspan="3"| 1970 |- | <s>Sisang</s> |- | <s>Titang</s> |- | {{tcname unused|Ugong}} || 2023 || Tunog |- | <s>Undang</s> || 1984 || Babae |- | <s>Unding</s> || 2004 || Lalake |- | <s>Unsang</s> || 1988 || rowspan="4"| Babae |- | <s>Uring</s> || 1991 |- | {{tcname unused|Upang}} || 2024 |- | Viring || rowspan="2"| 2023 |- | Weng || Unisex |- | <s>Warling</s> || 1979 || rowspan="6"| Babae |- | <s>Welming</s> || 1967 |- | <s>Wening</s> || 1974 |- | Yayang || 2022 |- | <s>Yoling</s> || 1970 |- | <s>Yoning</s> || 1988 |- | Yoyong || 2024 || Lalake |} ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Bagyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Panahon]] m4a1y25wze7sqc7mekdxdrh6j9p50bg 0 303678 2200980 2200241 2026-04-03T07:30:50Z Ziv 83354 ([[c:GR|GR]]) [[File:The Inspiration of Saint Matthew by Caravaggio.jpg]] → [[File:Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg]] → File replacement: update from a old and low quality version to a newer one with better quality ([[c:c:GR]]) 2200980 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious building|name=Simbahan ng San Luis ng mga Pranses<br /><small>{{lang|it|San Luigi dei Francesi}} {{in lang|it}}<br /> {{lang|fr|Saint Louis des Français}} {{in lang|fr}}<br/> {{lang|la|S. Ludovici Francorum de Urbe}} {{in lang|la}}</small>|architect=[[Giacomo della Porta]], [[Domenico Fontana]]|height_max=|width_nave={{convert|14|m|ft}}|width={{convert|35|m|ft}}|length={{convert|51|m|ft}}|capacity=|construction_cost=|year_completed=1589|facade_direction=Silangan 1518|architecture_style=[[Baroko]]|architecture_type=[[Simbahan (gusali)|Simbahan]]|website={{url|http://www.saintlouis-rome.net}}|image=San Luigi dei Francesi - facciata.jpg|leadership=[[Andre Vingt-Trois]]<br/>Mgr Patrick Valdrini<ref>Ambassade de France près le Saint-Siège, ''Saint-Louis des Français'' {{cite web |url=http://www.france-vatican.org/stlouis2.php |title=Archived copy |accessdate=2009-08-30 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080530231203/http://www.france-vatican.org/stlouis2.php |archivedate=2008-05-30 }}.</ref>|status=[[Simbahang titulo]], [[Mga pambansang Simbahan sa Roma|Pambansang Simbahan sa Roma]] ng [[Pransiya]]|consecration_year=|district=|province=|rite=|religious_affiliation=[[Katoliko Romano]]|geo={{coord|41|53|59|N|12|28|29|E|region:IT_type:landmark|display=inline,title}}|location=Piazza di S. Luigi de Francesi<br>Italya, [[Roma]]|caption=Patsada ng San Luigi dei Francesi, [[Mga pambansang Simbahan sa Roma|Pambansang Simbahan sa Roma]] ng [[Pransiya]].|materials=}}Ang '''Simbahan ng San Luis ng mga Pranses''' ({{Lang-it|San Luigi dei Francesi}}, {{Lang-fr|Saint Louis des Français}} , {{Lang-la|S. Ludovici Francorum de Urbe}}) ay isang [[Simbahang Katolika Romana|Katoliko Romanong]] simbahan sa [[Roma]], hindi kalayuan sa [[Piazza Navona]]. Ang simbahan ay alay kay Birheng Maria, kay [[Dionisio Aeropagita|San Dionisio Areopagita]] at [[Louis IX ng Pransiya|San Louis IX]], hari ng Pransiya. Ang simbahan ay dinisenyo ni [[Giacomo della Porta]] at itinayo ni [[Domenico Fontana]] sa pagitan ng 1518 at 1589, at nakumpleto sa pamamagitan ng personal na interbensiyon ni [[Catherine de 'Medici]], na nag-abuloy dito ng ilang pag-aari sa lugar. Ito ang [[Mga pambansang simbahan sa Roma|pambansang simbahan sa Roma]] ng [[Pransiya]].<ref name="PEF2">{{Cite web |url=http://www.france-vatican.org/patrimoinepieux.php |title=Les pieux établissements de la France à Rome et à Lorette (in French) |access-date=2020-11-02 |archive-date=2011-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726063805/http://www.france-vatican.org/patrimoinepieux.php |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.saintlouis-rome.net/leseglises.php Les églises françaises à Rome (Official website)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090203055655/http://saintlouis-rome.net/leseglises.php|date=2009-02-03}}</ref> Ito ay isang [[simbahang titulo]]. Ang kasalukuyang [[Kardinal (Katolisismo)|Kardinal-Pari]] ng titulo ay si [[André Vingt-Trois]], Arsobispo ng Paris. == Loob == === Kapilya Contarelli === Naglalaman ang [[Kapilya Contarelli]] ng isang ikot ng mga kuwadro na gawa ng [[Estilong Baroko|Barokong]] maestro na si [[Caravaggio]] noong 1599–1600 hinggil sa buhay ni [[Mateo ang Ebanghelista|San Mateo]]. Kasama rito ang tatlong bantog na canvas ng ''[[Ang Pagtawag kay San Mateo (Caravaggio)|Ang Pagtawag kay San Mateo]]'' (sa kaliwang pader), ''[[Ang Inspirasyon ni San Mateo]]'' (sa itaas ng dambana), at ''[[Ang Pagmamartir kay San Mateo (Caravaggio)|Ang Pagmamartir kay San Mateo]]'' (sa kanang pader). === Kapilya Polet === The Kapilya Polet ay naglalaman ng mga fresco ni [[Domenichino]] hinggil sa ''[[Santa Cecilia|Mga Kasaysayan ni Santa Cecilia]]''. === Iba pang obra === Kasama sa iba pang mga obra sa ay likha nina [[Cavalier D'Arpino]], [[Francesco Bassano ang Nakababata|Francesco Bassano il Giovane]], [[Girolamo Muziano|Muziano]], [[Giovanni Baglione]], [[Girolamo Siciolante da Sermoneta|Siciolante da Sermoneta]], [[Jacopino del Conte]], [[Pellegrino Tibaldi|Tibaldi]], at [[Antoine Derizet]].<gallery perrow="5"> Talaksan:Michelangelo Caravaggio 040.jpg|''[[The Calling of St. Matthew|Ang Pagtawag kay San Mateo]]'' Talaksan:Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg|''[[The Inspiration of Saint Matthew|Ang Inspirasyon ni San Mateo]]'' Talaksan:The Martyrdom of Saint Matthew-Caravaggio (c. 1599-1600).jpg|''Ang Pagmamartir kay San Mateo'' Talaksan:San Luigi dei Francesi (Rome) - Interior HDR.jpg|Loob Talaksan:Lazio Roma SLuigiFrancesi2 tango7174.jpg|Organong Merklin Talaksan:Cappella Polet inside the Chiesa di San Luigi dei Francesi (Rome, Italy) P001.jpg|Kapilya Polet </gallery> [[Talaksan:PlanLuigiFrancesi.jpg|right|thumb|Plano ng simbahan.]] == Mga tala == <references /> == Mga sanggunian == * Patrizia Tosini, Natalia Gozzano (mga editor), ''La Cappella Contarelli sa San Luigi dei Francesi'' (Roma: Gangemi Editore, 2012). * Calogero Bellanca, Oliva Muratore, O. Muratore, ''Una didattica per il restauro II: esperienze a San Luigi dei Francesi e San Nicola dei Lorenesi'' (Firenze: Alinea, 2009). * Sebastiano Roberto, ''San Luigi dei Francesi: la fabbrica di una chiesa nazionale nella Roma del '500'' (Roma: Gangemi, 2005). * Claudio Rendina, ''Enciclopedia di Roma'' . Newton Compton, Rome, 1999. * Francesco Quinterio, [[Franco Borsi]], Luciano Tubello, ''Il palazzo dei senatori a San Luigi de 'Francesi'' (Roma: Editalia, 1990). * Albert Armailhacq, ''L 'église nationale de Saint Louis des Français a Rome: mga tala ng historique at paglalarawan'' (Roma: Philip Cuggiani 1894). * Jean Arnaud, ''Mémoire historique sur les Institutions de la France à Roma'', ika-2 edisyon (Roma: Editrice Romana 1892). == Mga panlabas na link == * Opisyal na website ng Diocese of Rome, [https://web.archive.org/web/20110721222857/http://www.vicariatusurbis.org/Ente.asp?ID=829 Chiesa Rettoria San Luigi dei Francesi sa Campo Marzio] * [http://saintlouis-rome.net/ Opisyal na website ng Simbahan] [[Kategorya:CS1 maint: archived copy as title]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] adjasv7ep0s2204hbucy5iyk090ko2m 0 304053 2200782 2127067 2026-04-02T13:45:58Z Mayivobkal 160592 2200782 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Royce Cabrera | image = | caption = | birth_name = Royce Cabrera | birth_date = {{birth date and age|1996|9|6}} | birth_place = [[Maynila]], Pilipinas | height = | nationality = [[Mga Pilipino|Pilipino]] | occupation = Aktor<br/>modelo | years_active = 2019–kasalukuyan | agent = The IdeaFirst Company,Inc. <ref>https://theideafirstcompany.com</ref> | known_for = | height = {{height|m=1.73}} | alma_mater = Mapua University | website = {{Instagram|royce.cabrera}} }} '''Royce Cabrera''', (isinilang ika, Setyembre 6, 1996 sa Maynila) ay isang Pilipinong indie actor sa pelikula at modelo, kasama sina [[Kokoy de Santos]] at [[Ricky Davao]].<ref>https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/767663/5-things-you-need-to-know-about-royce-cabrera-gma-s-newest-kapuso/story</ref><ref>https://mb.com.ph/2020/12/11/royce-cabrera-joins-gma-artist-center</ref><ref>https://www.msn.com/en-ph/entertainment/entertainmentnews/royce-cabrera-on-his-kapuso-journey-says-gma-network-values-his-craft-as-an-actor/ar-BB1dmzcs</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Ramos |first=Jansen |title=Get to know Kapuso hunk Royce Cabrera |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/13294/meet-royce-cabrera-your-newest-kapuso-hunk/photo |access-date=2023-05-21 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref>Taon 2024, siya ay gumaganap bilang si Renante "Ren" Ibarrola sa telerseryeng ''Makiling''. Noong 2025, itinalaga siya bilang Inspector Juro sa Slay. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class = "wikitable" style = "font-size: 100%;" |- ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan !! Himpilan |- | rowspan="2"| 2024 || ''Widows War'' || Jericho Doho || rowspan="8"| [[GMA Network]] |- | ''Makiling'' || Renante Ibarolla |- | rowspan="3" |2023 | ''[[Imbestigador]]: ''Batangas Kidnap Case'' || Jao-Jao |- |''The Write One'' || Virgil |- | ''[[Imbestigador]]''|| "Guro sa Naga City" |- |2022 |''Start-Up PH'' |Jeff |- | rowspan="2" |2021 |''[[Nagbabagang Luha]]'' || Sherwin Enriquez |- | ''[[Magpakailanman|Magpakailanman: Masahista]]'' || Mackoy |- | rowspan="2"| 2020 || ''A Soldier's Heart || Andy Alfonso || rowspan="2"| [[Kapamilya Channel]] |- | ''[[Maalaala Mo Kaya (seryeng pantelebisyon)]]'' || Prospect 1 / Kobe's Friend / Romy |- | rowspan="2" |2020 |''Project Destination'' |Jay | rowspan="2" |GMA Network |- | ''[[Magpakailanman|Magpakailanman: #FisherGays]]'' || Jimboy |- | 2019 || ''[[Ipaglaban Mo!]]'' || Jerico || [[Kapamilya Channel]] |} ===Pelikula=== {| class = "wikitable" style = "font-size: 100%;" |- ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan |- |2023 |Where is the Lie |Theo Balmaceda |- | rowspan="2" |2022 |''Call Me Papi'' |Lito |- |''Broken Blooms'' |Romy |- |2021 |''Arisaka'' |Yang |- | rowspan="2" | 2020 || ''Alter Me (post-production)'' | |- | ''U Turn'' || Jang Jang |- | rowspan="4"| 2019 || ''Silly Red Shoes'' || Gerald |- | ''Gitarista'' || batang Marcelo |- | ''Lola Igna'' || Bok |- | ''Fuccbois'' || Ace |- | rowspan="2" |2017 |''Nabubulok'' | |- |''Baklad'' | |} === Web Serye === {| class="wikitable" style="font-size: 100%;" |- ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan !Plataporma |- |2020 | ''Quaranthings'' || Rocky |YouTube: Estasyon ng Ride or Die |- |2021 |''Section: St. Valentine - The Disappearance of Divine'' |James Pasyon |WeTV |} == Gantimpala == {| class="wikitable" |+ !Taon !Tagapagbigay ng Gantimpala !Gantimpala !Pamagat ! ! |- |2020 |Gawad Urian |Pinakamahusay na Aktor |''Fuccbois'' |Nominasyon |<ref name=":0" /> |} ==Tingnan rin== * [[Claire Castro]] * [[Dave Bornea]] * [[Enchong Dee]] * [[Jak Roberto]] * [[Kokoy de Santos]] * [[Raphael Robes]] * [[Ricky Davao]] ==Sanggunian== {{reflist}} ==IMDb== * {{IMDb name|10902143}} {{DEFAULTSORT:Cabrera, Royce}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Kalakhang Maynila]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] 3rjjs2zgtrmg6pdxd01zwrf27lnofwd 0 304432 2200917 2178335 2026-04-03T05:09:15Z Ivan P. Clarin 84769 2200917 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Isang''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * Bagyong Isang (2013) - ang bagyong ''Cimaron'' (2013) ay dumaan sa [[Lambak ng Cagayan]] at sa bansang [[Taiwan]]. * [[Bagyong Isang (2017)]] - ang bagyong ''Hato'', ay isang malakas na bagyong tumama sa [[Batanes]] at [[Macao]]. * Bagyong Isang (2021) - ang bagyong ''Omais'', ay na nanalasa sa mga isla ng [[Ryukyu]], [[Japan]]. * Bagyong Isang (2025) - ang bagyong ''Kajiki'' ay isang bagyong nanalasa sa [[Tsina]]. * {{tcname unused|Bagyong Isang (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Huaning|Huaning]]|title=Pacific typhoon season names|years=''Isang''|after=[[Bagyong Jacinto|Jacinto]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Isang}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} g7i8bwkg2vvihykh8yy43q2fbwf6641 0 304439 2200919 2187899 2026-04-03T05:10:15Z Ivan P. Clarin 84769 2200919 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Gorio''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * Bagyong Gorio (2005) - ang bagyong ''Matsa'' ay isang malakas na bagyo na nanalasa sa [[Shanghai]], [[Tsina]]. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2009|Bagyong Gorio (2009)]] - ang bagyong ''Soudelor'' ay dumaan sa [[Batanes]] at [[Hainan]] sa Tsina. * [[Bagyong Gorio (2013)]] - ang bagyong ''Rumbia'' ay dumaan sa [[Kabisayaan]] at [[Timog Luzon]]. * [[Bagyong Gorio (2017)]] - ang bagyong ''Nesat'' ay isang malakas na bagyo na tumama sa [[Taiwan]]. * [[Bagyong Gorio (2021)]] - ang bagyong ''In-fa'' ay isang malakas/maulan na bagyo na naranasan sa [[Pilipinas]]. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|Bagyong Gorio (2025)]] - ang bagyong ''Podul'' ay isang bagyo na nasa Kategorya 2. * {{tcname unused|Bagyong Gorio (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Fabian|Fabian]]|title=Pacific typhoon season names|years=Gorio|after=[[Bagyong Huaning (paglilinaw)|Huaning]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Gorio}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} gbijk7zb0amsdsfau0tpkcd97a5rk6i 2 309738 2200979 2197734 2026-04-03T07:30:35Z Buszmail 67296 2200979 wikitext text/x-wiki Maari ninyo akong sulatan <br> [mailto:ja.workplace@gmail.com sa aking Gmail.] <br> Maari sana ay maging magalang! <br><br> Mahahanap din ninyo ako sa mga ito: <br> [[:en:User:Buszmail]] <br> [[:commons:User:Buszmail]] <br> [[:wikimania:User:Buszmail]] <br> [[File:Wikimedia_Summit_2022_Portraits_Johnny_Alegre.jpg| thumb|left|320x320px |Retratong kuha ni Jason Krüger sa Wikimedia Summit 2022 (Berlin)]] <br><br><br><br> <br><br><br><br> <br><br><br><br> <br> <noinclude>{{user philippines}}</noinclude> {{-}} <noinclude>{{Template:User tl}}</noinclude> {{-}} <noinclude>{{Template:User en-N}}</noinclude> {{-}} <noinclude>{{Template:User es-1}}</noinclude> {{-}} <br> <br><br> <br><br> == Mga Pamayanan == * [[:en:WP:TAMBAY|Tambayan Philippines]] * [[:tl:WP:KAPE|Tagalog Wikipedia Kapihan]] * [[:meta:Wikimedia Philippines|Wikimedia Philippines]] <br> [[Category:Filipino Wikipedians]] [[Kategorya:Mga Wikipedistang gumagamit ng Google]] [[Kategorya:Mga tagagamit na gumagamit ng Microsoft Windows]] <br><br> rfmb1gd91i1i6gf2ordob636ek2fgpe 0 310180 2200791 1992918 2026-04-02T13:54:52Z Mayivobkal 160592 2200791 wikitext text/x-wiki {{Refimprove|date=Abril 2021}} {{Infobox person | name = Akihiro Blanco | image = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1995|7|7}} | birth_place = [[Pasig]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | other_names = Aki | occupation = Aktor, Modelo | years_active = 2011-kasalukuyan | known_for = [[Artista Academy]] | notable_works = }} Si '''Akihiro Blanco''' (ipinanganak noong 7 Hulyo 1995) ay isang [[artista]] at modelo mula sa [[Pilipinas]]. Nakilala siya sa pagsali sa ''[[Artista Academy]]'' ng [[TV-5]], kasama sina [[Mark Neumann]], [[Shaira Diaz]], [[Sophie Albert]] at Chanel Morales. Akihiro Blanco is known for Mga alaala ng tag-ulan (2013), The Killer Bride (2019) and Spirits: Reawaken (2018). ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class = "wikitable" style = "font-size: 100%;" |- ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan |- | rowspan="2"| 2021 || ''[[Maalaala Mo Kaya]]'' || Nunoy / Adonis / batang Jonard |- | ''The Lost Recipe'' || Crisanto |- | rowspan="2"| 2020 || ''Good Times Bad'' || Daniel |- | ''The Next 12 Days'' || Daniel |- | 2019-2020 || ''[[The Killer Bride]]'' || Armando Dela Torre |- | rowspan="4"| 2019 || ''The Fate'' || Eugene |- | ''Born Beautiful'' || Michael Angelo |- | ''12 Days to Destiny'' || Daniel |- | ''Born Beautiful'' || Michaelangelo |- | rowspan="2"| 2018 || ''Spirits: Reawaken'' || Maya's Brother |- | ''Dito Lang Ako'' || Victor |- | rowspan="2"| 2017 || ''Jose Bartolome'' || Guro |- | ''This Time I'll Be Sweeter'' || Andrei |- | 2016 || ''Frenemies in Love'' || Baste |- | 2015 || ''Binhi'' || Jessie |- | 2013-2014 || ''Madam Chairman'' || Buboy |- | 2014 || ''Wattpad Presents'' || Brix Torres |- | 2013 || ''Mga alaala ng tag-Ulan'' || Santi |} ==Talababa== * {{IMDb name|5207334}} {{BD|1995||Blanco, Akihiro}} [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] sio64dhd3exwjuzzjob8s89tb1yqaa8 0 311326 2200920 2187901 2026-04-03T05:10:41Z Ivan P. Clarin 84769 2200920 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Fabian''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] at [[Bermuda]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA at Hilagang Amerika sa Kanlurang Pasipiko. * [[Bagyong Fabian (2003)]] - ay isang malakas na bagyo noong 2003 na tumama sa Bermuda. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013|Bagyong Fabian (2013)]] - ang bagyong ''Bebinca'' ay nanalasa sa [[Hainan]], [[Tsina]]. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017|Bagyong Fabian (2017)]] - ang bagyong ''Roke'' ay dumaan sa [[Hong Kong]] sa [[Tsina]]. * [[Bagyong Fabian (2021)]] - ang bagyong ''In-fa'' ay isang malakas/maulan na bagyo na naranasan sa [[Pilipinas]]. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|Bagyong Fabian (2025)]] - ay isang mahinang bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]]. * {{tcname unused|Bagyong Fabian (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Emong (paglilinaw)|Emong]]|title=Pacific typhoon season names|years=''Fabian''|after=[[Bagyong Gorio|Gorio]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Fabian}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} 9mn6bcjf42pvpsvqisdgnt8rsg5ldw2 2200921 2200920 2026-04-03T05:11:20Z Ivan P. Clarin 84769 2200921 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Fabian''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] at [[Bermuda]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA at Hilagang Amerika sa Kanlurang Pasipiko. * [[Bagyong Fabian (2003)]] - ay isang malakas na bagyo noong 2003 na tumama sa Bermuda. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013|Bagyong Fabian (2013)]] - ang bagyong ''Bebinca'' ay nanalasa sa [[Hainan]], [[Tsina]]. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017|Bagyong Fabian (2017)]] - ang bagyong ''Roke'' ay dumaan sa [[Hong Kong]] sa [[Tsina]]. * [[Bagyong Fabian (2021)]] - ang bagyong ''In-fa'' ay isang malakas/maulan na bagyo na naranasan sa [[Pilipinas]]. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|Bagyong Fabian (2025)]] - ay isang mahinang bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]]. * {{tcname unused|Bagyong Fabian (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before={{tcname unused|Elias}}|title=Pacific typhoon season names|years=''Fabian''|after=[[Bagyong Gorio|Gorio]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Fabian}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} ry437uvyg7mt7cyqxs2q69rwwlnlpd6 0 311577 2200789 2049839 2026-04-02T13:52:51Z Mayivobkal 160592 2200789 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{Infobox person | name = Patrick Bolton | image = | caption = | birth_name = Patrick Bolton | birth_date =  {{birth date and age|1996|4|17}} | birth_place = Poulsbo, [[Washington (estado)|Washington]], [[USA]] {{flagicon|United States}} | other_names = Patrick US Navy | nationality = [[Amerikanong-Pilipino]] | occupation = US Navy | years_active = 2019&ndash;kasalukuyan | known_for = The Patrick Navy | website = {{Instagram|patrickboltonii}} }} '''Patrick Bolton''' ay, (isinilang noong 17 Abril 1996 sa Poulsbo, Washington, Estados Unidos) ay isang Amerikanong-Pilipino sundalo at modelo. na naninirahan sa Pilipinas kasama ang kanyang pamilya, Siya ay nakita sa programang [[Wowowin]] ng [[GMA Network]].<ref>https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/familyandrelationships/716561/10-photos-from-patrick-bolton-s-ig-the-u-s-navy-who-returned-to-wowowin-for-hipon-girl-h/story</ref><ref>https://www.linkedin.com/in/patrick-bolton-827560a{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Biograpiya== Si Bolton ay ipinanganak noong Abril 1996 sa Poulsbo, [[Washington (estado)|Washington]] sa Amerika ay isa sa mga kasundaluhan sa Washington bago nanirahan sa [[Pilipinas]] ==Tingnan rin== * [[Herlene Budol]] ==Sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Bolton, Patrick}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1996]] [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Pilipino]] [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Aleman]] [[Kategorya:Mga TikToker sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Ingles]] {{usbong|Tao|Estados Unidos}} r080dm1n3ge5newwazmf8tfib3r78wa 0 311760 2200776 1888412 2026-04-02T13:35:31Z Mayivobkal 160592 2200776 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Mico Aytona | image = | caption = | birth_name = Franco Miguel Santos Aytona | birth_date = {{birth date and age|1988|06|22}} | birth_place = [[Pilipinas]] | occupation = Aktor, mananayaw, mang-aawit | yearsactive = | website = | associated_acts = Anim-E, Animé }} Si '''Mico Aytona''', ay (ipinanganak noong Hunyo 6, 1988) ay isang aktor, mang-aawit, modelo at mananayaw sa Pilipinas, Siya ay nakilala sa pelikulang ''Homeless'' (2015) kasama si [[Ejay Falcon]]. Si Aytona ay ang panganay na anak nina Felix at Leslie Aytona. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid, sina Marco at Fiona.<ref>{{Cite web |last=Abunda |first=Boy |title=Make way for Mico |url=https://www.philstar.com/entertainment/2005/07/13/286143/make-way-mico |access-date=2026-04-02 |website=Philstar.com}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class="wikitable sortable" <!-- Do not center --> |- ! Taon ! Pamagat ! Ginampanan ! class="unsortable" | Sulat ! class="unsortable" | Pinagkunan |- <!-- Do not add rowspan --> | 2001 | ''[[Maalaala Mo Kaya]]'' | | Episode: "Bestida" | |- | 2003–05 | ''[[ASAP (variety show)|ASAP]]'' | Himself | Segment: "Anim-E/Anime" | |- | 2003-05 | ''[[Bida si Mister, Bida si Misis]]'' | Jun-Jun's classmate | Recurring role | |- | 2005 | ''[[Spirits (TV series)|Spirits]]'' | Thor | | |- | 2005 | ''Maalaala Mo Kaya'' | [[Jerome Sala]] | Episode: "Hollow Blocks" | |- | 2008-10 | ''[[Ka-Blog!]]'' | Himself—host | | |- |} ===Pelikula=== {| class="wikitable sortable" <!-- Do not center --> |- <!-- Never add unnecessary background colors --> ! Taon ! Pamagat ! Ginampanan ! class="unsortable" | Sulat <!-- Do not replace with or add a Producer/Studio column. Notes column is not limited to titles. --> ! class="unsortable" | Pinagkunan <!-- Use third party sources other than the actor's IMDB page --> |- <!-- Do not use rowspan on year --> | 2003 | ''Kung Ako na Lang Sana'' | Peter | | |- | 2005 | ''[[Dubai (2005 film)|Dubai]]'' | Young Raffy | | |- |} ==Awards and nominations== {|class="wikitable" |- ! Year ! Work ! Organizatiom ! Category ! Result ! Source |- | 2004 | {{-}} | rowspan="2"| [[Aliw Awards]] | Best Dance Group | {{won}} | |- | 2005 | {{-}} | Best Dance Groupn | {{nom}} | |- |} ==Talababa== * {{IMDb name|1784226}} {{DEFAULTSORT:Aytona, Mico}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1988]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga mang-aawit mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] 1zyxlhr5u807ewdh9f0eofdl2ayp0rq 0 315218 2200858 2026197 2026-04-03T01:06:57Z TentingZones1 122212 2200858 wikitext text/x-wiki {{Infobox Commune Italya|name=Chiusi|province=[[lalawigan ng Siena|Siena]] (SI)|website={{official website|http://www.comune.chiusi.siena.it}}|area_code=0578|postal_code=53043, 53044, 53040|day=Hunyo 17|saint=Sta. Mustiola at San Secondiano|elevation_m=398|elevation_footnotes=|population_demonym=Chiusini|population_footnotes=<ref name="istat">All demographics and other statistics: Italian statistical institute [[National Institute of Statistics (Italy)|Istat]].</ref>|area_total_km2=|area_footnotes=|mayor=Juri Bettollini|mayor_party=|frazioni=[[Chiusi Scalo]], [[Macciano]], [[Montallese]], [[Querce al Pino]]|region=[[Toscana]]|official_name=Città di Chiusi|coordinates_footnotes=|coordinates={{coord|43|01|N|11|57|E|display=inline}}|pushpin_map_alt=|pushpin_label_position=|map_caption=|map_alt=|image_map=|shield_alt=|image_shield=Chiusi-Stemma.svg|image_caption=|image_alt=|imagesize=|image_skyline=Panorama Chiusi.jpg|native_name=|footnotes=}} Ang '''Chiusi''' ([[Wikang Etrusko|Etrusko]]: ''Clevsin''; [[Wikang Umbro|Umbro]]: ''Camars''; [[Wikang Sinaunang Griyego|Sinaunang Griyego]]: ''Klysion'', ''Κλύσιον''; [[Wikang Latin|Latin]]: ''Clusium'' ) ay isang bayan at [[komuna]] (munisipalidad) sa [[lalawigan ng Siena]], rehiyon ng [[Toscana]], [[Italya]]. == Kasaysayan == [[Talaksan:Terracotta_sarcophagus_in_shape_of_an_etruscan_woman.jpg|left|thumb|220x220px| Pigura mula sa Chiusi sa Badisches Landesmuseum Karlsruhe, Alemanya]] Ang Clusium (''Clevsin'' sa [[Wikang Etrusko|Etrusko]]) ay isa sa mga mas makapangyarihang lungsod sa [[Kabihasnang Etrusko|Ligang Etrusko]]. Ang Chiusi ay nasa ilalim ng impluwensya ng [[Sinaunang Roma|Roma]] noong ika-3 siglo BC at nasangkot sa [[Digmaang Panlipunan (91–88 BK)|Digmaang Panlipunan]]. == Mga pangunahing tanawin == Ang mababang lupain sa paligid ng Chiusi ay nagtataglay ng maraming libingan mula sa sibilisasyong ito. Ang Museong Etrusko Chiusi ay isa sa pinakamahalagang repositoryo ng mga labi ng mga Etrusko sa Italya. == Impraestruktura at transportasyon == Nakakonekta ang Chiusi sa Italyanong motorway network salamat sa sarili nitong toll booth sa [[Autostrada A1|A1 del Sole motorway]] na tinatawag na Chiusi-Chianciano Terme, mga 4 na km mula sa kabesera ng munisipalidad. == Mag kakambal na bayan == * {{Flagicon|FRA}} [[Andrézieux-Bouthéon]], Pransiya * {{Flagicon|GER}} [[Neu Isenburg]], Alemanya == Tingnan din == * [[Lars Porsena]] * [[Libingan ni Lars Porsena]] * [[Katoliko Romanong Diyosesis ng Ceusi-Pienza]] * [[Lago di Ceusi]] == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga panlabas na link == * Comune della Città di Chiusi, [http://www.comune.chiusi.siena.it/ Opisyal na website] {{In lang|it}} *   {{Lalawigan ng Siena}}{{Authority control}}{{Coord|43|01|N|11|57|E}} 3ifzci9h57l8v3znqaxurix8ic2azu4 0 316511 2200859 1937149 2026-04-03T01:08:30Z Jojit fb 38 Ikinakarga sa [[Indibidwalismo]] 2200859 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Indibidwalismo]] 4vchyvm6o54gqpcy10q69qmi3r7bqv1 0 316514 2200828 1937151 2026-04-03T00:03:10Z Jojit fb 38 2200828 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo. Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo. Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo. Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]]. Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal. [[Kategorya:Kultura]] 59ubocbf49yvoxyfa5c0lgl9xd1f3g4 2200830 2200828 2026-04-03T00:07:32Z Jojit fb 38 2200830 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo. Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo. Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo. Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]]. Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal. [[Kategorya:Kultura]] mf66olmq88pkc41s1w6f92qpy0o34la 2200833 2200830 2026-04-03T00:20:02Z Jojit fb 38 2200833 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo. Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo. Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo. Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]]. Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal. == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista. Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos. === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin. Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan. Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat). '''Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista''' Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo. Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo. '''Mga modelo''' Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). [[Kategorya:Kultura]] e8c92swke9uhqzmizjsl90c3r5us4l8 2200834 2200833 2026-04-03T00:24:27Z Jojit fb 38 2200834 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo. Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo. Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo. Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]]. Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal. == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista. Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos. === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin. Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan. Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat). '''Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista''' Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo. Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo. '''Mga modelo''' Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] iingsj2j1kawz55nv23uqvcmsxih4k8 2200835 2200834 2026-04-03T00:25:19Z Jojit fb 38 2200835 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo. Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo. Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]]. Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal. == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista. Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos. === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin. Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan. Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat). '''Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista''' Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo. Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo. '''Mga modelo''' Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] o07pa09q3hjgnknbpq6opsgdqdd80xh 2200836 2200835 2026-04-03T00:25:54Z Jojit fb 38 2200836 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo. Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo. Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]]. Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal. == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista. Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos. === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin. Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan. Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat). '''Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista''' Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo. Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo. '''Mga modelo''' Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] ge93uskkd7wx5dgp7b1yckd9so8m2pj 2200837 2200836 2026-04-03T00:26:23Z Jojit fb 38 2200837 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo. Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo. Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]]. Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal. == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista. Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos. === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin. Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan. Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat). '''Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista''' Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo. Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo. '''Mga modelo''' Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] 92260c5gr51wu36tq7f705n94ostmfj 2200839 2200837 2026-04-03T00:29:57Z Jojit fb 38 2200839 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo.<ref name=":0" /> Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo. Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]]. Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal. == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista. Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos. === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin. Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan. Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat). '''Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista''' Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo. Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo. '''Mga modelo''' Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] rt9yqvtzn8ghpalzt3i0kxg449qcc2m 2200840 2200839 2026-04-03T00:30:31Z Jojit fb 38 2200840 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo.<ref name=":0" /> Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo.<ref name=":0" /> Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]]. Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal. == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista. Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos. === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin. Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan. Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat). '''Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista''' Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo. Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo. '''Mga modelo''' Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] dycxl4kbm1zjb7p4q09c1agyfj82ohd 2200841 2200840 2026-04-03T00:31:00Z Jojit fb 38 2200841 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo.<ref name=":0" /> Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo.<ref name=":0" /> Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]].<ref name=":3">{{Cite book |author=M. Weber |title=The Protestant ethics and the spirit of capitalism |publisher=Routledge |year=1930 |isbn= |location=New York |pages= |language=en}}</ref> Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal. == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista. Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos. === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin. Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan. Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat). '''Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista''' Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo. Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo. '''Mga modelo''' Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] jfy9a6tgokaydgiroprs9tcqxxtjbpo 2200842 2200841 2026-04-03T00:31:14Z Jojit fb 38 2200842 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo.<ref name=":0" /> Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo.<ref name=":0" /> Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]].<ref name=":3">{{Cite book |author=M. Weber |title=The Protestant ethics and the spirit of capitalism |publisher=Routledge |year=1930 |isbn= |location=New York |pages= |language=en}}</ref> Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal.<ref name=":2" /> == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista. Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos. === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin. Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan. Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat). '''Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista''' Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo. Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo. '''Mga modelo''' Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] 33mg21qyerddy5cuf5p9yv56frxaoqj 2200843 2200842 2026-04-03T00:31:51Z Jojit fb 38 /* Heterohenidad ng kultura */ 2200843 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo.<ref name=":0" /> Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo.<ref name=":0" /> Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]].<ref name=":3">{{Cite book |author=M. Weber |title=The Protestant ethics and the spirit of capitalism |publisher=Routledge |year=1930 |isbn= |location=New York |pages= |language=en}}</ref> Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal.<ref name=":2" /> == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Cohen |first=Adam |date=2016 |title=Religion and Culture: Individualism and Collectivism in the East and West |url=https://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |url-status=dead |journal=Journal of Criss-Cultural Psychology |language=en |volume=47 |pages=1236–1249 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804220637/http://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2025-08-18}}</ref> Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos. === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin. Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan. Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat). '''Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista''' Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo. Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo. '''Mga modelo''' Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] dgccydgl9w5ryh522qhstuqol3bf8hs 2200845 2200843 2026-04-03T00:40:27Z Jojit fb 38 /* Kolektibismong kultural */ 2200845 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo.<ref name=":0" /> Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo.<ref name=":0" /> Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]].<ref name=":3">{{Cite book |author=M. Weber |title=The Protestant ethics and the spirit of capitalism |publisher=Routledge |year=1930 |isbn= |location=New York |pages= |language=en}}</ref> Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal.<ref name=":2" /> == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Cohen |first=Adam |date=2016 |title=Religion and Culture: Individualism and Collectivism in the East and West |url=https://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |url-status=dead |journal=Journal of Criss-Cultural Psychology |language=en |volume=47 |pages=1236–1249 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804220637/http://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2025-08-18}}</ref> Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos.<ref>{{Cite journal |last=Vandello |first=Joseph A. |last2=Cohen |first2=Dov |date=Agosto 1999 |title=Patterns of individualism and collectivism across the United States. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/0022-3514.77.2.279 |journal=Journal of Personality and Social Psychology |language=en |volume=77 |issue=2 |pages=279–292 |doi=10.1037/0022-3514.77.2.279 |issn=1939-1315}}</ref> === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin. Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan. Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat). '''Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista''' Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo. Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo. '''Mga modelo''' Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] 531jlcrvfk5te7jnzfnraarrojmllup 2200846 2200845 2026-04-03T00:41:13Z Jojit fb 38 /* Heterohenidad ng kultura */ 2200846 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo.<ref name=":0" /> Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo.<ref name=":0" /> Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]].<ref name=":3">{{Cite book |author=M. Weber |title=The Protestant ethics and the spirit of capitalism |publisher=Routledge |year=1930 |isbn= |location=New York |pages= |language=en}}</ref> Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal.<ref name=":2" /> == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Cohen |first=Adam |date=2016 |title=Religion and Culture: Individualism and Collectivism in the East and West |url=https://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |url-status=dead |journal=Journal of Criss-Cultural Psychology |language=en |volume=47 |pages=1236–1249 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804220637/http://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2025-08-18}}</ref> Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos.<ref>{{Cite journal |last=Vandello |first=Joseph A. |last2=Cohen |first2=Dov |date=Agosto 1999 |title=Patterns of individualism and collectivism across the United States. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/0022-3514.77.2.279 |journal=Journal of Personality and Social Psychology |language=en |volume=77 |issue=2 |pages=279–292 |doi=10.1037/0022-3514.77.2.279 |issn=1939-1315}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Havaldar |first=Shreya |last2=Giorgi |first2=Salvatore |last3=Rai |first3=Sunny |last4=Talhelm |first4=Thomas |last5=Guntuku |first5=Sharath Chandra |last6=Ungar |first6=Lyle |date=2024 |title=Building Knowledge-Guided Lexica to Model Cultural Variation |url=https://aclanthology.org/2024.naacl-long.12 |journal=aclanthology.org |language=en |publisher=Association for Computational Linguistics |pages=211–226 |doi=10.18653/v1/2024.naacl-long.12}}</ref> === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin. Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan. Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat). '''Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista''' Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo. Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo. '''Mga modelo''' Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] 541yermhjc30l4l6y2iz3kfulxqcd63 2200847 2200846 2026-04-03T00:43:28Z Jojit fb 38 /* Klasikong mga katangian */ 2200847 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo.<ref name=":0" /> Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo.<ref name=":0" /> Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]].<ref name=":3">{{Cite book |author=M. Weber |title=The Protestant ethics and the spirit of capitalism |publisher=Routledge |year=1930 |isbn= |location=New York |pages= |language=en}}</ref> Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal.<ref name=":2" /> == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Cohen |first=Adam |date=2016 |title=Religion and Culture: Individualism and Collectivism in the East and West |url=https://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |url-status=dead |journal=Journal of Criss-Cultural Psychology |language=en |volume=47 |pages=1236–1249 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804220637/http://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2025-08-18}}</ref> Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos.<ref>{{Cite journal |last=Vandello |first=Joseph A. |last2=Cohen |first2=Dov |date=Agosto 1999 |title=Patterns of individualism and collectivism across the United States. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/0022-3514.77.2.279 |journal=Journal of Personality and Social Psychology |language=en |volume=77 |issue=2 |pages=279–292 |doi=10.1037/0022-3514.77.2.279 |issn=1939-1315}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Havaldar |first=Shreya |last2=Giorgi |first2=Salvatore |last3=Rai |first3=Sunny |last4=Talhelm |first4=Thomas |last5=Guntuku |first5=Sharath Chandra |last6=Ungar |first6=Lyle |date=2024 |title=Building Knowledge-Guided Lexica to Model Cultural Variation |url=https://aclanthology.org/2024.naacl-long.12 |journal=aclanthology.org |language=en |publisher=Association for Computational Linguistics |pages=211–226 |doi=10.18653/v1/2024.naacl-long.12}}</ref> === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin.<ref name=":5">Oikawa, T. (2021). [https://www.researchgate.net/profile/Muthmainnah-2/publication/358235683_C-IASOS_2021_international_1/links/652651110d999b4754b83095/C-IASOS-2021-international-1.pdf?__cf_chl_tk=uTX60Kb7Bu6ZOGyWPfeZ0XiJ3OsE8t.QtlIJ0ibvuDg-1755544246-1.0.1.1-p.gcSBPqG0RwZC_r3wlzH92WCTjV34OXTp94AkvOMjs#page=54 Individualism and Collectivism: What is collectivism? A review and issues.] ''İZMİR KAVRAM VOCATONAL SCHOOL, 34, 2021.'' (sa Ingles) </ref> Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan. Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat). '''Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista''' Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo. Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo. '''Mga modelo''' Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] 7xtakn770vlao0jnysdh0ho68c6a8vn 2200848 2200847 2026-04-03T00:45:28Z Jojit fb 38 /* Klasikong mga katangian */ 2200848 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo.<ref name=":0" /> Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo.<ref name=":0" /> Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]].<ref name=":3">{{Cite book |author=M. Weber |title=The Protestant ethics and the spirit of capitalism |publisher=Routledge |year=1930 |isbn= |location=New York |pages= |language=en}}</ref> Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal.<ref name=":2" /> == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Cohen |first=Adam |date=2016 |title=Religion and Culture: Individualism and Collectivism in the East and West |url=https://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |url-status=dead |journal=Journal of Criss-Cultural Psychology |language=en |volume=47 |pages=1236–1249 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804220637/http://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2025-08-18}}</ref> Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos.<ref>{{Cite journal |last=Vandello |first=Joseph A. |last2=Cohen |first2=Dov |date=Agosto 1999 |title=Patterns of individualism and collectivism across the United States. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/0022-3514.77.2.279 |journal=Journal of Personality and Social Psychology |language=en |volume=77 |issue=2 |pages=279–292 |doi=10.1037/0022-3514.77.2.279 |issn=1939-1315}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Havaldar |first=Shreya |last2=Giorgi |first2=Salvatore |last3=Rai |first3=Sunny |last4=Talhelm |first4=Thomas |last5=Guntuku |first5=Sharath Chandra |last6=Ungar |first6=Lyle |date=2024 |title=Building Knowledge-Guided Lexica to Model Cultural Variation |url=https://aclanthology.org/2024.naacl-long.12 |journal=aclanthology.org |language=en |publisher=Association for Computational Linguistics |pages=211–226 |doi=10.18653/v1/2024.naacl-long.12}}</ref> === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin.<ref name=":5">Oikawa, T. (2021). [https://www.researchgate.net/profile/Muthmainnah-2/publication/358235683_C-IASOS_2021_international_1/links/652651110d999b4754b83095/C-IASOS-2021-international-1.pdf?__cf_chl_tk=uTX60Kb7Bu6ZOGyWPfeZ0XiJ3OsE8t.QtlIJ0ibvuDg-1755544246-1.0.1.1-p.gcSBPqG0RwZC_r3wlzH92WCTjV34OXTp94AkvOMjs#page=54 Individualism and Collectivism: What is collectivism? A review and issues.] ''İZMİR KAVRAM VOCATONAL SCHOOL, 34, 2021.'' (sa Ingles) </ref> Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan.<ref name=":5" /> Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat). '''Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista''' Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo. Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo. '''Mga modelo''' Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] 2jx8si79wwexytect2qjnjvrxdn17fx 2200849 2200848 2026-04-03T00:46:04Z Jojit fb 38 /* Klasikong mga katangian */ 2200849 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo.<ref name=":0" /> Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo.<ref name=":0" /> Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]].<ref name=":3">{{Cite book |author=M. Weber |title=The Protestant ethics and the spirit of capitalism |publisher=Routledge |year=1930 |isbn= |location=New York |pages= |language=en}}</ref> Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal.<ref name=":2" /> == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Cohen |first=Adam |date=2016 |title=Religion and Culture: Individualism and Collectivism in the East and West |url=https://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |url-status=dead |journal=Journal of Criss-Cultural Psychology |language=en |volume=47 |pages=1236–1249 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804220637/http://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2025-08-18}}</ref> Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos.<ref>{{Cite journal |last=Vandello |first=Joseph A. |last2=Cohen |first2=Dov |date=Agosto 1999 |title=Patterns of individualism and collectivism across the United States. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/0022-3514.77.2.279 |journal=Journal of Personality and Social Psychology |language=en |volume=77 |issue=2 |pages=279–292 |doi=10.1037/0022-3514.77.2.279 |issn=1939-1315}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Havaldar |first=Shreya |last2=Giorgi |first2=Salvatore |last3=Rai |first3=Sunny |last4=Talhelm |first4=Thomas |last5=Guntuku |first5=Sharath Chandra |last6=Ungar |first6=Lyle |date=2024 |title=Building Knowledge-Guided Lexica to Model Cultural Variation |url=https://aclanthology.org/2024.naacl-long.12 |journal=aclanthology.org |language=en |publisher=Association for Computational Linguistics |pages=211–226 |doi=10.18653/v1/2024.naacl-long.12}}</ref> === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin.<ref name=":5">Oikawa, T. (2021). [https://www.researchgate.net/profile/Muthmainnah-2/publication/358235683_C-IASOS_2021_international_1/links/652651110d999b4754b83095/C-IASOS-2021-international-1.pdf?__cf_chl_tk=uTX60Kb7Bu6ZOGyWPfeZ0XiJ3OsE8t.QtlIJ0ibvuDg-1755544246-1.0.1.1-p.gcSBPqG0RwZC_r3wlzH92WCTjV34OXTp94AkvOMjs#page=54 Individualism and Collectivism: What is collectivism? A review and issues.] ''İZMİR KAVRAM VOCATONAL SCHOOL, 34, 2021.'' (sa Ingles) </ref> Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan.<ref name=":5" /> Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat).<ref name=":5" /> '''Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista''' Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo. Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo. '''Mga modelo''' Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] c553ur0q79s1ko49d2uqow9lkaa0jwn 2200850 2200849 2026-04-03T00:46:50Z Jojit fb 38 /* Klasikong mga katangian */ 2200850 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo.<ref name=":0" /> Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo.<ref name=":0" /> Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]].<ref name=":3">{{Cite book |author=M. Weber |title=The Protestant ethics and the spirit of capitalism |publisher=Routledge |year=1930 |isbn= |location=New York |pages= |language=en}}</ref> Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal.<ref name=":2" /> == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Cohen |first=Adam |date=2016 |title=Religion and Culture: Individualism and Collectivism in the East and West |url=https://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |url-status=dead |journal=Journal of Criss-Cultural Psychology |language=en |volume=47 |pages=1236–1249 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804220637/http://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2025-08-18}}</ref> Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos.<ref>{{Cite journal |last=Vandello |first=Joseph A. |last2=Cohen |first2=Dov |date=Agosto 1999 |title=Patterns of individualism and collectivism across the United States. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/0022-3514.77.2.279 |journal=Journal of Personality and Social Psychology |language=en |volume=77 |issue=2 |pages=279–292 |doi=10.1037/0022-3514.77.2.279 |issn=1939-1315}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Havaldar |first=Shreya |last2=Giorgi |first2=Salvatore |last3=Rai |first3=Sunny |last4=Talhelm |first4=Thomas |last5=Guntuku |first5=Sharath Chandra |last6=Ungar |first6=Lyle |date=2024 |title=Building Knowledge-Guided Lexica to Model Cultural Variation |url=https://aclanthology.org/2024.naacl-long.12 |journal=aclanthology.org |language=en |publisher=Association for Computational Linguistics |pages=211–226 |doi=10.18653/v1/2024.naacl-long.12}}</ref> === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin.<ref name=":5">Oikawa, T. (2021). [https://www.researchgate.net/profile/Muthmainnah-2/publication/358235683_C-IASOS_2021_international_1/links/652651110d999b4754b83095/C-IASOS-2021-international-1.pdf?__cf_chl_tk=uTX60Kb7Bu6ZOGyWPfeZ0XiJ3OsE8t.QtlIJ0ibvuDg-1755544246-1.0.1.1-p.gcSBPqG0RwZC_r3wlzH92WCTjV34OXTp94AkvOMjs#page=54 Individualism and Collectivism: What is collectivism? A review and issues.] ''İZMİR KAVRAM VOCATONAL SCHOOL, 34, 2021.'' (sa Ingles) </ref> Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan.<ref name=":5" /> Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat).<ref name=":5" /> '''Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista''' Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo.<ref name=":6">{{Cite journal |last=Komisarof |first=Adam |date=2025 |title=New developments in Hofstede’s Individualism-Collectivism: A guide for scholars, educators, trainers, and other practitioners |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S014717672500063X |journal=International Journal of Intercultural Relations |language=en |volume=107 |pages=102200}}</ref> Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo. '''Mga modelo''' Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] m24iwl3myzm3ef7v3iwdforx7p55rtg 2200851 2200850 2026-04-03T00:47:17Z Jojit fb 38 /* Klasikong mga katangian */ 2200851 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo.<ref name=":0" /> Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo.<ref name=":0" /> Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]].<ref name=":3">{{Cite book |author=M. Weber |title=The Protestant ethics and the spirit of capitalism |publisher=Routledge |year=1930 |isbn= |location=New York |pages= |language=en}}</ref> Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal.<ref name=":2" /> == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Cohen |first=Adam |date=2016 |title=Religion and Culture: Individualism and Collectivism in the East and West |url=https://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |url-status=dead |journal=Journal of Criss-Cultural Psychology |language=en |volume=47 |pages=1236–1249 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804220637/http://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2025-08-18}}</ref> Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos.<ref>{{Cite journal |last=Vandello |first=Joseph A. |last2=Cohen |first2=Dov |date=Agosto 1999 |title=Patterns of individualism and collectivism across the United States. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/0022-3514.77.2.279 |journal=Journal of Personality and Social Psychology |language=en |volume=77 |issue=2 |pages=279–292 |doi=10.1037/0022-3514.77.2.279 |issn=1939-1315}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Havaldar |first=Shreya |last2=Giorgi |first2=Salvatore |last3=Rai |first3=Sunny |last4=Talhelm |first4=Thomas |last5=Guntuku |first5=Sharath Chandra |last6=Ungar |first6=Lyle |date=2024 |title=Building Knowledge-Guided Lexica to Model Cultural Variation |url=https://aclanthology.org/2024.naacl-long.12 |journal=aclanthology.org |language=en |publisher=Association for Computational Linguistics |pages=211–226 |doi=10.18653/v1/2024.naacl-long.12}}</ref> === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin.<ref name=":5">Oikawa, T. (2021). [https://www.researchgate.net/profile/Muthmainnah-2/publication/358235683_C-IASOS_2021_international_1/links/652651110d999b4754b83095/C-IASOS-2021-international-1.pdf?__cf_chl_tk=uTX60Kb7Bu6ZOGyWPfeZ0XiJ3OsE8t.QtlIJ0ibvuDg-1755544246-1.0.1.1-p.gcSBPqG0RwZC_r3wlzH92WCTjV34OXTp94AkvOMjs#page=54 Individualism and Collectivism: What is collectivism? A review and issues.] ''İZMİR KAVRAM VOCATONAL SCHOOL, 34, 2021.'' (sa Ingles) </ref> Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan.<ref name=":5" /> Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat).<ref name=":5" /> '''Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista''' Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo.<ref name=":6">{{Cite journal |last=Komisarof |first=Adam |date=2025 |title=New developments in Hofstede’s Individualism-Collectivism: A guide for scholars, educators, trainers, and other practitioners |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S014717672500063X |journal=International Journal of Intercultural Relations |language=en |volume=107 |pages=102200}}</ref> Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo.<ref name=":6" /> '''Mga modelo''' Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] g0yj6r2lzm85v7sav7mriph7rhjanz9 2200852 2200851 2026-04-03T00:52:08Z Jojit fb 38 /* Klasikong mga katangian */ 2200852 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo.<ref name=":0" /> Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo.<ref name=":0" /> Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]].<ref name=":3">{{Cite book |author=M. Weber |title=The Protestant ethics and the spirit of capitalism |publisher=Routledge |year=1930 |isbn= |location=New York |pages= |language=en}}</ref> Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal.<ref name=":2" /> == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Cohen |first=Adam |date=2016 |title=Religion and Culture: Individualism and Collectivism in the East and West |url=https://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |url-status=dead |journal=Journal of Criss-Cultural Psychology |language=en |volume=47 |pages=1236–1249 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804220637/http://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2025-08-18}}</ref> Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos.<ref>{{Cite journal |last=Vandello |first=Joseph A. |last2=Cohen |first2=Dov |date=Agosto 1999 |title=Patterns of individualism and collectivism across the United States. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/0022-3514.77.2.279 |journal=Journal of Personality and Social Psychology |language=en |volume=77 |issue=2 |pages=279–292 |doi=10.1037/0022-3514.77.2.279 |issn=1939-1315}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Havaldar |first=Shreya |last2=Giorgi |first2=Salvatore |last3=Rai |first3=Sunny |last4=Talhelm |first4=Thomas |last5=Guntuku |first5=Sharath Chandra |last6=Ungar |first6=Lyle |date=2024 |title=Building Knowledge-Guided Lexica to Model Cultural Variation |url=https://aclanthology.org/2024.naacl-long.12 |journal=aclanthology.org |language=en |publisher=Association for Computational Linguistics |pages=211–226 |doi=10.18653/v1/2024.naacl-long.12}}</ref> === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin.<ref name=":5">Oikawa, T. (2021). [https://www.researchgate.net/profile/Muthmainnah-2/publication/358235683_C-IASOS_2021_international_1/links/652651110d999b4754b83095/C-IASOS-2021-international-1.pdf?__cf_chl_tk=uTX60Kb7Bu6ZOGyWPfeZ0XiJ3OsE8t.QtlIJ0ibvuDg-1755544246-1.0.1.1-p.gcSBPqG0RwZC_r3wlzH92WCTjV34OXTp94AkvOMjs#page=54 Individualism and Collectivism: What is collectivism? A review and issues.] ''İZMİR KAVRAM VOCATONAL SCHOOL, 34, 2021.'' (sa Ingles) </ref> Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan.<ref name=":5" /> Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat).<ref name=":5" /> === Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista === Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo.<ref name=":6">{{Cite journal |last=Komisarof |first=Adam |date=2025 |title=New developments in Hofstede’s Individualism-Collectivism: A guide for scholars, educators, trainers, and other practitioners |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S014717672500063X |journal=International Journal of Intercultural Relations |language=en |volume=107 |pages=102200}}</ref> Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo.<ref name=":6" /> === Mga modelo === Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede. Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] b8ums05v013jk311671jbp6klljzhw2 2200853 2200852 2026-04-03T00:55:08Z Jojit fb 38 /* Mga modelo */ 2200853 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo.<ref name=":0" /> Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo.<ref name=":0" /> Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]].<ref name=":3">{{Cite book |author=M. Weber |title=The Protestant ethics and the spirit of capitalism |publisher=Routledge |year=1930 |isbn= |location=New York |pages= |language=en}}</ref> Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal.<ref name=":2" /> == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Cohen |first=Adam |date=2016 |title=Religion and Culture: Individualism and Collectivism in the East and West |url=https://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |url-status=dead |journal=Journal of Criss-Cultural Psychology |language=en |volume=47 |pages=1236–1249 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804220637/http://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2025-08-18}}</ref> Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos.<ref>{{Cite journal |last=Vandello |first=Joseph A. |last2=Cohen |first2=Dov |date=Agosto 1999 |title=Patterns of individualism and collectivism across the United States. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/0022-3514.77.2.279 |journal=Journal of Personality and Social Psychology |language=en |volume=77 |issue=2 |pages=279–292 |doi=10.1037/0022-3514.77.2.279 |issn=1939-1315}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Havaldar |first=Shreya |last2=Giorgi |first2=Salvatore |last3=Rai |first3=Sunny |last4=Talhelm |first4=Thomas |last5=Guntuku |first5=Sharath Chandra |last6=Ungar |first6=Lyle |date=2024 |title=Building Knowledge-Guided Lexica to Model Cultural Variation |url=https://aclanthology.org/2024.naacl-long.12 |journal=aclanthology.org |language=en |publisher=Association for Computational Linguistics |pages=211–226 |doi=10.18653/v1/2024.naacl-long.12}}</ref> === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin.<ref name=":5">Oikawa, T. (2021). [https://www.researchgate.net/profile/Muthmainnah-2/publication/358235683_C-IASOS_2021_international_1/links/652651110d999b4754b83095/C-IASOS-2021-international-1.pdf?__cf_chl_tk=uTX60Kb7Bu6ZOGyWPfeZ0XiJ3OsE8t.QtlIJ0ibvuDg-1755544246-1.0.1.1-p.gcSBPqG0RwZC_r3wlzH92WCTjV34OXTp94AkvOMjs#page=54 Individualism and Collectivism: What is collectivism? A review and issues.] ''İZMİR KAVRAM VOCATONAL SCHOOL, 34, 2021.'' (sa Ingles) </ref> Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan.<ref name=":5" /> Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat).<ref name=":5" /> === Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista === Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo.<ref name=":6">{{Cite journal |last=Komisarof |first=Adam |date=2025 |title=New developments in Hofstede’s Individualism-Collectivism: A guide for scholars, educators, trainers, and other practitioners |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S014717672500063X |journal=International Journal of Intercultural Relations |language=en |volume=107 |pages=102200}}</ref> Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo.<ref name=":6" /> === Mga modelo === Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede.<ref name=":6" /> Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto. Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] m6g69ij5e9mdx50cgfo1f0zafzjzo4b 2200854 2200853 2026-04-03T00:55:34Z Jojit fb 38 /* Mga modelo */ 2200854 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo.<ref name=":0" /> Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo.<ref name=":0" /> Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]].<ref name=":3">{{Cite book |author=M. Weber |title=The Protestant ethics and the spirit of capitalism |publisher=Routledge |year=1930 |isbn= |location=New York |pages= |language=en}}</ref> Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal.<ref name=":2" /> == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Cohen |first=Adam |date=2016 |title=Religion and Culture: Individualism and Collectivism in the East and West |url=https://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |url-status=dead |journal=Journal of Criss-Cultural Psychology |language=en |volume=47 |pages=1236–1249 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804220637/http://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2025-08-18}}</ref> Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos.<ref>{{Cite journal |last=Vandello |first=Joseph A. |last2=Cohen |first2=Dov |date=Agosto 1999 |title=Patterns of individualism and collectivism across the United States. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/0022-3514.77.2.279 |journal=Journal of Personality and Social Psychology |language=en |volume=77 |issue=2 |pages=279–292 |doi=10.1037/0022-3514.77.2.279 |issn=1939-1315}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Havaldar |first=Shreya |last2=Giorgi |first2=Salvatore |last3=Rai |first3=Sunny |last4=Talhelm |first4=Thomas |last5=Guntuku |first5=Sharath Chandra |last6=Ungar |first6=Lyle |date=2024 |title=Building Knowledge-Guided Lexica to Model Cultural Variation |url=https://aclanthology.org/2024.naacl-long.12 |journal=aclanthology.org |language=en |publisher=Association for Computational Linguistics |pages=211–226 |doi=10.18653/v1/2024.naacl-long.12}}</ref> === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin.<ref name=":5">Oikawa, T. (2021). [https://www.researchgate.net/profile/Muthmainnah-2/publication/358235683_C-IASOS_2021_international_1/links/652651110d999b4754b83095/C-IASOS-2021-international-1.pdf?__cf_chl_tk=uTX60Kb7Bu6ZOGyWPfeZ0XiJ3OsE8t.QtlIJ0ibvuDg-1755544246-1.0.1.1-p.gcSBPqG0RwZC_r3wlzH92WCTjV34OXTp94AkvOMjs#page=54 Individualism and Collectivism: What is collectivism? A review and issues.] ''İZMİR KAVRAM VOCATONAL SCHOOL, 34, 2021.'' (sa Ingles) </ref> Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan.<ref name=":5" /> Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat).<ref name=":5" /> === Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista === Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo.<ref name=":6">{{Cite journal |last=Komisarof |first=Adam |date=2025 |title=New developments in Hofstede’s Individualism-Collectivism: A guide for scholars, educators, trainers, and other practitioners |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S014717672500063X |journal=International Journal of Intercultural Relations |language=en |volume=107 |pages=102200}}</ref> Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo.<ref name=":6" /> === Mga modelo === Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede.<ref name=":6" /> Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto.<ref name=":5" /> Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo. Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito. Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] 7hqtjhmxihyciogwuovrl3kjse6f1iv 2200855 2200854 2026-04-03T00:56:24Z Jojit fb 38 /* Mga modelo */ 2200855 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo.<ref name=":0" /> Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo.<ref name=":0" /> Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]].<ref name=":3">{{Cite book |author=M. Weber |title=The Protestant ethics and the spirit of capitalism |publisher=Routledge |year=1930 |isbn= |location=New York |pages= |language=en}}</ref> Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal.<ref name=":2" /> == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Cohen |first=Adam |date=2016 |title=Religion and Culture: Individualism and Collectivism in the East and West |url=https://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |url-status=dead |journal=Journal of Criss-Cultural Psychology |language=en |volume=47 |pages=1236–1249 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804220637/http://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2025-08-18}}</ref> Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos.<ref>{{Cite journal |last=Vandello |first=Joseph A. |last2=Cohen |first2=Dov |date=Agosto 1999 |title=Patterns of individualism and collectivism across the United States. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/0022-3514.77.2.279 |journal=Journal of Personality and Social Psychology |language=en |volume=77 |issue=2 |pages=279–292 |doi=10.1037/0022-3514.77.2.279 |issn=1939-1315}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Havaldar |first=Shreya |last2=Giorgi |first2=Salvatore |last3=Rai |first3=Sunny |last4=Talhelm |first4=Thomas |last5=Guntuku |first5=Sharath Chandra |last6=Ungar |first6=Lyle |date=2024 |title=Building Knowledge-Guided Lexica to Model Cultural Variation |url=https://aclanthology.org/2024.naacl-long.12 |journal=aclanthology.org |language=en |publisher=Association for Computational Linguistics |pages=211–226 |doi=10.18653/v1/2024.naacl-long.12}}</ref> === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin.<ref name=":5">Oikawa, T. (2021). [https://www.researchgate.net/profile/Muthmainnah-2/publication/358235683_C-IASOS_2021_international_1/links/652651110d999b4754b83095/C-IASOS-2021-international-1.pdf?__cf_chl_tk=uTX60Kb7Bu6ZOGyWPfeZ0XiJ3OsE8t.QtlIJ0ibvuDg-1755544246-1.0.1.1-p.gcSBPqG0RwZC_r3wlzH92WCTjV34OXTp94AkvOMjs#page=54 Individualism and Collectivism: What is collectivism? A review and issues.] ''İZMİR KAVRAM VOCATONAL SCHOOL, 34, 2021.'' (sa Ingles) </ref> Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan.<ref name=":5" /> Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat).<ref name=":5" /> === Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista === Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo.<ref name=":6">{{Cite journal |last=Komisarof |first=Adam |date=2025 |title=New developments in Hofstede’s Individualism-Collectivism: A guide for scholars, educators, trainers, and other practitioners |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S014717672500063X |journal=International Journal of Intercultural Relations |language=en |volume=107 |pages=102200}}</ref> Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo.<ref name=":6" /> === Mga modelo === Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede.<ref name=":6" /> Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto.<ref name=":5" /> Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo.<ref name=":6" /> Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito.<ref name=":6" /> Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013). == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] dv78d5afzxe7xzcn2zced2d94ftu2xd 2200856 2200855 2026-04-03T00:56:51Z Jojit fb 38 /* Mga modelo */ 2200856 wikitext text/x-wiki Ang '''kolektibismo''' ay tumutukoy sa isang pananaw sa [[etika]], isang katangiang pangkultura, isang posisyong [[Pilosopiya|pilosopikal]], at/o isang [[panlipunan]] at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na pagtingin na nakabatay sa ideya na ang mga tao ay bahagi ng isang grupo. Madalas itong inilalarawan bilang kabaligtaran ng [[Indibidwalismo|indibiduwalismo]], na nagbibigay-halaga sa indibiduwal higit sa kolektibong grupo.<ref name=":0">Oyserman, Lee (2008). "[https://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle/2027.42/89921/oyserman_lee_2008_psychbulletin.pdf;sequence=1 Does Culture Influence What and How We Think? Effects of Priming Individualism and Collectivism]". ''Psychological Bulletin''. '''134''' (2): 311–342. (sa Ingles)</ref><ref name=":2">{{Cite book |last=Redfield |first=Robert |url=https://archive.org/details/folkcultureofyuc0000redf |title=The folk culture of Yucatán |publisher=University of Chicago Press |year=1941 |isbn=9780226706597 |pages= |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=individualism {{!}} Definition, History, Philosophy, Examples, & Facts |url=https://www.britannica.com/topic/individualism |access-date=2021-04-08 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> Sa kolektibismo, ang pangunahing yunit ay ang kolektibong grupo.<ref name=":0" /> Ang mga indibiduwal ay itinuturing na likas na magkakaugnay sa pamamagitan ng mga ugnayan at sa pagiging bahagi ng isang grupo.<ref name=":0" /> Sa kontekstong ito, ang mga grupo ay tinutukoy bilang mga sala-salabat ng ugnayang [[interpersonal]].<ref name=":3">{{Cite book |author=M. Weber |title=The Protestant ethics and the spirit of capitalism |publisher=Routledge |year=1930 |isbn= |location=New York |pages= |language=en}}</ref> Binibigyang-diin ng kolektibistang oryentasyon ang kolektibong identidad at kolektibong pagkilos, at ang mga pagpapahalaga ay karaniwang inuuna ang kapakanan ng grupo kaysa sa indibiduwal.<ref name=":2" /> == Kolektibismong kultural == === Heterohenidad ng kultura === Ayon kay Cohen (2016), ang anumang sistemang kultural ay nagtataglay ng kapwa mga katangiang indibiduwalista at kolektibista; inirerekomenda niya na iwasang ituring ang alinmang malaking heteroheniyong grupo bilang ganap na kolektibista o ganap na indibiduwalista.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Cohen |first=Adam |date=2016 |title=Religion and Culture: Individualism and Collectivism in the East and West |url=https://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |url-status=dead |journal=Journal of Criss-Cultural Psychology |language=en |volume=47 |pages=1236–1249 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804220637/http://hmmcollege.ac.in/uploads/dept_teaching_plan/individualism_collectivism_(COMPLETE).pdf |archive-date=2025-08-04 |access-date=2025-08-18}}</ref> Halimbawa, may mga pag-aaral na nagtaya ng pagkakaiba sa antas ng kolektibismo sa iba't ibang rehiyon sa [[Tsina]] at sa pagitan ng mga [[Estado ng Estados Unidos|estado]] at [[kondado]] sa Estados Unidos.<ref>{{Cite journal |last=Vandello |first=Joseph A. |last2=Cohen |first2=Dov |date=Agosto 1999 |title=Patterns of individualism and collectivism across the United States. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/0022-3514.77.2.279 |journal=Journal of Personality and Social Psychology |language=en |volume=77 |issue=2 |pages=279–292 |doi=10.1037/0022-3514.77.2.279 |issn=1939-1315}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Havaldar |first=Shreya |last2=Giorgi |first2=Salvatore |last3=Rai |first3=Sunny |last4=Talhelm |first4=Thomas |last5=Guntuku |first5=Sharath Chandra |last6=Ungar |first6=Lyle |date=2024 |title=Building Knowledge-Guided Lexica to Model Cultural Variation |url=https://aclanthology.org/2024.naacl-long.12 |journal=aclanthology.org |language=en |publisher=Association for Computational Linguistics |pages=211–226 |doi=10.18653/v1/2024.naacl-long.12}}</ref> === Klasikong mga katangian === Itinataguyod ng kolektibismong kultural ang pagtingin ng mga kalahok sa isang kultura sa kanilang sarili bilang likas na magkakaugnay, at inuuna ang mga ugnayan kaysa sa mga indibiduwal at natatanging layunin.<ref name=":5">Oikawa, T. (2021). [https://www.researchgate.net/profile/Muthmainnah-2/publication/358235683_C-IASOS_2021_international_1/links/652651110d999b4754b83095/C-IASOS-2021-international-1.pdf?__cf_chl_tk=uTX60Kb7Bu6ZOGyWPfeZ0XiJ3OsE8t.QtlIJ0ibvuDg-1755544246-1.0.1.1-p.gcSBPqG0RwZC_r3wlzH92WCTjV34OXTp94AkvOMjs#page=54 Individualism and Collectivism: What is collectivism? A review and issues.] ''İZMİR KAVRAM VOCATONAL SCHOOL, 34, 2021.'' (sa Ingles) </ref> Ang mga lipunang kolektibista ay yaong kung saan ang mga tao ay nakapaloob sa matitibay at magkakaisang mga ''in-group'' o mga grupong kinabibilangan.<ref name=":5" /> Sa kolektibismo, ang mga gawi panlipunan ay nagpapakita ng kolektibong kooperasyon at magkakasalong pag-unawa. Hindi lamang nakabatay ang kolektibismo sa pagkakakilanlan (kumpara sa hindi pagkakakilanlan) sa tiyak na uri ng mga grupo (hal. [[relihiyon]], [[etnisidad]], [[pamilya]]), kundi sa lakas ng ugnayan sa loob ng mga grupo at kung gaano kadaling makapasok at makalabas ang mga tao sa grupo (ibig sabihin, ang pagkalusaw o pagiging bukas ng mga hangganan ng pangkat).<ref name=":5" /> === Pagkakaiba ng kolektibismong kultural at indibidwal na sikolohiyang kolektibista === Binibigyang-diin ni Hofstede na ang kolektibismo ay isang konstrukto sa antas ng grupo: ang kolektibismo (o indibidwalismo) ay katangian ng isang sistemang panlipunan na hindi basta maibababa sa mga katangiang personalidad o atributo ng mga indibiduwal sa loob ng grupo.<ref name=":6">{{Cite journal |last=Komisarof |first=Adam |date=2025 |title=New developments in Hofstede’s Individualism-Collectivism: A guide for scholars, educators, trainers, and other practitioners |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S014717672500063X |journal=International Journal of Intercultural Relations |language=en |volume=107 |pages=102200}}</ref> Samakatuwid, ang kolektibismo at indibidwalismo sa antas ng kultura ay hindi dapat ipagkamali sa mga kahalintulad na konstrukto sa antas ng indibidwal na naglalarawan ng [[sikolohiya]] ng tao, o sa antas ng bansa, gaya ng patayo at pahalang na kolektibismo.<ref name=":6" /> === Mga modelo === Ang Kolektibismong Kultural–Indibidwalismo ay unang inilarawan bilang magkaparis na konstrukto ng kultura ni Hofstede.<ref name=":6" /> Ayon kay Komisarof (2025), may pangkalahatang pagkakasundo sa [[literatura]] sa pagpuna sa modelo ni Hofstede hinggil sa pagsukat ng indibiduwalismo at kolektibismo sa iba't ibang aspeto.<ref name=":5" /> Ang binagong modelo ni Minkov ay nagdaragdag ng panlipunang pag-angat sa modelo ni Hofstede upang ipaliwanag ang kolektibismo sa antas ng bansa batay sa (1) kunpormismo (ang hilig ng isang lipunan na pilitin ang mga kasapi tungo sa pagkakapare-pareho at pagsunod), (2) panlipunang pag-angat (ang hilig na unahin ang pagkuha ng kapangyarihan at mataas na katayuang panlipunan), at (3) eksklusyonismo (ang hilig na itaguyod ang mga pribilehiyong nakabatay sa grupo at ang pagbubukod sa mga ''out-group'' o labas ng pangkat). Ang pagdaragdag ng panlipunang pag-angat ay pinuna bilang isang hiwalay na konsepto na hindi tuwirang kaugnay ng kolektibismo.<ref name=":6" /> Malaki ang pagkakaiba-iba ng mga paraan ng pagsasakatuparan at pagsukat nito.<ref name=":6" /> Mayroon ding iba pang mga modelo na sumusukat sa kahalintulad na mga konsepto, gaya ng indeks ng indibidwalismo-kolektibismo nina Minkov at Kaasa (2022), oryentasyong pagpapahalaga ng awtonomiya–pagkakaugat (''embeddedness'') ni Schwartz (2006), modelo ng indibidwalismo-kolektibismo nina Beugelsdijk at Welzel (2018), at mga pagpapahalagang emansipatibo ni Welzel (2013).<ref name=":6" /> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kultura]] eb2svzu8qpwxui55m5pcs4a34afpbt5 0 319181 2201052 2057197 2026-04-03T08:45:59Z ChickenAnnihilator 156352 2201052 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = Mga lalawigan ng Indonesia | alt_name = | map = [[File:Indonesia, administrative divisions - en - monochrome.svg|300px]] | category = [[Province]] | territory = [[Indonesia]] | start_date = 19 August 1945 | current_number = 38 | population_range = Smallest: 517,623 ([[South Papua]])<br />Largest: 43,053,732 ([[West Java]]) | area_range = Smallest: {{Convert|664|km2|sqmi|abbr=on}} ([[Jakarta]])<br />Largest: {{Convert|153564|km2|sqmi|abbr=on}} ([[Central Kalimantan]]) | government = [[Governor]] | subdivision = [[List of regencies and cities of Indonesia|Regencies and cities]] }} Ang '''mga lalawigan ng [[Indonesia]]''' ay ang 38 [[administratibong dibisyon]] ng naturang bansa at ang pinakamataas na antas ng lokal na pamahalaan (dating tinatawag na unang antas na mga lalawigan ng rehiyon o ''provinsi daerah tingkat I''). Ang mga lalawigan ay higit pang nahahati sa mga rehensiya ({{lang-en|regency}}) at lungsod (dating tinatawag na pangalawang antas na mga rehiyong rehiyon at lungsod o ''kabupaten/kotamadya daerah tingkat II''), na kung saan ay nahahati naman sa mga distrito (''kecamatan''). ==Mga Lalawigan== {|class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Lalawigan ! Kabisera ! Pangalan sa Indones ! Populasyon ! ISO |- | [[Aceh]] | [[Banda Aceh]] | Aceh | | |- | [[Bali, Indonesia|Bali]] | [[Denpasar]] | Bali | | |- | [[Banten]] | [[Serang]] | Banten | | |- | [[Bengkulu]] | [[Lungsod ng Bengkulu]] | Bengkulu | | |- | Espesyal na Punong Rehiyon ng [[Jakarta]] | [[Jakarta]] | Daerah Khusus Ibukota Jakarta | | |- | [[Espesyal na Rehiyon ng Yogyakarta]] | [[Yogyakarta]] | Daerah Istimewa Yogyakarta | | |- | [[Gitnang Java]] | [[Semarang]] | Jawa Tengah | | |- | [[Gitnang Kalimantan]] | [[Palangka Raya]] | Kalimantan Tengah | | |- | [[Gitnang Papua]] | [[Nabire]] | Papua Tengah | | |- | [[Gitnang Sulawesi]] | [[Palu]] | Sulawesi Tengah | | |- | [[Gorontalo]] | [[Lungsod ng Gorontalo]] | Gorontalo | | |- | [[Hilagang Kalimantan]] | [[Tanjung Selor]] | Kalimantan Utara | | |- | [[Hilagang Maluku]] | [[Sofifi]] | Maluku Utara | | |- | [[Hilagang Sulawesi]] | [[Manado]] | Sulawesi Utara | | |- | [[Hilagang Sumatra]] | [[Medan]] | Sumatera Utara | | |- | [[Jambi]] | [[Lungsod ng Jambi]] | Jambi | | |- | [[Kabundukan Papua]] | [[Wamena]] | Papua Pegunungan | | |- | [[Kanlurang Java]] | [[Bandung]] | Jawa Barat | | |- | [[Kanlurang Kalimantan]] | [[Pontianak]] | Kalimantan Barat | | |- | [[Kanlurang Nusa Tenggara]] | [[Mataram]] | Nusa Tenggara Barat | | |- | [[Kanlurang Papua]] | [[Manokwari]] | Papua Barat | | |- | [[Kanlurang Sulawesi]] | [[Mamuju]] | Sulawesi Barat | | |- | [[Kanlurang Sumatra]] | [[Padang]] | Sumatera Barat | | |- | [[Kapuluang Bangka Belitung]] | [[Pangkal Pinang]] | Kepulauan Bangka Belitung | | |- | [[Kapuluang Riau]] | [[Tanjung Pinang]] | Kepulauan Riau | | |- | [[Lampung]] | [[Bandar Lampung]] | Lampung | | |- | [[Maluku]] | [[Ambon]] | Maluku | | |- | [[Papua]] | [[Jayapura]] | Papua | | |- | [[Riau]] | [[Pekanbaru]] | Riau | | |- | [[Silangang Java]] | [[Surabaya]] | Jawa Timur | | |- | [[Silangang Kalimantan]] | [[Samarinda]] | Kalimantan Timur | | |- | [[Silangang Nusa Tenggara]] | [[Kupang]] | Nusa Tenggara Timur | | |- | [[Timog Kalimantan]] | [[Banjarbaru]] | Kalimantan Selatan | | |- | [[Timog Papua]] | [[Merauke]] | Papua Selatan | | |- | [[Timog Sulawesi]] | [[Makassar]] | Sulawesi Selatan | | |- | [[Timog Sumatra]] | [[Palembang]] | Sumatera Selatan | | |- | [[Timog-kanlurang Papua]] | [[Sorong]] | Papua Barat Daya | | |- | [[Timog-silangang Sulawesi]] | [[Kendari]] | Sulawesi Tenggara | | |} [[Kategorya:Indonesia]] 4w23ygu71krxbtf3qcwr1vhy97jgkix 0 319543 2200936 2187067 2026-04-03T05:24:22Z Ivan P. Clarin 84769 2200936 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Henry''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * Bagyong Henry (2006) - ay isang bagyo na nasa Kategoryang 1, na may internasyonal na pangalang Prapiroon. * Bagyong Henry (2010) - ay isang malalang bagyo, na may internasyonal na pangalang Malou, sa Karagatang Pasipiko. * Bagyong Henry (2014) - ay isang bagyo na nasa Kategoryang 2, na may internasyonal na pangalang Matmo. * Bagyong Henry (2018) - ay isang bagyo na dumaan sa [[Batanes]], na may internasyonal na pangalang Son-Tinh. * [[Super Bagyong Henry|Super Bagyong Henry (2022)]] - ay isang kasalukuyang malakas na bagyo sa [[Dagat Pilipinas]]. * Bagyong Henry (2026) - {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Gardo (paglilinaw)|Gardo]]|title=Kapalitan|years=Henry|after=[[Bagyong Inday (paglilinaw)|Inday]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Henry}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} 9d2ufgc5wva887dfmxjthu50f664f84 0 319546 2200910 2187914 2026-04-03T05:05:23Z Ivan P. Clarin 84769 2200910 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Ramil''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2009|Bagyong Ramil (2009)]] - ay isang bagyo na nasa Kategoryang 5, na may internasyonal na pangalang Lupit. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013|Bagyong Ramil (2013)]] - ay isang bagyo na nasa Kategoryang 4, na may internasyonal na pangalang Danas, sa Karagatang Pasipiko. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017|Bagyong Ramil (2017)]] - ay isang bagyo na nasa Kategoryang 2, na may internasyonal na pangalang Damrey. * {{tcname unused|Bagyong Ramil (2021)}} - {{grey|N/A}} * [[Bagyong Ramil (2025)]] - ay isang maulang bagyo na dumaan sa [[Luzon]] noong ika Oktubre 2025. * {{tcname unused|Bagyong Ramil (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Quedan|Quedan]]|title=Kapalitan|years=Ramil|after=[[Bagyong Salome|Salome]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Ramil}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} 3vj10x6ps7toilla9k5cqa8fk69rkoz 0 319547 2200911 2187916 2026-04-03T05:05:45Z Ivan P. Clarin 84769 2200911 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Quedan''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * Bagyong Quedan (2005) - ay isang tropikal bagyo sa [[Kanlurang Dagat Pilipinas]] * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2009|Bagyong Quedan (2009)]] - ay isang bagyo na nasa Kategoryang 5, na may internasyonal na pangalang Melor. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013|Bagyong Quedan (2013)]] - ay isang bagyo na nasa Kategoryang 2, na may internasyonal na pangalang Fitow. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017|Bagyong Quedan (2017)]] - ay isang malalang bagyo, na may internasyonal na pangalang Saola. * {{tcname unused|Bagyong Quedan (2021)}} - {{grey|N/A}} * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|Bagyong Quedan (2025)]] - ay isang bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]]. * {{tcname unused|Bagyong Quedan (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Paolo (paglilinaw)|Paolo]]|title=Kapalitan|years=Quedan|after=[[Bagyong Ramil|Ramil]]}}}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Quedan}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} b7l62uwnoa7nqowyljuauhefiaqkcgc 0 319549 2200939 2170455 2026-04-03T05:26:12Z Ivan P. Clarin 84769 2200939 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Luis''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * Bagyong Luis (2006) - ay isang bagyo na nasa Kategoryang 5, na may internasyonal na pangalang Shanshan. * Bagyong Luis (2014) - ay isang bagyo na nasa Kategoryang 1, na may internasyonal na pangalang Kalmeigi. * Bagyong Luis (2018) - ay isang mahinang bagyo na dumaan sa [[Taiwan]]. * Bagyong Luis (2022) - ay isang bagyo na nasa Kategoryang 1, na may internasyonal na pangalang Roke. * Bagyong Luis (2026) - {{S-start}} {{Succession box|before=Kiyapo|title=Kapalitan|years=Luis|after=[[Bagyong Maymay|Maymay]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Luis}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} 8gf735mt24oiqoa4d47irm8x5uka6a9 0 320032 2200933 1974640 2026-04-03T05:22:59Z Ivan P. Clarin 84769 2200933 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Ester''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa [[PAGASA]] sa [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]]. * Bagyong Ester (2006) - ay isang tropikal bagyo, sa [[Karagatang Pasipiko]] na may internasyonal na pangalang Ewiniar. * Bagyong Ester (2010) - ay isang tropikal bagyo, sa [[Dagat Pilipinas]], na may internasyonal na pangalang Dianmu. * Bagyong Ester (2014) - ay isang malakas bagyo, na may internasyonal na pangalang Mitag, na tumama sa [[Taiwan]]. * Bagyong Ester (2018) - ay isang bagyo, na may internasyonal na pangalang Gaemi, na dumaan sa [[Dagat Hapon]]. * [[Bagyong Ester (2022)]] - ay isang tropikal bagyo sa [[Pilipinas]] at [[Timog Korea]], na may internasyonal na pangalang Trases. * Bagyong Ester (2026) - {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Domeng|Domeng]]|title=Kapalitan|years=Ester|after=Francisco}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Ester}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} 6nrm8d3th5g5cg38z0rxztflrvkt8kj 0 320033 2200932 1974641 2026-04-03T05:21:38Z Ivan P. Clarin 84769 2200932 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Domeng''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa [[PAGASA]] sa [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]]. * Bagyong Domeng (2006) - ay isang tropikal bagyo, na dumaan sa [[Kabisayaan|gitnang Pilipinas]], na may internasyonal na pangalang Jelawat. * Bagyong Domeng (2010) - ay isang tropikal bagyo, sa [[Pilipinas]]. * Bagyong Domeng (2014) - ay isang malakas bagyo, na may internasyonal na pangalang Peipah, na tumama sa [[Palau]]. * Bagyong Domeng (2018) - ay isang bagyo, na may internasyonal na pangalang Maliksi, sa [[Karagatang Pasipiko]]. * Bagyong Domeng (2022) - ay isang tropikal bagyo sa [[Japan]], na may internasyonal na pangalang Aere. * Bagyong Domeng (2026) - {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Caloy|Caloy]]|title=Kapalitan|years=Domeng|after=[[Bagyong Ester|Ester]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Domeng}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} 201iw7edobguijbseyma6xfrux51q63 0 320034 2200931 1974644 2026-04-03T05:20:42Z Ivan P. Clarin 84769 2200931 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Caloy''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa [[PAGASA]] sa [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]]. * Bagyong Caloy (2006) - ay isang tropikal bagyo, na dumaan sa [[Timog Luzon]], na may internasyonal na pangalang Chanchu. * Bagyong Caloy (2010) - ay isang bagyo sa [[Pilipinas]] at [[Tsina]], na may internasyonal na pangalang Chanthu. * Bagyong Caloy (2014) - ay isang malakas bagyo sa Pilipinas, na dumaan sa [[Mindanao]]. * Bagyong Caloy (2018) - ay isang bagyo, na may internasyonal na pangalang Jelawat, sa [[Karagatang Pasipiko]]. * Bagyong Caloy (2022) - ay isang tropikal bagyo sa [[Tsina]], na may internasyonal na pangalang Chaba. * Bagyong Caloy (2026) - {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Basyang|Basyang]]|title=Kapalitan|years=Caloy|after=[[Bagyong Domeng|Domeng]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Caloy}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} hjekpekq3gmjzlszyrghss83bcofqf9 0 320081 2200952 1974911 2026-04-03T05:36:10Z Ivan P. Clarin 84769 2200952 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Amang''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa [[PAGASA]] sa [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]]. * Bagyong Amang (2003) - ay isang malakas na bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]], na may internasyonal na pangalang Kujira. * Bagyong Amang (2007) - ay isang malakas na bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]], na may internasyonal na pangalang Yutu. * Bagyong Amang (2011) - ay isang tropikal depresyon. * Bagyong Amang (2015) - ay isang sa bagyo sa [[Silangang Kabisayaan]], na may internasyonal na pangalang Mekkhala. * Bagyong Amang (2019) - ay isang tropikal depresyon papunta sa [[Silangang Kabisayaan]]. * Bagyong Amang (2027) - {{S-start}} {{Succession box|before=Zeny|title=Kapalitan|years=Amang|after=[[Bagyong Betty|Betty]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Amang}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} m0fca5ckt06458vsdvx2lrp6z3uixcy 0 320283 2200927 1978612 2026-04-03T05:16:11Z Ivan P. Clarin 84769 2200927 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Basyang''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa [[PAGASA]] sa [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]]. * Bagyong Basyang (2006) - ay isang tropikal bagyo, ay namataan sa [[Dagat Pilipinas]]. * Bagyong Basyang (2010) - ay isang bagyo sa [[Pilipinas]] na nanalasa sa [[Timog Katagalugan]], na may internasyonal na pangalang Conson. * Bagyong Basyang (2014) - ay isang bagyo sa Pilipinas, na dumaan sa [[Silangang Kabisayaan]], na may internasyonal na pangalang Kajiki. * Bagyong Basyang (2018) - ay isang bagyo, na may internasyonal na pangalang Sanba, sa [[Kabisayaan]]. * Bagyong Basyang (2022) - ay isang tropikal bagyo sa [[Dagat Pilipinas]], na may internasyonal na pangalang Malakas. * Bagyong Basyang (2026) - ay isang mahinang bagyo na may internasyonal na pangalang Penha, sa [[Kabisayaan]]. {{S-start}} {{Succession box|before=Ada|title=Kapalitan|years=Basyang|after=[[Bagyong Caloy|Caloy]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Basyang}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} d3nt1w7kistkv1sdf9rybdyjil3uz0r 0 320285 2200941 1980212 2026-04-03T05:27:33Z Ivan P. Clarin 84769 2200941 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Neneng''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * Bagyong Neneng (2006) - ay isang bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]], na may internasyonal na pangalang Bebinca. * Bagyong Neneng (2014) - ay isang malakas na bagyo sa [[Dagat Pilipinas]], na may internasyonal na pangalang Phanfone. * Bagyong Neneng (2018) - ay isang bagyo sa [[Tsina]], [[Taiwan]] at [[Pilipinas]], na may internasyonal na pangalang Barijat. * [[Bagyong Neneng (2022)]] - ay isang bagyong nanalasa sa dulo ng [[Hilagang Luzon]], partikular sa [[Batanes]]. * Bagyong Neneng (2026) - {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Maymay|Maymay]]|title=Kapalitan|years=Neneng|after=Obet}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Neneng}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} lle4641hq3r2uc30ly7w92x5kk45wuh 0 320286 2200940 1978620 2026-04-03T05:26:48Z Ivan P. Clarin 84769 2200940 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Maymay''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * Bagyong Maymay (2018) - ay isang malakas na bagyong tumama sa [[Japan]], na may internasyonal na pangalang Jebi. * Bagyong Maymay (2022) - ay ang kasalukuyang bagyo sa [[Pilipinas]], na dadaan sa [[Hilagang Luzon]]. * Bagyong Maymay (2026) - {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Luis|Luis]]|title=Kapalitan|years=Maymay|after=[[Bagyong Neneng|Neneng]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Maymay}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} r5o9rksgjz4yqz4qs38j44di0nv24on 0 320288 2200942 2178402 2026-04-03T05:28:40Z Ivan P. Clarin 84769 2200942 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Queenie''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * [[Bagyong Queenie (2006)]] - ay isang malakas na bagyong tumama sa [[Gitnang Luzon]], na may internasyonal na pangalang Chebi. * [[Bagyong Queenie (2014)]] - ay isang bagyo na dumaan sa [[Mindanao]] at [[Kabisayaan]], na may internasyonal na pangalang Sinlaku. * [[Bagyong Queenie (2018)]] - ay isang malakas na bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]], na may internasyonal na pangalang Kong-rey. * [[Bagyong Queenie (2022)]] - ay isang mahinang bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]] na pinangalanang Banyan. * [[Bagyong Queenie (2026)]] - {{S-start}} {{Succession box|before=Pilandok|title=Kapalitan|years=Queenie|after=[[Bagyong Rosal|Rosal]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Queenie}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} 4hed9jok7fl15xb1yms26dnhtx0xt8h 0 320289 2200950 1985675 2026-04-03T05:34:42Z Ivan P. Clarin 84769 2200950 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Tomas''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * Bagyong Tomas (2006) - ay isang bagyo sa [[Silangang Kabisayaan]], na may internasyonal na pangalang Trami. * Bagyong Tomas (2018) - ay isang bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]], na may internasyonal na pangalang Man-yi. * {{tcname unused|Tomas (2022)}} - {{grey|N/A}} * {{tcname unused|Tomas (2026)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Samuel|Samuel]]|title=Kapalitan|years=Tomas|after=Umberto}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Tomas}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} m13k2yrdvig71s951zhstjhvashht98 0 320291 2200926 2187913 2026-04-03T05:14:29Z Ivan P. Clarin 84769 2200926 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Auring''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * Bagyong Auring (2001) - ay isang bagyo na dumaan sa [[Kabisayaan]]. * Bagyong Auring (2005) - ay isang bagyo na nanalasa sa [[Silangang Kabisayaan]], na may internasyonal na pangalang Roke. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2009|Bagyong Auring (2009)]] - ay isang tropikal bagyo sa [[Dagat Pilipinas]]. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013|Bagyong Auring (2013)]] - ay isang tropikal depresyon na dumaan sa [[Mindanao]], na may internasyonal na pangalang Sonamu. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017|Bagyong Auring (2017)]] - ay isang tropikal depresyon na dumaan sa [[Mindanao]]. * [[Bagyong Auring (2021)]] - ay isang maulang bagyo sa [[Pilipinas]], na may internasyonal na pangalang Dujuan. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|Bagyong Auring (2025)]] - ay isang bagyo sa [[Lambak Cagayan]] at [[Taiwan]]. * {{tcname unused|Bagyong Auring (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=Zosimo|title=Pacific typhoon season names|years=Auring|after=[[Bagyong Bising (paglilinaw)|Bising]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Auring}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} olkroepyid2bfaxqbiw31yubijcl9fo 0 320292 2200924 2187912 2026-04-03T05:13:56Z Ivan P. Clarin 84769 2200924 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Bising''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * Bagyong Bising (2005) - ay isang malakas na bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]], na may internasyonal na pangalang Sonca. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2009|Bagyong Bising (2009)]] - ay isang tropikal depresyon sa [[Pilipinas]]. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013|Bagyong Bising (2013)]] - ay isang tropikal depresyon sa [[Dagat Pilipinas]]. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017|Bagyong Bising (2017)]] - ay isang tropikal depresyon sa [[Pilipinas]]. * [[Super Bagyong Bising|Bagyong Bising (2021)]] - ay isang napakalakas na bagyo sa [[Pilipinas]], na may internasyonal na pangalang Surigae. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|Bagyong Bising (2025)]] - ay isang bagyo sa [[Hilagang Luzon]], [[Taiwan]] sa [[Tsina]]. * {{tcname unused|Bagyong Bising (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Auring (paglilinaw)|Auring]]|title=Pacific typhoon season names|years=Bising|after={{tcname unused|Chico}}}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Bising}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} juirt808kauvwm9w3yqs65my2ejwlua 0 320294 2200922 2187910 2026-04-03T05:12:39Z Ivan P. Clarin 84769 2200922 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Dante''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * Bagyong Dante (2005) - ay isang malakas na bagyo sa [[Dagat Pilipinas]], na may internasyonal na pangalang Nesat. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2009|Bagyong Dante (2009)]] - ay isang malakas na bagyo sa [[Dagat Pilipinas]], na may internasyonal na pangalang Kujira. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013|Bagyong Dante (2013)]] - ay isang tropikal bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]], na may internasyonal na pangalang Yagi. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017|Bagyong Dante (2017)]] - ay isang tropikal bagyo sa [[Dagat Pilipinas]], na may internasyonal na pangalang Muifa. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2021|Bagyong Dante (2021)]] - ay isang tropikal depresyon na dumaan sa [[Timog Katagalugan]], na may internasyonal na pangalang Choi-wan. * [[Bagyong Dante (2025)]] - ay isang kasalukuyang tropikal depresyon sa [[Dagat Pilipinas]]. * {{tcname unused|Bagyong Dante (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before={{tcname unused|Chico}}|title=Pacific typhoon season names|years=Dante|after={{tcname unused|Elias}}}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Dante}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} 3rb2p6x5z0mksn3ywf18g620pnzlkqi 0 320299 2200912 2187918 2026-04-03T05:06:38Z Ivan P. Clarin 84769 2200912 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Paolo''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013|Bagyong Paolo (2013)]] - ay isang bagyo na nasa Kategoryang 3 sa bansang [[Biyetnam]], na may internasyonal na pangalang Wutip. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017|Bagyong Paolo (2017)]] - ay isang malakas bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]], na may internasyonal na pangalang Lan. * [[Bagyong Paolo (2025)]] - ay ang kasalukuyang bagyo sa Pilipinas, na papangalanan sa internasyonal bilang Matmo. * {{tcname unused|Bagyong Paolo (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before={{tcname unused|Omar}}|title=Kapalitan|years=Paolo|after=[[Bagyong Quedan|Quedan]]}}}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Paolo}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} kql35lyi77wxm8717r706xxffmonwzb 0 320301 2200918 2187898 2026-04-03T05:09:44Z Ivan P. Clarin 84769 2200918 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Huaning''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * Bagyong Huaning (2001) - ay isang malakas na bagyong tumama sa [[Hong Kong]], na may internasyonal na pangalang Yutu. * Bagyong Huaning (2005) - ay isang tropikal bagyo sa [[Hilagang Luzon]], na may internasyonal na pangalang Sanvu. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2009|Bagyong Huaning (2009)]] - ay isang tropikal depresyon. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013|Bagyong Huaning (2013)]] - ay isang malakas na bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]], na may internasyonal na pangalang Soulik. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017|Bagyong Huaning (2017)]] - ay isang tropikal bagyo sa [[Timog Dagat Tsina]], na may internasyonal na pangalang Haitak. * [[Bagyong Huaning (2021)]] - ay isang tropikal bagyo sa [[Timog Dagat Tsina]], na may internasyonal na pangalang Lupit. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|Bagyong Huaning (2025)]] - ay isang bagyo sa [[Dagat Timog Tsina]], na may internasyonal pangalan na Lingling. * {{tcname unused|Bagyong Huaning (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Gorio|Gorio]]|title=Pacific typhoon season names|years=Huaning|after=[[Bagyong Isang|Isang]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Huaning}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} d74wjcxvmv93otoey91tgqyc0vs5dxw 0 321936 2200824 2150950 2026-04-02T17:10:55Z LknFenix 125962 + link sa [[soba]] 2200824 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Oseti.jpg|right|thumb|{{transliteration|ja|[[Osechi]]}}, mga espesyal na pagkain para sa bagong taon]] Sinasaklaw ng '''lutuing Hapones''' ang rehiyonal at tradisyonal na pagkain ng [[Hapon]], na nalinang sa paglipas ng mga siglo ng pagbabago sa politika, ekonomiya, at lipunan. Nakasalig ang tradisyonal na lutuing Hapones ({{transliteration|ja|washoku}}) sa kanin na may kasamang [[sinabawang miso]] at iba pang mga pagkain; may diin sa paggamit ng pana-panahong sangkap. Binubuo ang mga pamutat ng isda, inatsarang gulay, at gulay na niluto sa sabaw. Karaniwan ang pagkaing-dagat, kadalasan iniihaw, ngunit inihahain din nang sariwa kagaya ng [[sashimi]] o [[sushi]]. Piniprito rin ang mga pagkaing-dagat at gulay sa magaan na batido, katulad ng ''{{transliteration|ja|[[tempura]]}}''. Bukod sa kanin, kabilang sa mga pangunahing pagkain ang pansit, gaya ng [[soba]] at udon. Marami ring pinapakuluang pagkain sa Hapon, tulad ng mga produktong isda sa sabaw na tinatawag na {{transliteration|ja|[[oden]]}}, o baka sa {{transliteration|ja|sukiyaki}} at {{transliteration|ja|nikujaga}}. Naimpluwensiyahan ng [[lutuing Tsino]] sa kasaysayan nito, nahantad din ang lutuing Hapones sa impluwensiya ng mga lutuing Kanluranin sa modernong panahon. Ang mga ulam na kinasihan ng pagkaing banyaga—lalo na pagkaing Tsino—katulad ng [[ramen]] at {{transliteration|ja|gyōza}}, pati na rin mga pagkain gaya ng [[ispageti]], [[kari]] at [[hamburger]], ay iniangkop sa mga hilig at sangkap ng mga Hapones. Naging pamilyar na rin sa buong Hapon ang ilang mga pagkaing rehiyonal, kasama ang [[taco rice]] ng lutuing Okinawa na naimpluwensiyahan mismo ng mga tradisyon sa pagluluto ng mga [[Lutuing Amerikano|Amerikano]] at Mehikano.<ref name="Lucero 2022">{{cite web |last=Lucero |first=Mario J. |date=Marso 4, 2022 |title=Paghahalo ng Mga Kultura ng Pagkain: Hapon, Mehiko at Timog-kanluran ng Estados Unidos |url=https://www.tokyoweekender.com/2022/03/japan-latin-america-american-southwest-food/ |access-date=Abril 29, 2022 |website=Tokyo Weekender}}</ref> Sa dating tradisyon, iniwasan ng mga Hapones ang karne dahil sa pagsunod sa [[Budismo]]. Subalit sa modernisasyon ng Hapon noong dekada 1880, naging karaniwan na ang mga putaheng karne tulad ng {{transliteration|ja|[[tonkatsu]]}} at {{transliteration|ja|yakiniku}}. Mula noon, sumikat sa mundo ang lutuing Hapones, lalo na ang sushi at ramen. Noong 2011, nilampasan ng Hapon ang [[Lutuing Pranses|Pransiya]] upang maging ang bansa na may pinakamaraming [[Gabay Michelin|restawran na may 3-bituing Michelin]]; {{As of|2018|lc=y}}, napanatili ng kabiserang [[Tokyo]] ang titulo ng lungsod na may pinakamaraming 3-bituing restawran sa mundo.<ref>{{Cite news |last=Demetriou |first=Danielle |date=Oktubre 19, 2011 |title=Japan relishes status as country with most three-starred Michelin restaurants |language=en-GB |trans-title=Ikinagalak ng Hapon ang estado bilang bansa na may pinakamaraming tatlong-bituing restawrang Michellin |journal=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/foodanddrink/foodanddrinknews/8835949/Japan-relishes-status-as-country-with-most-three-starred-Michelin-restaurants.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=Enero 15, 2019 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/foodanddrink/foodanddrinknews/8835949/Japan-relishes-status-as-country-with-most-three-starred-Michelin-restaurants.html |archive-date=Enero 11, 2022 |issn=0307-1235}}{{cbignore}}</ref> Noong 2013, idinagdag ang lutuing Hapones sa ''Intangible Heritage List'' ng UNESCO.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 5, 2013 |title=Japanese cuisine added to Unesco 'intangible heritage' list |language=en |trans-title=Lutuing Hapones, idinagdag sa 'intangible heritage' list ng UNESCO |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/av/world-asia-25223105}}</ref> ==Kasaysayan== [[Talaksan:Osechi_001.jpg|thumb|right|{{transliteration|ja|Osechi}}, mga pagkaing pam-Bagong Taon]] Isang [[Pagkaing isteypol|isteypol]] ang kanin sa lutuing Hapones. Di-nagtagal matapos ang pagpapakilala ng kanin, ipinakilala rin ang trigo at balatong. Nagsisilbi ang tatlo bilang mga pangunahing pagkain sa lutuing Hapones ngayon. Sa katapusan ng [[panahong Kofun]] at simula ng [[panahong Asuka]], naging opisyal na relihiyon ng bansa ang Budismo. Kaya pinagbawalan ang pagkain ng karne at isda. Noong 675 PK, ipinagbawal ni [[Emperador Temmu]] ang pagkain ng mga kabayo, aso, unggoy, at manok.<ref>{{Cite journal |last=Rath |first=Eric C. |date=2013 |title=Reevaluating Rikyū: Kaiseki and the Origins of Japanese Cuisine |trans-title=Muling Pagsusuri ng Rikyū: Kaiseki at ang Pinagmulan ng Lutuing Hapones |url=http://muse.jhu.edu/content/crossref/journals/journal_of_japanese_studies/v039/39.1.rath.html |journal=The Journal of Japanese Studies |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=67–96 |doi=10.1353/jjs.2013.0022 |issn=1549-4721}}</ref> Noong mga ika-8 at ika-9 siglo, patuloy na ipinagbawal ng mga emperador ang pagpapatay sa maraming uri ng hayop. Dumami nang todo ang bilang ng mga reguladong karne, na humantong sa pagbabawal sa lahat ng mga [[mamal]] maliban sa balyena, na ikinategorya bilang isda.<ref>{{Cite journal |last=Stevens |first=Carolyn S. |date=Mayo 2011 |title=Touch: Encounters with Japanese Popular Culture |trans-title=Hawak: Mga Engkuwentro sa Kulturang Popular ng Hapon |url=http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/10371397.2011.559898 |journal=Japanese Studies |language=en |volume=31 |issue=1 |pages=1–10 |doi=10.1080/10371397.2011.559898 |issn=1037-1397}}</ref> Noong panahong Asuka, ipinakilala ang mga tsapstik sa Hapon. Noong una, ginagamit lamang sila ng mga maharlika.<ref>{{Cite book |last=Bestor |first=Theodore C. |title=Routledge Handbook of Japanese Culture and Society |date=2012-12-10 |publisher=Routledge |isbn=978-0-203-81845-9 |language=en |chapter=Cuisine and identity in contemporary Japan |trans-chapter=Pagkain at pagkakakilanlan sa kontemporaryong Japan |doi=10.4324/9780203818459.ch22 |chapter-url=https://www.taylorfrancis.com/books/9780203818459}}</ref> Nagkamay ang mga karaniwang tao dahil mahal noon ang mga kubyertos. Dahil sa kakulangan ng mga produktong karne, bihira lang gamitin ng mga Hapones ang mga espesya tulad ng paminta at bawang. Bihirang mahanap ang mga ganoong espesya noon. Sa kawalan ng karne, isda ang nagsilbi bilang pangunahing protina, dahil bansang pulo ang Hapon. May impluwensiya ang paggamit ng isda sa maraming ikonikong pagkaing Hapones ngayon. Noong ika-9 na siglo, sikat na sikat ang inihaw na isda at hiniwang hilaw na isda.<ref name="ashkenazi">{{Cite book |last1=Ashkenazi |first1=Michael |url=https://www.taylorfrancis.com/books/9781136815492 |title=The Essence of Japanese Cuisine |last2=Jacob |first2=Jeanne |last3=Michael Ashkenazi |first3=Michael Ashkenazi |date=2013-10-11 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-81549-2 |edition=0 |language=en |trans-title=Ang Esensiya ng Lutuing Hapones |doi=10.4324/9781315027487}}</ref> Kumain ang mga Hapones na maykaya ng isda sa bawat pagkain; nagtiis ang mga iba na kadalasan walang protinang hayop tuwing kumakain. Sa tradisyonal na lutuing Hapones, iniwasan ang mantika at taba sa pagluluto, dahil sinikap ng mga Hapones na mamuhay nang malusog.<ref name="ashkenazi" /> Naging sensasyon ang pagpepreserba ng isda; inilikha ang [[sushi]] bilang paraan ng pagpepreserba ng isda sa pagbuburo nito sa sinaing na kanin. Napepreserba ang mga isdang inasnan at inilagay sa kanin sa pamamagitan ng permentasyon ng asidong laktiko, na nakakahadlang sa pagdami ng mga bakteryang nagbubulok.<ref>Jung, S. (2019). [https://advance.lexis.com/document/?pdmfid=1516831&crid=0b0db89f-05e8-4053-975c-8e6b3e812d8b&pddocfullpath=/shared/document/news/urn:contentItem:5V3X-T411-JC8V-11SX-00000-00&pddocid=urn:contentItem:5V3X-T411-JC8V-11SX-00000-00&pdcontentcomponentid=433272&pdteaserkey=sr1&pditab=allpods&ecomp=3fyk&earg=sr1&prid=2c88f0d1-9550-46f7-a7e7-d6f4afee7db2 The Japanese Culinary Academy teaches you the fundamentals of food from the Land of the Rising Sun]</ref> Noong ika-15 siglo, napaikli ang pagbuburo ng sushi sa isa hanggang dalawang linggo. Kaya sumikat ang sushi, ang kombinasyon ng isda at kanin, bilang pangmeryenda at ulam. Noong patapos ng [[panahong Edo]] (unang bahagi ng ika-19 na siglo), nagkaroon ng sushi na hindi binuro. Kinakain pa rin ang sushi na binuro at di-binuro noon hanggang sa ika-19 na siglo nang naimbento ang mga sushing de-kamay at nigiri.<ref>Avey, T. (2012). [https://www.pbs.org/food/the-history-kitchen/history-of-sushi/ Discover the History of Sushi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417191211/https://www.pbs.org/food/the-history-kitchen/history-of-sushi/ |date=2021-04-17 }} [Tuklasin ang Kasaysayan ng Sushi]</ref> Noong 1854, nag-umpisang pumasok ang mga Hapon sa mga bagong kasunduan sa kalakalan sa mga bansang Kanluranin.<ref name="Milestones in the History of U.S. Foreign Relations i855">{{cite web |title=The United States and the Opening to Japan, 1853 |trans-title=Ang Estados Unidos at ang Pagbubukas sa Hapon, 1853 |url=https://history.state.gov/milestones/1830-1860/opening-to-japan |access-date=May 2, 2024 |website=United States Office of the Historian |language=en}}</ref> Nang mamuno si [[Emperador Meiji]] noong 1868 bilang bahagi ng [[Pagpapanumbalik ng Meiji]], sinimulan ng pamahalaan ang pag-aangkop ng mga kaugaliang Kanluranin, kabilang ang pagsangkap ng mga produktong hayop sa pagkain.<ref name="Allen 2019 b717">{{cite web |last=Allen |first=Kristi |date=Marso 26, 2019 |title=Why Eating Meat Was Banned in Japan for Centuries |trans-title=Bakit Ipinagbawal ang Pagkain ng Karne sa Hapon Nang Daan-daang Taon |url=https://www.atlasobscura.com/articles/japan-meat-ban |access-date=Mayo 2, 2024 |website=Atlas Obscura |language=en}}</ref> Nagtanghal ang bagong pinuno ng isang kapistahan ng Bagong Taon na idinisenyo upang yakapin ang Kanluraning mundo at mga bansa noong 1872. Naglaman ang kapistahan ng mga pagkaing makikita sa lutuing Europeo.<ref>{{Cite book |last=Hosking |first=Richard |url=https://books.google.com/books?id=3ilvBQAAQBAJ |title=Food and Language: Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cooking 2009 |date=2010 |publisher=Oxford Symposium |isbn=978-1-903018-79-8 |pages=37 |language=en |trans-title=Pagkain at Wika: Mga Pamamaraan ng Simposyong Oxford sa Pagkain at Pagluluto Noong 2009}}</ref><ref>{{Cite book |last=Downer |first=Lesley |url=https://books.google.com/books?id=jzKoDvi3EYoC&pg=PA161 |title=At the Japanese Table: New and Traditional Recipes |date=2001 |publisher=Chronicle Books |isbn=978-0-8118-3280-9 |pages=161 |language=en |trans-title=Sa Lamesang Hapones: Mga Bago at Tradisyonal na Resipi}}</ref> Sa unang pagkakataon sa isang libong taon, maaaring kumain ang mga tao ng karne sa publiko, at nagsimulang isama ng mga karaniwang tao ang karne sa kanilang mga regular na kinakain.<ref name="Allen 2019 b717" /> == Terminolohiya == [[Talaksan:Tempura, sashimi, pickles, ris og misosuppe (6289116752).jpg|thumb|Mga pagkaing Hapones, kasama ang tempura, sashimi, at sinabawang miso]] Ngayon, {{nihongo||和食|washoku}} ang karaniwang salita para sa tradisyonal na lutuing Hapones. Kasingkahulugan ng "pagluluto" ang salitang {{nihongo3|lit. "paghihiwa at pagpapakulo (ng karne)"|割烹|{{ill|Kappō|ja|割烹|lt=kappō}}}}, ngunit naging reperensiya ito sa lutuing Hapones, o mga restawran, at nagamit nang husto ng mga panahong [[Panahong Meiji|Meiji]] at [[Panahong Taishō|Taishō]].<ref name="kojien-kappo">"[https://books.google.com/books?id=8rAPAAAAYAAJ&q=%22かっぽう%22 Kappō かっ‐ぽう【割烹】]" (sa wikang Hapones), ''[[Kojien]]'', Ika-4 na ed., 1991.</ref><ref name="NDHZ-kappo">{{cite encyclopedia |year=1994 |title=Kappo |encyclopedia=Nihon Dai-hyakka zensho <!--日本大百科全書--> |publisher=[[Shogakukan]] |url=https://books.google.com/books?id=pVEEAAAAYAAJ&q=%22割烹%22 |last=Tada |first=Tetsunosuke |author-link=:ja:多田鉄之助 |volume=5 |page=436 |language=ja |isbn=9784095260013 |script-title=ja:割烹 かつぽう}}</ref> Nagpapahiwatig na ito ng tiyak na pamantayan, baka kahit de-kalibre, isang restawran na may mga pinakasanay na kusinero.<ref name="burum-kappo">{{cite book|last=Burum|first=Linda|author-link=<!--Linda Burum-->|chapter=Koryori-ya, Kappo, and Robata Restaurants: Little Dishes with More Style|title=A Guide to Ethnic Food in Los Angeles|publisher=[[Harper Perennial]]|year=1992|url=https://books.google.com/books?id=_Bz-i3eWmxkC&q=%22cordon%22|page=43|isbn=9780062730381|lang=en|trans-title=Isang Gabay sa Pagkaing Etniko sa Los Angeles}}</ref> Subalit nakikita ang {{transliteration|ja|kappō}} bilang kainan na medyo mas kaswal o impormal kumpara sa {{transliteration|ja|kaiseki}}.<ref name="michelin-kappo">{{cite web |author=<!--no byline--> |date=Disyembre 19, 2017 |title=What is Japanese Kappo cuisine? |trans-title=Ano ang lutuing Kappo ng mga Hapones? |url=https://guide.michelin.com/en/article/dining-out/what-is-japanese-kappo-cuisine |access-date=Enero 15, 2020 |website=Michelin |language=en}}</ref> May kaugnayan ang {{nihongo3|lit. "pampainit na bato"|懐石|kaiseki}} sa Hapones na seremonya ng [[tsaa]].<ref name="kojien-kaiseki5">"[https://books.google.com/books?id=8rAPAAAAYAAJ&q=%22懐石%22 Kaiseki(5) かい‐せき【懐石】]" (sa wikang Hapones), ''[[Kojien]]'', Ika-4 na ed., 1991.</ref> Itinuturing ang {{transliteration|ja|kaiseki}} bilang (pinasimpleng) anyo ng {{nihongo3|lit. "lutong pampangunahing bandeha"|本膳料理|honzen-ryōri}},<ref name="assmann&rath">{{cite book|last1=Assmann|first1=Stephanie|author-link=<!--Stephanie Assmann-->|last2=Rath|first2=Eric C.|author-link2=<!--Eric C. Rath-->|chapter=Koryori-ya, Kappo, and Robata Restaurants: Little Dishes with More Style|title=A Guide to Ethnic Food in Los Angeles|publisher=[[University of Illinois Press]]|year=2010|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ppll3L_9fAsC&pg=PA4|page=4|isbn=9780252077524|lang=en|trans-title=Isang Gabay sa Pagkaing Etniko sa Los Angeles}}</ref> na pormal na piging kung saan inihain ang ilang bandeha ng pagkain.<ref name="kojien-honzenryori">"[https://books.google.com/books?id=8rAPAAAAYAAJ&q=%22本膳料理%22 Honzenryōri ほんぜん‐りょうり【本膳料理】]" (sa wikang Hapones), ''[[Kojien]]'', Ika-4 na ed., 1991.</ref> Dati, tumukoy ang homoponong {{nihongo3|lit. "pagtitipon + pag-uupo"|会席料理|kaiseki ryōri}} sa pagtitipon ng mga manunulat ng [[haiku]] o {{transliteration|ja|renga}}, at ang pinasimpleng bersiyon ng mga pagkaing {{transliteration|ja|honzen}} na inihain sa mga salu-salo nila ay naging {{transliteration|ja|kaiseki ryōri}}.<ref name="kojien-kaiseki1">"[https://books.google.com/books?id=8rAPAAAAYAAJ&q=%22会席%22 Kaiseki(1) かい‐せき【会席】]", "かいせき‐りょうり【会席料理】" ''[[Kojien]]'' (sa wikang Hapones), Ika-4 na ed., 1991.</ref> Subalit ngayon, ang {{transliteration|ja|kaiseki ryōri}} ay naging termino na lamang para sa marangyang piging at lasingan, o {{Nihongo||酒宴|shuen}}.<ref name="yomiuri">{{cite book|author=Yomiuri Shimbun, Osaka<!--読売新聞大阪本社-->|title=Zatsugaku shimbun|script-title=ja:雑学新聞|publisher=PHP Kenkyusho<!--PHP研究所-->|year=2005|orig-year=2001|url=https://books.google.com/books?id=iuANkSnZ8e0C&pg=PA158|isbn=978-4-569-64432-5|lang=ja}}, pa. 158</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Lutuing Hapones]] 9vq5d5n0que5nij8kzyrj4l751uqctx 0 323061 2201016 2093495 2026-04-03T08:07:44Z Myrnamyers 83416 SPQR 2201016 wikitext text/x-wiki {{refimprove|date=Mayo 2023}} {{Infobox royalty | name = Flavius Odoacer | image = Coin of Odoacer at the British Museum (obverse).png | caption = Larawan ni Odoacer sa salaping pilak noong kanyang kapanahunan sa Italia. | title = Rex Italiae ("Hari ng Italia")<br/>Dux Italiae ("Pinuno ng Italia")<br/>Patricius ("Maginoo") | succession = Hari ng Italia | reign = 4 Setyembre 476 – 15 Marso 493 | predecessor = ''Itinatag ang kaharian'' | successor = Theodericus | birth_date = {{circa}} 433{{sfn|Martindale|1980}} | death_date = 15 Marso 493 (60 taong gulang) | death_place = [[Ravenna]], Kaharian ng Italia | father = Edeko | spouse = Sunigilda | issue = Thela | religion = [[Kristiyanismo ni Arius]] }} Si '''Odoacer''' (/ó-do wá-kər/ = "Bantay-Yaman"; 433 – 15 Marso 493; binabaybay rin na '''Odovacer''' o '''Odovacar''') ay isang silanganing Gúta (o ''Ostrogothus'') na noong taóng 470 ay isa nang dayuhang upahang mananandata sa Roma at noong taóng 476 ay umagaw sa kapangyarihan ng tagautos (o ''imperator'') sa Roma na si Romulus Augustus at naging unang hari ng Italia. Si Odoacer ay nagmula sa kapaligiran ng kalagitnaan ng ilog Danubius. Siya ay taong silanganing Gúta (o ''Ostrogothus'' sa Latin) na lahing dayuhan sa Roma mula sa malayong hilagang-silangan ng Italia at pawang may sariling wika na hindi Latin. Siya ay umanib sa hukbo ng Lupon at Sambayanang Romahin (''[[Senatus Populusque Romanus]]''; /se-'ná-tus pó-pu-lus ku-e 'ro-'má-nus/). Kanyang pinatalsik ang Tagautos (''Imperator'') na Romahin na si [[Romulus Augustus]] at siya ay binansagang Hari ng Italia (''rex Italiae'') o Pinuno ng Italia (''dux Italiae'') mula taóng 476 hanggang 493. Ang pagkapatalsik ni Odoacer kay Romulus Augustus ay itinuturing sa Europa na kaganapan ng pagwawakas ng kapangyarihang Romahin (''imperium Romanum''), baga ma't karamihan sa mga itinatag na katungkulan at kasaping tauhan ng nasabing pamahalaan ay ipinagpatuloy niya, katulad ng lupon ng matatanda (''senatus'') na tumatanggap sa kanyang paghahari. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Kasaysayan ng Italya]] dj79com6adxcotjcge97bnimqec49tp 2201018 2201016 2026-04-03T08:08:16Z Myrnamyers 83416 2201018 wikitext text/x-wiki {{refimprove|date=Mayo 2023}} {{Infobox royalty | name = Flavius Odoacer | image = Coin of Odoacer at the British Museum (obverse).png | caption = Larawan ni Odoacer sa salaping pilak noong kanyang kapanahunan sa Italia. | title = Rex Italiae ("Hari ng Italia")<br/>Dux Italiae ("Pinuno ng Italia")<br/>Patricius ("Maginóo") | succession = Hari ng Italia | reign = 4 Setyembre 476 – 15 Marso 493 | predecessor = ''Itinatag ang kaharian'' | successor = Theodericus | birth_date = {{circa}} 433{{sfn|Martindale|1980}} | death_date = 15 Marso 493 (60 taong gulang) | death_place = [[Ravenna]], Kaharian ng Italia | father = Edeko | spouse = Sunigilda | issue = Thela | religion = [[Kristiyanismo ni Arius]] }} Si '''Odoacer''' (/ó-do wá-kər/ = "Bantay-Yaman"; 433 – 15 Marso 493; binabaybay rin na '''Odovacer''' o '''Odovacar''') ay isang silanganing Gúta (o ''Ostrogothus'') na noong taóng 470 ay isa nang dayuhang upahang mananandata sa Roma at noong taóng 476 ay umagaw sa kapangyarihan ng tagautos (o ''imperator'') sa Roma na si Romulus Augustus at naging unang hari ng Italia. Si Odoacer ay nagmula sa kapaligiran ng kalagitnaan ng ilog Danubius. Siya ay taong silanganing Gúta (o ''Ostrogothus'' sa Latin) na lahing dayuhan sa Roma mula sa malayong hilagang-silangan ng Italia at pawang may sariling wika na hindi Latin. Siya ay umanib sa hukbo ng Lupon at Sambayanang Romahin (''[[Senatus Populusque Romanus]]''; /se-'ná-tus pó-pu-lus ku-e 'ro-'má-nus/). Kanyang pinatalsik ang Tagautos (''Imperator'') na Romahin na si [[Romulus Augustus]] at siya ay binansagang Hari ng Italia (''rex Italiae'') o Pinuno ng Italia (''dux Italiae'') mula taóng 476 hanggang 493. Ang pagkapatalsik ni Odoacer kay Romulus Augustus ay itinuturing sa Europa na kaganapan ng pagwawakas ng kapangyarihang Romahin (''imperium Romanum''), baga ma't karamihan sa mga itinatag na katungkulan at kasaping tauhan ng nasabing pamahalaan ay ipinagpatuloy niya, katulad ng lupon ng matatanda (''senatus'') na tumatanggap sa kanyang paghahari. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Kasaysayan ng Italya]] mqq9y3yavig60wlzh6j0od2hpqgyofs 0 324379 2200769 2168163 2026-04-02T13:31:02Z Mayivobkal 160592 2200769 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Anjo Pertierra | image = | caption = | birth_name = Angelino Jose Pertierra | birth_date = {{birth date and age|1997|1|4}} | birth_place = [[Pasig]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | height = {{height|m=1.90}} | occupation = [[Aktor]], [[modelo]], manlalaro, tagapag-ulat | years_active = 2021-kasalukuyan | alma_mater = Unibersidad ng Mapua | spouse = engaged (2025) | website = {{Instagram|anjopertierra}} }} '''Angelino Jose "Anjo" Pertierra''', (isinilang ika Enero 4, 1997), ay isang Pilipinong tagapag-ulat, modelo at manlalaro sa Pilipinas. Siya ay kasalukuyang nakikita sa telebisyon sa [[Unang Hirit]] ng [[GMA Network]].<ref>https://peoplaid.com/2023/02/08/anjo-pertierra</ref> ==Karera== Si Pertierra ay isinilang noong ika 4, Enero 1997 ay nakapagtapos sa "Unibersidad ng Mapua" sa kursong [[Sikolohiya|Psychology]]. At kilala sa paglalaro ng Volleyball sa Pilipinas. Taon 2023 siya ay nakikita sa himpilan sa GMA Network ng [[GMA News and Public Affairs]] ay isa sa mga bagong tagapag-balita. ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class = "wikitable" style = "font-size: 100%;" |- ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan !! Himpilan |- | 2023 || ''[[Unang Hirit]]'' || rowspan="4"| Kanyang sarili || rowspan="4"| [[GMA Network]] |- | rowspan="3"| 2022 || ''Gen Z'' |- | ''Mano Po Legacy'' |- | ''TikToclock'' |} ==Sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{IMDb name|12768623}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1997]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga tagapagbalita mula sa GMA News and Public Affairs]] [[Kategorya:Mga tagapagbalita mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Meteorolohiya mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga manlalarong Pilipino]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga taga-Kalakhang Maynila]] gu69gkh0jjp0ysez8wl8sk4da70n7rj 0 325029 2200998 2154949 2026-04-03T07:52:01Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2200998 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Karing Hapones|image=Beef curry rice 003.jpg|image_size=250px|caption=Isang plato ng karing Hapones at kanin|alternate_name=|country=Hapon|region=|creator=|course=|type=[[Kari]]|served=|main_ingredient=Gulay (sibuyas, karots, patatas), karne (baka, baboy, manok)|variations=Karē raisu, karē udon, karē-pan|calories=|other=}} Ang '''karing Hapones''' ({{Lang|ja|カレー}}, {{Transl|ja|karē}}) ay karaniwang inihahain sa tatlong anyo: {{Nihongo|[[kari]] sa [[kanin]]|カレーライス|karē raisu}}, kinaring udon (kari sa makapal na [[pansit]]), at {{Nihongo|kinaring tinapay|カレーパン|karē pan}} ([[Pastelerya|pasteleryang]] pinalalaman ng kari). Isa ito sa pinakasikat na [[Lutuing Hapones|pagkain sa Hapon]].<ref name="curry rice research">{{Cite web |title= |script-title=ja:『カレーライス』に関するアンケート |url=http://www.dims.ne.jp/timelyresearch/2008/081014/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20211023222609/http://www.dims.ne.jp/timelyresearch/2008/081014/ |archive-date=Oktubre 23, 2021 |access-date=1 Pebrero 2016 |publisher=ネットリサーチ ディムスドライブ |language=ja}}</ref> Kapag tinutukoy ang "kinaring kanin", madalas na tinatawag itong {{Nihongo|"kari"|カレー|karē}} lamang. Bukod sa sarsa, samu't saring uri ng gulay at karne ang ginagamit sa paggawa ng karing Hapones. Sibuyas, karots at patatas ang mga pangunahing gulay. Baka, baboy at manok ang mga pinakakaraniwang karne. Tinatawag na ''katsukarē'' ang [[tonkatsu]] na may sarsang kari.<ref name="bbc_goodfood">{{cite web |date=2016 |title=Chicken katsu curry |trans-title=Kinaring katsu manok |url=https://www.bbc.co.uk/food/recipes/chicken_katsu_curry_48890 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714131951/https://www.bbc.co.uk/food/recipes/chicken_katsu_curry_48890 |archive-date=Hulyo 14, 2021 |access-date=20 Enero 2016 |work=Food recipes |publisher=BBC |language=en}}</ref> Nanggaling ang kari sa lutuing Indiyano at idinala ng mga Briton sa Hapon mula sa [[Britanikong Raj|Indiya]]. Mula noong pagpapakilala ng kari sa Hapon, binago ito upang umangkop sa Hapones na panlasa at sangkap. Ibang-iba ang karing Hapones sa mga kari mula sa ibang rehiyon. Sobrang dami ang pagbabago at pag-aangkop sa putahe mula noong pagpapakilala nito na maituturing ito bilang tanging Hapones. Isa sa mga taglay na katangian nito ang pagpapares ng Hapones na kanin na matamis at malagkit sa sarsang kari na malapot. Sumikat ang putahe at nabibili sa mga supermerkado at restawran noong patapos ng d. 1960. Kinakain ito kung saan-saan sa Hapon na maitatawag itong [[pambansang pagkain]].<ref name="times-curry"/><ref name="curry rice research" /><ref>{{cite web |date= |title= |script-title=ja:カレーライスを国民食にした日本のごはん篇 |url=https://www.mitsubishielectric.co.jp/club-me/knowledge/washoku04/12.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20240220131429/https://www.mitsubishielectric.co.jp/club-me/knowledge/washoku04/12.html |archive-date=20 Pebrero 2024 |access-date=20 Pebrero 2024 |publisher=[[Mitsubishi Electric]] |language=ja}}</ref> ==Kasaysayan== [[Talaksan:First-Curry-Rice-Recipe-of-Japan-Seiyo-Ryoritsu-by-Kanagaki-Robun-1872.jpg|thumb|Unang kilalang resipi ng kinaring kanin ng Hapon, ni Kanagaki Robun, 1872]] === Pasimula ng karing Hapones === Ipinakilala ang kari sa Hapon noong [[panahong Meiji]] (1868–1912).<ref name="times-curry">{{Cite news |last=Itoh |first=Makiko |date=26 Agosto 2011 |title=Curry — it's more 'Japanese' than you think |language=en |trans-title=Kari — mas 'Hapones' ito kaysa sa iyong iniisip |work=The Japan Times |url=https://www.japantimes.co.jp/life/2011/08/26/food/curry-its-more-japanese-than-you-think/ |access-date=31 Marso 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180108233344/https://www.japantimes.co.jp/life/2011/08/26/food/curry-its-more-japanese-than-you-think/ |archive-date=8 Enero 2018}}</ref> Noon, nasa [[Britanikong Raj|ilalim ng mga Briton]] ang [[subkontinenteng Indiyo]].<ref name="times-curry"/> Idinala ng mga Anglo-Indiyanong alagad ng Hukbong-dagat Royal ang pinulbos na kari sa Hapon.<ref name="times-curry"/> Inuri ito bilang ''{{Transliteration|ja|yōshoku}}'' (Kanluraning pagkain) dahil nanggaling ito sa Kanluran.<ref name="times-curry"/> Marahil pumasok ang salitang kari sa [[wikang Hapones]] bilang {{Transliteration|ja|karē}} noong patapos ng d. 1860, kung kailan napilitang talikuran ng Hapon ang [[Sakoku|pagkakabukod (sakoku)]] nito at nakipag-ugnayan sa [[Imperyong Britaniko]].<ref name=":0">{{cite web |title="Ricecurry and Curryrice" |script-title=ja:ライスカレーとカレーライス |url=http://housefoods.jp/data/curryhouse/know/column/column06.html |access-date=14 Pebrero 2015 |publisher=House Foods |language=ja}}</ref> Pagsapit ng d. 1870, sinimulang ihain ang kari sa Hapon.<ref name="Salt2016">{{cite web |last=Bell |first=Markus |date=8 Abril 2016 |title=From India To North Korea, Via Japan: Curry's Global Journey |trans-title=Mula Indiya Pa-Hilagang Korea, Via Hapon: Pandaigdigang Biyahe ng Kari |url=https://www.npr.org/sections/thesalt/2016/04/08/473376519/from-india-to-north-korea-via-japan-currys-global-journey |access-date=15 Nobyembre 2018 |website=The Salt |publisher=National Public Radio |language=en}}</ref> Karaniwang pinapares ang kari sa kanin sa Hapon, na kilala bilang {{Transliteration|ja|karē raisu}} (kinaring kanin). Nasa mga aklat-luto noong 1872 ang pinakalumang pagbanggit sa Hapon ng putaheng {{Transliteration|ja|raisu karē}} (lit. 'kanin kari')—ngunit sa maling pagbaybay na {{Transliteration|ja|taisu karē}}.<ref name="times-curry"/> Inilarawan din ito sa ulat noong 1872, na sinabing kinain ito ng mga eksperto sa dayuhan sa sangay sa Tokyo ng pamahalaang prepektura ng [[Hokkaidō]]. Subalit pinasikat ang salita ng Amerikanong propesor na si William S. Clark na nagtrabaho sa Kolehiyong Pang-agrikultura ng Sapporo (Unibersidad ng Hokkaido sa kasalukuyan) noong 1877.<ref>{{cite web |title=FAQ |script-title=ja:よくある質問と回答 |url=http://www.hokudai.ac.jp/bureau/q/faq.html#9 |access-date=14 Pebrero 2015 |publisher=Universität Hokkaidō |language=ja |archive-date=24 Septiyembre 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924031029/http://www.hokudai.ac.jp/bureau/q/faq.html#9 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Sapporo Hitsujigaoka Observation Hill |url=http://www.hitsujigaoka.jp/en/second/#menu02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150214212325/http://www.hitsujigaoka.jp/en/second/#menu02 |archive-date=14 Pebrero 2015 |access-date=14 Pebrero 2015 |language=ja |script-work=ja:さっぽろ羊ヶ丘展望台オフィシャルサイト}}</ref> Noong 1873, mayroong ulam na tinawag na {{Transliteration|ja|karē raisu}} sa menu ng Akademyang Militar ng Hukbong Imperyal ng Hapon.<ref name=":0"/> Noong panahong Meiji (1868-1912), ipinalagay ng pribadong sektor na lutuing luho ang kari para sa mga mayayaman, na makikita lamang sa mga sosyal na restoran na nag-eespesyalisa sa ''yōshoku''.<ref name="times-curry"/><ref name="OnoSalat2013">{{cite book |author1=Tadashi Ono |url=https://books.google.com/books?id=WfaMDQAAQBAJ&pg=PA44 |title=Japanese Soul Cooking: Ramen, Tonkatsu, Tempura, and More from the Streets and Kitchens of Tokyo and Beyond |author2=Harris Salat |publisher=Ten Speed Press |year=2013 |isbn=978-1-60774-352-1 |page=44 |trans-title=Hapones na Soul Cooking: Ramen, Tonkatsu, Tempura, and Higit pa mula sa Mga Kalsada at Kusina ng Tokyo at Higit pa |lang=en}}</ref> Mula noong pagpapakilala nito, ibinago ito sa paggamit ng mga sangkap mula sa [[lutuing Hapones]] para bumagay sa mga kagustuhan ng mga Hapones.<ref name="times-curry"/> === Simula ng pagsikat ng kari at ang paglitaw ng mga deribatibong pagkain === [[Talaksan:Marugame Seimen Curry udon.jpg|thumb|Kinaring udon at [[sushi|inari-zushi]]]] Noong 1905, naging abot-kaya ang putahe para sa pangkalahatang populasyon sa pagpapakilala ng pinulbos na kari na gawa sa loob ng bansa.<ref name="house">{{cite web |date= |title= |script-title=ja:日本のカレー カレーが国民食になるまでの歩み |url=https://housefoods.jp/data/curryhouse/know/trends01.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231026113713/https://housefoods.jp/data/curryhouse/know/trends01.html |archive-date=26 Oktubre 2023 |access-date=20 Pebrero 2024 |publisher=[[House Foods]] |language=ja}}</ref> Noong d. 1920, nagsimula magbenta ng karing pinulbos ng mga hinalinhan ng S&B Foods at House Foods na kilalang-kialla ngayon.<ref name="times-curry"/> Noong pasimula ng d. 1900, gumawa ang mga restoran ng iba't ibang deribatibo ng kinaring kanin. Nalikha ang mga unang kinaring udon at kinaring soba sa Tokyo o Osaka noong 1904 o 1909. Nagawa ang dalawang putaheng ito sa pagbabad ng ''katsuobushi'' (pinatuyong bonito na kinaskas) sa kumukulong tubig upang matunaw ang umami na sangkap, pagdagdag ng kari sa sabaw, at susunod, pagdagdag ng ginawgaw na patatas upang lumapot ang sabaw at pagbuhos nito sa udon o soba.<ref name="Kosuge">Keiko kosuge (2017). ''Nipoon yōshoku monogatari taizen (にっぽん洋食物語大全)'', pp. 168–169. [[Chikuma Shobō]]. {{ISBN|978-4480434654}}</ref> Ipinakilala ang unang kinaring tinapay (''karē pan'') noong 1927,<ref name="house"/> at ang unang kinaring katsu noong 1918 o 1921 o 1948.<ref name="Ono">Kazuhiro Ono (2007). ''Karē hōrōki (カレー放浪記)'', p.258. Soshinsya. {{ISBN|978-4480434654}}</ref><ref name="danchu">{{cite web |date=27 Enero 2020 |title= |script-title=ja:102年の歴史を持つカツカレー丼 |url=https://dancyu.jp/read/2020_00002825.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001021440/https://dancyu.jp/read/2020_00002825.html |archive-date=1 Oktubre 2023 |access-date=20 Pebrero 2024 |publisher=Predident Inc. |language=ja}}</ref><ref name=tagami>{{Cite journal | last = Tagami | first = Yoko | title = Savor Ginza Swiss' Original Katsu Curry - Since 1947 | url = https://matcha-jp.com/en/387 | journal = Matcha | issue = 2017–10–03 | access-date = 2018-09-08 | archive-date = 2019-06-18 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190618113120/https://matcha-jp.com/en/387 | url-status = dead }}</ref> === Pagsikat sa lutong bahay === Noong 1945, nagbuo ang Oriental Co.,Ltd ng pinulbos na ''roux'' na pang-agarang kari,<ref name="oriental">{{cite web|url=https://www.tokai-tv.com/tokainews/feature/article_20220918_21815|archive-url=https://web.archive.org/web/20220918080149/https://www.tokai-tv.com/tokainews/feature/article_20220918_21815|script-title=ja:日本のカレー カレーが国民食になるまでの歩み|language=ja|publisher=[[Tōkai Television Broadcasting]]|date=18 September 2022|archive-date=18 September 2022|access-date=20 February 2024}}</ref> at noong 1950, nagbuo ang Bell Shokuhin Co,.Ltd ng agarang kari na ''roux'' na hugis-bloke, at mabilis na kumalat ang karing Hapones sa buong Hapon bilang isang putahe na madaling ihanda sa bahay.<ref name="bell">{{cite web |date= |title= |script-title=ja:ベル食品工業株式会社 |url=https://www.bellsyokuhin.co.jp/company/#page1.5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205015723/https://www.bellsyokuhin.co.jp/company/#page1.5 |archive-date=5 Disyembre 2023 |access-date=20 Pebrero 2024 |publisher=Bell Shokuhin Co,.Ltd |language=ja}}</ref><ref name="house"/> Noong 1948, inhain sa eskwela ang karing Hapones sa kauna-unahang pagkakataon.<ref name="house"/> Noong 1963, ipinakilala ng House Foods ang "Vermont Curry" ({{lang|ja|バーモントカレー}}), isang agarang kari na ''roux'' na gawa sa mansanas at hani na pumatok nang todo. Nagdala itong produkto ng banayad na tamis sa karing Hapones na dating ipinalagay na maanghang na putahe na pangmatanda, at dahil dito, naging isa sa mga pinakapaboritong putahe ng mga bata ang karing Hapones.<ref name="house"/><ref name="times-curry"/> [[Talaksan:Boncurry chori kara.JPG|thumb|"Bon Curry", ang unang komersiyal na pagkain sa mundo sa loob ng bulsang retorta. Reimprenta ang kahon ng Bon Curry sa larawan. ]] Noong 1968 (o 1969<ref name="times-curry"/>), Otsuka Foods Company ang naging unang kompanya sa mundo na nagnegosyo ng produktong pagkain sa bulsang retorta o ''retort pouch''. "Bon Curry" ({{lang|ja|ボンカレー}}) ang tawag sa produktong ito. Ang kari ay naging pagkain na maaaring imbakin sa matagal na panahon at, tulad ng [[Pansit de-instant|agarang pansit]], maaari itong kainin pagkatapos ng tatlong minuto sa pinakuluang tubig.<ref>{{cite news |date=12 Enero 2023 |title=Japan's Bon Curry certified as world's longest-selling retort pouch curry brand |language=en |trans-title=Bon Curry ng Hapon, sinertipika bilang pinakatagal na binebentang tatak ng kari sa bulsang retorta |newspaper=Mainichi Daily News |publisher=[[Mainichi Shimbun]] |url=https://mainichi.jp/english/articles/20230111/p2a/00m/0bu/017000c |access-date=20 Pebrero 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212140016/https://mainichi.jp/english/articles/20230111/p2a/00m/0bu/017000c |archive-date=12 Pebrero 2023}}</ref><ref name="mynavi">[[House Foods]] (2019). {{lang|ja|Sekai no Karē Zukan}} [Ang Aklat ng Mundo ng Mga Larawan ng Kari], pa.111. Mynavi. {{ISBN|978-4839970130}}</ref> Dahil hindi publiko ang detalyadong teknikal na impormasyon sa bulsang retorta, na teknolohiyang militar noon, binuo ito ng Otsuka Foods Company sa pakikipagtulungan sa isang kompanya na gumawa ng mga gamot sa ugat gamit ang teknolohiya ng isterilisasyon sa mataas na temperatura.<ref name="mynavi"/> Ngayon, isa sa mga pinakasikat na arawang putahe ang kari sa Hapon. Noong 2013, 7,570 tonelada ng pinulbos na kari at 91,105 tonelada ng mga handa-nang sarsa ang naprodyus; noong 2008, umabot sa 7 bilyong yen ng pinulbos na kari at 86 bilyong yen ng handa-nang sarsa ang nabenta.<ref>{{cite web |date=2013 |title= |script-title=ja:生産量 |url=http://www.curry.or.jp/reference/production.html |access-date=14 Pebrero 2015 |publisher=All Japan Curry Manufacturers Association |language=ja}}</ref> Pagsapit ng 2000, mas madalas kinakain ang kari kaysa sa [[sushi]] o [[tempura]].<ref name="Vice2018">{{cite web |last=Makalintal |first=Bettina |date=2 Nobyembre 2018 |title=A Brief History of How Curry Ended Up in Japan |trans-title=Isang Maikling Kasaysayan Kung Paano Nagkaroon ng Kari sa Hapon |url=https://munchies.vice.com/en_us/article/nepjbw/a-brief-history-of-how-curry-ended-up-in-japan |access-date=15 Nobyembre 2018 |website=Munchies |publisher=Vice |language=en |archive-date=2018-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116131645/https://munchies.vice.com/en_us/article/nepjbw/a-brief-history-of-how-curry-ended-up-in-japan |url-status=dead }}</ref> == Kaigun karē == [[Talaksan:Curry Japanese Navy Cookbook 1908.png|thumb|"Kari ng Hukbong-dagat" na ginaya nang awtentiko batay sa resipi mula sa aklat-luto ng Hukbong-dagat ng Hapon na inilathala noong 1908]] Tumutukoy ang {{Transliteration|ja|kaigun karē}} ('kari ng hukbong-dagat') sa kari na inihain ng Imperyong Hukbong-dagat at Pansariling Tanggulang Hukbong Pandagat ng Hapon. Ginamit ng Imperyong Hukbong-dagat ng Hapon ang kari para upang maiwasan ang kondisyong malnutrisyon na [[manas]], at sa nasa kasalukuyang menu rin ito ng [[Pansariling Tanggulang Hukbong Pandagat ng Hapon]] tuwing Biyernes.<ref>[https://www.mod.go.jp/msdf/formal/family/recipe/archive/currey.html Curry Recipe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190127110050/https://www.mod.go.jp/msdf/formal/family/recipe/archive/currey.html|date=2019-01-27}} Japan Maritime Self-Defense Force [Tanggulang Hukbong Pandagat ng Hapon] {{in lang|ja}}</ref> Masustansiya rin ito, at madaling lutuin nang maramihan.<ref name="jmod">{{cite web |date=25 August 2021 |title=Japan Ministry of Defense/Self-Defense Forces |url=https://twitter.com/ModJapan_en/status/1430455062321516546 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210825113328/https://twitter.com/ModJapan_en/status/1430455062321516546 |archive-date=25 August 2021 |access-date=19 October 2021 |website=Twitter |publisher=Japan Ministry of Defense}}</ref> Inipotisa na sumikat ang kari sa Hapon dahil, katulad ng Hukbong-Dagat ng Briton, isinama ito ng Imperyong Hukbong-Dagat ng Hapon sa menu ng kainan sa kanilang barko,<ref name="Takahashi"/> o dahil nasa menu ito ng kainan ng Imperyong Hukbong-Kati ng Hapon.<ref name=Vice2018/> Sa kabilang dako, ipinaliwanag ni Naoshi Takamori, isang mananaliksik sa kulinarya ng hukbong-dagat at dating opisyal ng Pansariling Tanggulang Hukbong Pandagat ng Hapon, na bagaman may mga panuto kung paano gumawa ng kari sa mga manwal ng militar ng Hapon mula noong d. 1880, hindi naging karaniwan ang kari sa Imperyong Hukbong-Dagat ng Hapon hanggang sa pagsapit ng d. 1920, noong panahong Showa. Ayon sa kanya, hindi kumalat ang kari mula sa militar ng Hapon patungo sa mga sibilyang Hapones, ngunit ginaya ng militar ang mga sibiliyano.<ref name="Takahashi">Naoshi Takamori (2018). ''Kaigun karē no densetsu (Ang Alamat ng Kaigun Karē)'', mga pa. 3, 31–42. Ushioshobokojinshinsha Co., Ltd.. {{ISBN|978-4-7698-1660-7}}</ref> Gawa ang {{Transliteration|ja|kaigun karē}} ('kari ng hukbong-dagat') sa [[Baka (pagkain)|baka]] o manok, [[patatas]], [[sibuyas]], [[karot]], [[rice|kanin]] at karing ''roux'' at isang ''chutney'' ng mga inatsarang gulay (''tsukemono'') ayon sa paglalarawan sa 1888 na aklat panluto, {{Nihongo3|'Mga Paraan ng Pagluluto ng Hukbong-Dagat'|海軍割烹術|Kaigun kappōjitsu}}. Ipinagpatuloy ng Pansariling Tanggulang Hukbong Pandagat ng Hapon ang tradisyon na ito pagkatapos ng digmaan at inihahain ito bawat Biyernes kasama ng [[ensalada]],<ref>{{cite web |title=Akebonos' Yokosuka Marine-Trockencurry' (tiefgefroren)") |script-title=ja:あけぼの「よこすか海軍ドライカレー」（冷凍食品） |url=http://www.maruha-nichiro.co.jp/hit/hit03000.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150214200936/http://www.maruha-nichiro.co.jp/hit/hit03000.html |archive-date=14 Pebrero 2015 |access-date=14 Pebrero 2015 |publisher=Maruha Ichiro |language=ja}}</ref><ref>{{cite web |date=21 Disyembre 2012 |title=Die wenig bekannte Geschichte der Geburt von Curryreis |script-title=ja:カレーライス誕生秘話 |url=http://www.city.yokosuka.kanagawa.jp/4415/curry/profile/profile2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221194055/http://www.city.yokosuka.kanagawa.jp/4415/curry/profile/profile2.html |archive-date=21 Pebrero 2014 |access-date=14 Pebrero 2014 |publisher=Stadt [[Yokosuka]] |language=ja}}</ref><ref>{{cite web |title=Curry-Rezepte der Marineselbstverteidigungsstreitkräfte |script-title=ja:★海上自衛隊のカレーレシピ★ |url=https://www.mod.go.jp/msdf/formal/family/recipe/archive/currey.html |access-date=14 Pebrero 2015 |publisher=[[Ministry_of_Defense_(Japan)|Ministry of Defense]] |language=ja}}</ref> at may sariling baryante ang bawat barko.<ref>{{cite web |title=Curry-Rezepte der Marineselbstverteidigungsstreitkräfte |script-title=ja:★海上自衛隊のカレーレシピ★ |url=https://www.mod.go.jp/msdf/formal/family/recipe/archive/currey.html |access-date=14 Pebrero 2015 |publisher=[[Ministry_of_Defense_(Japan)|Ministry of Defense]] |language=ja}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga pambansang lutuin]] [[Kategorya:Lutuing Hapones]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] qm0eu1rwn4a50e4toxt7480wkdsfcul 0 325781 2200997 2174436 2026-04-03T07:51:18Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2200997 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Biryani|image="Hyderabadi Dum Biryani".jpg|caption=Hyderabadi dum biryani|alternate_name=''Biriyani'', ''biriani'', ''beriani'', ''briyani'', ''breyani'', ''briani'', ''birani'', ''buriyani'', ''bariania'', ''beriani''|region=[[Timog Asya]], [[Kanlurang Asya]], [[Gitnang Asya]], [[Timog-silangang Asya]]|course=Ulam|served=Mainit|main_ingredient={{plain list| * Kanin * Espesya * Karne }}|minor_ingredient={{plainlist| * Tupa * Manok * Baka * Itlog * Nuwes * Pinatuyong prutas * Gulay * Patatas }}|variations=Samu't sari|other=}} Ang '''biryani''' ay isang kani't ulam mula sa mga Muslim ng Timog Asya. Gawa ito sa kanin, [[karne]] ([[Manok (pagkain)|manok]], [[Baka (pagkain)|baka]], [[kambing]], [[tupa]], [[hipon]], o [[isda]]) at mga [[espesya]]. Upang paglaanan ang mga behetaryano, inihahanda ito minsan nang walang anumang karne, at sa halip pinapalitan ng mga gulay.<ref>{{cite book|editor1=R. Macrae|editor2=Richard Kenneth Robinson|editor3=Michèle J. Sadler|year=1993|title=Encyclopaedia of Food Science, Food Technology, and Nutrition|volume=5|publisher=Academic Press|page=3486|isbn=978-0-12-226855-7|lang=en|trans-title=Ensiklopedya ng Agham Pangkain, Teknolohiya ng Pagkain, at Nutrisyon}}</ref> Minsan dinaragdagan ito ng mga [[Itlog (pagkain)|itlog]] at/o [[patatas]].<ref>{{Cite news |last=Bhandari |first=Kabir Singh |date=21 Abril 2020 |title=The curious case of potato in Kolkata biryani and how the British fed us a lie |language=en |trans-title=Ang usyosong kaso ng patatas sa biryani ng Kolkata at kung paano tayo nasinungalingan ng mga Briton |work=[[Hindustan Times]] |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/the-curious-case-of-potato-in-kolkata-biriyani-and-how-the-british-fed-us-a-lie/story-k1smJjNz1QhxyyVZVdNyKN.html |access-date=19 Agosto 2020}}</ref> Isa sa mga pinakasikat na ulam ang biryani sa [[Timog Asya]], pati na rin sa mga [[diaspora]] mula sa rehiyon. May mga kahawig na pagkain din sa ibang bahagi ng mundo kagaya ng [[Irak]], [[Myanmar]], [[Taylandiya]], at [[Malasya]].<ref>{{Cite news |last=Wallis |first=Bruce |date=12 April 2017 |title=Eat My Words: A taste of Iraqi Kurdistan |language=en |trans-title=Tikma't Umamin: Patikim ng Iraking Kurdistan |work=Duluth News Tribune |url=https://www.duluthnewstribune.com/lifestyle/food/4249270-eat-my-words-taste-iraqi-kurdistan |url-status=dead |access-date=28 Disyembre 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005065230/https://www.duluthnewstribune.com/lifestyle/food/4249270-eat-my-words-taste-iraqi-kurdistan |archive-date=5 Oktubre 2021}}</ref> Ito ang pinakainoorder na pagkain onlayn at kapag nagpapadeliber sa Indiya, at pinanganlang pinakasikat na pagkain sa [[Indiya]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Daniyal |first=Shoaib |title=Biryani is India's most popular dish – so why does the BJP hate it so much? |trans-title=Biryani ang pinakasikat na pagkain sa Indiya – pero bakit ito kinapopootan ng BJP? |url=https://scroll.in/article/952475/biryani-is-indias-most-popular-dish-so-why-does-the-bjp-hate-it-so-much |access-date=2021-12-17 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |last1=Tandon |first1=Suneera |date=16 Disyembre 2020 |title=Jubilant FoodWorks forays into biryani business with 'Ekdum' |trans-title=Magalak na FoodWorks, naggalugad sa negosyong biryani sa pamamagitan ng 'Ekdum' |url=https://www.livemint.com/companies/news/jubilant-foodworks-forays-into-biryani-brand-ekdum-11608126898411.html |access-date=15 Nobyembre 2021 |website=mint |language=en}}</ref> ==Etimolohiya== [[File:Indian_Cuisine_-_Biryani_on_2017_stamp_of_India.jpg|alt=Selyong pandekorasyon na may larawan ng biryani na inihain sa mabilog na palayok-terakota, na may label na "500" sa kaliwang sulok sa itaas ng selyo at "Biryani" sa kanang sulok sa itaas|thumb|''Biryaning'' inilarawan sa 2017 na selyong Indiyano]] Ayon sa isang teorya, nagmula ang salitang biryani mula sa ''birinj'' ({{lang-fa|{{Wikt-lang|fa|برنج}}}}), ang Persang salita para sa kanin.<ref name="Pratibha2009">{{cite book |first=Pratibha |last=Karan |title=Biryani |url=https://books.google.com/books?id=cZe-r38DYjcC |year=2009 |publisher=Random House India |isbn=978-81-8400-254-6 |pages=1–12, 45}}</ref><ref>{{cite web |title=Definition of 'biryani' |trans-title=Kahulugan ng 'biryani' |url=http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/biryani |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014020333/http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/biryani |archive-date=14 Oktubre 2013 |access-date=15 Hulyo 2016 |website=Oxford Dictionary |language=en}}</ref> Ayon sa isa pang teorya, hango ito sa ''biryan'' o ''beriyan'' ({{lang-fa|{{Wikt-lang|fa|بریان}}}}), na nangangahulugang "magprito" o "maglitson".<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2iX3RXJnHCUC|title=The Persian Contributions to the English Language: An Historical Dictionary|last1=Cannon|first1=Garland Hampton|last2=Kaye|first2=Alan S.|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|year=2001|isbn=978-3-44704-503-2|page=71|lang=en|trans-title=Ang Mga Persang Ambag sa Wikang Ingles: Isang Makasaysayang Diksiyonaryo}}</ref><ref name="BS2011">{{cite news |last=Vishal |first=Anoothi |date=14 Mayo 2011 |title=When rice met meat |language=en |trans-title=Kung Kailan Nagkakilala Ang Kanin at Karne |newspaper=[[Business Standard]] |url=http://www.business-standard.com/article/beyond-business/when-rice-met-meat-111051400071_1.html |access-date=6 Agosto 2018}}</ref> Maaaring may kaugnayan din ito sa salitang Persa na ''bereshtan'' ({{lang-fa|{{Wikt-lang|fa|برشتن}}}}) na may kahawig na kahulugan na "magprito (ng sibuyas)", dahil kadalasang inihahanda itong pagkain sa pagpapalasa sa kanin ng pritong sibuyas at karne, pati mga banayad na espesya. ==Pinagmulan== Hindi matiyak kung saan nagmula itong pagkain. Sa Hilagang Indiya, nalinang ang iba't ibang uri ng ''biryani'' sa mga sentrong Muslim ng [[Delhi]] (lutuing Mughlai), Rampur, [[Lucknow]] (lutuing Awadhi) at iba pang maliliit na prinsipalidad. Sa Timog Indiya, kung saan mas patok ang kanin bilang isteypol, lumitaw ang iilang natatanging uri ng ''biryani'' mula sa Hyderabad Deccan (kung saan naniniwala ang ilan na nagmula ang ulam<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=hSAUCAAAQBAJ&q=santhosh&pg=PA141|title=The World in a Skillet: A Food Lover's Tour of the New American South|isbn=9780807869963|last1=Knipple|first1=Paul|last2=Knipple|first2=Angela|date=Marso 2012|trans-title=Ang Mundo sa Kawali: Paggala ng Mahilig sa Pagkain sa Bagong Amerikanong Timog|lang=en}}</ref>) pati na rin sa [[Tamil Nadu]] (Ambur, Thanjavur, Chettinad, Salem, Dindigal), [[Kerala]] (Malabar), [[Telangana]], at [[Karnataka]] (Bhatkal) kung saan may mga komunidad ng Muslim.<ref name="Pratibha2009"/><ref>{{Cite web |last=Saxena |first=Sparshita |title=10 Best Biryani Recipes |trans-title=10 Pinakamagandang Resipi ng Biryani |url=http://food.ndtv.com/lists/10-best-biryani-recipes-696324 |access-date=24 Hunyo 2016 |website=NDTV Food |language=en |archive-date=30 Hunyo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160630034800/http://food.ndtv.com/lists/10-best-biryani-recipes-696324 |url-status=dead }}</ref> ==Sangkap== Nag-iiba-iba ang mga sangkap ng ''biryani'' ayon sa rehiyon at uri ng karne at gulay na ginamit. Karne (manok, kambing, baka, tupa,<ref name="Saveur 2017-06-22">{{Cite magazine|url=https://www.saveur.com/south-asian-indian-biryani-guide|title=A Beginner's Guide to Biryani, the Ultimate Rice Dish|last=Makhijani|first=Pooja|magazine=Saveur|language=en|date=22 Hunyo 2017|access-date=19 Disyembre 2018|trans-title=Isang Gabay Pambaguhan sa Biryani, ang Ultimong Kani't Ulam}}</ref> hipon o isda) ang pangunahing sinasangkapan sa kanin. Kagaya ng mga ibang pagkain sa subkontinenteng Indiyo, ginagamit din minsan ang mga gulay kapag inihahanda ang ''biryani''. Maaaring sangkapin ang mais, depende sa panahon at pagkakaroon nito. Maaaring kabilang sa mga espesya at kondimento na sinasahugan sa biryani ang binhi ng [[haras]], ghee, [[moskada]], [[masis]],<ref name="WWeek">{{Cite news |last=Brown |first=Ruth |date=16 Agosto 2011 |title=The Melting Pot – A Local Prep Kitchen Incubates Portland's Next Generation of Food Businesses |language=en |trans-title=Ang Tunawan – Isang Lokal na Kusinang Panghanda, Nagpapalaki sa Susunod na Henerasyon ng Mga Negosyong Pagkain sa Portland |volume= |newspaper=[[Willamette Week]] |number=41 |url=http://www.wweek.com/portland/article-17853-the-melting-pot.html}}</ref> [[paminta]], [[Syzygium aromaticum|kalabumpako]],<ref name="WWeek" /> kardamono, [[kanela]], [[Dahon ng laurel|dahong laurel]], [[unsoy]], [[malipukon]], [[luya]], [[sibuyas]], [[kamatis]], siling berde,<ref name="Saveur 2017-06-22" /> at [[bawang]]. May [[Crocus sativus|kasubha]] ang mga de-kalidad na baryante.<ref name="WWeek" /> Sa ilang mga resiping komersiyal ng biryani, may mga aromatiko kagaya ng attar, kewra at tubig-rosas. Maaari ring magdagdag ng mga pinatuyong [[Pruno|prunong]] maasim (alu bukhara) sa biryani. == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Lutuing Malayo]] [[Kategorya:Lutuing Indones]] [[Kategorya:Lutuing Singapurense]] 87kcjbhyo9lhpckz904h049oq68g3sd 0 325888 2200991 2199930 2026-04-03T07:46:41Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2200991 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Pastil|image=[[File:Pater.jpg|240px]]|caption=Pastil na manok|alternate_name=''pastel'', ''patil'', ''patel'', ''patir'', ''pater'', ''paster''|type=|country=Pilipinas|region=[[Maguindanao]]|course=[[Ulam]]|served=|main_ingredient=kanin, [[malagkit]], hinimay-himay na baka/manok/isda|variations=|similar_dish=binalot, piyoso & ''nasi dagang''|calories=|other=}} Ang '''pastil''' ay nakabalot na kani't ulam sa [[Lutuing Pilipino|Pilipinas]] na gawa sa [[sinaing]] na nakabalot sa [[dahon ng saging]] na may hinimay-himay na [[Baka (pagkain)|baka]], [[Manok (pagkain)|manok]], o [[isda]]. Nanggaling ito sa mga Magindanawon at isa itong patok at murang [[almusal]] sa [[Mindanao]], lalo na sa [[Islam sa Pilipinas|mga Muslim na Pilipino]].<ref name="mindanaw">{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Mikee |date=Setyembre 5, 2016 |title=Craving for 'pastil' |language=en |trans-title=Natatakam sa 'pastil' |work=Mindanaw |url=http://mindanaw.ph/craving-for-pastil/ |access-date=Disyembre 14, 2018}}</ref> Kilala rin ang ''pastil'' sa mga katawagang ''patil'', ''patel'', ''patir'', o ''pater'' sa [[Wikang Mëranaw|Maranaw]]; at ''paster'' sa [[Wikang Iranun|Iranun]].<ref name="pfi">{{Cite web |date=Disyembre 22, 2010 |title=Pastil |url=https://pinoyfoodillustrated.blogspot.com/2010/12/pastel.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171026212445/http://pinoyfoodillustrated.blogspot.com/2010/12/pastel.html |archive-date=Oktubre 26, 2017 |access-date=Disyembre 14, 2018 |website=Philippine Food Illustrated}}</ref> ==Paglalarawan== [[Talaksan:Maranao chicken pater with palapa and kuning (turmeric rice) from Bukidnon, Philippines 04.jpg|thumb|Pater na manok ng mga Maranao na may palapa at kuning mula sa [[Bukidnon]]]] Tinatawag na ''kagikit'' ang karne o isda sa pagkaing ito. Karaniwan ito ay hinimay-himay na baka o manok. Kahawig ang pagluluto nito sa [[adobo]] (ngunit walang suka). Pinapakuluan muna ito hanggang lumambot, tapos pinapalamig bago himayin. [[Gisa|Ginigisa]] ang mga bawang at sibuyas at idinaragdag ang hinimay na karne kapag naaaninag na ang mga sibuyas. Nilalagyan ito ng [[toyo]] (o sarsa ng talaba), [[paminta]], at [[asin]] ayon sa kagustuhan at pinapasimer ang mga ito hanggang sumingaw. Maaari rin itong dagdagan ng palapa o masang sili, dahil halos palaging maanghang ang mga pagkain ng mga Pilipinong Muslim.<ref name="pna">{{cite news |last1=Punzalan |first1=Noel |date=Disyembre 20, 2017 |title=Pastil: Maguindanaon food on Christmas |language=en |trans-title=Pastil: Pagkaing Magindanawon sa Pasko |work=Philippine News Agency |publisher=Republic of the Philippines |url=http://www.pna.gov.ph/articles/1019321 |access-date=Disyembre 14, 2018}}</ref><ref name="rjfb">{{cite web |date=Hulyo 19, 2016 |title=Pastil Recipe (Native Maguindanaon Delicacy) |trans-title=Resipi ng Pastil (Katutubong Delikasing Magindanawon) |url=https://reabaijohyrish.wordpress.com/2016/07/19/pastil-recipe-native-maguindanaon-delicacy/ |access-date=Disyembre 14, 2018 |website=Reabai Johyrish Food Blog |language=en}}</ref><ref name="Mamasainged">{{cite web |last1=Mamasainged |first1=Datu Norhamidin Dilangalen |title=PATER: A taste of Maranao delicacy |trans-title=PATER: Isang tikim ng delikasing Maranaw |url=https://xudevcomblog.wordpress.com/2017/10/13/621/ |access-date=8 Hulyo 2023 |website=Development Communication Xavier University |language=en}}</ref> Maaari ring sahugan ito ng hinimay na [[hito]]; kadalasan ''katipa'' (''clarias batrachus'') o ''[[Channa striata|dalag]]'' (''channa striata'') na hinaluan ng [[buko]].<ref name="mindanaw"/><ref name="Melendres">{{cite news |last1=Melendres |first1=Arianne Joy |last2=Pontejos |first2=Laurence |date=6 Setyembre 2022 |title=Eat and go: Pastil unwraps the Moro food culture |language=en |trans-title= |work=The LaSallian |publisher=De La Salle University |url=https://thelasallian.com/2022/09/06/eat-and-go-pastil-unwraps-the-moro-food-culture/ |access-date=8 Hulyo 2023}}</ref><ref name="Mamasainged"/> Pagkaing [[halal]] ang pastil, kaya hindi inuulam ang baboy.<ref name="Mamasainged"/> Ibang pangalan ang ginagamit sa mga di-halal na baryasyon ng pastil, tulad ng binalot, upang maiwasan ang pagkalito at upang mapreserba ang tradisyon ng pastil. Hinahaluan ang kanin ng konting [[malagkit]] upang mapanatili ang hugis nito. Karaniwang pinapasingawan ito. Pinapalanta ang mga [[dahon ng saging]] sa ningas ng apoy para lumambot, pagkatapos pinapahiran ng mantika ang rabaw sa loob. Pagkatapos, inilalagay ang kanin sa mga dahon at hinuhugis ito na parang silindro. Ipinapatong sa ibabaw nitong kanin ang karne. Binabalutan ito ng mga dahon nang nakasukbit sa loob ang mga dulo.<ref name="cp">{{cite web |title=Maguindanao's Pastil: Adobo & Rice Wrapped in Banana Leaf |trans-title=Pastil ng Maguindanao: Adobo & Kanin na Nakabalot sa Dahon ng Saging |url=http://www.choosephilippines.com/go/local-flavors/3493/recipe-maguindanaoan-pastil |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180421054039/http://www.choosephilippines.com/go/local-flavors/3493/recipe-maguindanaoan-pastil |archive-date=Abril 21, 2018 |access-date=Disyembre 14, 2018 |website=Choose Philippines |language=en}}</ref><ref name="afc">{{cite web |title=Chicken Pastil |trans-title=Pastil na Manok |url=https://www.asianfoodchannel.com/en/recipes/sauteed-chicken-pastil |access-date=Disyembre 14, 2018 |website=Asian Food Channel |publisher=Discovery International |language=en}}</ref> Ang bersiyong Maranaw nitong pagkain, pater, ay karaniwang sinasahugan ng ''kuning'', kanin na niluto sa [[luyang-dilaw]] na nagpapadilaw sa itsura nito.<ref name="Mamasainged"/> Tradisyonal ang pagpapares ng pastil sa mga gulay na ibinabad sa [[Suka (pagkain)|suka]] bilang [[pamutat]], kagaya ng [[pipino]] o [[toge]], upang mabalanse ang alat ng kagikit. Maaari rin itong dagdagan ng nilagang itlog. Kadalasang sinasabayan ito sa [[kape]] or [[Sikulate (inumin)|sikulate]] sa almusal o sa [[merienda|meryenda]].<ref name="mindanaw"/><ref name="pfi"/><ref name="jtw">{{cite web |date=Oktubre 13, 2017 |title=Pastil of Zamboanga |trans-title=Pastil ng Zamboanga |url=https://jontotheworld.com/pastil-of-zamboanga/ |access-date=Disyembre 14, 2018 |website=Join The World Travel Blog |language=en }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Karaniwang ibinebenta ang pastil ng mga restawran at tindera sa kalye sa mga komunindad ng Muslim sa [[Mindanao]] at sa buong kapuluan, halimbawa, mayroong iilang restawran sa [[Heneral Santos]] na naghahain nito kasama ng mga pamutat, habang sa [[Taguig]], ibinebenta ito bilang murang meryenda.<ref name="pfi"/><ref name="mindanaw"/> Sa [[Lanao del Sur]], [[Lanao del Norte]], at [[Hilagang Mindanao]], tinatawag na "pateran" ang mga restawran o tindahan na dalubhasa sa pater, ang bersiyong Maranaw ng pastil.<ref name="Mamasainged"/> == Tingnan din == * [[Suman]] == Mga sanggunian == {{Reflist|45em}} [[Kategorya:Kanin]] [[Kategorya:Lutuing Pilipino]] ga3ty7p28byez9lxbqkzy69j00mqmap 0 329974 2200996 2183029 2026-04-03T07:50:49Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2200996 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Mie goreng|image=Mi Goreng GM.jpg|image_size=250px|caption=Mie goreng sa isang restoran sa [[Jakarta]]|alternate_name=Bakmi goreng, Mi goreng|country=[[Indonesya]]<ref name="Forshee">{{Cite book|last=Forshee|first=Jill|url=https://books.google.com/books?id=y0xVkgXZOfUC&dq=mie+goreng+indonesian+noodles&pg=PA131|title=Culture and Customs of Indonesia|trans-title=Kultura at Mga Kaugalian ng Indonesya|date=2006|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-33339-2|language=en}}</ref>|region=Buong bansa|creator=|course=Pangunahing pagkain|type=[[Pansit]]|served=Mainit|main_ingredient=Pinritong pansit na may manok, karne o hipon|variations=|calories=|other=}} Ang '''mie goreng''' ({{Lang-id|mi goreng}}; "pinritong pansit"<ref>{{Cite news |last=Guerin |first=Bill |date=23 Disyembre 2003 |title=World's top noodle maker loses its bite |language=en |publisher=[[Asia Times Online]] |url=http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/EL23Ae04.html |url-status=unfit |access-date=22 Agosto 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040215023349/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/EL23Ae04.html |archive-date=15 Pebrero 2004}}</ref>), kilala rin bilang '''bakmi goreng''',<ref name="CNN40-Indonesia">{{Cite news |last=Sara Schonhardt |date=25 Pebrero 2016 |title=40 Indonesian foods we can't live without |language=en |work=CNN |url=http://edition.cnn.com/2016/02/24/foodanddrink/40-indonesian-foods/ |access-date=25 Hulyo 2024 |archive-date=6 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170406201321/http://edition.cnn.com/2016/02/24/foodanddrink/40-indonesian-foods/ |url-status=dead }}</ref> ay isang piniritong pansit mula sa [[Lutuing Indones|Indonesya]]. Sinasangkapan ito ng manipis at dilaw na [[Nudels|pansit]] na pinrito sa mantika kasabay ng [[bawang]], [[sibuyas]] o lasuna, pritong [[hipon]], [[Manok (pagkain)|manok]], [[Baka (pagkain)|baka]], o hiniwang bakso (bola-bola), sili, [[petsay]], [[repolyo]], [[kamatis]], [[Itlog (pagkain)|itlog]], at iba pang gulay. Laganap sa Indonesya, ibinebenta ito ng mga nagtitinda ng pagkain mula sa mga ''[[warung]]'' sa kalye hanggang sa mga mamahaling restoran. ==Kasaysayan== [[Talaksan:Masak mie goreng jawa1.jpg|thumb|upright|left|Paggigisa ng ''mi goreng Jawa'' sa wok]] Sa Indonesya, kung saan isa sa mga pinakalaganap na pagkaing simple ang mi goreng, inuugnay ang pinagmulan ng pagkain sa lutuing Tsinong Indones.<ref name="Forshee"/> Halata ang [[Lutuing Tsino|impluwensiyang Tsino]] sa [[pagkaing Indones]] tulad ng ''bakmi'', ''mi ayam'', ''pangsit'', ''bakso'', ''[[lumpia]]'', ''kwetiau goreng'', at ''mi goreng''.<ref>{{cite book |author=Heinz Von Holzen |url=https://books.google.com/books?id=pRuiBQAAQBAJ&dq=Kwetiau+Goreng&pg=PA15 |title=A New Approach to Indonesian Cooking |date= |publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd |year=2014 |isbn=9789814634953 |page=15 |language=en |trans-title=Isang Bagong Paraan sa Lutong Indones}}</ref> Hinango ang putahe mula sa Tsinong ''chow mein'' at pinaniniwalaang ipinakilala ng mga imigranteng Tsino sa Indonesya. Kahit naimpluwensiyahan ito ng lutuing Tsino, Indones na Indones ang lasa nitong pagkain at naging bahagi na ng [[Indonesian cuisine|lutuing Indones]],<ref name="50 Indonesian Food">{{Cite web|url=https://migrationology.com/indonesian-food/|title=Indonesian Food: 50 of the Best Dishes You Should Eat|date=2016-05-22|website=Migrationology|language=en|access-date=2020-02-16}}</ref> sa, bilang halimbawa, paglalagay ng [[kecap manis|''kecap manis'']] na nagpapaamis nang kaunti,<ref>{{cite web | title=Mie goreng | author=Janelle Bloom | date=August 2001 | url=https://www.taste.com.au/recipes/mie-goreng/15f38b4b-bb2c-44cf-b71d-373871470de9 | publisher=Taste.com.au Australian Good Taste}}</ref> isang budbod ng pinritong lasuna, at maanghang na ''[[Sambal (sarsa)|sambal]]''. Iniiwasan ang [[Baboy (pagkain)|baboy]] at ang mantika nito at sa halip isinasahog ang hipon, manok, o baka para sa karamihan na [[Muslim]]. ==Paghahanda== Ayon sa tradisyon, ang ''mi goreng'' ay gawa sa ''bakmi'' (dilaw na pansit de-trigo) na ginisa kasabay ng hiniwang lasuna, [[sibuyas]], a[[Bawang|t bawang]], [[toyo]], [[Itlog (pagkain)|itlog]], gulay, [[Manok (pagkain)|manok]], [[karne]], o [[pagkaing-dagat]]. Subalit maaaring sangkapin ng mga ibang bersiyon ang pinatuyong [[Pansit de-instant|pansit agaran]] sa halip ng sariwang bakmi. Isang karaniwang gawain sa Indonesya ang paglalagay ng panimpla ng agarang pansit, pati mga itlog at gulay. Sa awtentikong ''mi goreng'', sariwang sangkap at espesya ang ginagamit; ngunit maaaring gamitin ang pang-agarang masang sili sa bote kung magiging praktikal.<ref>{{cite web |date=9 Agosto 2010 |title=Indonesian Fried Noodles (Mie Goreng) |trans-title=Pritong Pansit ng Indonesya (Mie Goreng) |url=http://rasamalaysia.com/mie-goreng-indonesian-fried-noodles/ |work=Rasa Malaysia |language=en}}</ref> Kadalasan, ang resipi nito na hindi pabagu-bago ay nagiging basehan para sa mga ibang putahe. Halimbawa, nabubuo ang ''bihun goreng'' kung pinalitan ang ''bakmi'' ng ''bihun'' ([[bihon]]) habang sa ''kwetiau goreng'', ''kwetiau'' ang ginagamit na pansit. ===Mga baryasyon=== [[File:Aceh fried noodles.JPG|thumb|right|''Mi goreng Aceh'']] Sa Indonesya, karaniwang ipinapangalan ang mga baryante ng ''mi goreng'' sa mga sahog nito, habang ipinapangalan ang iba sa pinagmulang rehiyon. * '''Mi goreng ayam''' o ang karaniwang '''mi goreng''' na nagsasangkap ng manok, at karaniwang sinasahugan ng lasuna, bawang, sibuyas, ''kecap manis'', itlog, at gulay * '''Mi goreng ayam penyet''' na isang uri na pinapatungan ng ''ayam penyet'', winasak na pritong manok na may sambal * '''Mi goreng sapi''' na kahawig ng tradisyonal na ''mie goreng'', ngunit nagsasangkap naman ng [[baka]] * '''Mi goreng kambing''' na nagsasangkap ng [[kambing]] o [[tupa]] * '''Mi goreng kerang''', isang espesyalidad ng [[Batam]] na nagsasangkap ng [[litob]]<ref>{{cite web |title=8 Rumah Makan Mie Goreng Kerang Favorit di Batam |url=https://menukuliner.net/katalog/mie-goreng-kerang-di-batam |access-date=25 Abril 2024 |website=menukuliner.net |language=Indonesian}}</ref> * '''Mi goreng udang''' na nagsasangkap ng [[hipon]] * '''Mi goreng seafood''' na nagsasangkap ng mga iba't ibang [[pagkaing-dagat]] tulad ng isda, [[pusit]], at hipon * '''Mi goreng Aceh''' isang baryante ng ''mi goreng'' mula sa lalawigan ng [[Aceh]] na nagsasangkap ng mas makapal na pansit na malaispageti sa isang maanghang at [[Kari|malakari]] na sarsa.<ref>{{cite web |title=Mie Aceh Recipe |trans-title=Resipi ng Mie Aceh |url=http://www.indonesian-recipes.com/indonesian-food/mie-aceh-recipe/ |work=Indonesian Recipes |language=en}}</ref> * '''Mi goreng Jawa''' mula sa [[Gitnang Java]] na nagsasangkap ng ''kecap manis'', itlog, manok, at gulay. Kadalasan itong ibinebenta kasama ng ''mi rebus'' (lit. "pinakuluang pansit") o ''mi Jawa'' sa mga restoran, ''[[warung]],'' o ng mga naglalako<ref>{{cite web | title = Mie Goreng Jawa | work = Tasty Indonesian Food | url = http://tasty-indonesian-food.com/indonesian-food-recipes/rice-and-noodle/mie-goreng-jawa/}}</ref> * '''Mi goreng tek-tek''' na tumutukoy sa ''mi goreng'' na ibinebenta ng mga naglalako na nagkakalantog ng wok na may tunog na "tek tek" upang ipahayag ang kanilang mga paninda. Karaniwan ito sa Jakarta at ilang malalaking lungsod sa Java, kung saan karaniwang ibinebenta ito ng mga naglalako kasama ng ''[[nasi goreng]]'' (sinangag) at ''mi rebus'' mula sa kanilang mga kariton. * '''Mi goreng dhog-dhog''' na kilala rin bilang '''Mi goreng Surabaya''' mula sa lungsod ng [[Surabaya]]. Tumutukoy ang pangalan sa naglalako na nagbebenta ng ''mi goreng Surabaya'' na gumagamit ng malaking de-kahoy na ''slit drum'' upang ianunsiyo ang kanyang presensiya sa kapitbahayan na nagtutunog ng "dhog-dhog".<ref>{{cite web |author=Rinny Ermiyanti Yasin |date=1 Pebrero 2012 |title=Diferensiasi: Antara Tek-tek dengan Dhog-dhog |url=http://ekonomi.kompasiana.com/wirausaha/2012/02/01/diferensiasi-antara-tek-tek-dengan-dhog-dhog/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711230543/http://ekonomi.kompasiana.com/wirausaha/2012/02/01/diferensiasi-antara-tek-tek-dengan-dhog-dhog/ |archive-date=11 Hulyo 2012 |access-date=3 Hunyo 2012 |publisher=Kompasiana |language=id}}</ref> [[Talaksan:Indomie Mie Goreng Iga Penyet 2.JPG|thumb|upright|Agarang bersiyon ng ''mie goreng'']] * '''Indomie Mi goreng''', ang [[Pansit de-instant|agarang]] bersiyon ng ''mi goreng'', sikat ang Indomie Mi goreng sa Indonesya at iba pang bansa, tulad ng [[Olanda]], [[Niherya]], [[Australya]], [[Nuweba Selandiya]], [[Estados Unidos]], at iilang bansa sa Gitnang Silangan.<ref>{{cite web | title = Indomie Goreng | work = Indomie | url = http://www.indomie.com/Product/Category/1 | language = id | access-date = 2017-03-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170429062437/http://www.indomie.com/Product/Category/1 | archive-date = 2017-04-29 | url-status = dead }}</ref> Inimbento ang Indoemie mie goreng ni Nunuk Nuraini.<ref>{{cite news |last1= |first1= |date=January 29, 2021 |title=Indomie: Creator of cult favourite 'mi goreng' instant noodle dies |language=en |trans-title=Indomie: Namatay ang naglikha ng ''cult favorite'' na 'mi goreng' na agarang pansit |publisher=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55851053 |accessdate=June 2, 2024}}</ref> Subalit hindi ''goreng'' ([[gisado]]) itong agarang bersiyon, ngunit pinapakuluan at tinitimplahan matapos alisin ang tubig na pampakulo. Gayunpaman, sinisikap nitong maihawig ang tunay na ''mi goreng'' sa pagdagdag ng ''kecap manis'' at malutong na pritong lasuna. Karaniwan itong maihahanap sa mga ''[[warung]]'' na nagbebenta ng mga agarang pansit, inihaw na sanwits, at maiinit na inumin sa mga urbanong lugar sa Indonesya. May hilig ang mga Indones na tawagin ang mga kahawig na dayuhang pagkain bilang ''mi goreng'', halimbawa sa Indonesya, kadalasang ''mi goreng Cina'' ang tawag sa ''chow mein'' at ''mi goreng Jepang'' ang tawag sa ''yakisoba''. === Galeriya === <gallery class="center" perrow="5"> Talaksan:Mi goreng tek-tek.JPG|''Mi goreng tek-tek'' na ibinenta ng isang maglalako Talaksan:Mi goreng.JPG|''Mi goreng'' na may manok at hipon sa Jakarta Talaksan:Mie goreng.jpg|''Mi goreng udang'' na may hipon Talaksan:Mie goreng kecap.jpg|''Mi goreng Jawa'', istilong Habanes na tinimplahan ng ''[[kecap manis|kecap]]'' Talaksan:Mie Aceh.jpg|''Mi goreng Aceh'' Talaksan:Mie Goreng in Bali.jpg|''Mi goreng Bali'' Talaksan:Mi goreng, Bandung.JPG|''Mi goreng'' na inihain bilang bahagi ng pang-almusal na bupey sa isang otel Talaksan:Nasi Goreng Mix Breakfast Savoy Homann Hotel.JPG|Kombo ng ''mi goreng'' at ''nasi goreng'', isang pang-almusal na bupey sa otel </gallery> == Mga sanggunian == {{reflist|30em}} [[Kategorya:Lutuing Indones]] [[Kategorya:Pagkaing kalye]] 4r6ujhe9wldw0ervigyyd93vg28d1re 0 331141 2200860 2151693 2026-04-03T01:09:25Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil walang sapat na impornasyon sa matagal na panahon 2200860 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[MBC Media Group]] draeqfnckkml5jeaalphdx1fx9vnx7l 0 333256 2200995 2151696 2026-04-03T07:49:38Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2200995 wikitext text/x-wiki {{Wika ng pamagat|kr}} {{Infobox Korean name|image=Talaksan:Korean.culture-Jesa-01.jpg|caption=|hangul=제사|hanja=祭祀|rr=jesa|mr=chesa|title='''Jesa'''}} Ang '''''jesa''''' ({{Korean|hangul=제사|hanja=祭{{!}}祀}}) ay isang seremonya na karaniwang isinasagawa sa [[Korea]]. Nagsisilbi ang ''jesa'' bilang memoryal sa mga ninuno ng mga kalahok.<ref>{{Cite web |title=National Folk Museum of Korea - 영어 > Collection > Folk story > Traditional Rites and Rituals > What is Jesa (Ancestral Rite)? |trans-title=Pambansang Museong Pambayan ng Korea - 영어 > Koleksiyon > Kuwentong pambayan > Mga Tradisyonal na Seremonya at Ritwal > Ano ang Jesa (Seremonyang Pangninuno)? |url=https://www.nfm.go.kr/english/subIndex/1049.do |access-date=2023-02-13 |website=www.nfm.go.kr |language=en}}</ref> Karaniwang ginaganap ang ''jesa'' sa anibersaryo ng kamatayan ng ninuno. Isinasagawa ng karamihan ng mga [[Katolisismo sa Timog Korea|Katoliko]], Budista at walang pananalig ang mga ritong pangninuno, bagaman hindi isinasagawa ng mga [[Protestante]].<ref name="park">{{Cite book |last=Park |first=Chang-Won |url=https://archive.org/details/culturalblending00park |title=Cultural Blending in Korean Death Rites |date=10 Hunyo 2010 |publisher=Continuum International Publishing Group |isbn=978-1-4411-1749-6 |pages=[https://archive.org/details/culturalblending00park/page/n26 12]–13 |language=en |trans-title=Paghahalo ng Kultura sa mga Seremonyang Pangkamatayan ng Korea |url-access=limited}}</ref> Mula sa pinagmulan nito, pumormal ang ''jesa'' habang umunlad ang sibilisasyon ng tao, na siyang itinatawag na ''mga ritwal'' sa [[Confucianismo]].<ref>[http://www.yonhapnews.co.kr/bulletin/2015/05/04/0200000000AKR20150504059400005.HTML?input=1195m 하늘을 제사한 환구단 병풍과 제기 공개 2015-05-04]</ref> Noong 1939, inalis ang pagbabawal ng Katoliko sa mga pangninunong ritwal, nang pormal na kinilala ni [[Papa Pio XII]] ang mga ritong pangninuno bilang gawaing sibil.<ref name="park"/> Maraming mga Kristiyanong Koreano, lalo na ang mga Protestante, ay hindi na nagsasagawa nitong rito at iniiwasan ito sa lokal at sa ibang bansa.<ref name="suh">{{citation |last=Suh |first=Sharon A. |title=Being Buddhist in a Christian World: Gender and Community in a Korean American Temple |pages=49 |year=2004 |trans-title=Pagiging Budista sa Mundong Kristiyano: Kasarian at Komunidad sa isang Templong Koreano-Amerikano |publisher=Limbagan ng Unibersidad ng Washington |language=en |isbn=0-295-98378-7}}</ref><ref>{{cite book |last=Kwon |first=Okyun |title=Buddhist and protestant Korean immigrants: religious beliefs and socioeconomic aspects of life |publisher=LFB Scholarly Publishing LLC |year=2003 |isbn=978-1-931202-65-7 |pages=137–138 |language=en |trans-title=Budista at protestanteng imigranteng Koreano: mga paniniwala sa relihiyon at sosyo-ekonomikong aspeto ng buhay}}</ref> == Mga uri ng ritwal == Tipikal na nakahati ang mga ritong pangninuno sa 3 kategorya:<ref>{{cite journal |last=Bae |first=Choon Sup |date=Agosto 2007 |title=The Challenge of Ancestor Worship in Korea |trans-title=Ang Hamon ng Pagsamba sa Ninuno sa Korea |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-05272008-141650/unrestricted/03chapter4.pdf |journal=Unibersidad ng Pretoria |language=en |publisher=Unibersidad ng Pretoria}}</ref> #{{Transliteration|ko|Charye}} ({{lang|ko|차례}}, 茶禮) – mga ritwal ng tsaa na idinaraos nang 4 na beses sa isang taon sa mga pangunahing pista (Bagong Taon ng mga Koreano, ''Chuseok'') #{{Transliteration|ko|Gije}} ({{lang|ko|기제}}, 忌祭, tinatawag ding ''gijesa'') – mga rito sa sambahayan na idinaraos sa gabi bago o umaga ng anibersaryo ng kamatayan ng ninuno (기일, 忌日). #{{Transliteration|ko|Sije}} ({{lang|ko|시제}}, 時祭; tinatawag ding 사시제 o 四時祭) – mga pana-panahong rito na idinaraos para sa mga ninuno na may agwat na 5 o higit pang henerasyon (tipikal na idinaraos taun-taon sa ikasampung lunar na buwan) ==Pagganap== [[Talaksan:Korean ancestor veneration-Jesa-02.jpg|thumb|''Jesasang'' (lamesang pang-''jesa'')]] Upang maisagawa ang mga ritwal na pangninuno, naghahanda ang pamilya sa bahay ng panganay na lalaki ng maraming uri ng pagkain at inumin tulad ng [[bino]], sinabawang taro, [[Baka (pagkain)|baka]], [[fish|isda]], tatlong [[gulay]] na may magkakaibang kulay, maraming uri ng [[prutas]], at songpyeon ([[kakanin]]), lalo na ang mga pinaboran ng pumanaw.<ref name="suh"/> Ang ''shinwi'' (신위, 神位) o lapida, na sumisimbolo sa espirituwal na presensiya ng ninuno, ay nakalagay sa gitna ng lamesa.<ref name="howto">{{cite web |date=19 Setyembre 2010 |title=How to Hold Jesa |trans-title=Paano Mag-jesa |url=http://askakorean.blogspot.com/2010/09/how-to-hold-jesa.html |access-date=24 Pebrero 2012 |language=en}}</ref> Sa modernong panahon, maaaring isagawa itong mga rito ng babaeng anak o nakababatang anak ng lalaki sa pamilya. Pagkalipas ng hatinggabi o sa gabi bago ang anibersaryo ng kamatayan ng isang ninuno, inihahanda ng mga inapo ang dambana, na may tabing na papel na nakaharap sa hilaga at pagkaing inilatag sa mesang binarnisan tulad ng sumusunod: kanin, karne, at puting prutas sa kanluran, sabaw, isda, at pulang prutas sa silangan; na may prutas sa unang hanay, karne at isda sa ikalawa, gulay sa ikatlo, at kanin at sabaw sa huli.<ref name="courtney">{{cite book |last=Courtney |first=Charles |title=East wind: Taoist and cosmological implications of Christian theology |author2=Jung Young Lee |publisher=University Press of America |year=1997 |isbn=978-0-7618-0861-9 |language=en |trans-title=Silangang hangin: Mga implikasyong taoista at kosmolohiko ng teolohiyang Kristiyano}}</ref><ref>Ang itinakdang pamamaraan sa [[Hanja]] ay tulad ng sumusunod: 飯西羹東， 紅東白西， 魚東肉西，頭東尾西。 (반서갱동， 홍동백서， 어동육서，두동미서). [http://www.kscn.co.kr/05/1.asp] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120803070738/http://www.kscn.co.kr/05/1.asp|date=2012-08-03}}</ref> Sinusundan ang ganitong sekwensiya sa isang tipikal na rito:<ref name="courtney"/> #{{Transliteration|ko|Kangshin}} ({{lang|ko|강신}}, 降神) – Ilang ritwal na pagbati ang tatawag sa mga espiritu. #{{Transliteration|ko|Choheon}} ({{lang|ko|초헌}}, 初獻, "unang alay") – Ang pinakamatandang lalaking inapo ang unang mag-aalay ng alak-bigas, na susundan naman ng kanyang asawa. Sa dulo ng unang ritwal na pag-aalay, magpapakita ang panganay ng kanyang paggalang sa pamamagitan ng dalawang yuko. Magyuyuko naman nang apat na beses ang asawa. #{{Transliteration|ko|Aheon}} ({{lang|ko|아헌}}, 亞獻, "ikalawang alay") – Mag-aalay rin ng alak ang pangalawang pinakamatandang lalaking inapo (karaniwan, ang mga susunod na panganay na lalaki o manugang). #{{Transliteration|ko|Jongheon}} ({{lang|ko|종헌}}, 終獻, "huling alay") – Mag-aalay rin ng alak ang ikaltlong pinakamatandang lalaking inapo (karaniwan, ang mga susunod na panganay na lalaki o manugang). Magpapatuloy ang mga pag-aalay hanggang walang matira na lalaking inapo na may mataas na ranggo. #{{Transliteration|ko|Sapsi}} ({{lang|ko|삽시}}, 揷匙, "pagpasok ng kutsara") – Ihahain ang ulam ng pinakamatandang lalaking inapo, sa lapida, sa pagdikit ng kutsara sa gitna ng mangkok ng kanin. #{{Transliteration|ko|Yushik}} ({{lang|ko|유식}}, 侑食, "hinimok na kainan") – Tatanggapin ng mga ninuo ang mga handog at makikibahagi sa kainan. Upang mangyari ito, ang mga kalahok ay aalis ng silid, na tinatawag na ''{{Transliteration|ko|hapmun}}'' ({{lang|ko|합문}}, 闔門). Pagkatapos, sa ''{{Transliteration|ko|gyemun}}'' ({{lang|ko|계문}}, 啓門) – babalik ang mga kalahok sa silid, pagkatapos ng ilang minuto. Isesenyas ito ng pinakamatandang lalaking inapo gamit ang dalawang pagtikhim. #{{Transliteration|ko|Heonda}} ({{lang|ko|헌다}}, 獻茶, "pag-aalay ng tsaa") – Iaalay sa mga ninuno ang tsaang gawa sa binusang bigas. #{{Transliteration|ko|Cheolsang}} ({{lang|ko|철상}}, 撤床, "pagtanggal ng lamesa") – Yuyuko nang dalawang beses ang lahat ng kalahok sa seremonya at paalisin ang mga espiritu hanggang sa susunod na taon. Lilinisin ang lamesa na may inialay na pagkain at alak, at susunugin ang isinulat na dasal na binigkas noong seremonya. #{{Transliteration|ko|Eumbok}} ({{lang|ko|음복}}, 飮福, "biyaya sa pag-inom") – Hahatiin ng mga kalahok ang haing handog at makikibahagi sa piging. Ang pagkokonsumo ng ritwal na pagkain at alak ay itinuturing na mahalagang bahagi ng seremonya, dahil sumisimbolo ito sa pagtanggap ng mga biyayang ipinagkaloob sa pamilya. Ang pagkain sa altar ay maaaring ipamahagi sa mga kapitbahay at kaibigan sa ritong Budista na tinatawag na ''shishik'', na siyang isang anyo ng paggawa ng merito na, kasama ang pagbabasa ng sutra at pagbigkas ng mga turo ni Buddha, ay nagpapabilis sa pagpasok ng pumanaw na espiritu sa Sukhavati.<ref name="suh"/> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Ritwal]] [[Kategorya:Antropolohiyang kultural]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Koreano]] 2714w65bkskxqlr1a47d9mgexdk762a 0 334232 2200994 2160501 2026-04-03T07:48:52Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2200994 wikitext text/x-wiki {{Italic title}} {{Infobox food|name=''Kelaguen''|image=Kelaguen 1534 (14529937155).jpg|image_size=230px|caption=''Kelaguen'' na may ''titiyas''|alternate_name=|country=[[Kapuluang Mariana]]|region=|creator=|course=|served=|main_ingredient=Pang-atsarang babad na gawa sa katas ng limon, sariwang [[niyog]], tanduyong, asin at maanghang na [[sili]]|variations=|calories=|similar_dish=Kilawin, [[kinilaw]], '''ota 'ika'', ''hinava'', ''poke'', ''[[ceviche]]''|other=}} Ang '''''kelaguen''''' ay isang putaheng Tsamoro mula sa [[Kapuluang Mariana]] na pinapamutat o inuulam. Katulad ng [[Ceviche|''ceviche'']], ang atsarang babad na gawa sa [[Lemon|katas ng limon]], sariwang [[Buko|niyog]], tanduyong, asin at maanghang na [[Sili (bunga)|sili]] o ''donni''' para iatsara ang nilutong [[Manok (pagkain)|manok]], hilaw na [[hipon]], [[isda]] o karne o atay ng [[Baka (pagkain)|baka]]. Maliban sa nilutong manok, ang hilaw na hipon, isda, o karne ng baka ay 'niluluto' ng mga asido sa pinagbabaran imbes na ng init. Inihahain ito nang malamig o nasa temperatura ng silid, at kinakain nang ganoon lang, sa ibabaw ng [[kanin]], o nakabalot sa mainit na tortilyang mais o harina (o sa bersiyong Tsamoro nito, ang ''titiyas'').<ref name="annie">{{Cite web |date=29 Hulyo 2013 |title=Chicken Kelaguen & Flour Titiyas |trans-title=Kelaguen na Manok & De-harinang Titiyas |url=http://www.annieschamorrokitchen.com/chicken-kelaguen-flour-titiyas/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226222120/http://www.annieschamorrokitchen.com/chicken-kelaguen-flour-titiyas/ |archive-date=26 Disyembre 2016 |access-date=16 Enero 2017 |publisher=Annie's Chamorro Kitchen |language=en}}</ref><ref name="jw">{{Cite web |date=20 Hunyo 2011 |title=Exploring Chamorro Cuisine |trans-title=Paggalugad sa Lutuing Tsamoro |url=http://justwandering.org/2011/destination/guam/exploring-chamorro-cuisine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160608190616/http://justwandering.org/2011/destination/guam/exploring-chamorro-cuisine/ |archive-date=8 Hunyo 2016 |access-date=16 Enero 2017 |publisher=Just Wandering}}</ref> Hinango ang ''kelaguen'' mula sa [[Pilipinas|Pilipinong]] [[kilawin]]. Ipinakilala ito ng mga Pilipinong nanirahan sa Marianas noong panahong bahagi pa ng [[Silangang Indiyas ng Espanya]] ang parehong Marianas at Pilipinas. Gayunman, nagkaroon ng sariling pagkakakilanlan ang k''elaguen'' dahil sa mga impluwensiyang [[Amerikang Latino|Latino-Amerikano]], gaya ng paggamit ng tortilya.<ref name="annie"/><ref name="jw"/> == Mga sanggunian == {{Reflist}} iu9wvaheuu3nstf6kf15q80nqhcjg2p 0 335228 2200914 2187897 2026-04-03T05:08:22Z Ivan P. Clarin 84769 2200914 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Kiko''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * Bagyong Kiko (2001) - ang bagyong ''Nari'' ay isang malakas na bagyo tumama sa [[Taiwan]]. * Bagyong Kiko (2005) - ang bagyong ''Khanun'' ay isang malakas na bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]]. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2009|Bagyong Kiko (2009)]] - ang bagyong ''Morakot'' ay isang tropikal bagyo sa Dagat Pilipinas. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2013|Bagyong Kiko (2013)]] - ang bagyong ''Mangkhut'', ay isang malubhang bagyo sa Dagat Luzon. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2017|Bagyong Kiko (2017)]] - ang bagyong ''Guchol'' ay isang bagyo sa [[Dagat Pilipinas]]. * [[Bagyong Kiko (2021)]] - ang bagyong ''Chanthu'' ay isang malakas na bagyong tumama sa [[Batanes]]. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|Bagyong Kiko (2025)]] - ang bagyong ''Peipah'' ay isang bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]]. * {{tcname unused|Bagyong Kiko (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Jacinto|Jacinto]]|title=Pacific typhoon season names|years=''Kiko''|after=[[Bagyong Lannie (paglilinaw)|Lannie]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Kiko}} {{paglilinaw}} bf1qqfl512lc6b70xqrb8ypcmpoqdzp 0 335229 2200913 2189662 2026-04-03T05:07:47Z Ivan P. Clarin 84769 2200913 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Lannie''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * Bagyong Lannie (2017) - ang bagyong ''Talim'' ay isang malakas na bagyo sa [[Silangang Dagat Tsina]]. * [[Bagyong Lannie (2021)]] - ang bagyong ''Lionrock'' ay isang bagyo sa [[Dagat Timog Tsina]]. * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|Bagyong Lannie (2025)]] - ang bagyong ''Tapah'' ay isang bagyo sa [[Dagat Timog Tsina]]. * {{tcname unused|Bagyong Lannie (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Kiko (paglilinaw)|Kiko]]|title=Pacific typhoon season names|years=''Lannie''|after={{tcname unused|Magyawan}}}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Lannie}} {{paglilinaw}} n2tzh5l81lw34ajrjx1kh6ytlf7g9ce 0 335230 2200946 2170454 2026-04-03T05:32:21Z Ivan P. Clarin 84769 Removed redirect to [[Bagyong Samuel (2018)]] 2200946 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Samuel''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. Sa Pilipinas ay isang puting [[bulaklak]]. * [[Bagyong Samuel (2018)]] - ay isang bagyo na may internasyonal na pangalang Usagi. * {{tcname unused|Samuel (2022)}} - {{grey|N/A}} * [[Bagyong Samuel (2026)]] - {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Rosal|Rosal]]|title=Kapalitan|years=Rosal|after=[[Bagyong Tomas|Tomas]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Samuel}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} 1hwvkzgzti0zeb25z61ia4lvajf2q7p 2200947 2200946 2026-04-03T05:32:43Z Ivan P. Clarin 84769 2200947 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Samuel''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. Sa Pilipinas ay isang karaniwang pangalang lalaki. * [[Bagyong Samuel (2018)]] - ay isang bagyo na may internasyonal na pangalang Usagi. * {{tcname unused|Samuel (2022)}} - {{grey|N/A}} * [[Bagyong Samuel (2026)]] - {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Rosal|Rosal]]|title=Kapalitan|years=Rosal|after=[[Bagyong Tomas|Tomas]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Samuel}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} 2x6kdjo2yhy4i5sy5zqgva8owcgikij 2200948 2200947 2026-04-03T05:32:58Z Ivan P. Clarin 84769 2200948 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Samuel''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. Sa Pilipinas ay isang karaniwang pangalang lalaki. * [[Bagyong Samuel (2018)]] - ay isang bagyo na may internasyonal na pangalang Usagi. * {{tcname unused|Samuel (2022)}} - {{grey|N/A}} * [[Bagyong Samuel (2026)]] - {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Rosal|Rosal]]|title=Kapalitan|years=Samuel|after=[[Bagyong Tomas|Tomas]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Samuel}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} 9b12rzsginmner663o5nzieklytpq8l 0 335352 2200993 2171727 2026-04-03T07:47:53Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2200993 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = Birria | image = Plato de birria.jpg | image_size = 250px | caption = Birria na inihain kasama ng mga pampalasa | alternate_name = | country = [[Mehiko]] | region = Kanlurang Mehiko, [[Jalisco]] | creator = | course = | type = Nilaga | served = | main_ingredient = Karne (karaniwang kambing o [[baka]]), pinatuyong sili | variations = | calories = | other = }} Ang '''birria''' ay isang rehiyonal na baryasyon ng ''barbacoa'' mula sa kanlurang bahagi ng Mehiko, na karaniwang gawa sa karne ng kambing, [[Baka (pagkain)|baka]] o tupa.<ref>{{Cite book |last=Velazquez de Leon |first=Josefina |url=https://books.google.com/books?id=FTIZAAAAIAAJ&q=birria |title=Platillos Regionales de la República Mexicana |date=1946 |publisher=Ediciones J. Velázquez de León |location=Mexico |page=200 |language=es |access-date=3 Mayo 2024}}</ref><ref>{{Cite book |last=Brambila Pelayo |first=Alberto M. |url=https://books.google.com/books?id=BxRQAAAAMAAJ&q=birria+barbacoa |title=Lenguaje Popular en Jalisco |date=1957 |publisher=Editorial Brambila |location=Guadalajara |page=28 |language=es |access-date=3 Mayo 2024}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sánchez García |first=Julio |url=https://books.google.com/books?id=vzrgAAAAMAAJ&q=birria+barbacoa |title=Calendario folklórico de fiestas en la República Mexicana |date=1956 |publisher=Editorial Porrúa |location=Mexico |page=264 |language=es |access-date=3 Mayo 2024}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Rodríguez Rivera |first=Virginia |date=1943 |title=Cartas de Achimarre |url=http://www.jstor.org/stable/30205464 |journal=Revista Hispánica Moderna |language=es |volume=9 |issue=4 |page=368 |jstor=30205464 |access-date=3 Mayo 2024}}</ref><ref>{{Cite book |last=Gómez Gutiérrez |first=Mariano |url=https://books.google.com/books?id=zdcSAAAAYAAJ&q=birria+barbacoa |title=La vida que yo viví |date=1954 |publisher=Editorial Luz y Vida |location=Mexico |page=3 |language=es |access-date=3 Mayo 2024}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Bayless |first=Rick |date=1990 |title=On Cooking in Mexican Earth |trans-title=Ukol sa Pagluluto sa Lupang Mehikano |url=https://scholarworks.iu.edu/iuswrrest/api/core/bitstreams/d4e7cc59-0ce1-47cd-aea5-1ac4084243ba/content |journal=The Digest |language=en |volume=10 |page=6 |access-date=3 Mayo 2024}}</ref><ref>{{Cite book |last=Zuno Hernández |first=José Guadalupe |url=https://books.google.com/books?id=W0dZAAAAMAAJ&q=birria+barbacoa |title=Historia de la ironía plástica en Jalisco |date=1958 |publisher=J. Trinidad Chávez |location=Guadalajara |page=59 |language=es |access-date=3 Mayo 2024}}</ref> Ang karne ay ibinababad sa ''adobo'' na gawa sa suka, [[Sili (bunga)|pinatuyong sili]], [[bawang]], at [[yerba]] at [[pampalasa]] (kabilang ang [[komino]], dahon ng laurel, at tomilyo) bago lutuin sa sabaw na tinatawag na ''consomé''. Sa simula, ''ang birria'' ay isang panrehiyong katawagan sa sa estado ng [[Jalisco]] at mga karatig-lugar para sa mga karneng niluto o inihaw sa isang hukay o hurnong nakabaon sa lupa, na tinatawag namang ''barbacoa'' sa ibang bahagi ng Mehiko. Ngunit para sa maraming tao ngayon, lalo na sa Estados Unidos, ''ang birria'' ay itinuturing nang isang natatanging ulam. Kadalasan itong inihahain sa mga okasyong panselebrasyon tulad ng kasalan, [[binyagan]], at mga pista gaya ng Pasko at Paskuwa, maging sa mga burol. Nagkakaiba-iba ang paraan ng paghahanda, ngunit karaniwang sinasabay ito sa tortilyang mais, [[sibuyas]], [[unsoy]], at [[dayap]]. Inihahain din ang birria bilang palaman ng [[tako]].<ref name="Hernández">Rafael Hernández, "Birria," sa ''Celebrating Latino Folklore: An Encyclopedia of Cultural Traditions'' [Pagdiriwang sa Alamat ng Latino: Isang Ensiklopedya ng Kultural na mga Tradisyon] (sa wikang Ingles), Tomo 1 (2012, pat. María Herrera-Sobek).</ref><ref>{{Cite web |last1=Tamez |first1=Abraham |last2=Barreras |first2=Roxana |date=2021-02-26 |title=Birria: its successful ancestral secret recipe |trans-title=Birria: matagumpay na lihim na resipi ng mga ninuno |url=https://interesante.com/2021/02/birria-its-successful-ancestral-secret-recipe/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210802235440/https://interesante.com/2021/02/birria-its-successful-ancestral-secret-recipe/ |archive-date=2021-08-02 |access-date=2023-06-18 |website=interesante.com |language=en}}</ref> Ang mga restoran o kariton sa kalye na naghahain ng birria ay kilala bilang mga ''birrierías''<ref name=":0">{{Cite book |last=Herrera-Sobek |first=María |url=https://books.google.com/books?id=bDIwZ8BieWcC&dq=%22birria%22&pg=PA116 |title=Celebrating Latino Folklore: An Encyclopedia of Cultural Traditions |date=2012 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-0-313-34339-1 |language=en |trans-title=Pagdiriwang sa Alamat ng Latino: Isang Ensiklopedya ng Kultural na mga Tradisyon}}</ref> at matatagpuan sa buong Mehiko, lalo na sa [[Michoacán]] at Jalisco. Gayunpaman, may kani-kaniyang baryasyon ng putahe ang mga karatig na estado gaya ng [[Aguascalientes]], [[Zacatecas]], at [[Colima]].<ref name="Hernández"/><ref>{{Cite web |last=Rao |first=Tejal |date=2021-02-08 |title=The Birria Boom is Complicated but Simply Delicious |trans-title=Komplikado ang Kasikatan ng Birria, Pero Simpleng Masarap |url=https://www.nytimes.com/2021/02/08/dining/birria-recipes.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208211223/https://www.nytimes.com/2021/02/08/dining/birria-recipes.html |archive-date=2021-02-08 |access-date=2021-07-26 |website=The New York Times |language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Lutuing Mehikano]] igc67tpvjp4ypalnp4xhx3wh69r9rdl 0 335878 2200909 2187894 2026-04-03T05:02:19Z Ivan P. Clarin 84769 2200909 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Salome''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * Bagyong Salome (2017) - ay isang bagyo na may internasyonal na pangalang Haikui. * {{tcname unused|Bagyong Salome (2021)}} - {{grey|N/A}} * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|Bagyong Salome (2025)]] - ay isang mahinang bagyo sa [[Luzon]], [[Pilipinas]] * {{tcname unused|Bagyong Salome (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Ramil|Ramil]]|title=Kapalitan|years=Salome|after={{tcname unused|Tala}}}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Salome}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} d51fyqtfgggc1k0dmpkqvuu5h5bnidt 0 335879 2200907 2192381 2026-04-03T04:59:58Z Ivan P. Clarin 84769 2200907 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Wilma''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. *{{tcname unused|Bagyong Wilma (2001)}} - {{grey|N/A}} * {{tcname unused|Bagyong Wilma (2005)}} - {{grey|N/A}} * {{tcname unused|Bagyong Wilma (2009)}} - {{grey|N/A}} * [[Bagyong Wilma at BOB 05]] - ay isang mahinang bagyo na dumaan sa [[Kabisayaan]] noong ika Nobyembre 2013. *{{tcname unused|Bagyong Wilma (2017)}} - {{grey|N/A}} * {{tcname unused|Bagyong Wilma (2021)}} - {{grey|N/A}} * [[Bagyong Wilma (2025)]], 93W, 12a - ay isang mahinang bagyo sa [[Kabisayaan]], [[Timog Luzon]], [[Pilipinas]]. * {{tcname unused|Bagyong Wilma (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Verbena|Verbena]]|title=Pacific typhoon season names|years=Wilma|after=Yasmin}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Wilma}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} np2yp6tv8s53m8fdse7c33ks8nmh1rz 2200930 2200907 2026-04-03T05:18:37Z Ivan P. Clarin 84769 2200930 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Wilma''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. *{{tcname unused|Bagyong Wilma (2001)}} - {{grey|N/A}} * {{tcname unused|Bagyong Wilma (2005)}} - {{grey|N/A}} * {{tcname unused|Bagyong Wilma (2009)}} - {{grey|N/A}} * [[Bagyong Wilma at BOB 05]] - ay isang mahinang bagyo na dumaan sa [[Kabisayaan]] noong ika Nobyembre 2013. *{{tcname unused|Bagyong Wilma (2017)}} - {{grey|N/A}} * {{tcname unused|Bagyong Wilma (2021)}} - {{grey|N/A}} * [[Bagyong Wilma (2025)]], 93W, 12a - ay isang mahinang bagyo sa [[Kabisayaan]], [[Timog Luzon]], [[Pilipinas]]. * {{tcname unused|Bagyong Wilma (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Verbena|Verbena]]|title=Pacific typhoon season names|years=Wilma|after=[[Bagyong Yasmin|Yasmin]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Wilma}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} 0or1gg5849ejdc1u0gnk2db6zucqest 0 335880 2200905 2187900 2026-04-03T04:58:41Z Ivan P. Clarin 84769 2200905 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Zoraida''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * {{tcname unused|Bagyong Zoraida (2005)}} - {{grey|N/A}} * {{tcname unused|Bagyong Zoraida (2009)}} - {{grey|N/A}} * [[Bagyong Zoraida (2013)]] - ay isang mahinang bagyo na dumaan sa [[Mindanao]] noong ika Nobyembre 2013, na may internasyonal pangalan na Podul. *{{tcname unused|Bagyong Zoraida (2017)}} - {{grey|N/A}} * {{tcname unused|Bagyong Zoraida (2021)}} - {{grey|N/A}} * {{tcname unused|Bagyong Zoraida (2025)}} - {{grey|N/A}} * {{tcname unused|Bagyong Zoraida (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Yasmin|Yasmin]]|title=Pacific typhoon season names|years=Zoraida|after={{tcname unused|Ada}}}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Zoraida}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} brpzrc3lvsemacdyqtw07cl562k5znq 0 335896 2200943 2178405 2026-04-03T05:29:07Z Ivan P. Clarin 84769 2200943 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Rosal''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. Sa Pilipinas ay isang puting [[bulaklak]]. * [[Bagyong Rosal (2022)]] - ay isang mahinang bagyo sa [[Karagatang Pasipiko]] na pinangalanang Pakhar. * [[Bagyong Rosal (2026)]] - {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Queenie|Queenie]]|title=Kapalitan|years=Rosal|after=[[Bagyong Samuel|Samuel]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Rosal}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} 8v7d8469p5ahzrkbq343z2spg9wovuo 0 335897 2200916 2178411 2026-04-03T05:08:49Z Ivan P. Clarin 84769 2200916 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Jacinto''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. Sa Pilipinas ay isang [[Hasinto|purpurang]] [[bulaklak]]. * [[Bagyong Jacinto (2025)]] - ay isang mahinang bagyo sa [[Pilipinas]] na pinangalanang Nongfa. * {{tcname unused|Bagyong Jacinto (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Isang|Isang]]|title=Kapalitan|years=Jacinto|after=[[Bagyong Kiko (paglilinaw)|Kiko]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Jacinto}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} oifo2vunb3ox0ui50inkghoje2x6m78 0 336109 2200999 2199181 2026-04-03T07:52:41Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2200999 wikitext text/x-wiki Ang mga tropikal na [[bagyo]] at subtropikal na bagyo ay binibigyan ng pangalan ng iba’t ibang mga sentrong nagbibigay-babala upang mapadali ang pakikipag-ugnayan sa pagitan ng mga tagapagbalita ng panahon at ng pangkalahatang publiko hinggil sa mga pagtataya, babala, at paalala. Nilalayon ng pagbibigay ng pangalan na maiwasan ang kalituhan kapag may sabay-sabay na unos sa iisang karagatan. Kapag ang isang bagyo ay nakabuo ng tuloy-tuloy na bilis ng hangin na higit sa 33 buhol (61 km/o; 38 milya bawat oras), karaniwang binibigyan ito ng pangalan mula sa mga itinakdang talaan ng mga pangalan, depende sa karagatang pinagmulan nito. Sa Kanlurang Pasipiko, ilang tropikal na depresyon ay binibigyan na ng pangalan, samantalang sa [[Timog Hating-globo|Katimugang Hemispero]], kinakailangan munang magkaroon ang isang bagyo ng malaking bahagi ng hanging malakas gaya ng buhawi (''gale-force winds'') bago ito pangalanan. Bago naging karaniwang gawi ang pagbibigay ng mga pangalan ng tao sa mga tropikal na bagyo, tinatawag sila ayon sa mga lugar, bagay, o pista ng mga [[santo]] kung kailan sila naganap. Ibinibigay ang pagkilala kay Clement Wragge, isang [[Meteorolohiya|meteorolohista]] ng Pamahalaan ng [[Queensland]], bilang unang gumamit ng mga personal na pangalan para sa mga sistema ng panahon, mula 1887 hanggang 1907. Nang siya ay magretiro, pansamantalang natigil ang ganitong kaugalian hanggang sa muli itong gamitin sa huling bahagi ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] para sa Kanlurang Pasipiko. Mula noon, ginamit na ang mga pormal na sistema at talaan ng pangalan para sa mga malalakas na bagyo sa Silangan, Gitna, Kanluran at Katimugang Pasipiko, gayundin sa rehiyon ng [[Australya]], [[Karagatang Atlantiko]], at [[Karagatang Indiyo]]. == Kanlurang Karagatang Pasipiko (180° – 100°E) == [[File:Yagi_2024-09-05_0000Z.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yagi_2024-09-05_0000Z.jpg|thumb|Ang [[Bagyong Enteng|bagyong Yagi]] (PAGASA: Enteng) sa pinakamalakas nitong antas habang papalapit sa [[Hainan]] noong Setyembre 2024]] Ang mga tropikal na bagyo na nabubuo sa [[Hilagang Hating-globo|Hilagang Hemispero]] sa pagitan ng anti-meridian at 100°E ay opisyal na pinapangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA, Ahensiyang Meteorolohikal ng Hapon) kapag umabot na ang mga ito sa antas ng tropikal na bagyo.<ref name="WPAC TCOP">{{cite report|publisher=World Meteorological Organization|title=Typhoon Committee Operational Manual: Meteorological Component 2024|year=2025|format=PDF|url=https://www.typhooncommittee.org/docs/TCP-23EDITION2025.pdf}}</ref> Gayunpaman, ang [[PAGASA]] ay nagbibigay din ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyong nagaganap o nagiging tropikal na depresyon sa loob ng sariling itinakdang rehiyon ng pananagutan (''area of responsibility'') nito sa pagitan ng 5°N–25°N at 115°E–135°E.<ref name="GMA">{{Cite news |date=September 27, 2011 |title=Why and how storms get their names |publisher=GMA News |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |url-status=live |access-date=December 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201081827/http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |archive-date=December 1, 2016}}</ref> Dahil dito, madalas na nagkakaroon ng dalawang pangalan ang mga tropikal na bagyo sa rehiyong ito.<ref name="GMA" /> === Mga pandaigdigang pangalan === Ang mga tropikal na bagyo sa Kanlurang Pasipiko ay binibigyan ng mga pandaigdigang pangalan ng JMA kapag naabot na ng mga ito ang antas ng tropikal na bagyo na may 10-minutong tuloy-tuloy na hangin na hindi bababa sa 34 buhol (39 milya bawat oras; 63 km/o).<ref name="WPAC TCOP" /> Ang mga pangalang ito ay ginagamit sunod-sunod nang walang pakialam sa taon, at hinango mula sa limang talaan ng mga pangalan na inihanda ng ESCAP/WMO ''Typhoon Committee'' <u>(Komite ng Bagyo)</u>, matapos magsumite ang bawat isa sa 14 na kasaping bansa ng tig-10 pangalan noong 1998.<ref name="WPAC TCOP" /> Itinakda ang pagkakasunud-sunod ng paggamit ng mga pangalan batay sa alpabetikong pagkakasunod ng Ingles na pangalan ng mga kasapi.<ref name="WPAC TCOP" /> Maaaring hilingin ng mga kasapi ng komite ang pag-aalis o pagpapalit ng pangalan ng isang bagyo kung ito ay nagdulot ng malawakang pinsala o iba pang dahilan gaya ng dami ng nasawi.<ref name="WPAC TCOP" />{{clear}}<div style="overflow-x: auto;"> {| class="wikitable" style="width:100%" |+'''Talaan ng mga pangalan ng bagyo sa Kanlurang Pasipiko''' ! rowspan="2" scope="col" |Tala ! colspan="14" scope="col" |Mga rehiyon/bansang nag-ambag |- ! scope="col" |Kambodya ! scope="col" |Tsina ! scope="col" |Hilagang Korea ! scope="col" |Hong Kong, Tsina ! scope="col" |Hapon ! scope="col" |Laos ! scope="col" |Makaw, Tsina ! scope="col" |Malaysia ! scope="col" |Mikronesya ! scope="col" |Pilipinas ! scope="col" |Timog Korea ! scope="col" |Taylandya ! scope="col" |Estados Unidos ! scope="col" |Biyetnam |- ! rowspan="2" scope="row" |1 |Damrey |Tianma |Kirogi |Yun-yeung |Koinu |Bolaven |Sanba |Jelawat |Ewiniar{{#tag:ref|Ang pangalang Ewiniar ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees">{{Cite press release|date=February 21, 2025 |title=Typhoon Committee is a showcase for regional collaboration |url=https://wmo.int/media/news/typhoon-committee-showcase-regional-collaboration |access-date=Pebrero 26, 2025 |publisher=[[World Meteorological Organization]] |archive-date=Pebrero 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221182058/https://wmo.int/media/news/typhoon-committee-showcase-regional-collaboration |url-status=live|language=en}}</ref>|group="nb"}} |Maliksi |Gaemi |Prapiroon |Maria |Son-Tinh |- |Ampil |Wukong |Jongdari |Shanshan |Yagi{{#tag:ref|Ang pangalang Yagi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Leepi |Bebinca |Pulasan |Soulik |Cimaron |Jebi{{#tag:ref|Ang pangalang Jebi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]]..<ref name="Western North Pacific and the South China Sea Names">{{Cite web |url=https://wmo.int/content/tropical-cyclone-naming/western-north-pacific-and-south-china-sea-names|title=Western North Pacific and the South China Sea Names|date=Nobyembre 29, 2023 |publisher=[[World Meteorological Organization]] |accessdate=Marso 13, 2024 }}</ref>|group="nb"}} |Krathon{{#tag:ref|Ang pangalang Krathon ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Barijat |Trami{{#tag:ref|Ang pangalang Trami ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |- ! rowspan="2" scope="row" |2 |Kong-rey{{#tag:ref|Ang pangalang Kong-rey ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Yinxing |Toraji{{#tag:ref|Ang pangalang Toraji ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Man-yi{{#tag:ref|Ang pangalang Man-yi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Usagi{{#tag:ref|Ang pangalang Usagi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Pabuk |Wutip |Sepat |Mun |Danas |Nari |Wipha |Francisco |Co-may |- |Krosa |Bailu |Podul |Lingling |Kajiki |Nongfa |Peipah |Tapah |Mitag |Ragasa |Neoguri |Bualoi |Matmo |Halong |- ! rowspan="2" scope="row" |3 |Nakri |Fengshen |Kalmaegi |Fung-wong |Koto |Nokaen |Penha |Nuri |Sinlaku |Hagupit |Jangmi |Mekkhala |Higos |Bavi |- |Maysak |Haishen |Noul |Dolphin |Kujira |Chan-hom |Peilou |Nangka |Saudel |Narra |Gaenari |Atsani |Etau |Bang-Lang |- ! rowspan="2" scope="row" |4 |Krovanh |Dujuan |Surigae |Choi-wan |Koguma |Champi |In-fa |Cempaka |Nepartak |Lupit |Mirinae |Nida |Omais |Luc-Binh |- |Chanthu |Dianmu |Mindulle |Lionrock |Tokei |Namtheun |Malou |Nyatoh |Sarbul |Amuyag |Gosari |Chaba |Aere |Songda |- ! rowspan="2" scope="row" |5 |Trases |Mulan |Meari |Tsing-ma |Tokage |Ong-mang |Muifa |Merbok |Nanmadol |Talas |Hodu |Kulap |Roke |Sonca |- |Nesat |Haitang |Jamjari |Banyan |Yamaneko |Pakhar |Sanvu |Mawar |Guchol |Talim |Bori |Khanun |Lan |Saobien |- ! colspan="20" |Mga sanggunian:<ref name="WPAC TCOP" /><ref name="JMA Names">{{cite web |date=2024 |title=List of names for tropical cyclones adopted by the ESCAP/WMO Typhoon Committee for the western North Pacific and the South China Sea (valid as of 2024): Names of tropical cyclones |url=https://www.jma.go.jp/jma/jma-eng/jma-center/rsmc-hp-pub-eg/tyname.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226151925/https://www.jma.go.jp/jma/jma-eng/jma-center/rsmc-hp-pub-eg/tyname.html |archive-date=February 26, 2025 |access-date=September 4, 2015 |publisher=Japan Meteorological Agency}}</ref> |} </div>{{Clear}} === Pilipinas === [[Talaksan:Ragasa_2025-09-22_0000Z.jpg|alt=|thumb|Ang Bagyong Nando sa pinakamalakas nitong antas habang papalapit sa [[Kapuluang Babuyan]] noong Setyembre 2025.|193x193px]] {{further|Talaan ng mga rinetirong pangalan ng bagyo sa Pilipinas}} Mula pa noong 1963, ang PAGASA ay may sariling sistema ng pagpapangalan sa mga tropikal na bagyo na nagaganap sa loob ng itinakda nitong Itinakdang Saklaw ng Pilipinas ([[Philippine Area of Responsibility|''Philippine Area of Responsibility'']] o PAR).<ref name="GMA2">{{Cite news |date=September 27, 2011 |title=Why and how storms get their names |publisher=GMA News |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |url-status=live |access-date=December 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201081827/http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |archive-date=December 1, 2016}}</ref><ref name="PAGASA Names">{{cite web |title=Philippine Tropical Cyclone Names |url=http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/learning-tools/philippine-tropical-cyclone-names |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130084249/http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/learning-tools/philippine-tropical-cyclone-names |archive-date=January 30, 2021 |access-date=May 6, 2023 |publisher=Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration}}</ref> Ang mga pangalan ay hinango mula sa apat na magkakaibang talaan na binubuo ng tig-25 pangalan, at ibinibigay kapag ang isang sistema ay pumasok o nabuo bilang tropikal na depresyon sa loob ng saklaw ng PAGASA.<ref name="GMA2" /><ref name="PAGASA Names" /> Ang apat na talaan ng mga pangalan ay ginagamit nang paikot tuwing apat na taon, at ang mga pangalan ng malalaking tropikal na bagyo ay inaalis sa talaan kung ang mga ito ay nagdulot ng hindi bababa sa Padron:Ntsp na pinsala at/o hindi bababa sa 300 kataong nasawi sa loob ng Pilipinas.<ref name="PAGASA Names" /><ref name="PAGASA Lando">{{Cite press release|title=PAGASA replaces Tropical Cyclone "Lando" to "Liwayway"|access-date=November 4, 2015|publisher=Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration|url=https://web.pagasa.dost.gov.ph/index.php/news/92-press-release/682-pagasa-replaces-names-of-2014-destructive-typhoons|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114220225/https://web.pagasa.dost.gov.ph/index.php/news/92-press-release/682-pagasa-replaces-names-of-2014-destructive-typhoons|archive-date=November 14, 2015}}</ref> Ang mga kapalit na pangalan para sa mga pinawalang-gamit ay kinukuha mula sa talaan ng mga nakalaang pangalan ng ahensya.<ref name="PAGASA Names" /> Kung maubos naman ang talaan ng mga pangalan sa loob ng isang taon, ang mga pangalan ay kinukuha mula sa karagdagang talaan (''auxiliary list''), kung saan ang unang sampu ay inaanunsyo taun-taon.<ref name="PAGASA Names" /><div style="overflow-x: auto;"> {{clear}} {| class="wikitable" |+Talaan ng mga pangalan ng bagyo sa rehiyon ng Pilipinas ! colspan="14" scope="col" |2026 (Pangkat I) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |Ada |[[Bagyong Basyang|Basyang]] |[[Bagyong Caloy|Caloy]] |[[Bagyong Domeng|Domeng]] |[[Bagyong Ester|Ester]] |Francisco |[[Bagyong Gardo (paglilinaw)|Gardo]] |[[Bagyong Henry|Henry]] |[[Bagyong Inday (paglilinaw)|Inday]] |[[Bagyong Josie|Josie]] |Kiyapo |[[Bagyong Luis|Luis]] |[[Bagyong Maymay|Maymay]] |- |[[Bagyong Neneng|Neneng]] |Obet |Pilandok |[[Bagyong Queenie|Queenie]] |[[Bagyong Rosal|Rosal]] |[[Bagyong Samuel|Samuel]] |[[Bagyong Tomas|Tomas]] |Umberto |Venus |Waldo |Yayang |Zeny | |- ! scope="row" |Karagdagan |Agila |Bagwis |Chito |Diego |Elena |Felino |Gunding |Harriet |Indang |Jessa | | | |- ! colspan="14" scope="col" |2027 (Pangkat II) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |[[Bagyong Amang|Amang]] |[[Bagyong Betty|Betty]] |[[Bagyong Chedeng|Chedeng]] |[[Bagyong Dodong|Dodong]] |Emil |[[Bagyong Falcon|Falcon]] |Gavino |[[Bagyong Hanna|Hanna]] |[[Bagyong Ineng|Ineng]] |[[Bagyong Jenny|Jenny]] |[[Bagyong Kabayan|Kabayan]] |[[Bagyong Liwayway|Liwayway]] |[[Bagyong Marilyn|Marilyn]] |- |Nimfa |[[Bagyong Onyok|Onyok]] |[[Bagyong Perla|Perla]] |[[Bagyong Quiel|Quiel]] |[[Bagyong Ramon|Ramon]] |[[Bagyong Sarah (paglilinaw)|Sarah]] |Tamaraw |Ugong |Viring |Weng |Yoyoy |Zigzag | |- ! scope="row" |Karagdagan |Abe |Berto |Charo |Dado |Estoy |Felion |Gening |Herman |Irma |Jaime | | | |- ! colspan="14" scope="col" |2028 (Pangkat III) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |Amuyao |[[Bagyong Butchoy|Butchoy]] |[[Bagyong Carina (paglilinaw)|Carina]] |[[Bagyong Dindo|Dindo]] |Edring |[[Bagyong Ferdie|Ferdie]] |[[Bagyong Gener (paglilinaw)|Gener]] |[[Bagyong Helen (paglilinaw)|Helen]] |[[Bagyong Igme|Igme]] |Josefa |Kidul |Lekep |[[Bagyong Marce|Marce]] |- |Nanolay |Onos |Puwok |Querubin |Romina |[[Bagyong Siony|Siony]] |[[Bagyong Tonyo|Tonyo]] |Upang |[[Bagyong Vicky (paglilinaw)|Vicky]] |Warren |Yoyong |Zosimo | |- ! scope="row" |Karagdagan |Alakdan |Baldo |Clara |Dencio |Estong |Felipe |Gomer |Heling |Ismael |Julio | | | |- ! colspan="14" scope="col" | 2029 (Pangkat IV) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |[[Bagyong Auring|Auring]] |[[Bagyong Bising|Bising]] |Chico |[[Bagyong Dante|Dante]] |Elias |[[Bagyong Fabian|Fabian]] |[[Bagyong Gorio|Gorio]] |[[Bagyong Huaning|Huaning]] |[[Bagyong Isang|Isang]] |[[Bagyong Jacinto|Jacinto]] |[[Bagyong Kiko|Kiko]] |[[Bagyong Lannie|Lannie]] |Magyawan |- |Nilad |Omar |[[Bagyong Paolo|Paolo]] |[[Bagyong Quedan|Quedan]] |[[Bagyong Ramil|Ramil]] |[[Bagyong Salome|Salome]] |Tala |Urbano |[[Bagyong Verbena|Verbena]] |[[Bagyong Wilma|Wilma]] |Yasmin |[[Bagyong Zoraida|Zoraida]] | |- ! scope="row" |Karagdagan |Alamid |Bruno |Conching |Dolor |Ernie |Florante |Gerardo |Hernan |Isko |Jerome | | |- ! colspan="20" |Mga sanggunian:<ref name="PAGASA Names" /> |} </div>{{Clear}} ===Mga bagong isasalang na mga pangalan sa bagyo=== * {{tcname unused|Amuyao}} (2028) * {{tcname unused|Chico}} (2029) * {{tcname unused|Edring}} (2028) * {{tcname unused|Emil}} (2027) * {{tcname unused|Elias}} (2029) * {{tcname unused|Francisco}} (2026) * {{tcname unused|Gavino}} (2027) * {{tcname unused|Josefa}} (2028) * {{tcname unused|Kidul}} (2028) * {{tcname unused|Kiyapo}} (2026) * {{tcname unused|Lekep}} (2028) * {{tcname unused|Magyawan}} (2029) * {{tcname unused|Nanolay}} (2028) * {{tcname unused|Nilad}} (2029) * {{tcname unused|Onos}} (2028) * {{tcname unused|Omar}} (2029) * {{tcname unused|Pilandok}} (2026) * {{tcname unused|Puwok}} (2028) * {{tcname unused|Tala}} (2029) * {{tcname unused|Tamaraw}} (2027) * {{tcname unused|Ugong}} (2027) * {{tcname unused|Umberto}} (2026) * {{tcname unused|Urbano}} (2029) * {{tcname unused|Venus}} (2026) * {{tcname unused|Waldo}} (2026) * {{tcname unused|Warren}} (2028) * {{tcname unused|Yasmin}} (2029) * {{tcname unused|Zeny}} (2026) ==Mga tanda== {{Reflist|group=nb}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Tala ng mga bagyo]] ca3htx4fezpwsf50cq93m0z0ddo9669 2201000 2200999 2026-04-03T07:55:23Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2201000 wikitext text/x-wiki Ang mga tropikal na [[bagyo]] at subtropikal na bagyo ay binibigyan ng pangalan ng iba’t ibang mga sentrong nagbibigay-babala upang mapadali ang pakikipag-ugnayan sa pagitan ng mga tagapagbalita ng panahon at ng pangkalahatang publiko hinggil sa mga pagtataya, babala, at paalala. Nilalayon ng pagbibigay ng pangalan na maiwasan ang kalituhan kapag may sabay-sabay na unos sa iisang karagatan. Kapag ang isang bagyo ay nakabuo ng tuloy-tuloy na bilis ng hangin na higit sa 33 buhol (61 km/o; 38 milya bawat oras), karaniwang binibigyan ito ng pangalan mula sa mga itinakdang talaan ng mga pangalan, depende sa karagatang pinagmulan nito. Sa Kanlurang Pasipiko, ilang tropikal na depresyon ay binibigyan na ng pangalan, samantalang sa [[Timog Hating-globo|Katimugang Hemispero]], kinakailangan munang magkaroon ang isang bagyo ng malaking bahagi ng hanging malakas gaya ng buhawi (''gale-force winds'') bago ito pangalanan. Bago naging karaniwang gawi ang pagbibigay ng mga pangalan ng tao sa mga tropikal na bagyo, tinatawag sila ayon sa mga lugar, bagay, o pista ng mga [[santo]] kung kailan sila naganap. Ibinibigay ang pagkilala kay Clement Wragge, isang [[Meteorolohiya|meteorolohista]] ng Pamahalaan ng [[Queensland]], bilang unang gumamit ng mga personal na pangalan para sa mga sistema ng panahon, mula 1887 hanggang 1907. Nang siya ay magretiro, pansamantalang natigil ang ganitong kaugalian hanggang sa muli itong gamitin sa huling bahagi ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] para sa Kanlurang Pasipiko. Mula noon, ginamit na ang mga pormal na sistema at talaan ng pangalan para sa mga malalakas na bagyo sa Silangan, Gitna, Kanluran at Katimugang Pasipiko, gayundin sa rehiyon ng [[Australya]], [[Karagatang Atlantiko]], at [[Karagatang Indiyo]]. == Kanlurang Karagatang Pasipiko (180° – 100°E) == [[File:Yagi_2024-09-05_0000Z.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yagi_2024-09-05_0000Z.jpg|thumb|Ang [[Bagyong Enteng|bagyong Yagi]] (PAGASA: Enteng) sa pinakamalakas nitong antas habang papalapit sa [[Hainan]] noong Setyembre 2024]] Ang mga tropikal na bagyo na nabubuo sa [[Hilagang Hating-globo|Hilagang Hemispero]] sa pagitan ng anti-meridian at 100°E ay opisyal na pinapangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA, Ahensiyang Meteorolohikal ng Hapon) kapag umabot na ang mga ito sa antas ng tropikal na bagyo.<ref name="WPAC TCOP">{{cite report|publisher=World Meteorological Organization|title=Typhoon Committee Operational Manual: Meteorological Component 2024|year=2025|format=PDF|url=https://www.typhooncommittee.org/docs/TCP-23EDITION2025.pdf}}</ref> Gayunpaman, ang [[PAGASA]] ay nagbibigay din ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyong nagaganap o nagiging tropikal na depresyon sa loob ng sariling itinakdang rehiyon ng pananagutan (''area of responsibility'') nito sa pagitan ng 5°N–25°N at 115°E–135°E.<ref name="GMA">{{Cite news |date=September 27, 2011 |title=Why and how storms get their names |publisher=GMA News |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |url-status=live |access-date=December 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201081827/http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |archive-date=December 1, 2016}}</ref> Dahil dito, madalas na nagkakaroon ng dalawang pangalan ang mga tropikal na bagyo sa rehiyong ito.<ref name="GMA" /> === Mga pandaigdigang pangalan === Ang mga tropikal na bagyo sa Kanlurang Pasipiko ay binibigyan ng mga pandaigdigang pangalan ng JMA kapag naabot na ng mga ito ang antas ng tropikal na bagyo na may 10-minutong tuloy-tuloy na hangin na hindi bababa sa 34 buhol (39 milya bawat oras; 63 km/o).<ref name="WPAC TCOP" /> Ang mga pangalang ito ay ginagamit sunod-sunod nang walang pakialam sa taon, at hinango mula sa limang talaan ng mga pangalan na inihanda ng ESCAP/WMO ''Typhoon Committee'' <u>(Komite ng Bagyo)</u>, matapos magsumite ang bawat isa sa 14 na kasaping bansa ng tig-10 pangalan noong 1998.<ref name="WPAC TCOP" /> Itinakda ang pagkakasunud-sunod ng paggamit ng mga pangalan batay sa alpabetikong pagkakasunod ng Ingles na pangalan ng mga kasapi.<ref name="WPAC TCOP" /> Maaaring hilingin ng mga kasapi ng komite ang pag-aalis o pagpapalit ng pangalan ng isang bagyo kung ito ay nagdulot ng malawakang pinsala o iba pang dahilan gaya ng dami ng nasawi.<ref name="WPAC TCOP" />{{clear}}<div style="overflow-x: auto;"> {| class="wikitable" style="width:100%" |+'''Talaan ng mga pangalan ng bagyo sa Kanlurang Pasipiko''' ! rowspan="2" scope="col" |Tala ! colspan="14" scope="col" |Mga rehiyon/bansang nag-ambag |- ! scope="col" |Kambodya ! scope="col" |Tsina ! scope="col" |Hilagang Korea ! scope="col" |Hong Kong, Tsina ! scope="col" |Hapon ! scope="col" |Laos ! scope="col" |Makaw, Tsina ! scope="col" |Malaysia ! scope="col" |Mikronesya ! scope="col" |Pilipinas ! scope="col" |Timog Korea ! scope="col" |Taylandya ! scope="col" |Estados Unidos ! scope="col" |Biyetnam |- ! rowspan="2" scope="row" |1 |Damrey |Tianma |Kirogi |Yun-yeung |Koinu |Bolaven |Sanba |Jelawat |Ewiniar{{#tag:ref|Ang pangalang Ewiniar ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees">{{Cite press release|date=February 21, 2025 |title=Typhoon Committee is a showcase for regional collaboration |url=https://wmo.int/media/news/typhoon-committee-showcase-regional-collaboration |access-date=Pebrero 26, 2025 |publisher=[[World Meteorological Organization]] |archive-date=Pebrero 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221182058/https://wmo.int/media/news/typhoon-committee-showcase-regional-collaboration |url-status=live|language=en}}</ref>|group="nb"}} |Maliksi |Gaemi |Prapiroon |Maria |Son-Tinh |- |Ampil |Wukong |Jongdari |Shanshan |Yagi{{#tag:ref|Ang pangalang Yagi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Leepi |Bebinca |Pulasan |Soulik |Cimaron |Jebi{{#tag:ref|Ang pangalang Jebi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]]..<ref name="Western North Pacific and the South China Sea Names">{{Cite web |url=https://wmo.int/content/tropical-cyclone-naming/western-north-pacific-and-south-china-sea-names|title=Western North Pacific and the South China Sea Names|date=Nobyembre 29, 2023 |publisher=[[World Meteorological Organization]] |accessdate=Marso 13, 2024 }}</ref>|group="nb"}} |Krathon{{#tag:ref|Ang pangalang Krathon ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Barijat |Trami{{#tag:ref|Ang pangalang Trami ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |- ! rowspan="2" scope="row" |2 |Kong-rey{{#tag:ref|Ang pangalang Kong-rey ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Yinxing |Toraji{{#tag:ref|Ang pangalang Toraji ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Man-yi{{#tag:ref|Ang pangalang Man-yi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Usagi{{#tag:ref|Ang pangalang Usagi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Pabuk |Wutip |Sepat |Mun |Danas |Nari |Wipha |Francisco |Co-may |- |Krosa |Bailu |Podul |Lingling |Kajiki |Nongfa |Peipah |Tapah |Mitag |Ragasa |Neoguri |Bualoi |Matmo |Halong |- ! rowspan="2" scope="row" |3 |Nakri |Fengshen |Kalmaegi |Fung-wong |Koto |Nokaen |Penha |Nuri |Sinlaku |Hagupit |Jangmi |Mekkhala |Higos |Bavi |- |Maysak |Haishen |Noul |Dolphin |Kujira |Chan-hom |Peilou |Nangka |Saudel |Narra |Gaenari |Atsani |Etau |Bang-Lang |- ! rowspan="2" scope="row" |4 |Krovanh |Dujuan |Surigae |Choi-wan |Koguma |Champi |In-fa |Cempaka |Nepartak |Lupit |Mirinae |Nida |Omais |Luc-Binh |- |Chanthu |Dianmu |Mindulle |Lionrock |Tokei |Namtheun |Malou |Nyatoh |Sarbul |Amuyag |Gosari |Chaba |Aere |Songda |- ! rowspan="2" scope="row" |5 |Trases |Mulan |Meari |Tsing-ma |Tokage |Ong-mang |Muifa |Merbok |Nanmadol |Talas |Hodu |Kulap |Roke |Sonca |- |Nesat |Haitang |Jamjari |Banyan |Yamaneko |Pakhar |Sanvu |Mawar |Guchol |Talim |Bori |Khanun |Lan |Saobien |- ! colspan="20" |Mga sanggunian:<ref name="WPAC TCOP" /><ref name="JMA Names">{{cite web |date=2024 |title=List of names for tropical cyclones adopted by the ESCAP/WMO Typhoon Committee for the western North Pacific and the South China Sea (valid as of 2024): Names of tropical cyclones |url=https://www.jma.go.jp/jma/jma-eng/jma-center/rsmc-hp-pub-eg/tyname.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226151925/https://www.jma.go.jp/jma/jma-eng/jma-center/rsmc-hp-pub-eg/tyname.html |archive-date=February 26, 2025 |access-date=September 4, 2015 |publisher=Japan Meteorological Agency}}</ref> |} </div>{{Clear}} === Pilipinas === [[Talaksan:Ragasa_2025-09-22_0000Z.jpg|alt=|thumb|Ang Bagyong Nando sa pinakamalakas nitong antas habang papalapit sa [[Kapuluang Babuyan]] noong Setyembre 2025.|193x193px]] {{further|Talaan ng mga rinetirong pangalan ng bagyo sa Pilipinas}} Mula pa noong 1963, ang PAGASA ay may sariling sistema ng pagpapangalan sa mga tropikal na bagyo na nagaganap sa loob ng itinakda nitong Itinakdang Saklaw ng Pilipinas ([[Philippine Area of Responsibility|''Philippine Area of Responsibility'']] o PAR).<ref name="GMA2">{{Cite news |date=September 27, 2011 |title=Why and how storms get their names |publisher=GMA News |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |url-status=live |access-date=December 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201081827/http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |archive-date=December 1, 2016}}</ref><ref name="PAGASA Names">{{cite web |title=Philippine Tropical Cyclone Names |url=http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/learning-tools/philippine-tropical-cyclone-names |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130084249/http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/learning-tools/philippine-tropical-cyclone-names |archive-date=January 30, 2021 |access-date=May 6, 2023 |publisher=Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration}}</ref> Ang mga pangalan ay hinango mula sa apat na magkakaibang talaan na binubuo ng tig-25 pangalan, at ibinibigay kapag ang isang sistema ay pumasok o nabuo bilang tropikal na depresyon sa loob ng saklaw ng PAGASA.<ref name="GMA2" /><ref name="PAGASA Names" /> Ang apat na talaan ng mga pangalan ay ginagamit nang paikot tuwing apat na taon, at ang mga pangalan ng malalaking tropikal na bagyo ay inaalis sa talaan kung ang mga ito ay nagdulot ng hindi bababa sa Padron:Ntsp na pinsala at/o hindi bababa sa 300 kataong nasawi sa loob ng Pilipinas.<ref name="PAGASA Names" /><ref name="PAGASA Lando">{{Cite press release|title=PAGASA replaces Tropical Cyclone "Lando" to "Liwayway"|access-date=November 4, 2015|publisher=Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration|url=https://web.pagasa.dost.gov.ph/index.php/news/92-press-release/682-pagasa-replaces-names-of-2014-destructive-typhoons|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114220225/https://web.pagasa.dost.gov.ph/index.php/news/92-press-release/682-pagasa-replaces-names-of-2014-destructive-typhoons|archive-date=November 14, 2015}}</ref> Ang mga kapalit na pangalan para sa mga pinawalang-gamit ay kinukuha mula sa talaan ng mga nakalaang pangalan ng ahensya.<ref name="PAGASA Names" /> Kung maubos naman ang talaan ng mga pangalan sa loob ng isang taon, ang mga pangalan ay kinukuha mula sa karagdagang talaan (''auxiliary list''), kung saan ang unang sampu ay inaanunsyo taun-taon.<ref name="PAGASA Names" /><div style="overflow-x: auto;"> {{clear}} {| class="wikitable" |+Talaan ng mga pangalan ng bagyo sa rehiyon ng Pilipinas ! colspan="14" scope="col" |2026 (Pangkat I) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |Ada |[[Bagyong Basyang|Basyang]] |[[Bagyong Caloy|Caloy]] |[[Bagyong Domeng|Domeng]] |[[Bagyong Ester|Ester]] |Francisco |[[Bagyong Gardo (paglilinaw)|Gardo]] |[[Bagyong Henry|Henry]] |[[Bagyong Inday (paglilinaw)|Inday]] |[[Bagyong Josie (paglilinaw)|Josie]] |Kiyapo |[[Bagyong Luis|Luis]] |[[Bagyong Maymay|Maymay]] |- |[[Bagyong Neneng|Neneng]] |Obet |Pilandok |[[Bagyong Queenie|Queenie]] |[[Bagyong Rosal|Rosal]] |[[Bagyong Samuel|Samuel]] |[[Bagyong Tomas|Tomas]] |Umberto |Venus |Waldo |Yayang |Zeny | |- ! scope="row" |Karagdagan |Agila |Bagwis |Chito |Diego |Elena |Felino |Gunding |Harriet |Indang |Jessa | | | |- ! colspan="14" scope="col" |2027 (Pangkat II) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |[[Bagyong Amang|Amang]] |[[Bagyong Betty|Betty]] |[[Bagyong Chedeng|Chedeng]] |[[Bagyong Dodong|Dodong]] |Emil |[[Bagyong Falcon|Falcon]] |Gavino |[[Bagyong Hanna|Hanna]] |[[Bagyong Ineng|Ineng]] |[[Bagyong Jenny|Jenny]] |[[Bagyong Kabayan (paglilinaw)|Kabayan]] |Liwayway |[[Bagyong Marilyn|Marilyn]] |- |Nimfa |[[Bagyong Onyok|Onyok]] |[[Bagyong Perla|Perla]] |[[Bagyong Quiel|Quiel]] |[[Bagyong Ramon|Ramon]] |[[Bagyong Sarah (paglilinaw)|Sarah]] |Tamaraw |Ugong |Viring |Weng |Yoyoy |Zigzag | |- ! scope="row" |Karagdagan |Abe |Berto |Charo |Dado |Estoy |Felion |Gening |Herman |Irma |Jaime | | | |- ! colspan="14" scope="col" |2028 (Pangkat III) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |Amuyao |[[Bagyong Butchoy|Butchoy]] |[[Bagyong Carina (paglilinaw)|Carina]] |[[Bagyong Dindo|Dindo]] |Edring |[[Bagyong Ferdie|Ferdie]] |[[Bagyong Gener (paglilinaw)|Gener]] |[[Bagyong Helen (paglilinaw)|Helen]] |[[Bagyong Igme (paglilinaw)|Igme]] |Josefa |Kidul |Lekep |[[Bagyong Marce|Marce]] |- |Nanolay |Onos |Puwok |Querubin |Romina |[[Bagyong Siony|Siony]] |[[Bagyong Tonyo (paglilinaw)|Tonyo]] |Upang |[[Bagyong Vicky (paglilinaw)|Vicky]] |Warren |Yoyong |Zosimo | |- ! scope="row" |Karagdagan |Alakdan |Baldo |Clara |Dencio |Estong |Felipe |Gomer |Heling |Ismael |Julio | | | |- ! colspan="14" scope="col" | 2029 (Pangkat IV) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |[[Bagyong Auring|Auring]] |[[Bagyong Bising|Bising]] |Chico |[[Bagyong Dante|Dante]] |Elias |[[Bagyong Fabian|Fabian]] |[[Bagyong Gorio|Gorio]] |[[Bagyong Huaning|Huaning]] |[[Bagyong Isang|Isang]] |[[Bagyong Jacinto|Jacinto]] |[[Bagyong Kiko|Kiko]] |[[Bagyong Lannie|Lannie]] |Magyawan |- |Nilad |Omar |[[Bagyong Paolo|Paolo]] |[[Bagyong Quedan|Quedan]] |[[Bagyong Ramil|Ramil]] |[[Bagyong Salome|Salome]] |Tala |Urbano |[[Bagyong Verbena|Verbena]] |[[Bagyong Wilma|Wilma]] |Yasmin |[[Bagyong Zoraida|Zoraida]] | |- ! scope="row" |Karagdagan |Alamid |Bruno |Conching |Dolor |Ernie |Florante |Gerardo |Hernan |Isko |Jerome | | |- ! colspan="20" |Mga sanggunian:<ref name="PAGASA Names" /> |} </div>{{Clear}} ===Mga bagong isasalang na mga pangalan sa bagyo=== * {{tcname unused|Amuyao}} (2028) * {{tcname unused|Chico}} (2029) * {{tcname unused|Edring}} (2028) * {{tcname unused|Emil}} (2027) * {{tcname unused|Elias}} (2029) * {{tcname unused|Francisco}} (2026) * {{tcname unused|Gavino}} (2027) * {{tcname unused|Josefa}} (2028) * {{tcname unused|Kidul}} (2028) * {{tcname unused|Kiyapo}} (2026) * {{tcname unused|Lekep}} (2028) * {{tcname unused|Magyawan}} (2029) * {{tcname unused|Nanolay}} (2028) * {{tcname unused|Nilad}} (2029) * {{tcname unused|Onos}} (2028) * {{tcname unused|Omar}} (2029) * {{tcname unused|Pilandok}} (2026) * {{tcname unused|Puwok}} (2028) * {{tcname unused|Tala}} (2029) * {{tcname unused|Tamaraw}} (2027) * {{tcname unused|Ugong}} (2027) * {{tcname unused|Umberto}} (2026) * {{tcname unused|Urbano}} (2029) * {{tcname unused|Venus}} (2026) * {{tcname unused|Waldo}} (2026) * {{tcname unused|Warren}} (2028) * {{tcname unused|Yasmin}} (2029) * {{tcname unused|Zeny}} (2026) ==Mga tanda== {{Reflist|group=nb}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Tala ng mga bagyo]] 9s571gvkr4ml5zg3z4l6nikd8sj863j 2201002 2201000 2026-04-03T07:56:21Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2201002 wikitext text/x-wiki Ang mga tropikal na [[bagyo]] at subtropikal na bagyo ay binibigyan ng pangalan ng iba’t ibang mga sentrong nagbibigay-babala upang mapadali ang pakikipag-ugnayan sa pagitan ng mga tagapagbalita ng panahon at ng pangkalahatang publiko hinggil sa mga pagtataya, babala, at paalala. Nilalayon ng pagbibigay ng pangalan na maiwasan ang kalituhan kapag may sabay-sabay na unos sa iisang karagatan. Kapag ang isang bagyo ay nakabuo ng tuloy-tuloy na bilis ng hangin na higit sa 33 buhol (61 km/o; 38 milya bawat oras), karaniwang binibigyan ito ng pangalan mula sa mga itinakdang talaan ng mga pangalan, depende sa karagatang pinagmulan nito. Sa Kanlurang Pasipiko, ilang tropikal na depresyon ay binibigyan na ng pangalan, samantalang sa [[Timog Hating-globo|Katimugang Hemispero]], kinakailangan munang magkaroon ang isang bagyo ng malaking bahagi ng hanging malakas gaya ng buhawi (''gale-force winds'') bago ito pangalanan. Bago naging karaniwang gawi ang pagbibigay ng mga pangalan ng tao sa mga tropikal na bagyo, tinatawag sila ayon sa mga lugar, bagay, o pista ng mga [[santo]] kung kailan sila naganap. Ibinibigay ang pagkilala kay Clement Wragge, isang [[Meteorolohiya|meteorolohista]] ng Pamahalaan ng [[Queensland]], bilang unang gumamit ng mga personal na pangalan para sa mga sistema ng panahon, mula 1887 hanggang 1907. Nang siya ay magretiro, pansamantalang natigil ang ganitong kaugalian hanggang sa muli itong gamitin sa huling bahagi ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] para sa Kanlurang Pasipiko. Mula noon, ginamit na ang mga pormal na sistema at talaan ng pangalan para sa mga malalakas na bagyo sa Silangan, Gitna, Kanluran at Katimugang Pasipiko, gayundin sa rehiyon ng [[Australya]], [[Karagatang Atlantiko]], at [[Karagatang Indiyo]]. == Kanlurang Karagatang Pasipiko (180° – 100°E) == [[File:Yagi_2024-09-05_0000Z.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yagi_2024-09-05_0000Z.jpg|thumb|Ang [[Bagyong Enteng|bagyong Yagi]] (PAGASA: Enteng) sa pinakamalakas nitong antas habang papalapit sa [[Hainan]] noong Setyembre 2024]] Ang mga tropikal na bagyo na nabubuo sa [[Hilagang Hating-globo|Hilagang Hemispero]] sa pagitan ng anti-meridian at 100°E ay opisyal na pinapangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA, Ahensiyang Meteorolohikal ng Hapon) kapag umabot na ang mga ito sa antas ng tropikal na bagyo.<ref name="WPAC TCOP">{{cite report|publisher=World Meteorological Organization|title=Typhoon Committee Operational Manual: Meteorological Component 2024|year=2025|format=PDF|url=https://www.typhooncommittee.org/docs/TCP-23EDITION2025.pdf}}</ref> Gayunpaman, ang [[PAGASA]] ay nagbibigay din ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyong nagaganap o nagiging tropikal na depresyon sa loob ng sariling itinakdang rehiyon ng pananagutan (''area of responsibility'') nito sa pagitan ng 5°N–25°N at 115°E–135°E.<ref name="GMA">{{Cite news |date=September 27, 2011 |title=Why and how storms get their names |publisher=GMA News |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |url-status=live |access-date=December 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201081827/http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |archive-date=December 1, 2016}}</ref> Dahil dito, madalas na nagkakaroon ng dalawang pangalan ang mga tropikal na bagyo sa rehiyong ito.<ref name="GMA" /> === Mga pandaigdigang pangalan === Ang mga tropikal na bagyo sa Kanlurang Pasipiko ay binibigyan ng mga pandaigdigang pangalan ng JMA kapag naabot na ng mga ito ang antas ng tropikal na bagyo na may 10-minutong tuloy-tuloy na hangin na hindi bababa sa 34 buhol (39 milya bawat oras; 63 km/o).<ref name="WPAC TCOP" /> Ang mga pangalang ito ay ginagamit sunod-sunod nang walang pakialam sa taon, at hinango mula sa limang talaan ng mga pangalan na inihanda ng ESCAP/WMO ''Typhoon Committee'' <u>(Komite ng Bagyo)</u>, matapos magsumite ang bawat isa sa 14 na kasaping bansa ng tig-10 pangalan noong 1998.<ref name="WPAC TCOP" /> Itinakda ang pagkakasunud-sunod ng paggamit ng mga pangalan batay sa alpabetikong pagkakasunod ng Ingles na pangalan ng mga kasapi.<ref name="WPAC TCOP" /> Maaaring hilingin ng mga kasapi ng komite ang pag-aalis o pagpapalit ng pangalan ng isang bagyo kung ito ay nagdulot ng malawakang pinsala o iba pang dahilan gaya ng dami ng nasawi.<ref name="WPAC TCOP" />{{clear}}<div style="overflow-x: auto;"> {| class="wikitable" style="width:100%" |+'''Talaan ng mga pangalan ng bagyo sa Kanlurang Pasipiko''' ! rowspan="2" scope="col" |Tala ! colspan="14" scope="col" |Mga rehiyon/bansang nag-ambag |- ! scope="col" |Kambodya ! scope="col" |Tsina ! scope="col" |Hilagang Korea ! scope="col" |Hong Kong, Tsina ! scope="col" |Hapon ! scope="col" |Laos ! scope="col" |Makaw, Tsina ! scope="col" |Malaysia ! scope="col" |Mikronesya ! scope="col" |Pilipinas ! scope="col" |Timog Korea ! scope="col" |Taylandya ! scope="col" |Estados Unidos ! scope="col" |Biyetnam |- ! rowspan="2" scope="row" |1 |Damrey |Tianma |Kirogi |Yun-yeung |Koinu |Bolaven |Sanba |Jelawat |Ewiniar{{#tag:ref|Ang pangalang Ewiniar ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees">{{Cite press release|date=February 21, 2025 |title=Typhoon Committee is a showcase for regional collaboration |url=https://wmo.int/media/news/typhoon-committee-showcase-regional-collaboration |access-date=Pebrero 26, 2025 |publisher=[[World Meteorological Organization]] |archive-date=Pebrero 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221182058/https://wmo.int/media/news/typhoon-committee-showcase-regional-collaboration |url-status=live|language=en}}</ref>|group="nb"}} |Maliksi |Gaemi |Prapiroon |Maria |Son-Tinh |- |Ampil |Wukong |Jongdari |Shanshan |Yagi{{#tag:ref|Ang pangalang Yagi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Leepi |Bebinca |Pulasan |Soulik |Cimaron |Jebi{{#tag:ref|Ang pangalang Jebi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]]..<ref name="Western North Pacific and the South China Sea Names">{{Cite web |url=https://wmo.int/content/tropical-cyclone-naming/western-north-pacific-and-south-china-sea-names|title=Western North Pacific and the South China Sea Names|date=Nobyembre 29, 2023 |publisher=[[World Meteorological Organization]] |accessdate=Marso 13, 2024 }}</ref>|group="nb"}} |Krathon{{#tag:ref|Ang pangalang Krathon ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Barijat |Trami{{#tag:ref|Ang pangalang Trami ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |- ! rowspan="2" scope="row" |2 |Kong-rey{{#tag:ref|Ang pangalang Kong-rey ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Yinxing |Toraji{{#tag:ref|Ang pangalang Toraji ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Man-yi{{#tag:ref|Ang pangalang Man-yi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Usagi{{#tag:ref|Ang pangalang Usagi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Pabuk |Wutip |Sepat |Mun |Danas |Nari |Wipha |Francisco |Co-may |- |Krosa |Bailu |Podul |Lingling |Kajiki |Nongfa |Peipah |Tapah |Mitag |Ragasa |Neoguri |Bualoi |Matmo |Halong |- ! rowspan="2" scope="row" |3 |Nakri |Fengshen |Kalmaegi |Fung-wong |Koto |Nokaen |Penha |Nuri |Sinlaku |Hagupit |Jangmi |Mekkhala |Higos |Bavi |- |Maysak |Haishen |Noul |Dolphin |Kujira |Chan-hom |Peilou |Nangka |Saudel |Narra |Gaenari |Atsani |Etau |Bang-Lang |- ! rowspan="2" scope="row" |4 |Krovanh |Dujuan |Surigae |Choi-wan |Koguma |Champi |In-fa |Cempaka |Nepartak |Lupit |Mirinae |Nida |Omais |Luc-Binh |- |Chanthu |Dianmu |Mindulle |Lionrock |Tokei |Namtheun |Malou |Nyatoh |Sarbul |Amuyag |Gosari |Chaba |Aere |Songda |- ! rowspan="2" scope="row" |5 |Trases |Mulan |Meari |Tsing-ma |Tokage |Ong-mang |Muifa |Merbok |Nanmadol |Talas |Hodu |Kulap |Roke |Sonca |- |Nesat |Haitang |Jamjari |Banyan |Yamaneko |Pakhar |Sanvu |Mawar |Guchol |Talim |Bori |Khanun |Lan |Saobien |- ! colspan="20" |Mga sanggunian:<ref name="WPAC TCOP" /><ref name="JMA Names">{{cite web |date=2024 |title=List of names for tropical cyclones adopted by the ESCAP/WMO Typhoon Committee for the western North Pacific and the South China Sea (valid as of 2024): Names of tropical cyclones |url=https://www.jma.go.jp/jma/jma-eng/jma-center/rsmc-hp-pub-eg/tyname.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226151925/https://www.jma.go.jp/jma/jma-eng/jma-center/rsmc-hp-pub-eg/tyname.html |archive-date=February 26, 2025 |access-date=September 4, 2015 |publisher=Japan Meteorological Agency}}</ref> |} </div>{{Clear}} === Pilipinas === [[Talaksan:Ragasa_2025-09-22_0000Z.jpg|alt=|thumb|Ang Bagyong Nando sa pinakamalakas nitong antas habang papalapit sa [[Kapuluang Babuyan]] noong Setyembre 2025.|193x193px]] {{further|Talaan ng mga rinetirong pangalan ng bagyo sa Pilipinas}} Mula pa noong 1963, ang PAGASA ay may sariling sistema ng pagpapangalan sa mga tropikal na bagyo na nagaganap sa loob ng itinakda nitong Itinakdang Saklaw ng Pilipinas ([[Philippine Area of Responsibility|''Philippine Area of Responsibility'']] o PAR).<ref name="GMA2">{{Cite news |date=September 27, 2011 |title=Why and how storms get their names |publisher=GMA News |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |url-status=live |access-date=December 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201081827/http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |archive-date=December 1, 2016}}</ref><ref name="PAGASA Names">{{cite web |title=Philippine Tropical Cyclone Names |url=http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/learning-tools/philippine-tropical-cyclone-names |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130084249/http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/learning-tools/philippine-tropical-cyclone-names |archive-date=January 30, 2021 |access-date=May 6, 2023 |publisher=Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration}}</ref> Ang mga pangalan ay hinango mula sa apat na magkakaibang talaan na binubuo ng tig-25 pangalan, at ibinibigay kapag ang isang sistema ay pumasok o nabuo bilang tropikal na depresyon sa loob ng saklaw ng PAGASA.<ref name="GMA2" /><ref name="PAGASA Names" /> Ang apat na talaan ng mga pangalan ay ginagamit nang paikot tuwing apat na taon, at ang mga pangalan ng malalaking tropikal na bagyo ay inaalis sa talaan kung ang mga ito ay nagdulot ng hindi bababa sa Padron:Ntsp na pinsala at/o hindi bababa sa 300 kataong nasawi sa loob ng Pilipinas.<ref name="PAGASA Names" /><ref name="PAGASA Lando">{{Cite press release|title=PAGASA replaces Tropical Cyclone "Lando" to "Liwayway"|access-date=November 4, 2015|publisher=Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration|url=https://web.pagasa.dost.gov.ph/index.php/news/92-press-release/682-pagasa-replaces-names-of-2014-destructive-typhoons|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114220225/https://web.pagasa.dost.gov.ph/index.php/news/92-press-release/682-pagasa-replaces-names-of-2014-destructive-typhoons|archive-date=November 14, 2015}}</ref> Ang mga kapalit na pangalan para sa mga pinawalang-gamit ay kinukuha mula sa talaan ng mga nakalaang pangalan ng ahensya.<ref name="PAGASA Names" /> Kung maubos naman ang talaan ng mga pangalan sa loob ng isang taon, ang mga pangalan ay kinukuha mula sa karagdagang talaan (''auxiliary list''), kung saan ang unang sampu ay inaanunsyo taun-taon.<ref name="PAGASA Names" /><div style="overflow-x: auto;"> {{clear}} {| class="wikitable" |+Talaan ng mga pangalan ng bagyo sa rehiyon ng Pilipinas ! colspan="14" scope="col" |2026 (Pangkat I) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |Ada |[[Bagyong Basyang|Basyang]] |[[Bagyong Caloy|Caloy]] |[[Bagyong Domeng|Domeng]] |[[Bagyong Ester|Ester]] |Francisco |[[Bagyong Gardo (paglilinaw)|Gardo]] |[[Bagyong Henry|Henry]] |[[Bagyong Inday (paglilinaw)|Inday]] |[[Bagyong Josie (paglilinaw)|Josie]] |Kiyapo |[[Bagyong Luis|Luis]] |[[Bagyong Maymay|Maymay]] |- |[[Bagyong Neneng|Neneng]] |Obet |Pilandok |[[Bagyong Queenie|Queenie]] |[[Bagyong Rosal|Rosal]] |[[Bagyong Samuel|Samuel]] |[[Bagyong Tomas|Tomas]] |Umberto |Venus |Waldo |Yayang |Zeny | |- ! scope="row" |Karagdagan |Agila |Bagwis |Chito |Diego |Elena |Felino |Gunding |Harriet |Indang |Jessa | | | |- ! colspan="14" scope="col" |2027 (Pangkat II) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |[[Bagyong Amang|Amang]] |[[Bagyong Betty|Betty]] |[[Bagyong Chedeng|Chedeng]] |[[Bagyong Dodong|Dodong]] |Emil |[[Bagyong Falcon|Falcon]] |Gavino |[[Bagyong Hanna|Hanna]] |[[Bagyong Ineng|Ineng]] |[[Bagyong Jenny|Jenny]] |[[Bagyong Kabayan (paglilinaw)|Kabayan]] |Liwayway |[[Bagyong Marilyn|Marilyn]] |- |Nimfa |[[Bagyong Onyok|Onyok]] |[[Bagyong Perla (paglilinaw)|Perla]] |[[Bagyong Quiel|Quiel]] |[[Bagyong Ramon|Ramon]] |[[Bagyong Sarah (paglilinaw)|Sarah]] |Tamaraw |Ugong |Viring |Weng |Yoyoy |Zigzag | |- ! scope="row" |Karagdagan |Abe |Berto |Charo |Dado |Estoy |Felion |Gening |Herman |Irma |Jaime | | | |- ! colspan="14" scope="col" |2028 (Pangkat III) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |Amuyao |[[Bagyong Butchoy|Butchoy]] |[[Bagyong Carina (paglilinaw)|Carina]] |[[Bagyong Dindo|Dindo]] |Edring |[[Bagyong Ferdie|Ferdie]] |[[Bagyong Gener (paglilinaw)|Gener]] |[[Bagyong Helen (paglilinaw)|Helen]] |[[Bagyong Igme (paglilinaw)|Igme]] |Josefa |Kidul |Lekep |[[Bagyong Marce|Marce]] |- |Nanolay |Onos |Puwok |Querubin |Romina |[[Bagyong Siony|Siony]] |[[Bagyong Tonyo (paglilinaw)|Tonyo]] |Upang |[[Bagyong Vicky (paglilinaw)|Vicky]] |Warren |Yoyong |Zosimo | |- ! scope="row" |Karagdagan |Alakdan |Baldo |Clara |Dencio |Estong |Felipe |Gomer |Heling |Ismael |Julio | | | |- ! colspan="14" scope="col" | 2029 (Pangkat IV) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |[[Bagyong Auring|Auring]] |[[Bagyong Bising|Bising]] |Chico |[[Bagyong Dante|Dante]] |Elias |[[Bagyong Fabian|Fabian]] |[[Bagyong Gorio|Gorio]] |[[Bagyong Huaning|Huaning]] |[[Bagyong Isang|Isang]] |[[Bagyong Jacinto|Jacinto]] |[[Bagyong Kiko|Kiko]] |[[Bagyong Lannie|Lannie]] |Magyawan |- |Nilad |Omar |[[Bagyong Paolo|Paolo]] |[[Bagyong Quedan|Quedan]] |[[Bagyong Ramil|Ramil]] |[[Bagyong Salome|Salome]] |Tala |Urbano |[[Bagyong Verbena|Verbena]] |[[Bagyong Wilma|Wilma]] |Yasmin |[[Bagyong Zoraida|Zoraida]] | |- ! scope="row" |Karagdagan |Alamid |Bruno |Conching |Dolor |Ernie |Florante |Gerardo |Hernan |Isko |Jerome | | |- ! colspan="20" |Mga sanggunian:<ref name="PAGASA Names" /> |} </div>{{Clear}} ===Mga bagong isasalang na mga pangalan sa bagyo=== * {{tcname unused|Amuyao}} (2028) * {{tcname unused|Chico}} (2029) * {{tcname unused|Edring}} (2028) * {{tcname unused|Emil}} (2027) * {{tcname unused|Elias}} (2029) * {{tcname unused|Francisco}} (2026) * {{tcname unused|Gavino}} (2027) * {{tcname unused|Josefa}} (2028) * {{tcname unused|Kidul}} (2028) * {{tcname unused|Kiyapo}} (2026) * {{tcname unused|Lekep}} (2028) * {{tcname unused|Magyawan}} (2029) * {{tcname unused|Nanolay}} (2028) * {{tcname unused|Nilad}} (2029) * {{tcname unused|Onos}} (2028) * {{tcname unused|Omar}} (2029) * {{tcname unused|Pilandok}} (2026) * {{tcname unused|Puwok}} (2028) * {{tcname unused|Tala}} (2029) * {{tcname unused|Tamaraw}} (2027) * {{tcname unused|Ugong}} (2027) * {{tcname unused|Umberto}} (2026) * {{tcname unused|Urbano}} (2029) * {{tcname unused|Venus}} (2026) * {{tcname unused|Waldo}} (2026) * {{tcname unused|Warren}} (2028) * {{tcname unused|Yasmin}} (2029) * {{tcname unused|Zeny}} (2026) ==Mga tanda== {{Reflist|group=nb}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Tala ng mga bagyo]] 926dozwnrjbbr869ucugqnrvufn46qi 2201039 2201002 2026-04-03T08:29:45Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2201039 wikitext text/x-wiki Ang mga tropikal na [[bagyo]] at subtropikal na bagyo ay binibigyan ng pangalan ng iba’t ibang mga sentrong nagbibigay-babala upang mapadali ang pakikipag-ugnayan sa pagitan ng mga tagapagbalita ng panahon at ng pangkalahatang publiko hinggil sa mga pagtataya, babala, at paalala. Nilalayon ng pagbibigay ng pangalan na maiwasan ang kalituhan kapag may sabay-sabay na unos sa iisang karagatan. Kapag ang isang bagyo ay nakabuo ng tuloy-tuloy na bilis ng hangin na higit sa 33 buhol (61 km/o; 38 milya bawat oras), karaniwang binibigyan ito ng pangalan mula sa mga itinakdang talaan ng mga pangalan, depende sa karagatang pinagmulan nito. Sa Kanlurang Pasipiko, ilang tropikal na depresyon ay binibigyan na ng pangalan, samantalang sa [[Timog Hating-globo|Katimugang Hemispero]], kinakailangan munang magkaroon ang isang bagyo ng malaking bahagi ng hanging malakas gaya ng buhawi (''gale-force winds'') bago ito pangalanan. Bago naging karaniwang gawi ang pagbibigay ng mga pangalan ng tao sa mga tropikal na bagyo, tinatawag sila ayon sa mga lugar, bagay, o pista ng mga [[santo]] kung kailan sila naganap. Ibinibigay ang pagkilala kay Clement Wragge, isang [[Meteorolohiya|meteorolohista]] ng Pamahalaan ng [[Queensland]], bilang unang gumamit ng mga personal na pangalan para sa mga sistema ng panahon, mula 1887 hanggang 1907. Nang siya ay magretiro, pansamantalang natigil ang ganitong kaugalian hanggang sa muli itong gamitin sa huling bahagi ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] para sa Kanlurang Pasipiko. Mula noon, ginamit na ang mga pormal na sistema at talaan ng pangalan para sa mga malalakas na bagyo sa Silangan, Gitna, Kanluran at Katimugang Pasipiko, gayundin sa rehiyon ng [[Australya]], [[Karagatang Atlantiko]], at [[Karagatang Indiyo]]. == Kanlurang Karagatang Pasipiko (180° – 100°E) == [[File:Yagi_2024-09-05_0000Z.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yagi_2024-09-05_0000Z.jpg|thumb|Ang [[Bagyong Enteng|bagyong Yagi]] (PAGASA: Enteng) sa pinakamalakas nitong antas habang papalapit sa [[Hainan]] noong Setyembre 2024]] Ang mga tropikal na bagyo na nabubuo sa [[Hilagang Hating-globo|Hilagang Hemispero]] sa pagitan ng anti-meridian at 100°E ay opisyal na pinapangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA, Ahensiyang Meteorolohikal ng Hapon) kapag umabot na ang mga ito sa antas ng tropikal na bagyo.<ref name="WPAC TCOP">{{cite report|publisher=World Meteorological Organization|title=Typhoon Committee Operational Manual: Meteorological Component 2024|year=2025|format=PDF|url=https://www.typhooncommittee.org/docs/TCP-23EDITION2025.pdf}}</ref> Gayunpaman, ang [[PAGASA]] ay nagbibigay din ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyong nagaganap o nagiging tropikal na depresyon sa loob ng sariling itinakdang rehiyon ng pananagutan (''area of responsibility'') nito sa pagitan ng 5°N–25°N at 115°E–135°E.<ref name="GMA">{{Cite news |date=September 27, 2011 |title=Why and how storms get their names |publisher=GMA News |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |url-status=live |access-date=December 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201081827/http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |archive-date=December 1, 2016}}</ref> Dahil dito, madalas na nagkakaroon ng dalawang pangalan ang mga tropikal na bagyo sa rehiyong ito.<ref name="GMA" /> === Mga pandaigdigang pangalan === Ang mga tropikal na bagyo sa Kanlurang Pasipiko ay binibigyan ng mga pandaigdigang pangalan ng JMA kapag naabot na ng mga ito ang antas ng tropikal na bagyo na may 10-minutong tuloy-tuloy na hangin na hindi bababa sa 34 buhol (39 milya bawat oras; 63 km/o).<ref name="WPAC TCOP" /> Ang mga pangalang ito ay ginagamit sunod-sunod nang walang pakialam sa taon, at hinango mula sa limang talaan ng mga pangalan na inihanda ng ESCAP/WMO ''Typhoon Committee'' <u>(Komite ng Bagyo)</u>, matapos magsumite ang bawat isa sa 14 na kasaping bansa ng tig-10 pangalan noong 1998.<ref name="WPAC TCOP" /> Itinakda ang pagkakasunud-sunod ng paggamit ng mga pangalan batay sa alpabetikong pagkakasunod ng Ingles na pangalan ng mga kasapi.<ref name="WPAC TCOP" /> Maaaring hilingin ng mga kasapi ng komite ang pag-aalis o pagpapalit ng pangalan ng isang bagyo kung ito ay nagdulot ng malawakang pinsala o iba pang dahilan gaya ng dami ng nasawi.<ref name="WPAC TCOP" />{{clear}}<div style="overflow-x: auto;"> {| class="wikitable" style="width:100%" |+'''Talaan ng mga pangalan ng bagyo sa Kanlurang Pasipiko''' ! rowspan="2" scope="col" |Tala ! colspan="14" scope="col" |Mga rehiyon/bansang nag-ambag |- ! scope="col" |Kambodya ! scope="col" |Tsina ! scope="col" |Hilagang Korea ! scope="col" |Hong Kong, Tsina ! scope="col" |Hapon ! scope="col" |Laos ! scope="col" |Makaw, Tsina ! scope="col" |Malaysia ! scope="col" |Mikronesya ! scope="col" |Pilipinas ! scope="col" |Timog Korea ! scope="col" |Taylandya ! scope="col" |Estados Unidos ! scope="col" |Biyetnam |- ! rowspan="2" scope="row" |1 |Damrey |Tianma |Kirogi |Yun-yeung |Koinu |Bolaven |Sanba |Jelawat |Ewiniar{{#tag:ref|Ang pangalang Ewiniar ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees">{{Cite press release|date=February 21, 2025 |title=Typhoon Committee is a showcase for regional collaboration |url=https://wmo.int/media/news/typhoon-committee-showcase-regional-collaboration |access-date=Pebrero 26, 2025 |publisher=[[World Meteorological Organization]] |archive-date=Pebrero 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221182058/https://wmo.int/media/news/typhoon-committee-showcase-regional-collaboration |url-status=live|language=en}}</ref>|group="nb"}} |Maliksi |Gaemi |Prapiroon |Maria |Son-Tinh |- |Ampil |Wukong |Jongdari |Shanshan |Yagi{{#tag:ref|Ang pangalang Yagi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Leepi |Bebinca |Pulasan |Soulik |Cimaron |Jebi{{#tag:ref|Ang pangalang Jebi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]]..<ref name="Western North Pacific and the South China Sea Names">{{Cite web |url=https://wmo.int/content/tropical-cyclone-naming/western-north-pacific-and-south-china-sea-names|title=Western North Pacific and the South China Sea Names|date=Nobyembre 29, 2023 |publisher=[[World Meteorological Organization]] |accessdate=Marso 13, 2024 }}</ref>|group="nb"}} |Krathon{{#tag:ref|Ang pangalang Krathon ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Barijat |Trami{{#tag:ref|Ang pangalang Trami ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |- ! rowspan="2" scope="row" |2 |Kong-rey{{#tag:ref|Ang pangalang Kong-rey ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Yinxing |Toraji{{#tag:ref|Ang pangalang Toraji ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Man-yi{{#tag:ref|Ang pangalang Man-yi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Usagi{{#tag:ref|Ang pangalang Usagi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Pabuk |Wutip |Sepat |Mun |Danas |Nari |Wipha |Francisco |Co-may |- |Krosa |Bailu |Podul |Lingling |Kajiki |Nongfa |Peipah |Tapah |Mitag |Ragasa |Neoguri |Bualoi |Matmo |Halong |- ! rowspan="2" scope="row" |3 |Nakri |Fengshen |Kalmaegi |Fung-wong |Koto |Nokaen |Penha |Nuri |Sinlaku |Hagupit |Jangmi |Mekkhala |Higos |Bavi |- |Maysak |Haishen |Noul |Dolphin |Kujira |Chan-hom |Peilou |Nangka |Saudel |Narra |Gaenari |Atsani |Etau |Bang-Lang |- ! rowspan="2" scope="row" |4 |Krovanh |Dujuan |Surigae |Choi-wan |Koguma |Champi |In-fa |Cempaka |Nepartak |Lupit |Mirinae |Nida |Omais |Luc-Binh |- |Chanthu |Dianmu |Mindulle |Lionrock |Tokei |Namtheun |Malou |Nyatoh |Sarbul |Amuyag |Gosari |Chaba |Aere |Songda |- ! rowspan="2" scope="row" |5 |Trases |Mulan |Meari |Tsing-ma |Tokage |Ong-mang |Muifa |Merbok |Nanmadol |Talas |Hodu |Kulap |Roke |Sonca |- |Nesat |Haitang |Jamjari |Banyan |Yamaneko |Pakhar |Sanvu |Mawar |Guchol |Talim |Bori |Khanun |Lan |Saobien |- ! colspan="20" |Mga sanggunian:<ref name="WPAC TCOP" /><ref name="JMA Names">{{cite web |date=2024 |title=List of names for tropical cyclones adopted by the ESCAP/WMO Typhoon Committee for the western North Pacific and the South China Sea (valid as of 2024): Names of tropical cyclones |url=https://www.jma.go.jp/jma/jma-eng/jma-center/rsmc-hp-pub-eg/tyname.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226151925/https://www.jma.go.jp/jma/jma-eng/jma-center/rsmc-hp-pub-eg/tyname.html |archive-date=February 26, 2025 |access-date=September 4, 2015 |publisher=Japan Meteorological Agency}}</ref> |} </div>{{Clear}} === Pilipinas === [[Talaksan:Ragasa_2025-09-22_0000Z.jpg|alt=|thumb|Ang Bagyong Nando sa pinakamalakas nitong antas habang papalapit sa [[Kapuluang Babuyan]] noong Setyembre 2025.|193x193px]] {{further|Talaan ng mga rinetirong pangalan ng bagyo sa Pilipinas}} Mula pa noong 1963, ang PAGASA ay may sariling sistema ng pagpapangalan sa mga tropikal na bagyo na nagaganap sa loob ng itinakda nitong Itinakdang Saklaw ng Pilipinas ([[Philippine Area of Responsibility|''Philippine Area of Responsibility'']] o PAR).<ref name="GMA2">{{Cite news |date=September 27, 2011 |title=Why and how storms get their names |publisher=GMA News |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |url-status=live |access-date=December 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201081827/http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |archive-date=December 1, 2016}}</ref><ref name="PAGASA Names">{{cite web |title=Philippine Tropical Cyclone Names |url=http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/learning-tools/philippine-tropical-cyclone-names |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130084249/http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/learning-tools/philippine-tropical-cyclone-names |archive-date=January 30, 2021 |access-date=May 6, 2023 |publisher=Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration}}</ref> Ang mga pangalan ay hinango mula sa apat na magkakaibang talaan na binubuo ng tig-25 pangalan, at ibinibigay kapag ang isang sistema ay pumasok o nabuo bilang tropikal na depresyon sa loob ng saklaw ng PAGASA.<ref name="GMA2" /><ref name="PAGASA Names" /> Ang apat na talaan ng mga pangalan ay ginagamit nang paikot tuwing apat na taon, at ang mga pangalan ng malalaking tropikal na bagyo ay inaalis sa talaan kung ang mga ito ay nagdulot ng hindi bababa sa Padron:Ntsp na pinsala at/o hindi bababa sa 300 kataong nasawi sa loob ng Pilipinas.<ref name="PAGASA Names" /><ref name="PAGASA Lando">{{Cite press release|title=PAGASA replaces Tropical Cyclone "Lando" to "Liwayway"|access-date=November 4, 2015|publisher=Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration|url=https://web.pagasa.dost.gov.ph/index.php/news/92-press-release/682-pagasa-replaces-names-of-2014-destructive-typhoons|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114220225/https://web.pagasa.dost.gov.ph/index.php/news/92-press-release/682-pagasa-replaces-names-of-2014-destructive-typhoons|archive-date=November 14, 2015}}</ref> Ang mga kapalit na pangalan para sa mga pinawalang-gamit ay kinukuha mula sa talaan ng mga nakalaang pangalan ng ahensya.<ref name="PAGASA Names" /> Kung maubos naman ang talaan ng mga pangalan sa loob ng isang taon, ang mga pangalan ay kinukuha mula sa karagdagang talaan (''auxiliary list''), kung saan ang unang sampu ay inaanunsyo taun-taon.<ref name="PAGASA Names" /><div style="overflow-x: auto;"> {{clear}} {| class="wikitable" |+Talaan ng mga pangalan ng bagyo sa rehiyon ng Pilipinas ! colspan="14" scope="col" |2026 (Pangkat I) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |Ada |[[Bagyong Basyang|Basyang]] |[[Bagyong Caloy|Caloy]] |[[Bagyong Domeng|Domeng]] |[[Bagyong Ester|Ester]] |{{grey|Francisco}} |[[Bagyong Gardo (paglilinaw)|Gardo]] |[[Bagyong Henry|Henry]] |[[Bagyong Inday (paglilinaw)|Inday]] |[[Bagyong Josie (paglilinaw)|Josie]] |{{grey|Kiyapo}} |[[Bagyong Luis|Luis]] |[[Bagyong Maymay|Maymay]] |- |[[Bagyong Neneng|Neneng]] |Obet |{{grey|Pilandok}} |[[Bagyong Queenie|Queenie]] |[[Bagyong Rosal|Rosal]] |[[Bagyong Samuel|Samuel]] |[[Bagyong Tomas|Tomas]] |{{grey|Umberto}} |{{grey|Venus}} |{{grey|Waldo}} |{{grey|Yayang}} |{{grey|Zeny}} | |- ! scope="row" |Karagdagan |Agila |Bagwis |Chito |Diego |Elena |Felino |Gunding |Harriet |Indang |Jessa | | | |- ! colspan="14" scope="col" |2027 (Pangkat II) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |[[Bagyong Amang|Amang]] |[[Bagyong Betty|Betty]] |[[Bagyong Chedeng|Chedeng]] |[[Bagyong Dodong|Dodong]] |{{grey|Emil}} |[[Bagyong Falcon|Falcon]] |{{grey|Gavino}} |[[Bagyong Hanna|Hanna]] |[[Bagyong Ineng|Ineng]] |[[Bagyong Jenny|Jenny]] |[[Bagyong Kabayan (paglilinaw)|Kabayan]] |Liwayway |[[Bagyong Marilyn|Marilyn]] |- |Nimfa |[[Bagyong Onyok|Onyok]] |[[Bagyong Perla (paglilinaw)|Perla]] |[[Bagyong Quiel|Quiel]] |[[Bagyong Ramon|Ramon]] |[[Bagyong Sarah (paglilinaw)|Sarah]] |{{grey|Tamaraw}} |{{grey|Ugong}} |Viring |Weng |Yoyoy |Zigzag | |- ! scope="row" |Karagdagan |Abe |Berto |Charo |Dado |Estoy |Felion |Gening |Herman |Irma |Jaime | | | |- ! colspan="14" scope="col" |2028 (Pangkat III) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |Amuyao |[[Bagyong Butchoy|Butchoy]] |[[Bagyong Carina (paglilinaw)|Carina]] |[[Bagyong Dindo|Dindo]] |{{grey|Edring}} |[[Bagyong Ferdie|Ferdie]] |[[Bagyong Gener (paglilinaw)|Gener]] |[[Bagyong Helen (paglilinaw)|Helen]] |[[Bagyong Igme (paglilinaw)|Igme]] |{{grey|Josefa}} |{{grey|Kidul}} |{{grey|Lekep}} |[[Bagyong Marce|Marce]] |- |{{grey|Nanolay}} |{{grey|Onos}} |{{grey|Puwok}} |Querubin |Romina |[[Bagyong Siony|Siony]] |[[Bagyong Tonyo (paglilinaw)|Tonyo]] |{{grey|Upang}} |[[Bagyong Vicky (paglilinaw)|Vicky]] |{{grey|Warren}} |Yoyong |Zosimo | |- ! scope="row" |Karagdagan |Alakdan |Baldo |Clara |Dencio |Estong |Felipe |Gomer |Heling |Ismael |Julio | | | |- ! colspan="14" scope="col" | 2029 (Pangkat IV) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |[[Bagyong Auring|Auring]] |[[Bagyong Bising|Bising]] |{{grey|Chico}} |[[Bagyong Dante|Dante]] |{{grey|Elias}} |[[Bagyong Fabian|Fabian]] |[[Bagyong Gorio|Gorio]] |[[Bagyong Huaning|Huaning]] |[[Bagyong Isang|Isang]] |[[Bagyong Jacinto|Jacinto]] |[[Bagyong Kiko|Kiko]] |[[Bagyong Lannie|Lannie]] |{{grey|Magyawan}} |- |{{grey|Nilad}} |{{grey|Omar}} |[[Bagyong Paolo|Paolo]] |[[Bagyong Quedan|Quedan]] |[[Bagyong Ramil|Ramil]] |[[Bagyong Salome|Salome]] |{{grey|Tala}} |{{grey|Urbano}} |[[Bagyong Verbena|Verbena]] |[[Bagyong Wilma|Wilma]] |Yasmin |[[Bagyong Zoraida|Zoraida]] | |- ! scope="row" |Karagdagan |Alamid |Bruno |Conching |Dolor |Ernie |Florante |Gerardo |Hernan |Isko |Jerome | | |- ! colspan="20" |Mga sanggunian:<ref name="PAGASA Names" /> |} </div>{{Clear}} ===Mga bagong isasalang na mga pangalan sa bagyo=== * {{tcname unused|Amuyao}} (2028) * {{tcname unused|Chico}} (2029) * {{tcname unused|Edring}} (2028) * {{tcname unused|Emil}} (2027) * {{tcname unused|Elias}} (2029) * {{tcname unused|Francisco}} (2026) * {{tcname unused|Gavino}} (2027) * {{tcname unused|Josefa}} (2028) * {{tcname unused|Kidul}} (2028) * {{tcname unused|Kiyapo}} (2026) * {{tcname unused|Lekep}} (2028) * {{tcname unused|Magyawan}} (2029) * {{tcname unused|Nanolay}} (2028) * {{tcname unused|Nilad}} (2029) * {{tcname unused|Onos}} (2028) * {{tcname unused|Omar}} (2029) * {{tcname unused|Pilandok}} (2026) * {{tcname unused|Puwok}} (2028) * {{tcname unused|Tala}} (2029) * {{tcname unused|Tamaraw}} (2027) * {{tcname unused|Ugong}} (2027) * {{tcname unused|Umberto}} (2026) * {{tcname unused|Urbano}} (2029) * {{tcname unused|Venus}} (2026) * {{tcname unused|Waldo}} (2026) * {{tcname unused|Warren}} (2028) * {{tcname unused|Yasmin}} (2029) * {{tcname unused|Zeny}} (2026) ==Mga tanda== {{Reflist|group=nb}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Tala ng mga bagyo]] 589zpfj34hh5gv8xrwsx8zlxr0cbg2b 2201040 2201039 2026-04-03T08:30:46Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2201040 wikitext text/x-wiki Ang mga tropikal na [[bagyo]] at subtropikal na bagyo ay binibigyan ng pangalan ng iba’t ibang mga sentrong nagbibigay-babala upang mapadali ang pakikipag-ugnayan sa pagitan ng mga tagapagbalita ng panahon at ng pangkalahatang publiko hinggil sa mga pagtataya, babala, at paalala. Nilalayon ng pagbibigay ng pangalan na maiwasan ang kalituhan kapag may sabay-sabay na unos sa iisang karagatan. Kapag ang isang bagyo ay nakabuo ng tuloy-tuloy na bilis ng hangin na higit sa 33 buhol (61 km/o; 38 milya bawat oras), karaniwang binibigyan ito ng pangalan mula sa mga itinakdang talaan ng mga pangalan, depende sa karagatang pinagmulan nito. Sa Kanlurang Pasipiko, ilang tropikal na depresyon ay binibigyan na ng pangalan, samantalang sa [[Timog Hating-globo|Katimugang Hemispero]], kinakailangan munang magkaroon ang isang bagyo ng malaking bahagi ng hanging malakas gaya ng buhawi (''gale-force winds'') bago ito pangalanan. Bago naging karaniwang gawi ang pagbibigay ng mga pangalan ng tao sa mga tropikal na bagyo, tinatawag sila ayon sa mga lugar, bagay, o pista ng mga [[santo]] kung kailan sila naganap. Ibinibigay ang pagkilala kay Clement Wragge, isang [[Meteorolohiya|meteorolohista]] ng Pamahalaan ng [[Queensland]], bilang unang gumamit ng mga personal na pangalan para sa mga sistema ng panahon, mula 1887 hanggang 1907. Nang siya ay magretiro, pansamantalang natigil ang ganitong kaugalian hanggang sa muli itong gamitin sa huling bahagi ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] para sa Kanlurang Pasipiko. Mula noon, ginamit na ang mga pormal na sistema at talaan ng pangalan para sa mga malalakas na bagyo sa Silangan, Gitna, Kanluran at Katimugang Pasipiko, gayundin sa rehiyon ng [[Australya]], [[Karagatang Atlantiko]], at [[Karagatang Indiyo]]. == Kanlurang Karagatang Pasipiko (180° – 100°E) == [[File:Yagi_2024-09-05_0000Z.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yagi_2024-09-05_0000Z.jpg|thumb|Ang [[Bagyong Enteng|bagyong Yagi]] (PAGASA: Enteng) sa pinakamalakas nitong antas habang papalapit sa [[Hainan]] noong Setyembre 2024]] Ang mga tropikal na bagyo na nabubuo sa [[Hilagang Hating-globo|Hilagang Hemispero]] sa pagitan ng anti-meridian at 100°E ay opisyal na pinapangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA, Ahensiyang Meteorolohikal ng Hapon) kapag umabot na ang mga ito sa antas ng tropikal na bagyo.<ref name="WPAC TCOP">{{cite report|publisher=World Meteorological Organization|title=Typhoon Committee Operational Manual: Meteorological Component 2024|year=2025|format=PDF|url=https://www.typhooncommittee.org/docs/TCP-23EDITION2025.pdf}}</ref> Gayunpaman, ang [[PAGASA]] ay nagbibigay din ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyong nagaganap o nagiging tropikal na depresyon sa loob ng sariling itinakdang rehiyon ng pananagutan (''area of responsibility'') nito sa pagitan ng 5°N–25°N at 115°E–135°E.<ref name="GMA">{{Cite news |date=September 27, 2011 |title=Why and how storms get their names |publisher=GMA News |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |url-status=live |access-date=December 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201081827/http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |archive-date=December 1, 2016}}</ref> Dahil dito, madalas na nagkakaroon ng dalawang pangalan ang mga tropikal na bagyo sa rehiyong ito.<ref name="GMA" /> === Mga pandaigdigang pangalan === Ang mga tropikal na bagyo sa Kanlurang Pasipiko ay binibigyan ng mga pandaigdigang pangalan ng JMA kapag naabot na ng mga ito ang antas ng tropikal na bagyo na may 10-minutong tuloy-tuloy na hangin na hindi bababa sa 34 buhol (39 milya bawat oras; 63 km/o).<ref name="WPAC TCOP" /> Ang mga pangalang ito ay ginagamit sunod-sunod nang walang pakialam sa taon, at hinango mula sa limang talaan ng mga pangalan na inihanda ng ESCAP/WMO ''Typhoon Committee'' <u>(Komite ng Bagyo)</u>, matapos magsumite ang bawat isa sa 14 na kasaping bansa ng tig-10 pangalan noong 1998.<ref name="WPAC TCOP" /> Itinakda ang pagkakasunud-sunod ng paggamit ng mga pangalan batay sa alpabetikong pagkakasunod ng Ingles na pangalan ng mga kasapi.<ref name="WPAC TCOP" /> Maaaring hilingin ng mga kasapi ng komite ang pag-aalis o pagpapalit ng pangalan ng isang bagyo kung ito ay nagdulot ng malawakang pinsala o iba pang dahilan gaya ng dami ng nasawi.<ref name="WPAC TCOP" />{{clear}}<div style="overflow-x: auto;"> {| class="wikitable" style="width:100%" |+'''Talaan ng mga pangalan ng bagyo sa Kanlurang Pasipiko''' ! rowspan="2" scope="col" |Tala ! colspan="14" scope="col" |Mga rehiyon/bansang nag-ambag |- ! scope="col" |Kambodya ! scope="col" |Tsina ! scope="col" |Hilagang Korea ! scope="col" |Hong Kong, Tsina ! scope="col" |Hapon ! scope="col" |Laos ! scope="col" |Makaw, Tsina ! scope="col" |Malaysia ! scope="col" |Mikronesya ! scope="col" |Pilipinas ! scope="col" |Timog Korea ! scope="col" |Taylandya ! scope="col" |Estados Unidos ! scope="col" |Biyetnam |- ! rowspan="2" scope="row" |1 |Damrey |Tianma |Kirogi |Yun-yeung |Koinu |Bolaven |Sanba |Jelawat |Ewiniar{{#tag:ref|Ang pangalang Ewiniar ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees">{{Cite press release|date=February 21, 2025 |title=Typhoon Committee is a showcase for regional collaboration |url=https://wmo.int/media/news/typhoon-committee-showcase-regional-collaboration |access-date=Pebrero 26, 2025 |publisher=[[World Meteorological Organization]] |archive-date=Pebrero 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221182058/https://wmo.int/media/news/typhoon-committee-showcase-regional-collaboration |url-status=live|language=en}}</ref>|group="nb"}} |Maliksi |Gaemi |Prapiroon |Maria |Son-Tinh |- |Ampil |Wukong |Jongdari |Shanshan |Yagi{{#tag:ref|Ang pangalang Yagi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Leepi |Bebinca |Pulasan |Soulik |Cimaron |Jebi{{#tag:ref|Ang pangalang Jebi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]]..<ref name="Western North Pacific and the South China Sea Names">{{Cite web |url=https://wmo.int/content/tropical-cyclone-naming/western-north-pacific-and-south-china-sea-names|title=Western North Pacific and the South China Sea Names|date=Nobyembre 29, 2023 |publisher=[[World Meteorological Organization]] |accessdate=Marso 13, 2024 }}</ref>|group="nb"}} |Krathon{{#tag:ref|Ang pangalang Krathon ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Barijat |Trami{{#tag:ref|Ang pangalang Trami ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |- ! rowspan="2" scope="row" |2 |Kong-rey{{#tag:ref|Ang pangalang Kong-rey ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Yinxing |Toraji{{#tag:ref|Ang pangalang Toraji ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Man-yi{{#tag:ref|Ang pangalang Man-yi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Usagi{{#tag:ref|Ang pangalang Usagi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Pabuk |Wutip |Sepat |Mun |Danas |Nari |Wipha |Francisco |Co-may |- |Krosa |Bailu |Podul |Lingling |Kajiki |Nongfa |Peipah |Tapah |Mitag |Ragasa |Neoguri |Bualoi |Matmo |Halong |- ! rowspan="2" scope="row" |3 |Nakri |Fengshen |Kalmaegi |Fung-wong |Koto |Nokaen |Penha |Nuri |Sinlaku |Hagupit |Jangmi |Mekkhala |Higos |Bavi |- |Maysak |Haishen |Noul |Dolphin |Kujira |Chan-hom |Peilou |Nangka |Saudel |Narra |Gaenari |Atsani |Etau |Bang-Lang |- ! rowspan="2" scope="row" |4 |Krovanh |Dujuan |Surigae |Choi-wan |Koguma |Champi |In-fa |Cempaka |Nepartak |Lupit |Mirinae |Nida |Omais |Luc-Binh |- |Chanthu |Dianmu |Mindulle |Lionrock |Tokei |Namtheun |Malou |Nyatoh |Sarbul |Amuyag |Gosari |Chaba |Aere |Songda |- ! rowspan="2" scope="row" |5 |Trases |Mulan |Meari |Tsing-ma |Tokage |Ong-mang |Muifa |Merbok |Nanmadol |Talas |Hodu |Kulap |Roke |Sonca |- |Nesat |Haitang |Jamjari |Banyan |Yamaneko |Pakhar |Sanvu |Mawar |Guchol |Talim |Bori |Khanun |Lan |Saobien |- ! colspan="20" |Mga sanggunian:<ref name="WPAC TCOP" /><ref name="JMA Names">{{cite web |date=2024 |title=List of names for tropical cyclones adopted by the ESCAP/WMO Typhoon Committee for the western North Pacific and the South China Sea (valid as of 2024): Names of tropical cyclones |url=https://www.jma.go.jp/jma/jma-eng/jma-center/rsmc-hp-pub-eg/tyname.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226151925/https://www.jma.go.jp/jma/jma-eng/jma-center/rsmc-hp-pub-eg/tyname.html |archive-date=February 26, 2025 |access-date=September 4, 2015 |publisher=Japan Meteorological Agency}}</ref> |} </div>{{Clear}} === Pilipinas === [[Talaksan:Ragasa_2025-09-22_0000Z.jpg|alt=|thumb|Ang Bagyong Nando sa pinakamalakas nitong antas habang papalapit sa [[Kapuluang Babuyan]] noong Setyembre 2025.|193x193px]] {{further|Talaan ng mga rinetirong pangalan ng bagyo sa Pilipinas}} Mula pa noong 1963, ang PAGASA ay may sariling sistema ng pagpapangalan sa mga tropikal na bagyo na nagaganap sa loob ng itinakda nitong Itinakdang Saklaw ng Pilipinas ([[Philippine Area of Responsibility|''Philippine Area of Responsibility'']] o PAR).<ref name="GMA2">{{Cite news |date=September 27, 2011 |title=Why and how storms get their names |publisher=GMA News |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |url-status=live |access-date=December 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201081827/http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |archive-date=December 1, 2016}}</ref><ref name="PAGASA Names">{{cite web |title=Philippine Tropical Cyclone Names |url=http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/learning-tools/philippine-tropical-cyclone-names |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130084249/http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/learning-tools/philippine-tropical-cyclone-names |archive-date=January 30, 2021 |access-date=May 6, 2023 |publisher=Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration}}</ref> Ang mga pangalan ay hinango mula sa apat na magkakaibang talaan na binubuo ng tig-25 pangalan, at ibinibigay kapag ang isang sistema ay pumasok o nabuo bilang tropikal na depresyon sa loob ng saklaw ng PAGASA.<ref name="GMA2" /><ref name="PAGASA Names" /> Ang apat na talaan ng mga pangalan ay ginagamit nang paikot tuwing apat na taon, at ang mga pangalan ng malalaking tropikal na bagyo ay inaalis sa talaan kung ang mga ito ay nagdulot ng hindi bababa sa Padron:Ntsp na pinsala at/o hindi bababa sa 300 kataong nasawi sa loob ng Pilipinas.<ref name="PAGASA Names" /><ref name="PAGASA Lando">{{Cite press release|title=PAGASA replaces Tropical Cyclone "Lando" to "Liwayway"|access-date=November 4, 2015|publisher=Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration|url=https://web.pagasa.dost.gov.ph/index.php/news/92-press-release/682-pagasa-replaces-names-of-2014-destructive-typhoons|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114220225/https://web.pagasa.dost.gov.ph/index.php/news/92-press-release/682-pagasa-replaces-names-of-2014-destructive-typhoons|archive-date=November 14, 2015}}</ref> Ang mga kapalit na pangalan para sa mga pinawalang-gamit ay kinukuha mula sa talaan ng mga nakalaang pangalan ng ahensya.<ref name="PAGASA Names" /> Kung maubos naman ang talaan ng mga pangalan sa loob ng isang taon, ang mga pangalan ay kinukuha mula sa karagdagang talaan (''auxiliary list''), kung saan ang unang sampu ay inaanunsyo taun-taon.<ref name="PAGASA Names" /><div style="overflow-x: auto;"> {{clear}} {| class="wikitable" |+Talaan ng mga pangalan ng bagyo sa rehiyon ng Pilipinas ! colspan="14" scope="col" |2026 (Pangkat I) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |Ada |[[Bagyong Basyang|Basyang]] |[[Bagyong Caloy|Caloy]] |[[Bagyong Domeng|Domeng]] |[[Bagyong Ester|Ester]] |{{grey|Francisco}} |[[Bagyong Gardo (paglilinaw)|Gardo]] |[[Bagyong Henry|Henry]] |[[Bagyong Inday (paglilinaw)|Inday]] |[[Bagyong Josie (paglilinaw)|Josie]] |{{grey|Kiyapo}} |[[Bagyong Luis|Luis]] |[[Bagyong Maymay|Maymay]] |- |[[Bagyong Neneng|Neneng]] |Obet |{{grey|Pilandok}} |[[Bagyong Queenie|Queenie]] |[[Bagyong Rosal|Rosal]] |[[Bagyong Samuel|Samuel]] |[[Bagyong Tomas|Tomas]] |{{grey|Umberto}} |{{grey|Venus}} |{{grey|Waldo}} |{{grey|Yayang}} |{{grey|Zeny}} | |- ! scope="row" |Karagdagan |Agila |Bagwis |Chito |Diego |Elena |Felino |Gunding |Harriet |Indang |Jessa | | | |- ! colspan="14" scope="col" |2027 (Pangkat II) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |[[Bagyong Amang|Amang]] |[[Bagyong Betty|Betty]] |[[Bagyong Chedeng|Chedeng]] |[[Bagyong Dodong|Dodong]] |{{grey|Emil}} |[[Bagyong Falcon|Falcon]] |{{grey|Gavino}} |[[Bagyong Hanna|Hanna]] |[[Bagyong Ineng|Ineng]] |[[Bagyong Jenny|Jenny]] |[[Bagyong Kabayan (paglilinaw)|Kabayan]] |Liwayway |[[Bagyong Marilyn|Marilyn]] |- |Nimfa |[[Bagyong Onyok|Onyok]] |[[Bagyong Perla (paglilinaw)|Perla]] |[[Bagyong Quiel|Quiel]] |[[Bagyong Ramon|Ramon]] |[[Bagyong Sarah (paglilinaw)|Sarah]] |{{grey|Tamaraw}} |{{grey|Ugong}} |Viring |Weng |Yoyoy |Zigzag | |- ! scope="row" |Karagdagan |Abe |Berto |Charo |Dado |Estoy |Felion |Gening |Herman |Irma |Jaime | | | |- ! colspan="14" scope="col" |2028 (Pangkat III) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |{{grey|Amuyao}} |[[Bagyong Butchoy|Butchoy]] |[[Bagyong Carina (paglilinaw)|Carina]] |[[Bagyong Dindo|Dindo]] |{{grey|Edring}} |[[Bagyong Ferdie|Ferdie]] |[[Bagyong Gener (paglilinaw)|Gener]] |[[Bagyong Helen (paglilinaw)|Helen]] |[[Bagyong Igme (paglilinaw)|Igme]] |{{grey|Josefa}} |{{grey|Kidul}} |{{grey|Lekep}} |[[Bagyong Marce|Marce]] |- |{{grey|Nanolay}} |{{grey|Onos}} |{{grey|Puwok}} |Querubin |Romina |[[Bagyong Siony|Siony]] |[[Bagyong Tonyo (paglilinaw)|Tonyo]] |{{grey|Upang}} |[[Bagyong Vicky (paglilinaw)|Vicky]] |{{grey|Warren}} |Yoyong |Zosimo | |- ! scope="row" |Karagdagan |Alakdan |Baldo |Clara |Dencio |Estong |Felipe |Gomer |Heling |Ismael |Julio | | | |- ! colspan="14" scope="col" | 2029 (Pangkat IV) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |[[Bagyong Auring|Auring]] |[[Bagyong Bising|Bising]] |{{grey|Chico}} |[[Bagyong Dante|Dante]] |{{grey|Elias}} |[[Bagyong Fabian|Fabian]] |[[Bagyong Gorio|Gorio]] |[[Bagyong Huaning|Huaning]] |[[Bagyong Isang|Isang]] |[[Bagyong Jacinto|Jacinto]] |[[Bagyong Kiko|Kiko]] |[[Bagyong Lannie|Lannie]] |{{grey|Magyawan}} |- |{{grey|Nilad}} |{{grey|Omar}} |[[Bagyong Paolo|Paolo]] |[[Bagyong Quedan|Quedan]] |[[Bagyong Ramil|Ramil]] |[[Bagyong Salome|Salome]] |{{grey|Tala}} |{{grey|Urbano}} |[[Bagyong Verbena|Verbena]] |[[Bagyong Wilma|Wilma]] |Yasmin |[[Bagyong Zoraida|Zoraida]] | |- ! scope="row" |Karagdagan |Alamid |Bruno |Conching |Dolor |Ernie |Florante |Gerardo |Hernan |Isko |Jerome | | |- ! colspan="20" |Mga sanggunian:<ref name="PAGASA Names" /> |} </div>{{Clear}} ===Mga bagong isasalang na mga pangalan sa bagyo=== * {{tcname unused|Amuyao}} (2028) * {{tcname unused|Chico}} (2029) * {{tcname unused|Edring}} (2028) * {{tcname unused|Emil}} (2027) * {{tcname unused|Elias}} (2029) * {{tcname unused|Francisco}} (2026) * {{tcname unused|Gavino}} (2027) * {{tcname unused|Josefa}} (2028) * {{tcname unused|Kidul}} (2028) * {{tcname unused|Kiyapo}} (2026) * {{tcname unused|Lekep}} (2028) * {{tcname unused|Magyawan}} (2029) * {{tcname unused|Nanolay}} (2028) * {{tcname unused|Nilad}} (2029) * {{tcname unused|Onos}} (2028) * {{tcname unused|Omar}} (2029) * {{tcname unused|Pilandok}} (2026) * {{tcname unused|Puwok}} (2028) * {{tcname unused|Tala}} (2029) * {{tcname unused|Tamaraw}} (2027) * {{tcname unused|Ugong}} (2027) * {{tcname unused|Umberto}} (2026) * {{tcname unused|Urbano}} (2029) * {{tcname unused|Venus}} (2026) * {{tcname unused|Waldo}} (2026) * {{tcname unused|Warren}} (2028) * {{tcname unused|Yasmin}} (2029) * {{tcname unused|Zeny}} (2026) ==Mga tanda== {{Reflist|group=nb}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Tala ng mga bagyo]] mtuugz2g7677sijmgyv6yzfgdzgdqth 2201041 2201040 2026-04-03T08:32:31Z Ivan P. Clarin 84769 /* Pilipinas */ 2201041 wikitext text/x-wiki Ang mga tropikal na [[bagyo]] at subtropikal na bagyo ay binibigyan ng pangalan ng iba’t ibang mga sentrong nagbibigay-babala upang mapadali ang pakikipag-ugnayan sa pagitan ng mga tagapagbalita ng panahon at ng pangkalahatang publiko hinggil sa mga pagtataya, babala, at paalala. Nilalayon ng pagbibigay ng pangalan na maiwasan ang kalituhan kapag may sabay-sabay na unos sa iisang karagatan. Kapag ang isang bagyo ay nakabuo ng tuloy-tuloy na bilis ng hangin na higit sa 33 buhol (61 km/o; 38 milya bawat oras), karaniwang binibigyan ito ng pangalan mula sa mga itinakdang talaan ng mga pangalan, depende sa karagatang pinagmulan nito. Sa Kanlurang Pasipiko, ilang tropikal na depresyon ay binibigyan na ng pangalan, samantalang sa [[Timog Hating-globo|Katimugang Hemispero]], kinakailangan munang magkaroon ang isang bagyo ng malaking bahagi ng hanging malakas gaya ng buhawi (''gale-force winds'') bago ito pangalanan. Bago naging karaniwang gawi ang pagbibigay ng mga pangalan ng tao sa mga tropikal na bagyo, tinatawag sila ayon sa mga lugar, bagay, o pista ng mga [[santo]] kung kailan sila naganap. Ibinibigay ang pagkilala kay Clement Wragge, isang [[Meteorolohiya|meteorolohista]] ng Pamahalaan ng [[Queensland]], bilang unang gumamit ng mga personal na pangalan para sa mga sistema ng panahon, mula 1887 hanggang 1907. Nang siya ay magretiro, pansamantalang natigil ang ganitong kaugalian hanggang sa muli itong gamitin sa huling bahagi ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] para sa Kanlurang Pasipiko. Mula noon, ginamit na ang mga pormal na sistema at talaan ng pangalan para sa mga malalakas na bagyo sa Silangan, Gitna, Kanluran at Katimugang Pasipiko, gayundin sa rehiyon ng [[Australya]], [[Karagatang Atlantiko]], at [[Karagatang Indiyo]]. == Kanlurang Karagatang Pasipiko (180° – 100°E) == [[File:Yagi_2024-09-05_0000Z.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Yagi_2024-09-05_0000Z.jpg|thumb|Ang [[Bagyong Enteng|bagyong Yagi]] (PAGASA: Enteng) sa pinakamalakas nitong antas habang papalapit sa [[Hainan]] noong Setyembre 2024]] Ang mga tropikal na bagyo na nabubuo sa [[Hilagang Hating-globo|Hilagang Hemispero]] sa pagitan ng anti-meridian at 100°E ay opisyal na pinapangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA, Ahensiyang Meteorolohikal ng Hapon) kapag umabot na ang mga ito sa antas ng tropikal na bagyo.<ref name="WPAC TCOP">{{cite report|publisher=World Meteorological Organization|title=Typhoon Committee Operational Manual: Meteorological Component 2024|year=2025|format=PDF|url=https://www.typhooncommittee.org/docs/TCP-23EDITION2025.pdf}}</ref> Gayunpaman, ang [[PAGASA]] ay nagbibigay din ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyong nagaganap o nagiging tropikal na depresyon sa loob ng sariling itinakdang rehiyon ng pananagutan (''area of responsibility'') nito sa pagitan ng 5°N–25°N at 115°E–135°E.<ref name="GMA">{{Cite news |date=September 27, 2011 |title=Why and how storms get their names |publisher=GMA News |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |url-status=live |access-date=December 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201081827/http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |archive-date=December 1, 2016}}</ref> Dahil dito, madalas na nagkakaroon ng dalawang pangalan ang mga tropikal na bagyo sa rehiyong ito.<ref name="GMA" /> === Mga pandaigdigang pangalan === Ang mga tropikal na bagyo sa Kanlurang Pasipiko ay binibigyan ng mga pandaigdigang pangalan ng JMA kapag naabot na ng mga ito ang antas ng tropikal na bagyo na may 10-minutong tuloy-tuloy na hangin na hindi bababa sa 34 buhol (39 milya bawat oras; 63 km/o).<ref name="WPAC TCOP" /> Ang mga pangalang ito ay ginagamit sunod-sunod nang walang pakialam sa taon, at hinango mula sa limang talaan ng mga pangalan na inihanda ng ESCAP/WMO ''Typhoon Committee'' <u>(Komite ng Bagyo)</u>, matapos magsumite ang bawat isa sa 14 na kasaping bansa ng tig-10 pangalan noong 1998.<ref name="WPAC TCOP" /> Itinakda ang pagkakasunud-sunod ng paggamit ng mga pangalan batay sa alpabetikong pagkakasunod ng Ingles na pangalan ng mga kasapi.<ref name="WPAC TCOP" /> Maaaring hilingin ng mga kasapi ng komite ang pag-aalis o pagpapalit ng pangalan ng isang bagyo kung ito ay nagdulot ng malawakang pinsala o iba pang dahilan gaya ng dami ng nasawi.<ref name="WPAC TCOP" />{{clear}}<div style="overflow-x: auto;"> {| class="wikitable" style="width:100%" |+'''Talaan ng mga pangalan ng bagyo sa Kanlurang Pasipiko''' ! rowspan="2" scope="col" |Tala ! colspan="14" scope="col" |Mga rehiyon/bansang nag-ambag |- ! scope="col" |Kambodya ! scope="col" |Tsina ! scope="col" |Hilagang Korea ! scope="col" |Hong Kong, Tsina ! scope="col" |Hapon ! scope="col" |Laos ! scope="col" |Makaw, Tsina ! scope="col" |Malaysia ! scope="col" |Mikronesya ! scope="col" |Pilipinas ! scope="col" |Timog Korea ! scope="col" |Taylandya ! scope="col" |Estados Unidos ! scope="col" |Biyetnam |- ! rowspan="2" scope="row" |1 |Damrey |Tianma |Kirogi |Yun-yeung |Koinu |Bolaven |Sanba |Jelawat |Ewiniar{{#tag:ref|Ang pangalang Ewiniar ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees">{{Cite press release|date=February 21, 2025 |title=Typhoon Committee is a showcase for regional collaboration |url=https://wmo.int/media/news/typhoon-committee-showcase-regional-collaboration |access-date=Pebrero 26, 2025 |publisher=[[World Meteorological Organization]] |archive-date=Pebrero 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221182058/https://wmo.int/media/news/typhoon-committee-showcase-regional-collaboration |url-status=live|language=en}}</ref>|group="nb"}} |Maliksi |Gaemi |Prapiroon |Maria |Son-Tinh |- |Ampil |Wukong |Jongdari |Shanshan |Yagi{{#tag:ref|Ang pangalang Yagi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Leepi |Bebinca |Pulasan |Soulik |Cimaron |Jebi{{#tag:ref|Ang pangalang Jebi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]]..<ref name="Western North Pacific and the South China Sea Names">{{Cite web |url=https://wmo.int/content/tropical-cyclone-naming/western-north-pacific-and-south-china-sea-names|title=Western North Pacific and the South China Sea Names|date=Nobyembre 29, 2023 |publisher=[[World Meteorological Organization]] |accessdate=Marso 13, 2024 }}</ref>|group="nb"}} |Krathon{{#tag:ref|Ang pangalang Krathon ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Barijat |Trami{{#tag:ref|Ang pangalang Trami ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |- ! rowspan="2" scope="row" |2 |Kong-rey{{#tag:ref|Ang pangalang Kong-rey ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Yinxing |Toraji{{#tag:ref|Ang pangalang Toraji ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Man-yi{{#tag:ref|Ang pangalang Man-yi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Usagi{{#tag:ref|Ang pangalang Usagi ay pinawalang-gamit matapos ang [[panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024]].<ref name="2025 Retirees"/>|group="nb"}} |Pabuk |Wutip |Sepat |Mun |Danas |Nari |Wipha |Francisco |Co-may |- |Krosa |Bailu |Podul |Lingling |Kajiki |Nongfa |Peipah |Tapah |Mitag |Ragasa |Neoguri |Bualoi |Matmo |Halong |- ! rowspan="2" scope="row" |3 |Nakri |Fengshen |Kalmaegi |Fung-wong |Koto |Nokaen |Penha |Nuri |Sinlaku |Hagupit |Jangmi |Mekkhala |Higos |Bavi |- |Maysak |Haishen |Noul |Dolphin |Kujira |Chan-hom |Peilou |Nangka |Saudel |Narra |Gaenari |Atsani |Etau |Bang-Lang |- ! rowspan="2" scope="row" |4 |Krovanh |Dujuan |Surigae |Choi-wan |Koguma |Champi |In-fa |Cempaka |Nepartak |Lupit |Mirinae |Nida |Omais |Luc-Binh |- |Chanthu |Dianmu |Mindulle |Lionrock |Tokei |Namtheun |Malou |Nyatoh |Sarbul |Amuyag |Gosari |Chaba |Aere |Songda |- ! rowspan="2" scope="row" |5 |Trases |Mulan |Meari |Tsing-ma |Tokage |Ong-mang |Muifa |Merbok |Nanmadol |Talas |Hodu |Kulap |Roke |Sonca |- |Nesat |Haitang |Jamjari |Banyan |Yamaneko |Pakhar |Sanvu |Mawar |Guchol |Talim |Bori |Khanun |Lan |Saobien |- ! colspan="20" |Mga sanggunian:<ref name="WPAC TCOP" /><ref name="JMA Names">{{cite web |date=2024 |title=List of names for tropical cyclones adopted by the ESCAP/WMO Typhoon Committee for the western North Pacific and the South China Sea (valid as of 2024): Names of tropical cyclones |url=https://www.jma.go.jp/jma/jma-eng/jma-center/rsmc-hp-pub-eg/tyname.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226151925/https://www.jma.go.jp/jma/jma-eng/jma-center/rsmc-hp-pub-eg/tyname.html |archive-date=February 26, 2025 |access-date=September 4, 2015 |publisher=Japan Meteorological Agency}}</ref> |} </div>{{Clear}} === Pilipinas === [[Talaksan:Ragasa_2025-09-22_0000Z.jpg|alt=|thumb|Ang Bagyong Nando sa pinakamalakas nitong antas habang papalapit sa [[Kapuluang Babuyan]] noong Setyembre 2025.|193x193px]] {{further|Talaan ng mga rinetirong pangalan ng bagyo sa Pilipinas}} Mula pa noong 1963, ang PAGASA ay may sariling sistema ng pagpapangalan sa mga tropikal na bagyo na nagaganap sa loob ng itinakda nitong Itinakdang Saklaw ng Pilipinas ([[Philippine Area of Responsibility|''Philippine Area of Responsibility'']] o PAR).<ref name="GMA2">{{Cite news |date=September 27, 2011 |title=Why and how storms get their names |publisher=GMA News |url=http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |url-status=live |access-date=December 1, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161201081827/http://www.gmanetwork.com/news/story/233580/news/nation/why-and-how-storms-get-their-names |archive-date=December 1, 2016}}</ref><ref name="PAGASA Names">{{cite web |title=Philippine Tropical Cyclone Names |url=http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/learning-tools/philippine-tropical-cyclone-names |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130084249/http://bagong.pagasa.dost.gov.ph/learning-tools/philippine-tropical-cyclone-names |archive-date=January 30, 2021 |access-date=May 6, 2023 |publisher=Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration}}</ref> Ang mga pangalan ay hinango mula sa apat na magkakaibang talaan na binubuo ng tig-25 pangalan, at ibinibigay kapag ang isang sistema ay pumasok o nabuo bilang tropikal na depresyon sa loob ng saklaw ng PAGASA.<ref name="GMA2" /><ref name="PAGASA Names" /> Ang apat na talaan ng mga pangalan ay ginagamit nang paikot tuwing apat na taon, at ang mga pangalan ng malalaking tropikal na bagyo ay inaalis sa talaan kung ang mga ito ay nagdulot ng hindi bababa sa Padron:Ntsp na pinsala at/o hindi bababa sa 300 kataong nasawi sa loob ng Pilipinas.<ref name="PAGASA Names" /><ref name="PAGASA Lando">{{Cite press release|title=PAGASA replaces Tropical Cyclone "Lando" to "Liwayway"|access-date=November 4, 2015|publisher=Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration|url=https://web.pagasa.dost.gov.ph/index.php/news/92-press-release/682-pagasa-replaces-names-of-2014-destructive-typhoons|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151114220225/https://web.pagasa.dost.gov.ph/index.php/news/92-press-release/682-pagasa-replaces-names-of-2014-destructive-typhoons|archive-date=November 14, 2015}}</ref> Ang mga kapalit na pangalan para sa mga pinawalang-gamit ay kinukuha mula sa talaan ng mga nakalaang pangalan ng ahensya.<ref name="PAGASA Names" /> Kung maubos naman ang talaan ng mga pangalan sa loob ng isang taon, ang mga pangalan ay kinukuha mula sa karagdagang talaan (''auxiliary list''), kung saan ang unang sampu ay inaanunsyo taun-taon.<ref name="PAGASA Names" /><div style="overflow-x: auto;"> {{clear}} {| class="wikitable" |+Talaan ng mga pangalan ng bagyo sa rehiyon ng Pilipinas ! colspan="14" scope="col" |2026 (Pangkat I) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |Ada |[[Bagyong Basyang|Basyang]] |[[Bagyong Caloy|Caloy]] |[[Bagyong Domeng|Domeng]] |[[Bagyong Ester|Ester]] |{{grey|Francisco}} |[[Bagyong Gardo (paglilinaw)|Gardo]] |[[Bagyong Henry|Henry]] |[[Bagyong Inday (paglilinaw)|Inday]] |[[Bagyong Josie (paglilinaw)|Josie]] |{{grey|Kiyapo}} |[[Bagyong Luis|Luis]] |[[Bagyong Maymay|Maymay]] |- |[[Bagyong Neneng|Neneng]] |Obet |{{grey|Pilandok}} |[[Bagyong Queenie|Queenie]] |[[Bagyong Rosal|Rosal]] |[[Bagyong Samuel|Samuel]] |[[Bagyong Tomas|Tomas]] |{{grey|Umberto}} |{{grey|Venus}} |{{grey|Waldo}} |{{grey|Yayang}} |{{grey|Zeny}} | |- ! scope="row" |Karagdagan |Agila |Bagwis |Chito |Diego |Elena |Felino |Gunding |Harriet |Indang |Jessa | | | |- ! colspan="14" scope="col" |2027 (Pangkat II) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |[[Bagyong Amang|Amang]] |[[Bagyong Betty|Betty]] |[[Bagyong Chedeng|Chedeng]] |[[Bagyong Dodong|Dodong]] |{{grey|Emil}} |[[Bagyong Falcon|Falcon]] |{{grey|Gavino}} |[[Bagyong Hanna|Hanna]] |[[Bagyong Ineng|Ineng]] |[[Bagyong Jenny|Jenny]] |[[Bagyong Kabayan (paglilinaw)|Kabayan]] |Liwayway |[[Bagyong Marilyn|Marilyn]] |- |Nimfa |[[Bagyong Onyok|Onyok]] |[[Bagyong Perla (paglilinaw)|Perla]] |[[Bagyong Quiel|Quiel]] |[[Bagyong Ramon|Ramon]] |[[Bagyong Sarah (paglilinaw)|Sarah]] |{{grey|Tamaraw}} |{{grey|Ugong}} |Viring |Weng |Yoyoy |Zigzag | |- ! scope="row" |Karagdagan |Abe |Berto |Charo |Dado |Estoy |Felion |Gening |Herman |Irma |Jaime | | | |- ! colspan="14" scope="col" |2028 (Pangkat III) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |{{grey|Amuyao}} |[[Bagyong Butchoy|Butchoy]] |[[Bagyong Carina (paglilinaw)|Carina]] |[[Bagyong Dindo|Dindo]] |{{grey|Edring}} |[[Bagyong Ferdie|Ferdie]] |[[Bagyong Gener (paglilinaw)|Gener]] |[[Bagyong Helen (paglilinaw)|Helen]] |[[Bagyong Igme (paglilinaw)|Igme]] |{{grey|Josefa}} |{{grey|Kidul}} |{{grey|Lekep}} |[[Bagyong Marce|Marce]] |- |{{grey|Nanolay}} |{{grey|Onos}} |{{grey|Puwok}} |Querubin |Romina |[[Bagyong Siony|Siony]] |[[Bagyong Tonyo (paglilinaw)|Tonyo]] |{{grey|Upang}} |[[Bagyong Vicky (paglilinaw)|Vicky]] |{{grey|Warren}} |Yoyong |Zosimo | |- ! scope="row" |Karagdagan |Alakdan |Baldo |Clara |Dencio |Estong |Felipe |Gomer |Heling |Ismael |Julio | | | |- ! colspan="14" scope="col" | 2029 (Pangkat IV) |- ! rowspan="2" scope="row" |Pangunahin |[[Bagyong Auring|Auring]] |[[Bagyong Bising|Bising]] |{{grey|Chico}} |[[Bagyong Dante|Dante]] |{{grey|Elias}} |[[Bagyong Fabian|Fabian]] |[[Bagyong Gorio|Gorio]] |[[Bagyong Huaning|Huaning]] |[[Bagyong Isang|Isang]] |[[Bagyong Jacinto|Jacinto]] |[[Bagyong Kiko|Kiko]] |[[Bagyong Lannie|Lannie]] |{{grey|Magyawan}} |- |{{grey|Nilad}} |{{grey|Omar}} |[[Bagyong Paolo|Paolo]] |[[Bagyong Quedan|Quedan]] |[[Bagyong Ramil|Ramil]] |[[Bagyong Salome|Salome]] |{{grey|Tala}} |{{grey|Urbano}} |[[Bagyong Verbena|Verbena]] |[[Bagyong Wilma|Wilma]] |{{grey|Yasmin}} |[[Bagyong Zoraida|Zoraida]] | |- ! scope="row" |Karagdagan |Alamid |Bruno |Conching |Dolor |Ernie |Florante |Gerardo |Hernan |Isko |Jerome | | |- ! colspan="20" |Mga sanggunian:<ref name="PAGASA Names" /> |} </div>{{Clear}} ===Mga bagong isasalang na mga pangalan sa bagyo=== * {{tcname unused|Amuyao}} (2028) * {{tcname unused|Chico}} (2029) * {{tcname unused|Edring}} (2028) * {{tcname unused|Emil}} (2027) * {{tcname unused|Elias}} (2029) * {{tcname unused|Francisco}} (2026) * {{tcname unused|Gavino}} (2027) * {{tcname unused|Josefa}} (2028) * {{tcname unused|Kidul}} (2028) * {{tcname unused|Kiyapo}} (2026) * {{tcname unused|Lekep}} (2028) * {{tcname unused|Magyawan}} (2029) * {{tcname unused|Nanolay}} (2028) * {{tcname unused|Nilad}} (2029) * {{tcname unused|Onos}} (2028) * {{tcname unused|Omar}} (2029) * {{tcname unused|Pilandok}} (2026) * {{tcname unused|Puwok}} (2028) * {{tcname unused|Tala}} (2029) * {{tcname unused|Tamaraw}} (2027) * {{tcname unused|Ugong}} (2027) * {{tcname unused|Umberto}} (2026) * {{tcname unused|Urbano}} (2029) * {{tcname unused|Venus}} (2026) * {{tcname unused|Waldo}} (2026) * {{tcname unused|Warren}} (2028) * {{tcname unused|Yasmin}} (2029) * {{tcname unused|Zeny}} (2026) ==Mga tanda== {{Reflist|group=nb}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Tala ng mga bagyo]] sf6o66rq1aie568vx2p0l5wvyxjmxv4 0 336460 2200908 2187892 2026-04-03T05:01:04Z Ivan P. Clarin 84769 2200908 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Verbena''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa unang pagkakataon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * {{tcname unused|Bagyong Verbena (2021)}} - {{grey|N/A}} * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|Bagyong Verbena (2025)]]- ay isang malakas na bagyo sa Kanlurang Dagat Pilipinas/Dagat Timog Tsina matapos dumaan sa Pilipinas bilang Tropikal Depresyon, na pinangalanan sa internasyonal bilang ''Koto''. * {{tcname unused|Bagyong Verbena (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Uwan|Uwan]]|title=Pacific typhoon season names|years=Verbena|after=[[Bagyong Wilma|Wilma]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Verbena}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} 4izatmhthdhkum6zewiswjwfhwexex6 2200929 2200908 2026-04-03T05:18:00Z Ivan P. Clarin 84769 2200929 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Verbena''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa unang pagkakataon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * {{tcname unused|Bagyong Verbena (2021)}} - {{grey|N/A}} * [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|Bagyong Verbena (2025)]]- ay isang malakas na bagyo sa Kanlurang Dagat Pilipinas/Dagat Timog Tsina matapos dumaan sa Pilipinas bilang Tropikal Depresyon, na pinangalanan sa internasyonal bilang ''Koto''. * {{tcname unused|Bagyong Verbena (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before={{tcname unused|Tala}}|title=Pacific typhoon season names|years=Verbena|after=[[Bagyong Wilma|Wilma]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Verbena}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} 52e06ib5d79zx9231kedu5kra8bq2te 0 336472 2200934 2187066 2026-04-03T05:23:53Z Ivan P. Clarin 84769 2200934 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Gardo''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa [[PAGASA]] sa [[Karagatang Pasipiko|Kanlurang Pasipiko]]. * Bagyong Gardo (2018) - ay isang malakas na bagyo, na may internasyonal na pangalang Maria, na dumaan sa [[Dagat Pilipinas]]. * [[Bagyong Gardo (2022)]] - ay isang tropikal bagyo sa [[Pilipinas]]. * Bagyong Gardo (2026) - {{S-start}} {{Succession box|before=Francisco|title=Kapalitan|years=Gardo|after=[[Bagyong Henry|Henry]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Gardo}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} btm45t3q7w1ad1nlxyjywy9znytjspm 0 336473 2200937 2187070 2026-04-03T05:24:49Z Ivan P. Clarin 84769 2200937 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Inday''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * Bagyong Inday (2006) - ay isang bagyo na may internasyonal na pangalang Bopha. * Bagyong Inday (2010) - ay isang malalang bagyo, na may internasyonal na pangalang Fanapi, na tumama sa [[Taiwan]]. * Bagyong Inday (2014) - ay isang bagyo na may internasyonal na pangalang Nakri. * Bagyong Inday (2018) - ay isang bagyo na sa Karagatang Pasipiko na may internasyonal na pangalaang Ampil. * [[Bagyong Inday (2022)]] - ay isang malakas na bagyo sa [[Dagat Pilipinas]]. na may internasyonal na pangalang Muifa. * Bagyong Inday (2026) - {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Henry|Henry]]|title=Kapalitan|years=Inday|after=[[Bagyong Josie (paglilinaw)|Josie]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Inday}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} s1sybyth6szt4z07ie8yecs4ymsa0op 0 336475 2200938 2187081 2026-04-03T05:25:25Z Ivan P. Clarin 84769 2200938 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Josie''' ay nagamit sa [[Pilipinas]] sa mga nagdaang taon ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * Bagyong Josie (2018) - ay isang tropikal depresyon sa [[Hilagang Luzon]]. * Bagyong Josie (2022) - ay isang malakas na bagyo sa [[Dagat Pilipinas]]. na may internasyonal na pangalang Nanmadol. * Bagyong Josie (2026) - {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Inday (paglilinaw)|Inday]]|title=Kapalitan|years=Josie|after=Kiyapo}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Josie}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} 4nat8hxmzl3wxr6oj33e3sd62tp5xav 0 336552 2200906 2190594 2026-04-03T04:59:24Z Ivan P. Clarin 84769 2200906 wikitext text/x-wiki Ang pangalang '''Yasmin''' ay magagamit na pangalan sa [[Pilipinas]] sa mga susunod na panahon, ayon sa PAGASA sa Kanlurang Pasipiko. * {{tcname unused|Bagyong Yasmin (2017)}} - {{grey|N/A}} * {{tcname unused|Bagyong Yasmin (2021)}} - {{grey|N/A}} * {{tcname unused|Bagyong Yasmin (2025)}} - {{grey|N/A}} * {{tcname unused|Bagyong Yasmin (2029)}} - {{grey|N/A}} {{S-start}} {{Succession box|before=[[Bagyong Wilma|Wilma]]|title=Pacific typhoon season names|years=Yasmin|after=[[Bagyong Zoraida|Zoraida]]}} {{S-end}} {{DEFAULTSORT:Yasmin}} [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] {{paglilinaw}} 4v34rkcunacyjoun10a0nh9jr0qy221 0 336605 2200898 2194008 2026-04-03T04:43:10Z Jojit fb 38 /* Panlabas na link */ 2200898 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Coritha | image_size = <!-- Only for images narrower than 220 pixels --> | landscape = yes | background = solo_singer | birth_name = Socorro Avelino | alias = Coritha | birth_date = 27 Hunyo 1951 | death_date = 27 Setyembre 2024 | origin = [[Image:Flag of the Philippines.svg|25px]] [[Pilipinas]] | instrument = Gitara, boses | genre = [[Folk music|Folk]]; [[Pop music|Pop]]; [[Pinoy Rock]]; | occupation = Mang-aawit at manunulat ng awitin | years_active = | label = | associated_acts = | website = }} Si '''Socorro Avelino''' o mas kilala bilang '''Coritha''' (Hunyo 27, 1951 - Setyembre 27, 2024) ay isang babaeng mang-aawit at lumilikha ng awit sa Pilipinas. Ginawaran siya ng ''Best Folk-Pop Song'' at ''Best Folk-Pop Vocal Performance'' noong 1982 ng ''Cecil Awards''.<ref name=":3">{{Cite web |last=Franco |first=Bernie V. |date=2024-09-28 |title=OPM folk singer Coritha dies |url=https://www.pep.ph/news/local/183135/opm-folk-singer-coritha-dies-a717-20240928 |url-status=live |access-date=2025-12-10 |website=PEP.ph}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Francisco |first=John Eiron R. |date=2024-09-28 |title=Filipino folk singer Coritha, known for protest anthems, passes away {{!}} John Eiron R. Francisco |url=https://businessmirror.com.ph/2024/09/28/filipino-folk-singer-coritha-known-for-protest-anthems-passes-away/ |url-status=live |access-date=2025-12-10 |website=BusinessMirror |language=en-US}}</ref><ref name=":2" /> ==Personal na buhay== Matapos masunog ang tahanan ni Coritha sa ''New Manila'' sa [[Lungsod Quezon|Lungsod ng Quezon]] noong 2018 ay nanirahan na siya sa bahay ng kanyang katuwang sa buhay na si Chito Santos sa [[Tagaytay|Lungsod ng Tagaytay]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Tupas |first=Emmanuel |date=2018-10-07 |title=Fire destroys folk singer’s house |url=https://www.philstar.com/nation/2018/10/07/1857868/fire-destroys-folk-singers-house |url-status=live |access-date=2025-12-10 |website=Philstar.com}}</ref> Huminto sa pagiging mang-aawit si Coritha dahil sa pagkakasakit. Siya ay naratay sa karamdaman pagkatapos dumanas ng ''stroke''.<ref name=":0" /> Nagkaroon ng isang pagtatanghal na may pamagat na “Awit Para Kay Coritha” noong Agosto 5, 2024 kung saan ang malilikom na pondo ay pantulong sa mga gastusin pang-medikal ni Coritha.<ref name=":0" /> ==Bilang mang-aawit== Sumikat si Coritha noong dekada '60 hanggang '80 sa pamamagitan ng kanyang musika na ginamitan ng mga katutubong instrumentong Pilipino na nagbukas ng daan para sa isang natatanging tunog na Pinoy ''folk-rock''.<ref name=":1">{{Cite news |last=Price |first=Anna |date=2024-09-28 |title=Farewell to Coritha: a voice of protest, passion, and Pinoy pride |language=en |work=Daily Tribune |url=https://tribune.net.ph/2024/09/27/farewell-to-coritha-a-voice-of-protest-passion-and-pinoy-pride |url-status=live |access-date=2025-12-10}}</ref><ref name=":2" /> Nagsilbing isang panawagan sa pagkilos ang musika ni Coritha. Masasalamin sa kanyang tinig at liriko ng kanyang mga kanta ang mga pakikibaka at pag-asa ng mga mamamayang Pilipino.<ref name=":1" /> Nakilala si Coritha sa kanyang mga kantang ''Maligayang Mundo, Oras Na, Sierra Madre, Para Mama, Lolo Jose, Gising Na, O Kuya Ko'', at ''Awit Kay Leandro.<ref name=":0" />''<ref name=":2" /> Ang kanyang kantang ''Oras Na'' na inaawit sa mga kilos-protesta ay ginamit noong 2018 sa ''soundtrack'' ng pelikulang aksyon ni Erik Matti na may pamagat na "Buy Bust".<ref name=":2" /> Ang awiting ''Oras Na'' na inirekord noong 1979 ay nagpatunay ng saloobin ng mga tao sa kanilang pakikibaka upang makamtan ang kalayaan noong mga panahong ang [[Pangulo ng Pilipinas|presidente ng Pilipinas]] ay si [[Ferdinand Marcos]] hanggang sa paghahanap ng integridad sa pamamahala ng pamahalaan sa ilalim ng presidente ng Pilipinas na si [[Joseph Estrada]].<ref>{{Cite web |date=2001-03-30 |title=Oras Na: A song that has inspired millions |url=https://www.philstar.com/entertainment/2001/03/30/94264/oras-na-song-has-inspired-millions |url-status=live |access-date=2025-12-10 |website=Philstar.com}}</ref> Natanggap ni Coritha ang mga parangal bilang ''Best Folk-Pop Song'' at ''Best Folk-Pop Vocal Performance'' na iginawad ng Cecil Awards noong 1982.<ref name=":3" /> ==Kamatayan== Namatay si Coritha noong Setyembre 27, 2024 sa edad na 73 taong gulang dahil sa matagal na sakit.<ref>{{Cite web |last=Pasajol |first=Anne |date=2024-09-28 |title=Folk singer Coritha dies |url=https://entertainment.inquirer.net/578772/folk-singer-coritha-dies |url-status=live |access-date=2025-12-10 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web |last=Domingo |first=Gay Ace |date=2024-09-30 |title=Coritha’s legacy |url=https://malaya.com.ph/entertainment/corithas-legacy/ |url-status=dead |access-date=2025-12-10 |website=Malaya Business Insight |language=en-US |archive-date=2025-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250612041018/https://malaya.com.ph/entertainment/corithas-legacy/ }}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga anlabas na link== * [https://www.youtube.com/watch?v=-NpI3iOAugQ Kantang "Oras na" ni Coritha sa YouTube] [[Kategorya:Mga musiko mula sa Pilipinas|Coritha]] qtm7vyly9mk2gs18ccl3k01eewx63ej 2200899 2200898 2026-04-03T04:43:20Z Jojit fb 38 /* Mga anlabas na link */ 2200899 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Coritha | image_size = <!-- Only for images narrower than 220 pixels --> | landscape = yes | background = solo_singer | birth_name = Socorro Avelino | alias = Coritha | birth_date = 27 Hunyo 1951 | death_date = 27 Setyembre 2024 | origin = [[Image:Flag of the Philippines.svg|25px]] [[Pilipinas]] | instrument = Gitara, boses | genre = [[Folk music|Folk]]; [[Pop music|Pop]]; [[Pinoy Rock]]; | occupation = Mang-aawit at manunulat ng awitin | years_active = | label = | associated_acts = | website = }} Si '''Socorro Avelino''' o mas kilala bilang '''Coritha''' (Hunyo 27, 1951 - Setyembre 27, 2024) ay isang babaeng mang-aawit at lumilikha ng awit sa Pilipinas. Ginawaran siya ng ''Best Folk-Pop Song'' at ''Best Folk-Pop Vocal Performance'' noong 1982 ng ''Cecil Awards''.<ref name=":3">{{Cite web |last=Franco |first=Bernie V. |date=2024-09-28 |title=OPM folk singer Coritha dies |url=https://www.pep.ph/news/local/183135/opm-folk-singer-coritha-dies-a717-20240928 |url-status=live |access-date=2025-12-10 |website=PEP.ph}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Francisco |first=John Eiron R. |date=2024-09-28 |title=Filipino folk singer Coritha, known for protest anthems, passes away {{!}} John Eiron R. Francisco |url=https://businessmirror.com.ph/2024/09/28/filipino-folk-singer-coritha-known-for-protest-anthems-passes-away/ |url-status=live |access-date=2025-12-10 |website=BusinessMirror |language=en-US}}</ref><ref name=":2" /> ==Personal na buhay== Matapos masunog ang tahanan ni Coritha sa ''New Manila'' sa [[Lungsod Quezon|Lungsod ng Quezon]] noong 2018 ay nanirahan na siya sa bahay ng kanyang katuwang sa buhay na si Chito Santos sa [[Tagaytay|Lungsod ng Tagaytay]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Tupas |first=Emmanuel |date=2018-10-07 |title=Fire destroys folk singer’s house |url=https://www.philstar.com/nation/2018/10/07/1857868/fire-destroys-folk-singers-house |url-status=live |access-date=2025-12-10 |website=Philstar.com}}</ref> Huminto sa pagiging mang-aawit si Coritha dahil sa pagkakasakit. Siya ay naratay sa karamdaman pagkatapos dumanas ng ''stroke''.<ref name=":0" /> Nagkaroon ng isang pagtatanghal na may pamagat na “Awit Para Kay Coritha” noong Agosto 5, 2024 kung saan ang malilikom na pondo ay pantulong sa mga gastusin pang-medikal ni Coritha.<ref name=":0" /> ==Bilang mang-aawit== Sumikat si Coritha noong dekada '60 hanggang '80 sa pamamagitan ng kanyang musika na ginamitan ng mga katutubong instrumentong Pilipino na nagbukas ng daan para sa isang natatanging tunog na Pinoy ''folk-rock''.<ref name=":1">{{Cite news |last=Price |first=Anna |date=2024-09-28 |title=Farewell to Coritha: a voice of protest, passion, and Pinoy pride |language=en |work=Daily Tribune |url=https://tribune.net.ph/2024/09/27/farewell-to-coritha-a-voice-of-protest-passion-and-pinoy-pride |url-status=live |access-date=2025-12-10}}</ref><ref name=":2" /> Nagsilbing isang panawagan sa pagkilos ang musika ni Coritha. Masasalamin sa kanyang tinig at liriko ng kanyang mga kanta ang mga pakikibaka at pag-asa ng mga mamamayang Pilipino.<ref name=":1" /> Nakilala si Coritha sa kanyang mga kantang ''Maligayang Mundo, Oras Na, Sierra Madre, Para Mama, Lolo Jose, Gising Na, O Kuya Ko'', at ''Awit Kay Leandro.<ref name=":0" />''<ref name=":2" /> Ang kanyang kantang ''Oras Na'' na inaawit sa mga kilos-protesta ay ginamit noong 2018 sa ''soundtrack'' ng pelikulang aksyon ni Erik Matti na may pamagat na "Buy Bust".<ref name=":2" /> Ang awiting ''Oras Na'' na inirekord noong 1979 ay nagpatunay ng saloobin ng mga tao sa kanilang pakikibaka upang makamtan ang kalayaan noong mga panahong ang [[Pangulo ng Pilipinas|presidente ng Pilipinas]] ay si [[Ferdinand Marcos]] hanggang sa paghahanap ng integridad sa pamamahala ng pamahalaan sa ilalim ng presidente ng Pilipinas na si [[Joseph Estrada]].<ref>{{Cite web |date=2001-03-30 |title=Oras Na: A song that has inspired millions |url=https://www.philstar.com/entertainment/2001/03/30/94264/oras-na-song-has-inspired-millions |url-status=live |access-date=2025-12-10 |website=Philstar.com}}</ref> Natanggap ni Coritha ang mga parangal bilang ''Best Folk-Pop Song'' at ''Best Folk-Pop Vocal Performance'' na iginawad ng Cecil Awards noong 1982.<ref name=":3" /> ==Kamatayan== Namatay si Coritha noong Setyembre 27, 2024 sa edad na 73 taong gulang dahil sa matagal na sakit.<ref>{{Cite web |last=Pasajol |first=Anne |date=2024-09-28 |title=Folk singer Coritha dies |url=https://entertainment.inquirer.net/578772/folk-singer-coritha-dies |url-status=live |access-date=2025-12-10 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite web |last=Domingo |first=Gay Ace |date=2024-09-30 |title=Coritha’s legacy |url=https://malaya.com.ph/entertainment/corithas-legacy/ |url-status=dead |access-date=2025-12-10 |website=Malaya Business Insight |language=en-US |archive-date=2025-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250612041018/https://malaya.com.ph/entertainment/corithas-legacy/ }}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.youtube.com/watch?v=-NpI3iOAugQ Kantang "Oras na" ni Coritha sa YouTube] [[Kategorya:Mga musiko mula sa Pilipinas|Coritha]] 2cyrecneoezoju5rjtrm767v8isejfs 0 337226 2200992 2200235 2026-04-03T07:47:21Z LknFenix 125962 + link sa [[baka (pagkain)]] 2200992 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Laab|image=LaoFood LarbNeua.JPG|image_size=250px|caption=Laab na may nilutong baka sa Vientiane, Laos|alternate_name=Larb, Lap, Larp, Lahp, Lahb|country=[[Laos]]|region=|creator=Lao|course=|type=[[Ensalada]]|served=|main_ingredient=[[Karne]] ([[Manok (pagkain)|manok]], [[baka (pagkain)|baka]], [[pato]], [[pabo]], [[baboy (pagkain)|baboy]], o [[isda]])|variations=Iilan-ilan sa buong mundo|calories=|other=}} Ang '''laab''' ({{Langx|lo|ລາບ}}; {{Langx|th|ลาบ}}, {{RTGS|''lap''}})<ref>{{Cite web |last=Chongchitnant |first=Pailin |date=28 Pebrero 2013 |title=Authentic Thai Laab (Larb) Recipe with Pork |url=https://hot-thai-kitchen.com/laab-moo/ |access-date=16 Enero 2026 |website=Hot Thai Kitchen |quote=Bagaman karamihan sa mga tao, at maraming restorang Taylandes, ay tinatawag ang ulam na ito bilang larb, ang wastong bigkas at anyong dapat isulat ay laab. Hindi binibigkas ang titik na R. (Isinalin mula sa Ingles) |ref=Pailin|language=en|trans-title=Tunay na Resipi ng Laab (Larb) ng Taylandiya na may Baboy}}</ref>, na binabaybay din bilang '''larb''', '''laap''', '''larp''', o '''lahb ,''' ay isang ensalada ng giniling na karne sa lutuing Lao. Kilala ito sa matapang at balanseng lasa, at madalas na sinasamahan ng [[Malagkit|malagkit na kanin]] at ensalada ng berdeng papaya.<ref>{{Cite book |last=Hutton |first=Wendy |url=https://books.google.com/books?id=VKbYYXO4Id4C&q=larb+laos&pg=PA125 |title=Green Mangoes and Lemon Grass |publisher=Periplus Editions (HK) Limited |year=2007 |isbn=9780794602307 |access-date=21 Enero 2015|language=en|trans-title=Manggang Hilaw at Tanglad}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://archive.org/details/isbn_9781741792331 |title=Southeast Asia on a Shoestring |publisher=Lonely Planet Publications |year=2010 |isbn=9781741792331 |page=[https://archive.org/details/isbn_9781741792331/page/82 82] |quote=laap laos. |access-date=21 Enero 2015 |url-access=registration |via=[[Internet Archive]]|language=en|trans-title=Timog-Silangang Asya sa Mababang Badyet}}</ref><ref>{{Cite web |title=Southeast Asian Cuisine: What to Eat in Southeast Asia and Where to Find It |url=https://www.tripsavvy.com/southeast-asian-cuisine-1458385 |access-date=18 Enero 2023 |website=tripsavvy |publication-date=26 Hunyo 2019 |language=en |trans-title=Lutuing Timog-Silangang Asya: Ano ang Dapat Kainin sa Timog-Silangang Asya at Saan Ito Mahahanap |archive-date=18 Enero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230118234543/https://www.tripsavvy.com/southeast-asian-cuisine-1458385 |url-status=dead }}</ref><ref name="Kraig2013">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=9XCjAQAAQBAJ&pg=PA311 |title=Street Food around the World: An Encyclopedia of Food and Culture |date=9 Setyembre 2013 |publisher=ABC-CLIO |others=Colleen Taylor Sen |isbn=978-1-59884-955-4 |editor-last=Bruce Kraig |pages=311– |access-date=21 Hunyo 2021|language=en|trans-title=Pagkaing Kalye sa Buong Mundo: Isang Ensiklopedya ng Pagkain at Kultura}}</ref><ref name="Minahan2010">{{Cite book |last=Minahan |first=James |url=https://books.google.com/books?id=qM5XAAAAYAAJ |title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems |publisher=Greenwood Press |year=2010 |isbn=978-0-313-34500-5 |access-date=21 Hunyo 2021|language=en|trans-title=Ang Kumpletong Gabay sa mga Pambansang Simbolo at Sagisag}}</ref><ref name="Webb Roten 2009 p. 94">{{Cite book |last=Webb |first=L.S. |url=https://books.google.com/books?id=fgWrCQAAQBAJ&pg=PA94 |title=The Multicultural Cookbook for Students |last2=Roten |first2=L.G. |publisher=ABC-CLIO |year=2009 |isbn=978-0-313-37559-0 |series=EBL-Schweitzer |page=94 |access-date=Hunyo 26, 2016|language=en|trans-title=Ang Multikultural na Aklat sa Pagluluto para sa mga Mag-aaral}}</ref> Ang laab ay nagtatampok ng giniling na karne, kadalasang baboy, manok, baka, pato, o isda, na tinimplahan ng katas ng dayap, patis, inihaw at giniling na bigas, at mga sariwang damong pampalasa tulad ng menta, at kadalasang dinaragdagan ng sili para sa anghang. Nagmula ang laab sa Laos at mahalagang bahagi ng mga pagkaing pangkultura at pangdiriwang ng mga Lao. Malaki ang impluwensiya nito sa mga lutuin ng mga kalapit na rehiyon, lalo na sa hilagang-silangan at hilagang bahagi ng [[Taylandiya]] ([[Isan]] at Lanna), na may makasaysayang ugnayan sa dating [[Lan Xang|Kaharian ng Lan Xang]]. Lumilitaw din ang mga baryante ng laab sa mga lutuin ng ibang mga pangkat na nagsasalita ng wikang Tai, tulad ng sa Estado ng Shan sa Myanmar at [[Yunnan|Lalawigan ng Yunnan]] sa Tsina. Sa kabila ng mga adaptasyon sa rehiyon, nananatiling malinaw na Lao ang pinagmulan ng laab.<ref name=":0">{{Cite book |last=Sing (Phia) |url=https://books.google.com/books?id=T9uFQgAACAAJ |title=Traditional Recipes of Laos: Being the Manuscript Recipe Books of the Late Phia Sing, from the Royal Palace at Luang Prabang, Reproduced in Facsimile and Furnished with an English Translation |date=1981 |publisher=Prospect Books |isbn=978-0-907325-02-4 |pages=15 |language=en|trans-title=Mga Tradisyonal na Resipi ng Laos: Bilang Manuskrito ng mga Aklat ng Resipi ng Huling Si Phia Sing, mula sa Palasyo ng Hari sa Luang Prabang, Inilimbag sa Kopya at Nilagyan ng Salin sa Ingles}}</ref><ref>{{Cite web |date=2006-10-12 |title=Tamnak Lao Serves Authentic Luang Prabang Dishes in the Capital City of Vientiane |url=https://lao.voanews.com/a/a-52-2006-10-18-voa1-90680314/1185123.html |access-date=2023-09-25 |website=ສຽງອາເມຣິກາ - ວີໂອເອ |language=lo|trans-title=Naghahain ang Tamnak Lao ng mga Tunay na Putaheng Luang Prabang sa Kabisera ng Vientiane}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cooking.in.th/thai-recipes/laab-mu-tai-koen-people-style/|title=Laab Mu - Tai Koen People Style|publisher=Cooking.in.th|access-date=21 Enero 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006142611/http://www.cooking.in.th/thai-recipes/laab-mu-tai-koen-people-style/|archive-date=6 Oktubre 2014|language=en|trans-title=Laab Mu - Estilo ng mga Taong Tai Koen}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Ensalada]] [[Kategorya:Mga pambansang lutuin]] jay78tmea13vks96zkbp4xonvqq9yue 0 337253 2200821 2198225 2026-04-02T16:59:36Z TentingZones1 122212 /* Heograpiya */dagdag 2200821 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement/Wikidata}} Ang '''Endoufielle''' ay isang komyun ng Pransya na matatagpuan sa departamento ng [[Gers]] ng [[Occitanie]] sa timog-kanlurang [[Pransiya]]. Sa kasaysayan at kultura, ang bayan ay nasa Savès, isang maliit na lalawigan ng Gascon na katumbas ng gitnang ruta ng Save. Dahil nalantad sa nabagong klima ng karagatan, ito ay dinadaluyan ng Save, Boulouze, batis ng Laurio, batis ng Peyblanc at ng iba't ibang maliliit na batis. Ang Endoufielle ay isang bayan sa kanayunan na may 505 na naninirahan noong 2020, matapos makaranas ng matinding pagtaas ng populasyon simula noong 1975. Ito ay bahagi ng lugar ng atraksyon ng Toulouse. Ang mga naninirahan dito ay tinatawag na ''Endoufiellois'' o ''Endoufielloises''. ==Heograpiya== Ang Endoufielle ay isang komyun na matatagpuan sa [[Gascony]] sa rehiyon ng [[Savès]] ng [[Rivière-Verdun]], sa pagitan ng [[L'Isle-Jourdain]] at [[Samatan]]. Ang Endoufielle ay nasa hangganan ng pitong iba pang munisipalidad. Nagbabahagi ito ng hangganan sa departamento ng [[Haute-Garonne]] sa pamamagitan ng quadripoint. Ang mga karatig na munisipalidad ay [[Auradé]], [[Castillon-Savès]], [[Cazaux-Savès]], [[Marestaing]], [[Pompiac]], at [[Seysses-Savès]]. ==Mga pampublikong pasilidad at serbisyo== ===Tubig at basura=== Ang pangongolekta at pagproseso ng basura sa bahay at mga katulad na basura, pati na rin ang pangangalaga at pagpapahusay ng kapaligiran, ay isinasagawa sa loob ng balangkas ng komunidad ng mga munisipalidad ng Gascogne Toulousaine. ===Edukasyon=== Ang Endoufielle ay bahagi ng akademya ng Toulouse. ==Mga lugar at monumento== * Simbahan ng Saint-Germier na may kampanaryo. * Kapilya ng sementeryo. <gallery mode="packed"> File:Église Saint-Germier d'Endoufielle - Montée.jpg|Église Saint-Germier. File:Chapelle du cimetière d'Endoufielle.jpg|Chapelle du cimetière. File:Endoufielle - Mairie et place.jpg File:Endoufielle - Maison à tour.jpg </gallery> ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Endoufielle (Gers).svg|thumb|Eskudo de armas ng Endoufielle]] May pahabang-pangkat na nakabaligtad na pares: unang gules na may krus na clechée, may butas, pommée na may labindalawang piraso o, pangalawa ay kulay argente na may gules na leon, pangatlo ay kulay azure na may isang tungkos ng trigo o nakatali na gules. [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] ka46iypt4ujga7fcmoxtn6v5lvivf84 0 337359 2200768 2200740 2026-04-02T13:30:48Z JWilz12345 77302 sinalin ang parte mula sa enWiki 2200768 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Sperrungen von Wikipedia in der Volksrepublik China.jpg|thumb|Pagharang ng [[Wikipediang Aleman]] sa mga ''browser'' sa [[Tsina]] (''screenshot'' noong 2011)]] [[Sensura|Sinensura]] ng mga pamahalaan ng ilang mga bansa ang [[Wikipedia]], kabilang na ang Belarus, Beneswela, Iran, Nagkakaisang Kaharian (UK), Pakistan, Rusya, Saudi Arabia, Sirya, Tsina, Turkya, at Uzbekistan. Sa ilang mga pagkakataon, may malawakang [[pagsensura sa Internet]] sa pagkalahatan at nasasama ang mga nilalaman ng Wikipedia. Ipinagbabawal naman ng ibang mga hakbang ang pagpapanatili ng espesipikong nilalaman na maituturing na nakasasakit sa damdamin o opensibo. Isa ang pagharang sa mga kasangkapan na ginagamit ng mga awtoridad sa ilang bansa para isensura ang Wikipedia. Ilan pa sa mga kasangkapan ng mga awtoridad ang tahasang pagtarget ng mga tagagamit at ang pagbabago (ng mga awtoridad) ng mismong nilalaman ng nga artikulo. Nagagawa pa rati ng mga pamahalaan na iharang ang partikular na mga artikulo, ngunit lumipat ang Wikipedia sa [[HTTPS]] noong 2015. Napilitan ang mga sensor na iharang ang buong website.<ref name=":8">{{Cite web|url=https://cyber.harvard.edu/publications/2017/04/WikipediaCensorship|title=Analyzing Accessibility of Wikipedia Projects Around the World|last1=Clark|first1=Justin|last2=Faris|first2=Robert|date=2017|website=Berkman Klein Center|language=en|access-date=Setyembre 20, 2018|last3=Heacock Jones|first3=Rebekah|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920131348/https://cyber.harvard.edu/publications/2017/04/WikipediaCensorship|archive-date=Setyembre 20, 2018|url-status=live}}</ref> == Mga uri ng pagsensura sa Wikipedia == {{See also|Pagsensura ng Internet}} === Pagharang ng lahat ng website ng Wikipedia (sa isa o sa bawat edisyong pangwika) === Patuloy na hinaharang ng ilang bansa ang Wikipedia sa loob ng napakahabang panahon, tulad ng Tsina. Ang ibang bansa naman ay gumagamit ng malawakang pagharang sa loob ng maikling panahon, mapa-ilang buwan man (halimbawa, sa Sirya) o ilang oras lamang (halimbawa, sa Pakistan).<ref name="Zaccaro 2023">{{cite web|last=Zaccaro|first=Maria|title=Pakistan blocks Wikipedia for 'blasphemous content'|website=BBC News|date=4 February 2023|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-64523501|access-date=Pebrero 4, 2023|archive-date=Pebrero 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206064510/https://www.bbc.com/news/world-asia-64523501|url-status=live}}</ref> === Pagharang ng espesipikong mga artikulo === Bago ang Hunyo 2015, kung kailang ganap na lumipat ang Wikipedia sa [[HTTPS]] mula [[HTTP]], hinarang ng ilang bansa ang ilang artikulong tungkol sa sensitibong mga paksa, tulad ng mga kaisipang itinataguyod ng isang kalabang partidong pampolitika, mga artikulong tungkol sa kasalukuyang mga kaganapan (halimbawa, sa Rusya), o mga kaisipan na tumututol sa tradisyong panrelihiyon ng isang rehimen (halimbawa, sa Iran). Nahirapan ang mga pamahalaan na siyasatin kung aling mga pahina ang pinupuntahan ng mga mambabasa sa Wikipedia, dahil sa HTTPS. Dahil dito, napilitan ang mga sensor na alisin man ang pagharang sa mga artikulo, o iharang ang buong website.<ref name=":8" /> === Pag-usig ng mga tagagamit === {{further|Talaan ng mga taong ikinulong dahil sa pag-ambag sa Wikipedia}} Malimit na nakatuon ang mga pag-uusig na ito sa mga tagagamit na naglalathala ng impormasyon na nais na isensura ng isang pamahalaan. Humahantong ito sa [[sariling pagsensura]]. === Pag-usig ng mga mambabasa === Simula nang lumipat ang Wikipedia sa HTTPS noong 2015, bibihira o wala na ang mga ulat ng malawakang paniniktik ng pamahalaan sa mga paggamit ng Wikipedia. Ngunit nagkabit naman ang ilang pamahalaan at kompanya ng [[Malawakang paniniktik|pangmalawakang paniniktik]] na mga ''[[spyware]] application'' sa mga kagamitan ng mga tagagamit. Maaaring masagap ng mga ito ang paggamit ng [[virtual private network|VPN]] software at magtala ng napuntahang mga [[URL]].<ref>{{Cite journal|date=Mayo 1, 2019|title=China's Algorithms of Repression|url=https://www.hrw.org/report/2019/05/01/chinas-algorithms-repression/reverse-engineering-xinjiang-police-mass|journal=Human Rights Watch|language=en}}</ref> == Malawakang pagsensura sa Wikipedia == === Talahanayan batay sa bansa === {| class="wikitable sortable" |+Mga halimbawa ng pagsensura sa Wikipedia !Bansa !Tagal !Kasalukyang naghaharang ng nilalaman !Dating naghaharang ng nilalaman !''Conflict-of-interest'' na pagbabago gawa ng mismong pamahalaan !Inu(u)sig ang mga tagagamit !Detalye |- |[[Belarus]] |Hinarang ang Wikipedia noong ika-11 ng March 2022 at ika-7 ng April 2022, may ikinulong na mga tagagamit simula noong 2022 | | | |{{ya}} | |- |[[Beneswela]] |Ika-12 hanggang ika-18 ng Enero 2019 | |{{ya}} | | |Lahat ng mga bersiyon |- |[[Hilagang Korea]] | |Lahat |{{ya}} |{{ya}} |{{ya}} |Pisikal na hindi nakakonekta sa mundo ang World Wide Web ng Hilagang Korea |- |[[Iran]] |2013–2015 (bahagi) | |{{ya}} |Pinaghihinalaan<ref name=":9" /> | |Daan-daang mga artikulo (2013–2015) |- |[[Myanmar]] |15 February 2021 – present |Lahat |{{ya}} | | |Lahat ng mga bersiyon |- |[[Pakistan]] |Ika-31 ng March 2006, ilang araw noong Mayo 2010, ika-3 ng Pebrero 2023 – ika-6 ng Pebrero 2023 | |{{ya}} | | |Ilan at lahat ng mga bersiyon |- |[[Rusya]] |Dekada-2010–kasalukuyan | |{{ya}} |{{ya}} |{{ya}} |Piling mga pahina |- |[[Saudi Arabia]] |Dekada-2000–kasalukuyan | |{{ya}} |{{ya}} |{{ya}} |Piling mga pahina |- |[[Sirya]] |Ika-30 ng Abril 2008 – ika-13 ng Pebrero 2009 (pagharang), 2012–2015 (pagkulong at pagbitay ng isang tagagamit) | |{{ya}} | |{{ya}} |Arabe |- |[[Tsina]] |2004, 2005–2008, 2015–kasalukuyan (HTTPS), Abril 2019–kasalukuyan (lahat) |Lahat |{{ya}} |{{ya}} |{{ya}} |Lahat ng mga bersiyon |- |[[Tunisia]] |Ika-23 hanggang ika-27 ng Nobyembre 2006 | |{{ya}} | | |Lahat ng mga bersiyon |- |[[Turkya]] |2014–2015 (bahagi), Abril 2017–Enero 2020 (buo) | |{{ya}} | | |Lahat ng mga bersiyon |- |[[Uzbekistan]] |2007, 2008, 2012 | |{{ya}} | | |Lahat (2007, 2008) Uzbek (2012) |} == Pagpatay ng mga feature ng Wikimedia sa utos ng estado == === Indonesya === Hinarang ng [[Ministeryo ng Komunikasyon at Ugnayang Dihital]] ng Indonesya ang akses sa ''authentication domain'' ng Wikimedia (<code>auth.wikimedia.org</code>) noong ika-25 ng Pebrero 2026. Dahil ito sa hindi pagtalima ng organisasyon na magtala bilang "Tagapaglaan ng Sistemang Elektroniko" ({{lang|id|Penyelenggara Sistem Elektronik}} o ''PSE''). Hinahadlangan nito ang pag-''log in'' ng mga tagagamit at ang paggawa ng mga akawnt sa lahat ng mga proyekto ng Wikimedia, kabilang na ang Wikipedia.<ref name="PSE-WMF">{{Cite press release|date=Pebrero 27, 2026 |title=Kemkomdigi Batasi Fitur Login Wikimedia karena Belum Daftar PSE Privat |url=https://www.komdigi.go.id/berita/siaran-pers/detail/kemkomdigi-batasi-fitur-login-wikimedia-karena-belum-daftar-pse-privat |access-date=Pebrero 28, 2026 |publisher=Ministry of Communication and Digital Affairs|website=Komdigi.go.id|language=id}}</ref> Nanawagan ang mga pangkat sa karapatang pantao na ibalik ang normal na akses sa mga website ng Wikimedia.<ref name="Tirto27Feb26">{{Cite web |last=Majid |first=Naufal |title=Koalisi Damai Desak Pemerintah Segera Buka Blokir Wikipedia |url=https://tirto.id/koalisi-damai-desak-pemerintah-segera-buka-blokir-wikipedia-hrGR |access-date=Pebrero 27, 2026 |date=Pebrero 27, 2026 |website=Tirto.id |language=id|trans-title=Peace Coalition, Nanawagan sa Pamahalaan na Agarang Alisin ang Harang sa Wikipedia}}</ref><ref name="TimesID27Feb26">{{Cite web |last=Nurdiyanto |first=Wahyu |date=Pebrero 27, 2026 |title=Koalisi Damai Desak Pemerintah Buka Blokir Login Wikipedia |url=https://timesindonesia.co.id/peristiwa-nasional/579653/koalisi-damai-desak-pemerintah-buka-blokir-login-wikipedia |access-date=Pebrero 27, 2026 |website=Times Indonesia |language=id|trans-title=Nanawagan ang Peace Coalition sa Pamahalaan na Bawiin ang Harang sa Wikipedia}}</ref><ref name="SAFE27Feb26">{{Cite press release|date=Pebrero 27, 2026 |title=Pemerintah Harus Segera Buka Kembali Blokir Wikipedia |url=https://safenet.or.id/id/2026/02/pemerintah-harus-segera-buka-kembali-blokir-wikipedia/ |access-date=Pebrero 28, 2026 |website=SAFEnet.or.id|publisher=Southeast Asia Freedom of Expression Network|language=id}}</ref> Noong ika-25 ng March 2026, hinarang ang [[Wikimedia Commons]] sa Indonesya;<ref>{{cite web|url=https://radarjogja.jawapos.com/news/657327884/kemkomdigi-blokir-wikimedia-commons-hari-ini-akses-edit-wikipedia-indonesia-terhenti-netizen-protes-keras?page=all#goog_rewarded|title=Kemkomdigi Blokir Wikimedia Commons Hari Ini, Akses Edit Wikipedia Indonesia Terhenti: Netizen Protes Keras|website=Radar Jogja|date=Marso 25, 2026|last=Ikhwanuddin|first=Iwa|publisher=[[Jawa Pos]]|trans-title=Hinarang Ngayon ng Ministry of Communication and Information Technology ang Wikimedia Commons, Hininto ang Akses sa Pag-edit ng Indonesian Wikipedia: Mariing Tinututulan ng mga Netizen|language=id}}</ref> inalis na ang harang na ito sa kasalukuyan. == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Wikipedia}} [[Kategorya:Sensura sa Internet ayon sa organisasyon]] [[Kategorya:Wikipedia]] sk46gy4w65iapnbd4lvmolklx0mafbh 0 337486 2200801 2200728 2026-04-02T14:17:02Z LknFenix 125962 + Sanligan 2200801 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = Krisis sa Kipot ng Hormuz noong 2026 | partof = [[digmaan sa Iran noong 2026]] | image = Straße von Hormuz.jpg | alt = | caption = Larawan ng Kipot mula sa satelayt | date = {{Start date|2026|02|28|df=y}} &ndash; kasalukuyan<br/>({{Age in years, months, weeks and days|month1=2|day1=28|year1=2026}}) | place = [[Kipot ng Hormuz]], [[Golpong Persiko]] and [[Golpo ng Oman]] | coordinates = | also known as = | cause = [[Digmaan sa Iran noong 2026]] | participants = [[Iran]], [[Estados Unidos]], [[Israel]], mga kompanya ng pagpapadala | outcome = {{bulletedlist|Pagtaas ng presyo ng langis at gas sa buong mundo|Kampanya sa Kipot ng Hormuz noong 2026}} | casualties1 = 1 barkong panghatak ang lumubog<br/>hindi bababa sa 12 barkong pangkalakal ang nasira (7 ang inabandona)<ref>{{Cite web |url=https://www.channelnewsasia.com/world/crew-member-killed-after-projectile-hits-tanker-oman-manager-says-5962176 |title=Crew member killed after projectile hits tanker off Oman, manager says|trans-title=Tripulante, namatay matapos tamaan ng panudla ang barkong-tangke malapit sa baybayin ng Oman, ayon sa manedyer|website=CNA|access-date=2 Marso 2026|archive-date=1 Marso 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20260301210512/https://www.channelnewsasia.com/world/crew-member-killed-after-projectile-hits-tanker-oman-manager-says-5962176 |url-status=live}}</ref><br/>12 marino ang namatay o nawawala<br>1 manggagawa sa daungan ang namatay, at 2 ang nasugatan sa Bahrain | casualties2 = | notes = }} Ang [[Kipot ng Hormuz]], isang estratehikong kiputan sa karagatan para sa pandaigdigang kalakalan ng enerhiya, ay nakaranas ng patuloy na heopolitikal at ekonomikong pagkagambala simula noong ika-28 ng Pebrero 2026, kasunod ng [[Digmaan sa Iran noong 2026|magkasanib na pag-atakeng militar]] ng [[Estados Unidos]] at [[Israel]] sa [[Iran]], na kinabibilangan ng pagpaslang sa kataas-taasang pinuno ng Iran na si [[Ali Khāmenei|Ali Khamenei]]. Bilang tugon, naglunsad ang Iran ng mga pag-atakeng pangganti gamit ang misil at drono sa mga base militar ng Estados Unidos, teritoryo ng Israel, at iba pang mga estado sa Golpo, habang ang Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya (''Islamic Revolutionary Guard Corps'' o IRGC) nito ay naglabas ng mga babalang nagbabawal sa pagdaan ng mga barko sa kipot, na humantong sa epektibong paghinto ng trapiko ng mga barko. {{As of|2026|Marso|12}}, nakapagsagawa ang Iran ng 21 kumpirmadong pag-atake sa mga barkong pangkalakal. Ang mga babala at kasunod na pag-atake sa mga sasakyang-dagat ay nagdulot ng matinding pagbaba sa trapiko sa karagatan, kung saan ang trapiko ng mga barkong tangke ay unang bumaba ng humigit-kumulang 70%, at mahigit 150 barko ang nag-angkla sa labas ng kipot upang maiwasan ang panganib.<ref name="NYT2.28.26">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/strait-of-hormuz-ship-traffic.html |title=After Iran Attacks, Ship Traffic Plummets in Strait of Hormuz|work=[[The New York Times]]|first=Christiaan|last1=Triebert|first2=Alexander|last2=Cardia|date=28 Pebrero 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Matapos ang mga Pag-atake ng Iran, Bumagsak ang Trapiko ng mga Barko sa Kipot ng Hormuz}}</ref><ref name="TheGuardian3.2.26">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/oil-prices-iran-war-strait-of-hormuz-shipping |title=Oil prices rise as Iran war threatens shipping through strait of Hormuz |work=[[The Guardian]]|date=2 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Tumaas ang presyo ng langis dahil sa banta ng digmaan sa Iran sa mga barkong dumadaan sa Kipot ng Hormuz}}</ref> Di nagtagal pagkatapos nito, bumaba ang trapiko sa halos sero. Naapektuhan ng pagkagambalang ito ang humigit-kumulang 20% ng pang-araw-araw na suplay ng langis sa buong mundo at malaking dami ng likidong natural na gas (LNG), na nag-udyok sa malalaking kompanya sa pagpapadala na suspindihin ang mga operasyon sa lugar.<ref name="How US">{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/how-us-israel-attacks-on-iran-threaten-the-strait-of-hormuz-oil-markets |title=How US-Israel attacks on Iran threaten the Strait of Hormuz, oil markets |publisher=Al Jazeera |date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Paano nagbabanta ang mga pag-atake ng Estados Unidos-Israel sa Iran sa Kipot ng Hormuz at mga pamilihan ng langis}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-gas-majors-traders-suspend-shipments-via-hormuz-us-attacks-iran-sources-say-2026-02-28 |title=Oil and gas majors and traders suspend shipments via Hormuz, sources say |work=Reuters |date=28 Pebrero 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Sinuspinde ng mga pangunahing kompanya at negosyante ng langis at gas ang mga kargamento sa pamamagitan ng Hormuz, ayon sa mga sanggunian}}</ref> Sa gitna ng pangamba sa matagalang kakulangan sa suplay, mas mabilis na tumaas ang presyo ng langis kaysa sa alinmang tunggalian sa kamakailang kasaysayan;<ref name="AC-03182026">{{Cite web |first1=Josh |last1=Lipsky |first2=Bart |last2=Piasecki |first3=Jessie |last3=Yin |title=The Iran oil shock may be diffrent from other price spikes |date=18 Marso 2026 |work=[[Atlantic Council]] |access-date=18 Marso 2026 |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/econographics/the-iran-oil-shock-may-be-different-from-other-price-spikes/ |language=en|trans-title=Maaaring iba ang pagkabigla sa presyo ng langis sa Iran kumpara sa iba pang pagtaas ng presyo}}</ref> ang presyo ng krudong langis ng Brent ay lumampas sa US$100 kada bariles noong ika-8 ng Marso 2026 sa unang pagkakataon sa loob ng apat na taon, at umabot sa US$126 kada bariles sa rurok nito.<ref name="TheGuardian3.2.26" /><ref name="Reuters3.1.26">{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-jumps-10-iran-conflict-could-spike-100-barrel-analysts-say-2026-03-01 |title=Oil jumps 10% on Iran conflict and could spike to $100 a barrel, analysts say |work=Reuters |date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Tumaas ng 10% ang presyo ng langis dahil sa tunggalian sa Iran at maaaring umabot sa $100 kada bariles, ayon sa mga analista}}</ref><ref name="surges">{{cite news |url=https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |title=Oil surges and stock futures sink after war in Iran disrupts crude supply |publisher=CNN |date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026 |archive-date=2 Marso 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260302025634/https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |url-status=live |language=en|trans-title=Pagtaas ng presyo ng langis at pagbaba ng stock futures matapos maantala ng digmaan sa Iran ang suplay ng krudo}}</ref><ref name="CNBC-03082026">{{Cite web |last=Kimball |first=Spencer |title=Oil surges above $100 a barrel; Trump says 'small price to pay' for defeating Iran |date=8 Marso 2026 |access-date=8 Marso 2026 |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2026/03/08/crude-oil-prices-today-iran-war.html |archive-date=8 Marso 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260308223907/https://www.cnbc.com/2026/03/08/crude-oil-prices-today-iran-war.html |url-status=live |language=en|trans-title=Tumaas ang presyo ng langis sa mahigit $100 kada bariles; sabi ni Trump, 'maliit na halaga' para matalo ang Iran}}</ref>Ang pagsasara ng kipot ay inilarawan bilang pinakamalaking pagkagambala sa suplay ng enerhiya simula noong krisis sa enerhiya noong dekada 1970,<ref name="Guardian-03112026">{{Cite web |last=Burke |first=Jason |title=Iran escalates attacks on infrastructure and transport networks across the Gulf |date=11 Marso 2026 |access-date=11 Marso 2026 |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/11/iran-escalates-attacks-on-infrastructure-and-transport-networks-across-the-gulf |language=en|trans-title=Pinalala ng Iran ang mga pag-atake sa mga network ng imprastraktura at transportasyon sa buong Golpo}}</ref> at ito rin ang pinakamalaki sa kasaysayan ng pandaigdigang pamilihan ng langis.<ref name="Atlantic-13032026">{{Cite web |first=Rogé |last=Karma |title='We Would Be Entering a Completely Different World' |date=13 March 2026 |access-date=13 March 2026 |work=[[The Atlantic]] |url=https://www.theatlantic.com/economy/2026/03/oil-price-200-barrel/686354/ }}</ref> Ang iba pang mga pamilihan ng kalakal na naapektuhan ng pagtaas ng presyo dahil sa krisis ay kinabibilangan ng [[aluminyo]],<ref>{{Cite web |first=Mark |last=Burton |title=Bahrain starts output cuts at world's top aluminum smelter|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |date=15 Marso 2026 |access-date=21 Marso 2026 |url=https://fortune.com/2026/03/15/bahrain-output-cuts-world-top-aluminum-smelter-alba-iran-war/ |language=en|trans-title=Sinimulan ng Bahrain ang pagbawas ng output sa nangungunang tunawan ng aluminyo sa mundo}}</ref> [[pataba]], at [[elyo]].<ref>{{Cite web |first=Naomi |last=Buchanan |title=It's not just oil: 3 critical supply chains being upended by the war in Iran |date=21 Marso 2026 |access-date=21 Marso 2026 |work=[[Business Insider]] |url=https://www.businessinsider.com/oil-prices-supply-chains-iran-war-ai-helium-food-inflation-2026-3 |language=en|trans-title=Hindi lang langis: 3 kritikal na daluyan ng suplay ang naapektuhan ng digmaan sa Iran}}</ref> == Sanligan == [[Talaksan:Strait of Hormuz daily average of LNG (2024).svg|thumb|Dayagram na nagpapakita ng pang-araw-araw na karaniwang dami ng LNG na dinaraan sa kipot noong 2024<ref>{{cite web |last1=Slav |first1=Irina |title=Asia’s LNG Lifeline Takes a Hit |url=https://oilprice.com/Energy/Crude-Oil/Asias-LNG-Lifeline-Takes-a-Hit.html |website=OilPrice.com |language=en |date=15 Marso 2026|trans-title=Naapektuhan ang Agapay ng LNG ng Asya}}</ref>]] Ang kipot ay may lapad na 21&nbsp;milya (34 km) sa pinakamakitid na punto nito at nagsisilbing daanang pandagat sa pagitan ng Iran at [[Oman]]. Pinadadali ng dalawang unidireksiyonal na rutang pandagat nito ang pagdaan ng humigit-kumulang 20 milyong bariles ng langis bawat araw, na kumakatawan sa humigit-kumulang 20% ng pandaigdigang kalakalang pandagat ng langis, pangunahin mula sa mga bansang prodyuser tulad ng [[Saudi Arabia]], [[Emiratos Arabes Unidos]], [[Irak]], at [[Qatar]].<ref name=NYT2.28.26/><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2026/mar/01/us-israel-strikes-iran-oil-price |title=What is the strait of Hormuz and why is it crucial for oil supplies? |work=The Guardian |date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Ano ang kipot ng Hormuz at bakit ito mahalaga para sa mga suplay ng langis?}}</ref> Noong 2024, tinatayang 84% ng mga kargamento ng krudo at kondensado na dumaraan sa kipot ay nakalaan sa mga pamilihan sa Asya,<ref name="How US" /> kung saan tumatanggap ang Tsina ng isang katlo ng langis nito sa pamamagitan ng kipot at may humigit-kumulang isang bilyong bariles sa reserbang langis (ilang buwan ng suplay).<ref>{{cite web |last1=Li |first1=Emma |title=China’s crude import stress resistance in a Hormuz crisis {{!}} Vortexa |url=https://www.vortexa.com/insights/chinas-crude-import-stress-resistance |website=www.vortexa.com |language=en |date=9 Marso 2026|trans-title=Katatagan ng Tsina sa pag-angkat ng krudo sa krisis sa Hormuz {{!}} Vortexa}}</ref> Nakakakuha ang Europa ng 12% hanggang 14% ng LNG nito mula sa Qatar sa pamamagitan ng kipot.<ref name="q45">{{cite web |title=European gas prices surge by up to 45% as Qatar stops LNG production |url=https://www.euronews.com/business/2026/03/02/european-gas-prices-jump-by-as-much-as-45-as-qatar-stops-lng-production |publisher=[[euronews]] |language=en |date=2 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026 |archive-date=3 Marso 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260303043332/https://www.euronews.com/business/2026/03/02/european-gas-prices-jump-by-as-much-as-45-as-qatar-stops-lng-production |url-status=live |trans-title=Tumaas ang presyo ng gas sa Europa ng hanggang 45% dahil itinigil ng Qatar ang produksyon ng LNG}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Digmaan sa Iran noong 2026]] [[Kategorya:Krisis sa enerhiya]] 0hwlj7b3rgvfvt1o1mtwk4s6bgpw16y 2200810 2200801 2026-04-02T14:29:46Z LknFenix 125962 + Sanligan 2200810 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = Krisis sa Kipot ng Hormuz noong 2026 | partof = [[digmaan sa Iran noong 2026]] | image = Straße von Hormuz.jpg | alt = | caption = Larawan ng Kipot mula sa satelayt | date = {{Start date|2026|02|28|df=y}} &ndash; kasalukuyan<br/>({{Age in years, months, weeks and days|month1=2|day1=28|year1=2026}}) | place = [[Kipot ng Hormuz]], [[Golpong Persiko]] and [[Golpo ng Oman]] | coordinates = | also known as = | cause = [[Digmaan sa Iran noong 2026]] | participants = [[Iran]], [[Estados Unidos]], [[Israel]], mga kompanya ng pagpapadala | outcome = {{bulletedlist|Pagtaas ng presyo ng langis at gas sa buong mundo|Kampanya sa Kipot ng Hormuz noong 2026}} | casualties1 = 1 barkong panghatak ang lumubog<br/>hindi bababa sa 12 barkong pangkalakal ang nasira (7 ang inabandona)<ref>{{Cite web |url=https://www.channelnewsasia.com/world/crew-member-killed-after-projectile-hits-tanker-oman-manager-says-5962176 |title=Crew member killed after projectile hits tanker off Oman, manager says|trans-title=Tripulante, namatay matapos tamaan ng panudla ang barkong-tangke malapit sa baybayin ng Oman, ayon sa manedyer|website=CNA|access-date=2 Marso 2026|archive-date=1 Marso 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20260301210512/https://www.channelnewsasia.com/world/crew-member-killed-after-projectile-hits-tanker-oman-manager-says-5962176 |url-status=live}}</ref><br/>12 marino ang namatay o nawawala<br>1 manggagawa sa daungan ang namatay, at 2 ang nasugatan sa Bahrain | casualties2 = | notes = }} Ang [[Kipot ng Hormuz]], isang estratehikong kiputan sa karagatan para sa pandaigdigang kalakalan ng enerhiya, ay nakaranas ng patuloy na heopolitikal at ekonomikong pagkagambala simula noong ika-28 ng Pebrero 2026, kasunod ng [[Digmaan sa Iran noong 2026|magkasanib na pag-atakeng militar]] ng [[Estados Unidos]] at [[Israel]] sa [[Iran]], na kinabibilangan ng pagpaslang sa kataas-taasang pinuno ng Iran na si [[Ali Khāmenei|Ali Khamenei]]. Bilang tugon, naglunsad ang Iran ng mga pag-atakeng pangganti gamit ang misil at drono sa mga base militar ng Estados Unidos, teritoryo ng Israel, at iba pang mga estado sa Golpo, habang ang Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya (''Islamic Revolutionary Guard Corps'' o IRGC) nito ay naglabas ng mga babalang nagbabawal sa pagdaan ng mga barko sa kipot, na humantong sa epektibong paghinto ng trapiko ng mga barko. {{As of|2026|Marso|12}}, nakapagsagawa ang Iran ng 21 kumpirmadong pag-atake sa mga barkong pangkalakal. Ang mga babala at kasunod na pag-atake sa mga sasakyang-dagat ay nagdulot ng matinding pagbaba sa trapiko sa karagatan, kung saan ang trapiko ng mga barkong tangke ay unang bumaba ng humigit-kumulang 70%, at mahigit 150 barko ang nag-angkla sa labas ng kipot upang maiwasan ang panganib.<ref name="NYT2.28.26">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/strait-of-hormuz-ship-traffic.html |title=After Iran Attacks, Ship Traffic Plummets in Strait of Hormuz|work=[[The New York Times]]|first=Christiaan|last1=Triebert|first2=Alexander|last2=Cardia|date=28 Pebrero 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Matapos ang mga Pag-atake ng Iran, Bumagsak ang Trapiko ng mga Barko sa Kipot ng Hormuz}}</ref><ref name="TheGuardian3.2.26">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/oil-prices-iran-war-strait-of-hormuz-shipping |title=Oil prices rise as Iran war threatens shipping through strait of Hormuz |work=[[The Guardian]]|date=2 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Tumaas ang presyo ng langis dahil sa banta ng digmaan sa Iran sa mga barkong dumadaan sa Kipot ng Hormuz}}</ref> Di nagtagal pagkatapos nito, bumaba ang trapiko sa halos sero. Naapektuhan ng pagkagambalang ito ang humigit-kumulang 20% ng pang-araw-araw na suplay ng langis sa buong mundo at malaking dami ng likidong natural na gas (LNG), na nag-udyok sa malalaking kompanya sa pagpapadala na suspindihin ang mga operasyon sa lugar.<ref name="How US">{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/how-us-israel-attacks-on-iran-threaten-the-strait-of-hormuz-oil-markets |title=How US-Israel attacks on Iran threaten the Strait of Hormuz, oil markets |publisher=Al Jazeera |date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Paano nagbabanta ang mga pag-atake ng Estados Unidos-Israel sa Iran sa Kipot ng Hormuz at mga pamilihan ng langis}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-gas-majors-traders-suspend-shipments-via-hormuz-us-attacks-iran-sources-say-2026-02-28 |title=Oil and gas majors and traders suspend shipments via Hormuz, sources say |work=Reuters |date=28 Pebrero 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Sinuspinde ng mga pangunahing kompanya at negosyante ng langis at gas ang mga kargamento sa pamamagitan ng Hormuz, ayon sa mga sanggunian}}</ref> Sa gitna ng pangamba sa matagalang kakulangan sa suplay, mas mabilis na tumaas ang presyo ng langis kaysa sa alinmang tunggalian sa kamakailang kasaysayan;<ref name="AC-03182026">{{Cite web |first1=Josh |last1=Lipsky |first2=Bart |last2=Piasecki |first3=Jessie |last3=Yin |title=The Iran oil shock may be diffrent from other price spikes |date=18 Marso 2026 |work=[[Atlantic Council]] |access-date=18 Marso 2026 |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/econographics/the-iran-oil-shock-may-be-different-from-other-price-spikes/ |language=en|trans-title=Maaaring iba ang pagkabigla sa presyo ng langis sa Iran kumpara sa iba pang pagtaas ng presyo}}</ref> ang presyo ng krudong langis ng Brent ay lumampas sa US$100 kada bariles noong ika-8 ng Marso 2026 sa unang pagkakataon sa loob ng apat na taon, at umabot sa US$126 kada bariles sa rurok nito.<ref name="TheGuardian3.2.26" /><ref name="Reuters3.1.26">{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-jumps-10-iran-conflict-could-spike-100-barrel-analysts-say-2026-03-01 |title=Oil jumps 10% on Iran conflict and could spike to $100 a barrel, analysts say |work=Reuters |date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Tumaas ng 10% ang presyo ng langis dahil sa tunggalian sa Iran at maaaring umabot sa $100 kada bariles, ayon sa mga analista}}</ref><ref name="surges">{{cite news |url=https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |title=Oil surges and stock futures sink after war in Iran disrupts crude supply |publisher=CNN |date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026 |archive-date=2 Marso 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260302025634/https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |url-status=live |language=en|trans-title=Pagtaas ng presyo ng langis at pagbaba ng stock futures matapos maantala ng digmaan sa Iran ang suplay ng krudo}}</ref><ref name="CNBC-03082026">{{Cite web |last=Kimball |first=Spencer |title=Oil surges above $100 a barrel; Trump says 'small price to pay' for defeating Iran |date=8 Marso 2026 |access-date=8 Marso 2026 |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2026/03/08/crude-oil-prices-today-iran-war.html |archive-date=8 Marso 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260308223907/https://www.cnbc.com/2026/03/08/crude-oil-prices-today-iran-war.html |url-status=live |language=en|trans-title=Tumaas ang presyo ng langis sa mahigit $100 kada bariles; sabi ni Trump, 'maliit na halaga' para matalo ang Iran}}</ref>Ang pagsasara ng kipot ay inilarawan bilang pinakamalaking pagkagambala sa suplay ng enerhiya simula noong krisis sa enerhiya noong dekada 1970,<ref name="Guardian-03112026">{{Cite web |last=Burke |first=Jason |title=Iran escalates attacks on infrastructure and transport networks across the Gulf |date=11 Marso 2026 |access-date=11 Marso 2026 |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/11/iran-escalates-attacks-on-infrastructure-and-transport-networks-across-the-gulf |language=en|trans-title=Pinalala ng Iran ang mga pag-atake sa mga network ng imprastraktura at transportasyon sa buong Golpo}}</ref> at ito rin ang pinakamalaki sa kasaysayan ng pandaigdigang pamilihan ng langis.<ref name="Atlantic-13032026">{{Cite web |first=Rogé |last=Karma |title='We Would Be Entering a Completely Different World' |date=13 March 2026 |access-date=13 March 2026 |work=[[The Atlantic]] |url=https://www.theatlantic.com/economy/2026/03/oil-price-200-barrel/686354/ }}</ref> Ang iba pang mga pamilihan ng kalakal na naapektuhan ng pagtaas ng presyo dahil sa krisis ay kinabibilangan ng [[aluminyo]],<ref>{{Cite web |first=Mark |last=Burton |title=Bahrain starts output cuts at world's top aluminum smelter|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |date=15 Marso 2026 |access-date=21 Marso 2026 |url=https://fortune.com/2026/03/15/bahrain-output-cuts-world-top-aluminum-smelter-alba-iran-war/ |language=en|trans-title=Sinimulan ng Bahrain ang pagbawas ng output sa nangungunang tunawan ng aluminyo sa mundo}}</ref> [[pataba]], at [[elyo]].<ref>{{Cite web |first=Naomi |last=Buchanan |title=It's not just oil: 3 critical supply chains being upended by the war in Iran |date=21 Marso 2026 |access-date=21 Marso 2026 |work=[[Business Insider]] |url=https://www.businessinsider.com/oil-prices-supply-chains-iran-war-ai-helium-food-inflation-2026-3 |language=en|trans-title=Hindi lang langis: 3 kritikal na daluyan ng suplay ang naapektuhan ng digmaan sa Iran}}</ref> == Sanligan == [[Talaksan:Strait of Hormuz daily average of LNG (2024).svg|thumb|Dayagram na nagpapakita ng pang-araw-araw na karaniwang dami ng LNG na dinaraan sa kipot noong 2024<ref>{{cite web |last1=Slav |first1=Irina |title=Asia’s LNG Lifeline Takes a Hit |url=https://oilprice.com/Energy/Crude-Oil/Asias-LNG-Lifeline-Takes-a-Hit.html |website=OilPrice.com |language=en |date=15 Marso 2026|trans-title=Naapektuhan ang Agapay ng LNG ng Asya}}</ref>]] Ang kipot ay may lapad na 21&nbsp;milya (34 km) sa pinakamakitid na punto nito at nagsisilbing daanang pandagat sa pagitan ng Iran at [[Oman]]. Pinadadali ng dalawang unidireksiyonal na rutang pandagat nito ang pagdaan ng humigit-kumulang 20 milyong bariles ng langis bawat araw, na kumakatawan sa humigit-kumulang 20% ng pandaigdigang kalakalang pandagat ng langis, pangunahin mula sa mga bansang prodyuser tulad ng [[Saudi Arabia]], [[Emiratos Arabes Unidos]], [[Irak]], at [[Qatar]].<ref name=NYT2.28.26/><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2026/mar/01/us-israel-strikes-iran-oil-price |title=What is the strait of Hormuz and why is it crucial for oil supplies? |work=The Guardian |date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Ano ang kipot ng Hormuz at bakit ito mahalaga para sa mga suplay ng langis?}}</ref> Noong 2024, tinatayang 84% ng mga kargamento ng krudo at kondensado na dumaraan sa kipot ay nakalaan sa mga pamilihan sa Asya,<ref name="How US" /> kung saan tumatanggap ang Tsina ng isang katlo ng langis nito sa pamamagitan ng kipot at may humigit-kumulang isang bilyong bariles sa reserbang langis (ilang buwan ng suplay).<ref>{{cite web |last1=Li |first1=Emma |title=China’s crude import stress resistance in a Hormuz crisis {{!}} Vortexa |url=https://www.vortexa.com/insights/chinas-crude-import-stress-resistance |website=www.vortexa.com |language=en |date=9 Marso 2026|trans-title=Katatagan ng Tsina sa pag-angkat ng krudo sa krisis sa Hormuz {{!}} Vortexa}}</ref> Nakakakuha ang Europa ng 12% hanggang 14% ng LNG nito mula sa Qatar sa pamamagitan ng kipot.<ref name="q45">{{cite web |title=European gas prices surge by up to 45% as Qatar stops LNG production |url=https://www.euronews.com/business/2026/03/02/european-gas-prices-jump-by-as-much-as-45-as-qatar-stops-lng-production |publisher=[[euronews]] |language=en |date=2 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026 |archive-date=3 Marso 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260303043332/https://www.euronews.com/business/2026/03/02/european-gas-prices-jump-by-as-much-as-45-as-qatar-stops-lng-production |url-status=live |trans-title=Tumaas ang presyo ng gas sa Europa ng hanggang 45% dahil itinigil ng Qatar ang produksyon ng LNG}}</ref> Ang Golpong Persiko ay isa ring pangunahing sentro para sa pandaigdigang produksiyon at pagluwas ng mga [[pataba]]. Noong dekada 2020, bumubuo ang rehiyon ng humigit-kumulang 30%–35% ng pandaigdigang pagluwas ng urea at 20%–30% ng pagluwas ng amonya. Sa pangkalahatan, hanggang 30% ng pandaigdigang kalakalan ng mga pataba ay karaniwang dumaraan sa Kipot ng Hormuz.<ref name=":02">{{Cite journal |date=2026|title=Global Agrifood Implications of the 2026 Conflict in the Middle East|url=https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd8875en|language=en|journal=Food and Agriculture Organization of the United Nations|trans-title=Mga Pandaigdigang Implikasyon sa Agrifood ng Tunggalian sa Gitnang Silangan noong 2026}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Digmaan sa Iran noong 2026]] [[Kategorya:Krisis sa enerhiya]] 6zpd3elwvseiisxy83u5j1v2d9ctte8 2200891 2200810 2026-04-03T03:31:27Z LknFenix 125962 + link sa [[Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya]] 2200891 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = Krisis sa Kipot ng Hormuz noong 2026 | partof = [[digmaan sa Iran noong 2026]] | image = Straße von Hormuz.jpg | alt = | caption = Larawan ng Kipot mula sa satelayt | date = {{Start date|2026|02|28|df=y}} &ndash; kasalukuyan<br/>({{Age in years, months, weeks and days|month1=2|day1=28|year1=2026}}) | place = [[Kipot ng Hormuz]], [[Golpong Persiko]] and [[Golpo ng Oman]] | coordinates = | also known as = | cause = [[Digmaan sa Iran noong 2026]] | participants = [[Iran]], [[Estados Unidos]], [[Israel]], mga kompanya ng pagpapadala | outcome = {{bulletedlist|Pagtaas ng presyo ng langis at gas sa buong mundo|Kampanya sa Kipot ng Hormuz noong 2026}} | casualties1 = 1 barkong panghatak ang lumubog<br/>hindi bababa sa 12 barkong pangkalakal ang nasira (7 ang inabandona)<ref>{{Cite web |url=https://www.channelnewsasia.com/world/crew-member-killed-after-projectile-hits-tanker-oman-manager-says-5962176 |title=Crew member killed after projectile hits tanker off Oman, manager says|trans-title=Tripulante, namatay matapos tamaan ng panudla ang barkong-tangke malapit sa baybayin ng Oman, ayon sa manedyer|website=CNA|access-date=2 Marso 2026|archive-date=1 Marso 2026|archive-url= https://web.archive.org/web/20260301210512/https://www.channelnewsasia.com/world/crew-member-killed-after-projectile-hits-tanker-oman-manager-says-5962176 |url-status=live}}</ref><br/>12 marino ang namatay o nawawala<br>1 manggagawa sa daungan ang namatay, at 2 ang nasugatan sa Bahrain | casualties2 = | notes = }} Ang [[Kipot ng Hormuz]], isang estratehikong kiputan sa karagatan para sa pandaigdigang kalakalan ng enerhiya, ay nakaranas ng patuloy na heopolitikal at ekonomikong pagkagambala simula noong ika-28 ng Pebrero 2026, kasunod ng [[Digmaan sa Iran noong 2026|magkasanib na pag-atakeng militar]] ng [[Estados Unidos]] at [[Israel]] sa [[Iran]], na kinabibilangan ng pagpaslang sa kataas-taasang pinuno ng Iran na si [[Ali Khāmenei|Ali Khamenei]]. Bilang tugon, naglunsad ang Iran ng mga pag-atakeng pangganti gamit ang misil at drono sa mga base militar ng Estados Unidos, teritoryo ng Israel, at iba pang mga estado sa Golpo, habang ang [[Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya]] (''Islamic Revolutionary Guard Corps'' o IRGC) nito ay naglabas ng mga babalang nagbabawal sa pagdaan ng mga barko sa kipot, na humantong sa epektibong paghinto ng trapiko ng mga barko. {{As of|2026|Marso|12}}, nakapagsagawa ang Iran ng 21 kumpirmadong pag-atake sa mga barkong pangkalakal. Ang mga babala at kasunod na pag-atake sa mga sasakyang-dagat ay nagdulot ng matinding pagbaba sa trapiko sa karagatan, kung saan ang trapiko ng mga barkong tangke ay unang bumaba ng humigit-kumulang 70%, at mahigit 150 barko ang nag-angkla sa labas ng kipot upang maiwasan ang panganib.<ref name="NYT2.28.26">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/02/28/world/middleeast/strait-of-hormuz-ship-traffic.html |title=After Iran Attacks, Ship Traffic Plummets in Strait of Hormuz|work=[[The New York Times]]|first=Christiaan|last1=Triebert|first2=Alexander|last2=Cardia|date=28 Pebrero 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Matapos ang mga Pag-atake ng Iran, Bumagsak ang Trapiko ng mga Barko sa Kipot ng Hormuz}}</ref><ref name="TheGuardian3.2.26">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/02/oil-prices-iran-war-strait-of-hormuz-shipping |title=Oil prices rise as Iran war threatens shipping through strait of Hormuz |work=[[The Guardian]]|date=2 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Tumaas ang presyo ng langis dahil sa banta ng digmaan sa Iran sa mga barkong dumadaan sa Kipot ng Hormuz}}</ref> Di nagtagal pagkatapos nito, bumaba ang trapiko sa halos sero. Naapektuhan ng pagkagambalang ito ang humigit-kumulang 20% ng pang-araw-araw na suplay ng langis sa buong mundo at malaking dami ng likidong natural na gas (LNG), na nag-udyok sa malalaking kompanya sa pagpapadala na suspindihin ang mga operasyon sa lugar.<ref name="How US">{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/1/how-us-israel-attacks-on-iran-threaten-the-strait-of-hormuz-oil-markets |title=How US-Israel attacks on Iran threaten the Strait of Hormuz, oil markets |publisher=Al Jazeera |date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Paano nagbabanta ang mga pag-atake ng Estados Unidos-Israel sa Iran sa Kipot ng Hormuz at mga pamilihan ng langis}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-gas-majors-traders-suspend-shipments-via-hormuz-us-attacks-iran-sources-say-2026-02-28 |title=Oil and gas majors and traders suspend shipments via Hormuz, sources say |work=Reuters |date=28 Pebrero 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Sinuspinde ng mga pangunahing kompanya at negosyante ng langis at gas ang mga kargamento sa pamamagitan ng Hormuz, ayon sa mga sanggunian}}</ref> Sa gitna ng pangamba sa matagalang kakulangan sa suplay, mas mabilis na tumaas ang presyo ng langis kaysa sa alinmang tunggalian sa kamakailang kasaysayan;<ref name="AC-03182026">{{Cite web |first1=Josh |last1=Lipsky |first2=Bart |last2=Piasecki |first3=Jessie |last3=Yin |title=The Iran oil shock may be diffrent from other price spikes |date=18 Marso 2026 |work=[[Atlantic Council]] |access-date=18 Marso 2026 |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/econographics/the-iran-oil-shock-may-be-different-from-other-price-spikes/ |language=en|trans-title=Maaaring iba ang pagkabigla sa presyo ng langis sa Iran kumpara sa iba pang pagtaas ng presyo}}</ref> ang presyo ng krudong langis ng Brent ay lumampas sa US$100 kada bariles noong ika-8 ng Marso 2026 sa unang pagkakataon sa loob ng apat na taon, at umabot sa US$126 kada bariles sa rurok nito.<ref name="TheGuardian3.2.26" /><ref name="Reuters3.1.26">{{cite news |url=https://www.reuters.com/business/energy/oil-jumps-10-iran-conflict-could-spike-100-barrel-analysts-say-2026-03-01 |title=Oil jumps 10% on Iran conflict and could spike to $100 a barrel, analysts say |work=Reuters |date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Tumaas ng 10% ang presyo ng langis dahil sa tunggalian sa Iran at maaaring umabot sa $100 kada bariles, ayon sa mga analista}}</ref><ref name="surges">{{cite news |url=https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |title=Oil surges and stock futures sink after war in Iran disrupts crude supply |publisher=CNN |date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026 |archive-date=2 Marso 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260302025634/https://www.cnn.com/2026/03/01/business/oil-prices-us-attack-iran-vis |url-status=live |language=en|trans-title=Pagtaas ng presyo ng langis at pagbaba ng stock futures matapos maantala ng digmaan sa Iran ang suplay ng krudo}}</ref><ref name="CNBC-03082026">{{Cite web |last=Kimball |first=Spencer |title=Oil surges above $100 a barrel; Trump says 'small price to pay' for defeating Iran |date=8 Marso 2026 |access-date=8 Marso 2026 |work=CNBC |url=https://www.cnbc.com/2026/03/08/crude-oil-prices-today-iran-war.html |archive-date=8 Marso 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260308223907/https://www.cnbc.com/2026/03/08/crude-oil-prices-today-iran-war.html |url-status=live |language=en|trans-title=Tumaas ang presyo ng langis sa mahigit $100 kada bariles; sabi ni Trump, 'maliit na halaga' para matalo ang Iran}}</ref>Ang pagsasara ng kipot ay inilarawan bilang pinakamalaking pagkagambala sa suplay ng enerhiya simula noong krisis sa enerhiya noong dekada 1970,<ref name="Guardian-03112026">{{Cite web |last=Burke |first=Jason |title=Iran escalates attacks on infrastructure and transport networks across the Gulf |date=11 Marso 2026 |access-date=11 Marso 2026 |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/11/iran-escalates-attacks-on-infrastructure-and-transport-networks-across-the-gulf |language=en|trans-title=Pinalala ng Iran ang mga pag-atake sa mga network ng imprastraktura at transportasyon sa buong Golpo}}</ref> at ito rin ang pinakamalaki sa kasaysayan ng pandaigdigang pamilihan ng langis.<ref name="Atlantic-13032026">{{Cite web |first=Rogé |last=Karma |title='We Would Be Entering a Completely Different World' |date=13 March 2026 |access-date=13 March 2026 |work=[[The Atlantic]] |url=https://www.theatlantic.com/economy/2026/03/oil-price-200-barrel/686354/ }}</ref> Ang iba pang mga pamilihan ng kalakal na naapektuhan ng pagtaas ng presyo dahil sa krisis ay kinabibilangan ng [[aluminyo]],<ref>{{Cite web |first=Mark |last=Burton |title=Bahrain starts output cuts at world's top aluminum smelter|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]] |date=15 Marso 2026 |access-date=21 Marso 2026 |url=https://fortune.com/2026/03/15/bahrain-output-cuts-world-top-aluminum-smelter-alba-iran-war/ |language=en|trans-title=Sinimulan ng Bahrain ang pagbawas ng output sa nangungunang tunawan ng aluminyo sa mundo}}</ref> [[pataba]], at [[elyo]].<ref>{{Cite web |first=Naomi |last=Buchanan |title=It's not just oil: 3 critical supply chains being upended by the war in Iran |date=21 Marso 2026 |access-date=21 Marso 2026 |work=[[Business Insider]] |url=https://www.businessinsider.com/oil-prices-supply-chains-iran-war-ai-helium-food-inflation-2026-3 |language=en|trans-title=Hindi lang langis: 3 kritikal na daluyan ng suplay ang naapektuhan ng digmaan sa Iran}}</ref> == Sanligan == [[Talaksan:Strait of Hormuz daily average of LNG (2024).svg|thumb|Dayagram na nagpapakita ng pang-araw-araw na karaniwang dami ng LNG na dinaraan sa kipot noong 2024<ref>{{cite web |last1=Slav |first1=Irina |title=Asia’s LNG Lifeline Takes a Hit |url=https://oilprice.com/Energy/Crude-Oil/Asias-LNG-Lifeline-Takes-a-Hit.html |website=OilPrice.com |language=en |date=15 Marso 2026|trans-title=Naapektuhan ang Agapay ng LNG ng Asya}}</ref>]] Ang kipot ay may lapad na 21&nbsp;milya (34 km) sa pinakamakitid na punto nito at nagsisilbing daanang pandagat sa pagitan ng Iran at [[Oman]]. Pinadadali ng dalawang unidireksiyonal na rutang pandagat nito ang pagdaan ng humigit-kumulang 20 milyong bariles ng langis bawat araw, na kumakatawan sa humigit-kumulang 20% ng pandaigdigang kalakalang pandagat ng langis, pangunahin mula sa mga bansang prodyuser tulad ng [[Saudi Arabia]], [[Emiratos Arabes Unidos]], [[Irak]], at [[Qatar]].<ref name=NYT2.28.26/><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/business/2026/mar/01/us-israel-strikes-iran-oil-price |title=What is the strait of Hormuz and why is it crucial for oil supplies? |work=The Guardian |date=1 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026|language=en|trans-title=Ano ang kipot ng Hormuz at bakit ito mahalaga para sa mga suplay ng langis?}}</ref> Noong 2024, tinatayang 84% ng mga kargamento ng krudo at kondensado na dumaraan sa kipot ay nakalaan sa mga pamilihan sa Asya,<ref name="How US" /> kung saan tumatanggap ang Tsina ng isang katlo ng langis nito sa pamamagitan ng kipot at may humigit-kumulang isang bilyong bariles sa reserbang langis (ilang buwan ng suplay).<ref>{{cite web |last1=Li |first1=Emma |title=China’s crude import stress resistance in a Hormuz crisis {{!}} Vortexa |url=https://www.vortexa.com/insights/chinas-crude-import-stress-resistance |website=www.vortexa.com |language=en |date=9 Marso 2026|trans-title=Katatagan ng Tsina sa pag-angkat ng krudo sa krisis sa Hormuz {{!}} Vortexa}}</ref> Nakakakuha ang Europa ng 12% hanggang 14% ng LNG nito mula sa Qatar sa pamamagitan ng kipot.<ref name="q45">{{cite web |title=European gas prices surge by up to 45% as Qatar stops LNG production |url=https://www.euronews.com/business/2026/03/02/european-gas-prices-jump-by-as-much-as-45-as-qatar-stops-lng-production |publisher=[[euronews]] |language=en |date=2 Marso 2026 |access-date=2 Marso 2026 |archive-date=3 Marso 2026 |archive-url= https://web.archive.org/web/20260303043332/https://www.euronews.com/business/2026/03/02/european-gas-prices-jump-by-as-much-as-45-as-qatar-stops-lng-production |url-status=live |trans-title=Tumaas ang presyo ng gas sa Europa ng hanggang 45% dahil itinigil ng Qatar ang produksyon ng LNG}}</ref> Ang Golpong Persiko ay isa ring pangunahing sentro para sa pandaigdigang produksiyon at pagluwas ng mga [[pataba]]. Noong dekada 2020, bumubuo ang rehiyon ng humigit-kumulang 30%–35% ng pandaigdigang pagluwas ng urea at 20%–30% ng pagluwas ng amonya. Sa pangkalahatan, hanggang 30% ng pandaigdigang kalakalan ng mga pataba ay karaniwang dumaraan sa Kipot ng Hormuz.<ref name=":02">{{Cite journal |date=2026|title=Global Agrifood Implications of the 2026 Conflict in the Middle East|url=https://openknowledge.fao.org/handle/20.500.14283/cd8875en|language=en|journal=Food and Agriculture Organization of the United Nations|trans-title=Mga Pandaigdigang Implikasyon sa Agrifood ng Tunggalian sa Gitnang Silangan noong 2026}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Digmaan sa Iran noong 2026]] [[Kategorya:Krisis sa enerhiya]] t6iof1q3n1mtyz4xxvp8kgdj6zjd0lq 0 337579 2201024 2200741 2026-04-03T08:11:51Z TentingZones1 122212 2201024 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Malabat |native_name = Malavath |settlement_type = [[Talaan ng mga komyun sa departamento ng Gers|Bayan]] |image_skyline = St John the Baptist church in Malabat (6).jpg |image_caption = Ang Simbahan ni San Juan Bautista sa Malabat |image_shield = |pushpin_map = France |map_caption = Lokasyon sa Pransiya |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Occitanie]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Gers]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Mirande|Mirande]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = Céline Salles |area_total_km2 = 5.4 |population_as_of = 2023 |population_total = 100 |population_density_km2 = auto |website = |coordinates = {{coord|43.4342|0.1864|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = 200 |elevation_min_m = 162 |elevation_max_m = 296 }} Ang '''Malabat''' ay isang komyun ng Pransya na matatagpuan sa timog-kanluran ng departamento ng [[Gers]] sa rehiyon ng [[Occitanie]]. Sa kasaysayan at kultura, ang komyun ay nasa rehiyon ng [[Astarac]], isang napakaburol na teritoryo sa timog ng Gers, na may lupang luwad, na nasa hangganan ng [[talampas ng Lannemezan]]. Dahil nakalantad sa isang nabagong klima ng karagatan, ito ay dinadaluyan ng [[Ilog Arros]] at ilang iba pang maliliit na sapa. Ipinagmamalaki ng munisipalidad ang isang kahanga-hangang likas na pamana na binubuo ng dalawang protektadong natural na lugar na may interes sa ekolohiya, fauna, at bulaklak. Ang Malabat ay isang munisipalidad sa kanayunan na may populasyon na 100 noong 2023, na umabot sa pinakamataas na bilang ng mga naninirahan na 313 noong 1821. ==Heograpiya== [[File:Malabat - Entrée.jpg|thumb|Isang pasukan papunta sa nayon]] Ang Malabat ay isang komyun sa [[Gascony]] na matatagpuan sa tabi ng [[ilog Arros]]. Ang mga kalapit na munisipalidad ay [[Beccas]], [[Betplan]], [[Blousson-Sérian]], [[Cazaux-Villecomtal]], [[Haget]] at [[Troncens]]. ==Pagpaplano ng lungsod== ===Tipolohiya=== Noong Enero 1, 2024, ang Malabat ay ikinategorya bilang isang munisipalidad sa kanayunan na may kalat-kalat na pabahay, ayon sa bagong pitong-antas na munisipal na densidad ng grid na tinukoy ng INSEE noong 2022. Ito ay matatagpuan sa labas ng mga yunit ng urbano at sa labas ng impluwensya ng mga lungsod. ===Paggamit ng lupa=== Ang paggamit ng lupa sa munisipalidad, gaya ng ipinapakita sa European biophysical land cover database na Corine Land Cover (CLC), ay nailalarawan sa pamamagitan ng malaking dami ng lupang pang-agrikultura (71.1% noong 2018), isang proporsyon na kapareho ng noong 1990 (71.1%). Ang detalyadong pagkasira noong 2018 ay ang mga sumusunod: damuhan (32.7%), kagubatan (28.9%), lupang maaaring sakahin (27.2%), at magkakaibang mga lugar na pang-agrikultura (11.3%). [[File:32225-Malabat-Sols.png|thumb|center|alt=Carte en couleurs présentant l'occupation des sols.|Mapa ng imprastraktura at paggamit ng lupa sa munisipalidad noong 2018 (CLC).]] ==Pangalan== Ang Malabat ay nabuo mula sa ''mala'', "maishanta" at ''vath''. ==Mga lugar at monumento== Ang Simbahan ni San Juan Bautista ang pinakabago sa kanton ng Miélan. Marangya ang dekorasyon nito, itinayo sa istilong neo-Gothic noong 1912. Kasama rin sa maliit na nayon sa probinsya na ito ang isang sementeryo, isang munisipyo, at isang dating paaralan. ==Tingnan din== [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] ns1srjsd727ugnw53qires0zztoliic 0 337581 2200758 2026-04-02T13:21:29Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Fluorescent lamp]] sa [[Bumbilyang pluoresente]] 2200758 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Bumbilyang pluoresente]] rk1ydi4pmxjx7qmpsrn7bnzm7eof2wp 0 337582 2200798 2026-04-02T14:14:24Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> <!-- Name and transliteration --> | name = Tytsjerksteradiel | native_name = {{native name|nl|Tietjerksteradeel|icon=no}} | settlement_type = [[List of municipalities of the Netherlands|Munisipalidad]] <!-- Images, nickname, motto --> | image_skyline = Church Jistrum.jpg | image_alt = | image_caption = I... 2200798 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> <!-- Name and transliteration --> | name = Tytsjerksteradiel | native_name = {{native name|nl|Tietjerksteradeel|icon=no}} | settlement_type = [[List of municipalities of the Netherlands|Munisipalidad]] <!-- Images, nickname, motto --> | image_skyline = Church Jistrum.jpg | image_alt = | image_caption = Ikalabintatlong siglo na simbahan sa [[Jistrum]] | image_flag = Tytsjerksteradiel flag.svg | flag_size = 100x67px | flag_alt = | image_shield = Coat of arms of Tietjerksteradeel.svg | shield_size = 100x80px | shield_alt = <!-- Maps, coordinates --> | image_map = Tytsjerksteradiel location map municipality NL.png | map_alt = Position of Tytsjerksteradiel in a map of Friesland | map_caption = Lokasyon sa Friesland | coordinates = {{coord|53|12|N|6|0|E|region:NL|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Netherlands]] | subdivision_type1 = [[Provinces of the Netherlands|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Friesland]] | government_footnotes = <ref name="mayor_now">{{cite web |url = https://www.t-diel.nl/burgemeester |title = Burgemeester |trans-title = Mayor |language = Dutch |author = |date = |work = |publisher = Gemeente Tytsjerksteradiel |accessdate = 18 January 2026 }}</ref> | governing_body = [[Municipal council (Netherlands)|Konseho ng munisipyo]] | leader_party = | leader_title = [[Burgemeester|Alkalde]] | leader_name = Kanter Breuker <!-- Geographic information --> | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags --> | area_footnotes = <!-- square kilometers --> | area_total_km2 = 161.41 | area_land_km2 = 148.86 | area_water_km2 = 12.55 | elevation_footnotes = <ref name="AHN">{{cite web |url = http://www.ahn.nl/postcodetool |title = Postcodetool for 9251GH |trans-title=|language = Dutch |author = <!--Staff writer(s); no by-line.--> |date = |work = Actueel Hoogtebestand Nederland |publisher = Het Waterschapshuis |accessdate = 30 September 2013}}</ref> | elevation_m = 1 | elevation_max_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_max_m = | elevation_min_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | elevation_min_m = <!-- Population, demographics --> | population_footnotes = | population_total = 32060 | population_as_of = Enero 2021 | population_density_km2 = 215 <!-- For automatic calculation: auto--> | population_demonym = <!-- Other information --> | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = [[Postal codes in the Netherlands|Postcode]] | postal_code = Parts of 9000 range | area_code_type = [[Telephone numbers in the Netherlands|Area code]] | area_code = 0511, 0512, 058 | website = {{URL|1=http://www.tytsjerksteradiel.nl}} | footnotes = [[File:Gem-Tytsjerksteradiel-OpenTopo.jpg|275px|thumb]] ''Mapang topograpikong Dutch ng munisipalidad ng Tytsjerksteradiel, Setyembre 2023'' }} Ang '''Tytsjerksteradiel''' ay isang [[Mga Munisipalidad sa Netherlands|munisipalidad]] sa [[Mga lalawigan sa Netherlands|lalawigan]] ng [[Friesland]] sa bansang [[Olanda]]. Ito ay ipinangalan sa bayan ng Tytsjerk, na ang pangalan ay hango sa isang taong nagngangalang Tiete. Si Tiete ay anak ni Tryn, kung saan pinangalanan ang rehiyon (Trynwâlden). Ang iba pang mga nayon sa Trynwâlden ay ipinangalan din sa mga anak ni Tryn: Oentsjerk (Oene), Gytsjerk (Giete), Readtsjerk (Reade), Aldtsjerk (Âlde), Ryptsjerk (Rype). Isang estatwa ni Tryn at ng kanyang mga anak ang inilagay sa Oentsjerk sa tabi ng mainroad (Rengerswei). Ang Tsjerk ay ang salitang [[Kanlurang Frisian]] para sa [[Simbahan]]. Hanggang 1989 ang opisyal na pangalan ng munisipalidad ay '''Tietjerksteradeel''', ang [[Wikang Olandes|Dutch]] na pangalan; ang kasalukuyang opisyal na pangalan ay West Frisian. Ang pinakamalaking nayon sa munisipalidad ay Burgum. ==Mga lokalidad== Ang Tietjerksteradeel ay binubuo ng labing-anim na opisyal na sentro (mga nayon). Simula noong 1989, ang mga katawagan sa pangalan ng lugar na Frisian ang naging opisyal. Ang mga karatula ng pangalan ng lugar ng nayon ay karaniwang bilingguwal, kung saan ang pangalang Dutch ay nasa mas maliit na font sa ibaba ng pangalang Frisian. Ang mga karatula ng pangalan ng lugar para sa mga nayon ay karaniwang monolingguwal na Frisian. Ang [[Burgum]] ang sentro ng administratibo at pinakamalaking nayon sa munisipalidad. {| class="sortable wikitable" align="center" |- ! width="120" | Opisyal na pangalan ! width="90" | Pangalang Olandes ! width="90" | Populasyon<br/>(1-1-2014) |- | [[Aldtsjerk]] | Oudkerk | 656 |- | [[Bartlehiem]] (bahagyang) | Bartlehiem | c. 70 |- | [[Burgum]] | Bergum | 9990 |- | [[Earnewâld]] | Eernewoude | 391 |- | [[Eastermar]] | Oostermeer | 1586 |- | [[Feanwâldsterwâl]] (bahagyang) | Veenwoudsterwal |- | [[Garyp]] | Garijp | 1916 |- | [[Gytsjerk]] | Giekerk | 2344 |- | [[Hurdegaryp]] | Hardegarijp | 4828 |- | [[Jistrum]] | Eestrum | 945 |- | [[Mûnein]] | Moleneind | 689 |- | [[Noardburgum]] | Noordbergum | 2228 |- | [[Oentsjerk (Netherlands)|Oentsjerk]] | Oenkerk | 1755 |- | [[Ryptsjerk]] | Rijperkerk | 786 |- | [[Sumar (Netherlands)|Sumar]] | Suameer | 1424 |- | [[Suwâld]] | Suawoude | 672 |- | [[Tytsjerk]] | Tietjerk | 1569 |- | [[Wyns]] | Wijns | 208 |- |} ===Mga Hamlet=== * [[Altenburch]] (Altenburg) * [[De Joere]] * [[Gytsjerksterhoeke]] (Giekerkerhoek) * [[Iniaheide]] * [[It Heechsân]] (Hoogzand) * [[It Wytfean]] (Witveen) * [[Kûkherne]] (Kuikhorne) ((partially)) * [[Noardermar]] (Noordermeer) * [[Lytse Geast]] (Kleinegeest) * [[Quatrebras (Friesland)|Quatrebras]] * [[Sânhuzen, Tytsjerksteradiel|Sânhuzen]] (Zevenhuizen) * [[Sigerswâld]] (Siegerswoude) * [[Skûlenboarch]] (Schuilenburg) * [[Sumarreheide]] (Suameerderheide) * [[Swarteweisein]] (Zwartewegsend) * [[Tergrêft]] (Tergraft) (bahagyang) ==Mga pangunahing tanawin== *Ang Wyns, Aldtsjerk, Jistrum, Eastermar, Oentsjerk, Burgum at Gytsjerk ay tahanan ng mga medieval na simbahan * Ang mga nayon na Aldtsjerk, Earnewâld, Ryptsjerk, Sumar, Tytsjerk <small>(De Lytse Geast at De Himriksmole)</small> at Wyns ay tahanan ng mga gilingan. * Ang [[Burgumer Lake]] * Ang Museo para sa Alamat sa Earnewâld * Ang Skûtsje-Museum sa Earnewâld * Ang Heimatmuseum na may Observatory sa Burgum. ==Mga larawan== <gallery mode=packed> File:Pauluskerk van Oudkerk.jpg|The church of [[Aldtsjerk]] (12th century) File:Molen De Hoop Sumar.jpg| Gristmill ‘De Hoop’ in [[Sumar (Netherlands)|Sumar]], built in 1882 File:Pastorie en Hervormde kerk in Noordbergum.JPG|Pastorie en Hervormde kerk in Noordbergum File:Eernesloot - Eernewoude.jpg|Eernesloot - Eernewoude </gallery> ==Tingnan din== ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga munisipalidad sa Olanda]] f7ckgw0x6txy1c4ohhax8jlg2h0fjsa 0 337583 2200816 2026-04-02T16:38:41Z LknFenix 125962 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1346189286|Soba]]" 2200816 wikitext text/x-wiki Ang '''soba''' ({{Linktext|そば}} o {{Linktext|蕎麦}}, "bakwit") ay pansit na Hapones na gawa sa harinang [[Hayang trigo|bakwit]], na may halong iba’t ibang dami ng harinang trigo.<ref name="Naomichi p249">{{Harvard citation no brackets|Naomichi|2014}}</ref> Abo-kayumanggi ang kulay nito at medyo butil-butil ang tekstura.<ref name="Naomichi p249" /> Inihahain ito alinman na pinalamig na may sawsawan o mainit na may sabaw. Ginagamit ito sa iba’t ibang uri ng mga putahe. [[Kategorya:Lutuing Hapones]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] 3tlphdy0n656hvwqsg6klwz1f9epjj2 2200818 2200816 2026-04-02T16:43:33Z LknFenix 125962 + Infobox 2200818 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = Soba | image = Dried soba noodles by FotoosVanRobin.jpg | image_size = 300px | caption = Pinatuyong ''soba'' | alternate_name = | country = [[Hapon]] | region = | creator = | course = | type = [[Pansit]] | served = Mainit, malamig | main_ingredient = [[Hayang trigo|Bakwit]] | variations = | calories = | other = }} Ang '''soba''' (そば o 蕎麦, "bakwit") ay pansit na Hapones na gawa sa harinang [[Hayang trigo|bakwit]], na may halong iba’t ibang dami ng harinang trigo.<ref name="Naomichi p249">{{Harvard citation no brackets|Naomichi|2014}}</ref> Abo-kayumanggi ang kulay nito at medyo butil-butil ang tekstura.<ref name="Naomichi p249" /> Inihahain ito alinman na pinalamig na may sawsawan o mainit na may sabaw. Ginagamit ito sa iba’t ibang uri ng mga putahe. [[Kategorya:Lutuing Hapones]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] 610fwfapv4jq7npfdukqqeumo3a77t0 2200819 2200818 2026-04-02T16:46:23Z LknFenix 125962 + Infobox 2200819 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = Soba | image = Dried soba noodles by FotoosVanRobin.jpg | image_size = 300px | caption = Pinatuyong ''soba'' | alternate_name = | country = [[Hapon]] | region = | creator = | course = | type = [[Pansit]] | served = Mainit, malamig | main_ingredient = [[Hayang trigo|Bakwit]] | variations = | calories = | other = }} Ang '''soba''' (そば o 蕎麦, "bakwit") ay pansit na Hapones na gawa sa harinang [[Hayang trigo|bakwit]], na may halong iba’t ibang dami ng harinang trigo.<ref name="Naomichi p249">{{citation | last = Naomichi | first = Ishige | title = The History and Culture of Japanese Food | year = 2014 | publisher = Routledge | isbn = 978-0710306579|language=en|trans-title=Ang Kasaysayan at Kultura ng Pagkaing Hapones}}</ref> Abo-kayumanggi ang kulay nito at medyo butil-butil ang tekstura.<ref name="Naomichi p249" /> Inihahain ito alinman na pinalamig na may sawsawan o mainit na may sabaw. Ginagamit ito sa iba’t ibang uri ng mga putahe. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Lutuing Hapones]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] cfks4rytmbkfs21d2y510vwa1sb4k55 2200820 2200819 2026-04-02T16:58:29Z LknFenix 125962 + Panimula 2200820 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = Soba | image = Dried soba noodles by FotoosVanRobin.jpg | image_size = 300px | caption = Pinatuyong ''soba'' | alternate_name = | country = [[Hapon]] | region = | creator = | course = | type = [[Pansit]] | served = Mainit, malamig | main_ingredient = [[Hayang trigo|Bakwit]] | variations = | calories = | other = }} Ang '''soba''' (そば o 蕎麦, "bakwit") ay pansit na Hapones na gawa sa harinang [[Hayang trigo|bakwit]], na may halong iba’t ibang dami ng harinang trigo.<ref name="Naomichi p249">{{citation | last = Naomichi | first = Ishige | title = The History and Culture of Japanese Food | year = 2014 | publisher = Routledge | isbn = 978-0710306579|language=en|trans-title=Ang Kasaysayan at Kultura ng Pagkaing Hapones}}</ref> Abo-kayumanggi ang kulay nito at medyo butil-butil ang tekstura.<ref name="Naomichi p249" /> Inihahain ito alinman na pinalamig na may sawsawan o mainit na may sabaw. Ginagamit ito sa iba’t ibang uri ng mga putahe. Sa Japan, matatagpuan ang soba sa iba’t ibang uri ng mga kainan, mula sa mga {{Nihongo|kainan na kinakainan nang nakatayo|[[:ja:立ち食いそば・うどん店|立ち食いそば]]|tachigui-soba|}} hanggang sa mamahaling restorang espesyalisado.<ref name="Mente2">{{cite book|last=Mente|first=Boye Lafayette De|url=https://books.google.com/books?id=OT8OSoiYyagC&q=tachi-gui+soba%E3%80%80station&pg=PA70|title=Dining Guide to Japan: Find the Right Restaurant, Order the Right Dish, and|publisher=Tuttle Publishing|year=2007|isbn=978-4-8053-0875-2|page=70|language=en|trans-title=Gabay sa Kainan sa Japan: Hanapin ang Tamang Restoran, Umorder ng Tamang Ulam, at}}</ref> Ibinebenta ang pinatuyong soba sa mga tindahan, kasama ang ''men-tsuyu'' (sabaw o sawsawan para sa pansit), upang mapadali ang paghahanda sa bahay.<ref name="Andoh2">{{cite book|last1=Andoh|first1=Elizabeth|url=https://books.google.com/books?id=vGGSh3PSwQAC&q=%22dried+soba%22&pg=PA34|title=Washoku: recipes from the Japanese home kitchen|last2=Beisch|first2=Leigh|publisher=Ten Speed Press|year=2005|isbn=978-1-58008-519-9|page=34|language=en|trans-title=Washoku: mga resipi mula sa Hapones na kusina sa bahay}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Lutuing Hapones]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] qwzh93itze57vmi5nx84v1ymwmc2a35 2200876 2200820 2026-04-03T03:00:09Z LknFenix 125962 + Panimula 2200876 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = Soba | image = Dried soba noodles by FotoosVanRobin.jpg | image_size = 300px | caption = Pinatuyong ''soba'' | alternate_name = | country = [[Hapon]] | region = | creator = | course = | type = [[Pansit]] | served = Mainit, malamig | main_ingredient = [[Hayang trigo|Bakwit]] | variations = | calories = | other = }} Ang '''soba''' (そば o 蕎麦, "bakwit") ay pansit na Hapones na gawa sa harinang [[Hayang trigo|bakwit]], na may halong iba’t ibang dami ng harinang trigo.<ref name="Naomichi p249">{{citation | last = Naomichi | first = Ishige | title = The History and Culture of Japanese Food | year = 2014 | publisher = Routledge | isbn = 978-0710306579|language=en|trans-title=Ang Kasaysayan at Kultura ng Pagkaing Hapones}}</ref> Abo-kayumanggi ang kulay nito at medyo butil-butil ang tekstura.<ref name="Naomichi p249" /> Inihahain ito alinman na pinalamig na may sawsawan o mainit na may sabaw. Ginagamit ito sa iba’t ibang uri ng mga putahe. Sa Japan, matatagpuan ang soba sa iba’t ibang uri ng mga kainan, mula sa mga {{Nihongo|kainan na kinakainan nang nakatayo|[[:ja:立ち食いそば・うどん店|立ち食いそば]]|tachigui-soba|}} hanggang sa mamahaling restorang espesyalisado.<ref name="Mente2">{{cite book|last=Mente|first=Boye Lafayette De|url=https://books.google.com/books?id=OT8OSoiYyagC&q=tachi-gui+soba%E3%80%80station&pg=PA70|title=Dining Guide to Japan: Find the Right Restaurant, Order the Right Dish, and|publisher=Tuttle Publishing|year=2007|isbn=978-4-8053-0875-2|page=70|language=en|trans-title=Gabay sa Kainan sa Japan: Hanapin ang Tamang Restoran, Umorder ng Tamang Ulam, at}}</ref> Ibinebenta ang pinatuyong soba sa mga tindahan, kasama ang ''men-tsuyu'' (sabaw o sawsawan para sa pansit), upang mapadali ang paghahanda sa bahay.<ref name="Andoh2">{{cite book|last1=Andoh|first1=Elizabeth|url=https://books.google.com/books?id=vGGSh3PSwQAC&q=%22dried+soba%22&pg=PA34|title=Washoku: recipes from the Japanese home kitchen|last2=Beisch|first2=Leigh|publisher=Ten Speed Press|year=2005|isbn=978-1-58008-519-9|page=34|language=en|trans-title=Washoku: mga resipi mula sa Hapones na kusina sa bahay}}</ref> Ang balanse ng mga asidong amino sa protina ng bakwit, at samakatuwid ay sa soba, ay mahusay na tumutugma sa pangangailangan ng tao<ref>{{cite web |last1=Garone |first1=Sarah |title=Soba Noodles Nutrition Facts and Health Benefits |url=https://www.verywellfit.com/soba-noodle-nutrition-facts-and-health-benefits-5120135 |website=verywellfit |access-date=24 Pebrero 2026|language=en|trans-title=Mga Katotohanan sa Nutrisyon at Benepisyo sa Kalusugan ng Pansit Soba}}</ref> at maaaring makabawi sa kakulangan ng mga asidong amino ng iba pang pangunahing pagkain tulad ng bigas at trigo. Umusbong ang tradisyon ng pagkain ng soba sa mga karaniwang tao noong [[panahong Edo]]. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Lutuing Hapones]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] bnnt2q184rvx6o0r8scog5tb0nuf9ul 2200955 2200876 2026-04-03T06:22:22Z LknFenix 125962 + Etimolohiya 2200955 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = Soba | image = Dried soba noodles by FotoosVanRobin.jpg | image_size = 300px | caption = Pinatuyong ''soba'' | alternate_name = | country = [[Hapon]] | region = | creator = | course = | type = [[Pansit]] | served = Mainit, malamig | main_ingredient = [[Hayang trigo|Bakwit]] | variations = | calories = | other = }} Ang '''soba''' (そば o 蕎麦, "bakwit") ay pansit na Hapones na gawa sa harinang [[Hayang trigo|bakwit]], na may halong iba’t ibang dami ng harinang trigo.<ref name="Naomichi p249">{{citation | last = Naomichi | first = Ishige | title = The History and Culture of Japanese Food | year = 2014 | publisher = Routledge | isbn = 978-0710306579|language=en|trans-title=Ang Kasaysayan at Kultura ng Pagkaing Hapones}}</ref> Abo-kayumanggi ang kulay nito at medyo butil-butil ang tekstura.<ref name="Naomichi p249" /> Inihahain ito alinman na pinalamig na may sawsawan o mainit na may sabaw. Ginagamit ito sa iba’t ibang uri ng mga putahe. Sa Japan, matatagpuan ang soba sa iba’t ibang uri ng mga kainan, mula sa mga {{Nihongo|kainan na kinakainan nang nakatayo|[[:ja:立ち食いそば・うどん店|立ち食いそば]]|tachigui-soba|}} hanggang sa mamahaling restorang espesyalisado.<ref name="Mente2">{{cite book|last=Mente|first=Boye Lafayette De|url=https://books.google.com/books?id=OT8OSoiYyagC&q=tachi-gui+soba%E3%80%80station&pg=PA70|title=Dining Guide to Japan: Find the Right Restaurant, Order the Right Dish, and|publisher=Tuttle Publishing|year=2007|isbn=978-4-8053-0875-2|page=70|language=en|trans-title=Gabay sa Kainan sa Japan: Hanapin ang Tamang Restoran, Umorder ng Tamang Ulam, at}}</ref> Ibinebenta ang pinatuyong soba sa mga tindahan, kasama ang ''men-tsuyu'' (sabaw o sawsawan para sa pansit), upang mapadali ang paghahanda sa bahay.<ref name="Andoh2">{{cite book|last1=Andoh|first1=Elizabeth|url=https://books.google.com/books?id=vGGSh3PSwQAC&q=%22dried+soba%22&pg=PA34|title=Washoku: recipes from the Japanese home kitchen|last2=Beisch|first2=Leigh|publisher=Ten Speed Press|year=2005|isbn=978-1-58008-519-9|page=34|language=en|trans-title=Washoku: mga resipi mula sa Hapones na kusina sa bahay}}</ref> Ang balanse ng mga asidong amino sa protina ng bakwit, at samakatuwid ay sa soba, ay mahusay na tumutugma sa pangangailangan ng tao<ref>{{cite web |last1=Garone |first1=Sarah |title=Soba Noodles Nutrition Facts and Health Benefits |url=https://www.verywellfit.com/soba-noodle-nutrition-facts-and-health-benefits-5120135 |website=verywellfit |access-date=24 Pebrero 2026|language=en|trans-title=Mga Katotohanan sa Nutrisyon at Benepisyo sa Kalusugan ng Pansit Soba}}</ref> at maaaring makabawi sa kakulangan ng mga asidong amino ng iba pang pangunahing pagkain tulad ng bigas at trigo. Umusbong ang tradisyon ng pagkain ng soba sa mga karaniwang tao noong [[panahong Edo]]. == Etimolohiya == [[Talaksan:Mori soba of Fuji-soba.jpg|thumb|''Mori soba'', inihahain nang malamig kasama ng sawsawan at negi]] Ang salitang {{Nihongo|2=蕎麦|3=soba}} ay nangangahulugang "[[Hayang trigo|bakwit]]" (''Fagopyrum esculentum'').<ref>{{cite book|last1=Rein|first1=Johannes Justus|url=https://archive.org/details/industriesofjapa00reinuoft|title=The Industries of Japan: Together with an Account of its Agriculture, Forestry, Arts, and Commerce. From Travels and Researches Undertaken at the Cost of the Prussian Government|publisher=Hodder and Stoughton|year=1889|page=[https://archive.org/details/industriesofjapa00reinuoft/page/55 55]|language=en|trans-title=Ang mga Industriya ng Hapon: Kasama ang isang Salaysay ng Agrikultura, Panggugubat, Sining, at Komersyo nito. Mula sa mga Paglalakbay at Pananaliksik na Isinagawa sa Kapalit ng Pamahalaang Pruso}}</ref> Ang buong tawag sa pansit na bakwit ay soba-kiri (蕎麦切り, 'mga hiwa ng buckwheat'), ngunit karaniwang pinaikli ito sa ''soba''. ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Lutuing Hapones]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] ra3g7iggfxuw4jqyg0prjh0s20x2kmj 2200957 2200955 2026-04-03T06:32:00Z LknFenix 125962 + Etimolohiya 2200957 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = Soba | image = Dried soba noodles by FotoosVanRobin.jpg | image_size = 300px | caption = Pinatuyong ''soba'' | alternate_name = | country = [[Hapon]] | region = | creator = | course = | type = [[Pansit]] | served = Mainit, malamig | main_ingredient = [[Hayang trigo|Bakwit]] | variations = | calories = | other = }} Ang '''soba''' (そば o 蕎麦, "bakwit") ay pansit na Hapones na gawa sa harinang [[Hayang trigo|bakwit]], na may halong iba’t ibang dami ng harinang trigo.<ref name="Naomichi p249">{{citation | last = Naomichi | first = Ishige | title = The History and Culture of Japanese Food | year = 2014 | publisher = Routledge | isbn = 978-0710306579|language=en|trans-title=Ang Kasaysayan at Kultura ng Pagkaing Hapones}}</ref> Abo-kayumanggi ang kulay nito at medyo butil-butil ang tekstura.<ref name="Naomichi p249" /> Inihahain ito alinman na pinalamig na may sawsawan o mainit na may sabaw. Ginagamit ito sa iba’t ibang uri ng mga putahe. Sa Japan, matatagpuan ang soba sa iba’t ibang uri ng mga kainan, mula sa mga {{Nihongo|kainan na kinakainan nang nakatayo|[[:ja:立ち食いそば・うどん店|立ち食いそば]]|tachigui-soba|}} hanggang sa mamahaling restorang espesyalisado.<ref name="Mente2">{{cite book|last=Mente|first=Boye Lafayette De|url=https://books.google.com/books?id=OT8OSoiYyagC&q=tachi-gui+soba%E3%80%80station&pg=PA70|title=Dining Guide to Japan: Find the Right Restaurant, Order the Right Dish, and|publisher=Tuttle Publishing|year=2007|isbn=978-4-8053-0875-2|page=70|language=en|trans-title=Gabay sa Kainan sa Japan: Hanapin ang Tamang Restoran, Umorder ng Tamang Ulam, at}}</ref> Ibinebenta ang pinatuyong soba sa mga tindahan, kasama ang ''men-tsuyu'' (sabaw o sawsawan para sa pansit), upang mapadali ang paghahanda sa bahay.<ref name="Andoh2">{{cite book|last1=Andoh|first1=Elizabeth|url=https://books.google.com/books?id=vGGSh3PSwQAC&q=%22dried+soba%22&pg=PA34|title=Washoku: recipes from the Japanese home kitchen|last2=Beisch|first2=Leigh|publisher=Ten Speed Press|year=2005|isbn=978-1-58008-519-9|page=34|language=en|trans-title=Washoku: mga resipi mula sa Hapones na kusina sa bahay}}</ref> Ang balanse ng mga asidong amino sa protina ng bakwit, at samakatuwid ay sa soba, ay mahusay na tumutugma sa pangangailangan ng tao<ref>{{cite web |last1=Garone |first1=Sarah |title=Soba Noodles Nutrition Facts and Health Benefits |url=https://www.verywellfit.com/soba-noodle-nutrition-facts-and-health-benefits-5120135 |website=verywellfit |access-date=24 Pebrero 2026|language=en|trans-title=Mga Katotohanan sa Nutrisyon at Benepisyo sa Kalusugan ng Pansit Soba}}</ref> at maaaring makabawi sa kakulangan ng mga asidong amino ng iba pang pangunahing pagkain tulad ng bigas at trigo. Umusbong ang tradisyon ng pagkain ng soba sa mga karaniwang tao noong [[panahong Edo]]. == Etimolohiya == [[Talaksan:Mori soba of Fuji-soba.jpg|thumb|''Mori soba'', inihahain nang malamig kasama ng sawsawan at negi]] Ang salitang {{Nihongo|2=蕎麦|3=soba}} ay nangangahulugang "[[Hayang trigo|bakwit]]" (''Fagopyrum esculentum'').<ref>{{cite book|last1=Rein|first1=Johannes Justus|url=https://archive.org/details/industriesofjapa00reinuoft|title=The Industries of Japan: Together with an Account of its Agriculture, Forestry, Arts, and Commerce. From Travels and Researches Undertaken at the Cost of the Prussian Government|publisher=Hodder and Stoughton|year=1889|page=[https://archive.org/details/industriesofjapa00reinuoft/page/55 55]|language=en|trans-title=Ang mga Industriya ng Hapon: Kasama ang isang Salaysay ng Agrikultura, Panggugubat, Sining, at Komersyo nito. Mula sa mga Paglalakbay at Pananaliksik na Isinagawa sa Kapalit ng Pamahalaang Pruso}}</ref> Ang buong tawag sa pansit na bakwit ay soba-kiri (蕎麦切り, 'mga hiwa ng buckwheat'), ngunit karaniwang pinaikli ito sa ''soba''. Sa kasaysayan, ang pansit na soba ay tinatawag na Nihon-soba, Wa-soba, o [[Mga Yamato|Yamato]]-soba, na pawang nangangahulugang “sobang Hapones”. Ginamit ito upang itangi ang soba mula sa mga pansit na trigo mula sa Tsina, tulad ng [[ramen]], sōmen, o udon. Sa mas kamakailang panahon, ang soba ay maaaring tumukoy sa mga pansit sa pangkalahatan, anuman ang pinagmulan o komposisyon. Halimbawa, ang ramen ay tradisyonal na tinatawag na {{Nihongo|2=中華そば|3=chūka soba}} o {{Nihongo|2=支那そば|3=shina soba}}, na parehong nangangahulugang “pansit na Tsino”, bagaman itinuturing na ngayong nakakasakit ang salitang ''shina''.<ref name="Cwiertka2006">{{Cite book|title=Modern Japanese cuisine: food, power and national identity|first=Katarzyna Joanna |last=Cwiertka|publisher=Reaktion Books| year= 2006|isbn=978-1-86189-298-0| pages=144–145| url=https://books.google.com/books?id=oK-7LOlWNpEC&pg=PA144|language=en|trans-title=Modernong lutuing Hapones: pagkain, kapangyarihan at pambansang pagkakakilanlan}}; [https://books.google.com/books?id=oK-7LOlWNpEC&pg=PA145 p145]</ref> Maaari ring gamitin ang salitang soba upang tumukoy sa mga pansit na trigo, tulad ng ''aburasoba'' o ''yakisoba''. Sa Okinawa, ang soba ay karaniwang tumutukoy sa ''Okinawa soba'', na gawa rin sa harinang trigo.<ref name="Honbano_OkinawaSoba">{{Cite web |title=Okinawa soba |script-title=ja:沖縄そば（茹麺・生麺） |url=https://honbamon.com/product/26-okinawa-soba/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727073205/https://honbamon.com/product/26-okinawa-soba/index.html |archive-date=2021-07-27 |access-date=2021-07-27 |website=Honbano Honmono |date=26 Marso 2018 |publisher= |language=ja |quote=(salinwika): ...Tinatawag ng mga taga-Okinawa ang pansit na ito na ''soba'' o sa diyalekto, ''suba''...}}</ref><ref name="Nahanavi2018">{{Cite web|url=https://www.naha-navi.or.jp/en/magazine/2018/07/13079/|title=Okinawa Soba|date=2018-07-02|access-date=2021-07-27|website=NAHANAVI|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306170336/https://www.naha-navi.or.jp/en/magazine/2018/07/13079/|archive-date=2021-03-06|url-status=live|publisher=Naha City Tourist Association|language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Lutuing Hapones]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] l4zxvway6jkfviepj3w57y3t42lr65d 1 337584 2200817 2026-04-02T16:40:39Z LknFenix 125962 + isinalinwikang pahina 2200817 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Soba}} k0kbj0x26myhqptw8btuckrt03vejtm 0 337585 2200822 2026-04-02T17:09:10Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Soba]] 2200822 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Soba]] h9q7rcft03du0mi96g3us5lwchnhft7 0 337586 2200823 2026-04-02T17:09:58Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Soba]] 2200823 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Soba]] h9q7rcft03du0mi96g3us5lwchnhft7 0 337587 2200831 2026-04-03T00:18:33Z MadayawDavao 160398 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1346017281|Samporonia Madanlo]]" 2200831 wikitext text/x-wiki {{Short description|Filipina artist (born 1950)}}{{Infobox Artist|name=Samporonia Madanlo|image=|image_size=230px|alt=|caption=|native_name=|native_name_lang=|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1950|3|1}}|birth_place=|death_date=|death_place=|resting_place=|education=|alma_mater=|known_for=[[Textile arts]]|notable_works=|style=''Dagmay''|movement=|spouse=|partner=|awards={{awards|[[National Living Treasures Award (Philippines)|National Living Treasure Award]]|2023}}|patrons=|memorials=|website=<!-- {{URL|Example.com}} -->|module=}} '''Si Samporonia Pagsac Madanlo''' (isinilang noong Marso 1, 1950 <ref>{{Cite web |title=Pagbati sa Ika-74 na Kaarawan ni Manlilikha ng Bayan Samporonia Madanlo! |trans-title=Greeting for the 74th birthday of National Living Treasure Samporonia Madanlo |url=https://www.instagram.com/nccaofficial/p/C389DVQPq-D/?hl=en |archive-url=https://archive.today/20241115061557/https://www.instagram.com/nccaofficial/p/C389DVQPq-D/?hl=en |archive-date=15 November 2024 |access-date=1 March 2024 |website=Instagram |publisher=National Commission for Culture and the Arts |language=fil}}</ref> ) ay isa mga natatanging Pilipinong manlilikha sa paghabi ''ng dagmay'' . [[Talaksan:Dagmay_abaca_textile_Samporonia_Madanlo_Caraga_Davao_OrientalA.jpg|right|thumb|347x347px|Madanlo's '''dagmay''' [[Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining|NCCA]]]] Si Madanlo ay tubong- [[Caraga, Davao Oriental|Caraga]], [[Davao Oriental]] . Sya ay kilala sa paghabi ng dagmay gawa sa mga payber or hibla ng [[Abaka (halaman)|abacá]] gamit ang backstrap loom pati mga disenyo nito ay gumagamit ng teknikong jung tawagin ay ikkat. Sagradong tradisyon ang paghabi ng Dagmay, maaaring ikapahamak o maging sanhi ng away sa barangay ang paggaya o pagkopya ng nasabing mga disenyo. Dahil sa pagiging eksperto at sanay na sanay ni Samporonia sa paghabi at sining ng dagmay, kayang-kaya niyang gawin kahit ang mga pinakakumplikadong disenyo tulad ng ''buaya ug utaw'' ( buwaya at tao) at ''masuknit'', na siyang paborito niyang disenyo. Bukod sa paghabi ng dagmay, siya rin ay isang burdador, desayner ng mga beads, tagagawa ng basket, pati na rin isang mananayaw at manggagamot. ''Ang Dagmay'' ay pinapaniwalaang galing sa mitolohiyang ''[[Lumad|Mandaya]]'', lalo na sa kuwentong kinabibilangan [[Tagamaling|ni Tagamaling]], isang diyosa. Unang natuto si Madanlong maghabi noong sampung taong gulang pa lamang sya. <ref name="hail">{{Cite news |last=Manipon |first=Roel Hoang |date=1 January 2024 |title=Hail the newly declared National Living Treasures |work=Daily Tribune Lifestyle |url=https://lifestyle.tribune.net.ph/hail-the-newly-declared-national-living-treasures/ |url-status=dead |access-date=15 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127042301/https://lifestyle.tribune.net.ph/hail-the-newly-declared-national-living-treasures/ |archive-date=November 27, 2024}}</ref> == Pagkilala == Kinilala at ginawaran ng [[Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining|National Commission for Culture and the Arts]] si Madanlo ng [[Gawad sa Manlilikha ng Bayan]] noong December 2023. <ref>{{Cite news |date=22 December 2023 |title=9 'Manlilikha ng Bayan' named |language=en |work=Philippine Daily Inquirer |url=https://newsinfo.inquirer.net/1878210/9-manlilikha-ng-bayan-named |access-date=15 November 2024}}</ref> {{Portada|Biography|Philippines|Textile arts|Visual arts}} * Listahan ng mga babaeng artistang Pilipino == Reperensya == {{Reflist}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1950]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] [[Kategorya:Babaing Alahera]] [[Kategorya:Filipinong Manghahabi]] [[Kategorya:Mindanaoan]] [[Kategorya:Yaman ng Mindanao]] [[Kategorya:Babaing Manlilikha]] [[Kategorya:Babaing Manghahabi ng Basket]] mvwmjc59plgfi5mqr2wnyjwqf3iupvt 2200832 2200831 2026-04-03T00:18:50Z MadayawDavao 160398 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1346017281|Samporonia Madanlo]]" 2200832 wikitext text/x-wiki {{Short description|Filipina artist (born 1950)}}{{Infobox Artist|name=Samporonia Madanlo|image=|image_size=230px|alt=|caption=|native_name=|native_name_lang=|birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1950|3|1}}|birth_place=|death_date=|death_place=|resting_place=|education=|alma_mater=|known_for=[[Textile arts]]|notable_works=|style=''Dagmay''|movement=|spouse=|partner=|awards={{awards|[[National Living Treasures Award (Philippines)|National Living Treasure Award]]|2023}}|patrons=|memorials=|website=<!-- {{URL|Example.com}} -->|module=}} [[Talaksan:Samporonia_Madanlo_photo.jpg|right|thumb|Samporonia Madanlo]] '''Si Samporonia Pagsac Madanlo''' (isinilang noong Marso 1, 1950 <ref>{{Cite web |title=Pagbati sa Ika-74 na Kaarawan ni Manlilikha ng Bayan Samporonia Madanlo! |trans-title=Greeting for the 74th birthday of National Living Treasure Samporonia Madanlo |url=https://www.instagram.com/nccaofficial/p/C389DVQPq-D/?hl=en |archive-url=https://archive.today/20241115061557/https://www.instagram.com/nccaofficial/p/C389DVQPq-D/?hl=en |archive-date=15 November 2024 |access-date=1 March 2024 |website=Instagram |publisher=National Commission for Culture and the Arts |language=fil}}</ref> ) ay isa mga natatanging Pilipinong manlilikha sa paghabi ''ng dagmay'' . [[Talaksan:Dagmay_abaca_textile_Samporonia_Madanlo_Caraga_Davao_OrientalA.jpg|right|thumb|347x347px|Madanlo's '''dagmay''' [[Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining|NCCA]]]] Si Madanlo ay tubong- [[Caraga, Davao Oriental|Caraga]], [[Davao Oriental]] . Sya ay kilala sa paghabi ng dagmay gawa sa mga payber or hibla ng [[Abaka (halaman)|abacá]] gamit ang backstrap loom pati mga disenyo nito ay gumagamit ng teknikong jung tawagin ay ikkat. Sagradong tradisyon ang paghabi ng Dagmay, maaaring ikapahamak o maging sanhi ng away sa barangay ang paggaya o pagkopya ng nasabing mga disenyo. Dahil sa pagiging eksperto at sanay na sanay ni Samporonia sa paghabi at sining ng dagmay, kayang-kaya niyang gawin kahit ang mga pinakakumplikadong disenyo tulad ng ''buaya ug utaw'' ( buwaya at tao) at ''masuknit'', na siyang paborito niyang disenyo. Bukod sa paghabi ng dagmay, siya rin ay isang burdador, desayner ng mga beads, tagagawa ng basket, pati na rin isang mananayaw at manggagamot. ''Ang Dagmay'' ay pinapaniwalaang galing sa mitolohiyang ''[[Lumad|Mandaya]]'', lalo na sa kuwentong kinabibilangan [[Tagamaling|ni Tagamaling]], isang diyosa. Unang natuto si Madanlong maghabi noong sampung taong gulang pa lamang sya. <ref name="hail">{{Cite news |last=Manipon |first=Roel Hoang |date=1 January 2024 |title=Hail the newly declared National Living Treasures |work=Daily Tribune Lifestyle |url=https://lifestyle.tribune.net.ph/hail-the-newly-declared-national-living-treasures/ |url-status=dead |access-date=15 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127042301/https://lifestyle.tribune.net.ph/hail-the-newly-declared-national-living-treasures/ |archive-date=November 27, 2024}}</ref> == Pagkilala == Kinilala at ginawaran ng [[Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining|National Commission for Culture and the Arts]] si Madanlo ng [[Gawad sa Manlilikha ng Bayan]] noong December 2023. <ref>{{Cite news |date=22 December 2023 |title=9 'Manlilikha ng Bayan' named |language=en |work=Philippine Daily Inquirer |url=https://newsinfo.inquirer.net/1878210/9-manlilikha-ng-bayan-named |access-date=15 November 2024}}</ref> {{Portada|Biography|Philippines|Textile arts|Visual arts}} * Listahan ng mga babaeng artistang Pilipino == Reperensya == {{Reflist}} [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1950]] [[Kategorya:Mga artikulo na may maikling paglalarawan]] [[Kategorya:Babaing Alahera]] [[Kategorya:Filipinong Manghahabi]] [[Kategorya:Mindanaoan]] [[Kategorya:Yaman ng Mindanao]] [[Kategorya:Babaing Manlilikha]] [[Kategorya:Babaing Manghahabi ng Basket]] k8vgzoiarzqx7o361qo1khz6le4jzrm 14 337588 2200838 2026-04-03T00:28:53Z Jojit fb 38 Bagong pahina: {{hiddencat}} 2200838 wikitext text/x-wiki {{hiddencat}} mdqcre2adnm3tk2f0vjo85c3plgs38y 0 337589 2200844 2026-04-03T00:38:40Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: {{Infobox settlement |name = Beccas |settlement_type = [[Talaan ng mga komyun sa departamento ng Gers|Bayan]] |image_skyline = Beccas - L'église 10.jpg |image_caption = Simbahan ni San Andres |image_shield = Blason ville fr Beccas (Gers).svg |pushpin_map = France#France Occitanie |map_caption = Lokasyon ng Beccas |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [... 2200844 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Beccas |settlement_type = [[Talaan ng mga komyun sa departamento ng Gers|Bayan]] |image_skyline = Beccas - L'église 10.jpg |image_caption = Simbahan ni San Andres |image_shield = Blason ville fr Beccas (Gers).svg |pushpin_map = France#France Occitanie |map_caption = Lokasyon ng Beccas |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Occitanie]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Gers]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Mirande|Mirande]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = Pierre Cano<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/en/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=9 August 2021|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 3.38 |population_as_of = 2023 |population_total = 122 |population_density_km2 = auto |website = |coordinates = {{coord|43.4308|0.1553|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = 186 |elevation_min_m = 159 |elevation_max_m = 275 |population_demonym = Beccasien, Beccasienne |shield_link = #Eskudo de armas }} Ang '''Beccas''' ay isang bayan o komyun ng [[Pransiya]] na matatagpuan sa timog-kanluran ng departamento ng [[Gers]] sa rehiyon ng [[Occitanie]]. Sa kasaysayan at kultura, ang komyun ay nasa rehiyon ng [[Astarac]], isang napakaburol na teritoryo sa timog ng Gers, na may lupang luwad, na tumatakbo sa tabi ng [[talampas ng Lannemezan]]. Dahil nakalantad sa isang nabagong klima ng karagatan, ito ay pinaaagusan ng [[Ilog Arros]] at ilang iba pang maliliit na batis. Ipinagmamalaki ng komyun ang isang kahanga-hangang likas na pamana na binubuo ng dalawang protektadong natural na lugar na may interes sa ekolohiya, fauna, at bulaklak. Ang Beccas ay isang rural na komyun na may populasyon na 122 noong 2023, na umabot sa pinakamataas na bilang ng mga naninirahan na 245 noong 1831. Ito ay bahagi ng mas malawak na lugar ng Tarbes. Ang mga naninirahan dito ay tinatawag na Beccasiens (lalaki) o Beccasiennes (babae). ==Heograpiya== [[File:Beccas - Entrée.jpg|thumb|Isang pasukan sa nayon]] Matatagpuan sa timog ng departamento ng Gers, ang komyun na ito ay nasa hangganan ng [[Hautes-Pyrénées]]. Ang mga kalapit na munisipalidad ay ang [[Barbachen]], [[Buzon]], [[Cazaux-Villecomtal]], [[Haget]] at [[Malabat]]. ==Mga lugar at monumento== Ang pagtatayo ng Simbahan ni San Andres ay naganap mula 1861 hanggang 1866. ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Beccas (Gers).svg|thumb|Beccas]] ''Partido: Una ay nagpapakita ng isang leon o, pangalawa ay nagpapakita ng isang francisque argent na may hawakan o nakabaluktot; sa isang punong kulay argent ay isang maalat na asul, sa kabuuan ay isang tungkos ng trigo o.'' Ang ginintuang leon ay kinuha mula sa mga bisig ng [[pamilyang Gardey de Soos]], mga panginoon ng Soos at Beccas. Ang saltire ay nagpapaalala kay [[San Andres]], patron ng parokya, habang ang asul na kulay ay sumisimbolo sa [[Ilog Arros]] na dumadaloy sa bayan. Ang dobleng palakol ay ang estatwa ni [[San Fris]] na may disenyong Gaulish sa simbahan ng bayan. Panghuli, ang trigo at ang berde ay kumakatawan sa agrikultura. Pinagtibay noong Abril 14, 2022.<ref>[https://armorialdefrance.fr/page_blason.php?ville=19985 Eskudo de armas ng Beccas]</ref> ==Tingnan din== ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] 780nkx8b8p339lttty83ouupq639cqt 10 337590 2200875 2026-04-03T02:59:56Z Jojit fb 38 Bagong pahina: {{Infobox | child = {{{child|}}} | decat = yes | above = {{#ifeq:{{{child|}}}|yes|'''Detalye ng pormat ng file'''|{{{name|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}}}} | abovestyle = padding-bottom: 0.15em;background-color:#e0e0e0;color:inherit; | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{icon|{{{logo|}}}}}}|size={{{icon_size|{{{logo_size|}}}}}}|sizedefault=64px}} | caption1 = {{{iconcaption|{{{logocaption|}}}}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|im... 2200875 wikitext text/x-wiki {{Infobox | child = {{{child|}}} | decat = yes | above = {{#ifeq:{{{child|}}}|yes|'''Detalye ng pormat ng file'''|{{{name|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}}}} | abovestyle = padding-bottom: 0.15em;background-color:#e0e0e0;color:inherit; | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{icon|{{{logo|}}}}}}|size={{{icon_size|{{{logo_size|}}}}}}|sizedefault=64px}} | caption1 = {{{iconcaption|{{{logocaption|}}}}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{screenshot|}}}|size={{{screenshot_size|}}}|sizedefault=300px}} | caption2 = {{{caption|}}} | labelstyle = line-height: 1.2; padding-right: 0.65em; | datastyle = line-height: 1.35; | label4 = Ektensyon ng pangalan ng file | data4 = {{#if:{{{extension|{{{extensions|}}}}}} |{{#if:{{{_noextcode|}}} |{{{extension|{{{extensions}}}}}} |{{monodiv|{{{extension|{{{extensions}}}}}}}}}} }} | label5 = Uri ng midyang pang-Internet | data5 = {{#ifeq:{{{mime|}}}|hide|| {{#if:{{{mime|}}} |{{#if:{{{_nomimecode|}}} |{{{mime}}} |{{monodiv|{{{mime}}}}}}}| {{#property:P1163}} }} }} | label6 = ''Type code'' | data6 = {{{type_code|{{{type code|{{{typecode|}}}}}}}}} | label7 = ''Uniform Type Identifier''&nbsp;(UTI) | data7 = {{{uniform_type|{{{uniform type|}}}}}} | label8 = Kumpirmasyon&nbsp;UTI | data8 = {{{conforms to|{{{conforms_to|}}}}}} | label9 = Numerong ''magic'' | data9 = {{{magic|}}} | label10 = Limitasyon sa laki | data10 = {{{max_size|}}} | label11 = Ginawa&nbsp;ng/ni | data11 = {{{developer|{{{owner|}}}}}} | label12 = Unang labas | data12 = {{{released|}}} | label13 = Pinakabagong labas | data13 = {{#if:{{{latest_release_version|{{{latest release version|}}}}}} |{{longitem |{{{latest_release_version|{{{latest release version|}}}}}}{{#if:{{{latest_release_date|{{{latest release date|}}}}}}|<br/>{{{latest_release_date|{{{latest release date|}}}}}}}} }} }} | label14 = Type of format | data14 = {{{type|{{{genre|}}}}}} | label15 = Kompresyon | data15 = {{{compression|}}} | label16 = Lalagyan&nbsp;para sa | data16 = {{{container_for|{{{container for|{{{containerfor|}}}}}}}}} | label17 = Naglalaman&nbsp;ng | data17 = {{{contained_by|{{{contained by|{{{containedby|}}}}}}}}} | label18 = Pinalawak&nbsp;mula sa | data18 = {{{extended_from|{{{extended from|{{{extendedfrom|}}}}}}}}} | label19 = Pinalawak&nbsp;tungo sa | data19 = {{{extended_to|{{{extended to|{{{extendedto|}}}}}}}}} | label20 = Pamantayan{{#if:{{{standards|}}}|s}} | data20 = {{{standard|{{{standards|}}}}}} | label21 = {{nowrap|Bukas na pormat?}} | data21 = {{{open|}}} | label22 = {{nowrap|Malayang pormat?}} | data22 = {{{free|}}} | label23 = Website | data23 = {{{website|{{{url|}}}}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|ignoreblank=y |unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox file format with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}} |preview=Page using [[Template:Infobox file format]] with unknown parameter "_VALUE_" | child | name | icon | logo | icon_size | logo_size | iconcaption | logocaption | screenshot | screenshot_size | caption | extensions | extension | _noextcode | mime | _nomimecode | type_code | type code | typecode | uniform_type | uniform type | conforms to | conforms_to | magic | developer | owner | released | latest_release_version | latest release version | latest_release_date | latest release date | type | genre | compression | container_for | container for | containerfor | contained_by | contained by | containedby | extended_from | extended from | extendedfrom | extended_to | extended to | extendedto | standards | standard | free | open | url | website | max_size }}<noinclude> {{Documentation}}</noinclude> macdpi5t4pbcvdgz1ikemfvtpje8szm 10 337591 2200877 2026-04-03T03:01:38Z Jojit fb 38 Bagong pahina: {{<includeonly>safesubst:</includeonly>ifsubst|1=|2=<templatestyles src="Mono/styles.css" />}}<div class="monospaced"> {{{2|{{{1}}}}}}</div><noinclude> {{Documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> 2200877 wikitext text/x-wiki {{<includeonly>safesubst:</includeonly>ifsubst|1=|2=<templatestyles src="Mono/styles.css" />}}<div class="monospaced"> {{{2|{{{1}}}}}}</div><noinclude> {{Documentation}} <!-- Categories go on the /doc subpage and interwikis go on Wikidata. --> </noinclude> msk9dmyr1fyhp6k5d5wmjbwrs2xk4ce 0 337592 2200884 2026-04-03T03:25:33Z LknFenix 125962 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1346782219|Islamic Revolutionary Guard Corps]]" 2200884 wikitext text/x-wiki {{Infobox national military|name=Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya|native_name={{lang|fa|سپاه پاسداران انقلاب اسلامی}}|image=|caption=|image2={{photomontage | photo2a = Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | photo2b = Ceremonial flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | size = 300 | spacing = 8 | color = transparent | border = 0 }}|caption2=Opisyal na watawat (kaliwa) at seremonyal na watawat (kanan)|founded={{start date and age|1979|05|05|df=y}}<ref name="Abedin11">{{cite journal |first=Mahan |last=Abedin |date=2011 |title= Iran's Revolutionary Guards: Ideological But Not Praetorian |journal=Strategic Analysis |volume=35 |issue=3 |pages=381–385 |doi=10.1080/09700161.2011.559965|s2cid=153976967 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://iranprimer.usip.org/resource/timeline-military-and-security-events|title=Timeline of Military and Security Events|date=10 August 2021|website=[[United States Institute of Peace]]|access-date=17 April 2024|archive-date=5 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905162523/http://iranprimer.usip.org/resource/timeline-military-and-security-events|url-status=dead}}</ref> {{Infobox war faction | child = yes | ideology = {{Unbulleted list|class=nowrap | {{Tree list}} *Khomeinismo<ref name="Foreign Policy 2023">{{Cite journal |last1=Nick Pay |first1=Vahid |last2=and Omond |first2=Andrew |date=2 January 2023 |title=Military Ideology and Foreign Policy: A Constructivist Examination of the IRGC'S Ideological Influence |journal=Asian Affairs |volume=54 |issue=1 |pages=18–43 |doi=10.1080/03068374.2023.2174687 |issn=0306-8374 |quote=These efforts flow from Article 11 of the IRGC's 1982 statute, which expressly requires the organisation to train and educate its members according to Islamic teachings and to promote the Khomeinist constitutional principle of velayat-e faqīh (Guardianship of the Jurist) in ideological, political, and military domains|doi-access=free }}</ref> ** Islamismong Shia<ref>{{Cite book |last=Shah |first=Sikander Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=gekFEQAAQBAJ&pg=PA170 |title=Federalist Solutions to Pakistan's Political Crises |date=30 April 2024 |publisher=Lexington Books |isbn=978-1-6669-5546-0 |pages=170 |language=en |quote=Iran, already an Islamic Republic, leveraged the Shi'a Islamist Ideology to gain support and recruitment from within and beyond Iran, with a specific view towards defending against threats—real or perceived—to the Shi'a Muslim identity, and to further a revolutionary Shi'a Islamist ideology. Iran's military, specifically the IRGC, is unique in the sense of not only using sectarian differences to effect its political will domestically, but also to further its ideology beyond its national borders, garnering support and traction from Shi'a political pockets across the region.}}</ref> ** Jihadismo ([[Jihad#Shia|Shia]]) ** Teokrasya (Irani)<ref name="Foreign Policy 2023" /> {{Tree list/end}} | Konserbatismo (Irani)<ref name=":01"/>{{refn|group=n|name=A|While the IRGC officially maintains a non-partisan stance according to Iranian law, political analysts and observers note that the organization is aligned closely with [[right-wing]] conservative [[Iranian principlists|Principlists]].<ref name=":01">{{cite book |author=Eric D. Moore |title=Russia-Iran Relations Since the End of the Cold War |date=24 April 2014 |publisher=Taylor & Francis |page=146 }}</ref><ref>{{cite book |editor=Indiana University |title=Jane's Intelligence Weekly: Volume 1 |date=2009 |publisher=IHS (Global) |page=14 |quote=Domestically, the right-wing ideological tilt in the latest restructuring will reinforce the IRGC's resolve to use force against the reformist opposition if necessary. }}</ref><ref>{{cite book |author=Mona Tajali |title=Women's Political Representation in Iran and Turkey: Demanding a Seat at the Table |url=https://www.google.com/books/edition/Women_s_Political_Representation_in_Iran/hNafEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Islamic+Revolutionary+Guard+Corps+%22principlists%22&pg=PT303 |date=2022 |publisher=[[Edinburgh University Press]] |quote=With the deliberate marginalisation of reformists from formal political power since 2009, moderates increasingly constitute the main opposition to the Principlists, particularly to neo-Principlists, composed of the Islamic Revolutionary Guard Corps and the most adamant supporters of the Supreme Leader (Safshekan and Sabet 2010). }}</ref><ref>{{cite book |editor=Shahram Akbarzadeh |title=Routledge Handbook of International Relations in the Middle East |date=26 March 2019 |publisher=Taylor & Francis |quote=In the 2013 election, the formal media arm of the political office of the IRGC clearly laid out the characteristics of its ideal candidate, which bore a strong resemblance with the leading principlist candidates.30 In the 2017 election, the IRGC more openly supported presidential candidate Ebrahim Raisi. }}</ref><ref>{{cite book |author1=David E. Thaler |author2=Alireza Nader |author3=Shahram Chubin |author4=Jerrold D. Green |author5=Charlotte Lynch |title=Mullahs, Guards, and Bonyads: An Exploration of Iranian Leadership Dynamics |url=https://www.google.com/books/edition/Mullahs_Guards_and_Bonyads/id8vQ73mYaoC?hl=en&gbpv=1&dq=%22IRGC%22+principlists&pg=PA70 |date=4 January 2010 |publisher=[[RAND Corporation]] |page=70 |quote=The principlist faction has been most closely identified with the ascendancy of the IRGC in Iranian politics, beginning with the gains of IRGC alumni and allies in the 2003 local elections and leading up to the election of Ahmadinejad in 2005. The principlist faction is made up of various subsections, including the Developers of Islamic Iran, which was {{sic|comprised |hide=y|of}} IRGC and Basiji war veterans. }}</ref>}} | Anti-imperyalismo |{{tree list}} *Sentimyentong anti-Kanluranin **Anti-Amerikanismo {{Tree list/end}} | Anti-Zionismo | Pan-Islamismo }} }}|branches=|headquarters=[[Teheran]], Iran|commander-in-chief=Brig. Hen. Ahmad Vahidi<ref>{{Cite web |date=1 Marso 2026 |title=Iran appoints Ahmad Vahidi as new Revolutionary Guards commander |trans-title=Itinalaga ng Iran si Ahmad Vahidi bilang bagong kumander ng Rebolusyonaryong Guwardiya |url=https://www.iranintl.com/en/202603010960 |access-date=1 Marso 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref>|commander-in-chief_title=[[List of commanders of the Islamic Revolutionary Guard Corps#Commanders-in-Chief|Commander-in-Chief]]|chief_of_staff=''Vacant''|conscription=≈50,000 (2019), karamihan ay kinuha mula sa mga aktibong miyembro ng Basij<ref>{{citation|first=Saeid|last=Golkar|url=https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyNote58-Golkar.pdf|title=The Supreme Leader and the Guard: Civil-Military Relations and Regime Survival in Iran|date=February 2019|publisher=[[The Washington Institute for Near East Policy]]|number=58|type=Policy Watch|page=3|access-date=23 August 2020|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129170432/https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyNote58-Golkar.pdf|url-status=dead}}</ref>|active=≈125,000 (2024)<ref>{{cite web|date=13 April 2024 |title=Iran's Revolutionary Guards: powerful group with wide regional reach |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-revolutionary-guards-powerful-group-with-wide-regional-reach-2024-04-01/}}</ref><ref name="IISS2020">{{cite book|author=The International Institute of Strategic Studies (IISS)|title=The Military Balance 2020|year=2020|publisher=[[Routledge]]|chapter=Middle East and North Africa|volume=120|number=1|isbn=978-0-367-46639-8|doi=10.1080/04597222.2020.1707968|pages=348–352|s2cid=219624897}}</ref>|amount=$6.96 bilyon (2020)<ref>{{citation|first=Henry|last=Rome|url=https://iranprimer.usip.org/blog/2020/jun/17/iran%E2%80%99s-defense-spending|title=Iran's Defense Spending|date=17 June 2020|work=The Iran Primer|publisher=The United States Institute for Peace|access-date=23 August 2020|archive-date=22 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622020326/https://iranprimer.usip.org/blog/2020/jun/17/iran%E2%80%99s-defense-spending|url-status=dead}}</ref>|history=|ranks={{Infobox war faction | child = yes | designated_as_terror_group_by = {{plainlist|{{Tree list}} * {{flag|Albania}}<ref name=Balkans/> * {{flag|Argentina}}<ref>{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Argentina designates IRGC as ‘terrorist’ organisation |url=https://aje.news/taks27?update=4451817 |website=Al Jazeera}}</ref> * {{Flag|Australia}}<ref>{{URL|https://theconversation.com/the-islamic-revolutionary-guard-corps-will-be-proscribed-as-a-terrorist-organisation-what-does-this-mean-263922 | The Islamic Revolutionary Guard Corps will be proscribed as a terrorist organisation. What does this mean?}}</ref> * {{Flag|Bahrain}}<ref>{{cite web|url=https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=12342&language=en-US|title=Bahrain Terrorist List (individuals – entities)|publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Kingdom of Bahrain|access-date=3 March 2020|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017055422/https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=12342&language=en-US|url-status=live}}</ref> *{{flag|Bosnia and Herzegovina}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Canada}}<ref>{{cite web|url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx|title=Currently listed entities|work=Public Safety Canada|date=21 December 2018|publisher=Government of Canada|access-date=2 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301160957/https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx|archive-date=1 March 2020|url-status=live}}</ref> * {{flag|Ecuador}}<ref name="ecuadorlabelsirgc">{{Cite web |date=16 September 2025 |title=Ecuador Labels IRGC as "Terrorist Organization" |url=https://wanaen.com/ecuador-labels-irgc-as-terrorist-organization/ |access-date=16 September 2025 |website=WANA |language=en-US}}</ref> * {{flag|European Union}}<ref name="bbc20260129" /> *{{flag|Iceland}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Israel}}<ref name="notificationofdesignation">{{Cite web|url=https://nbctf.mod.gov.il/he/PropertyPerceptions/Documents/%D7%9E%D7%A9%D7%9E%D7%A8%D7%95%D7%AA%20%D7%94%D7%9E%D7%94%D7%A4%D7%9B%D7%94%20%D7%A9%D7%9C%20%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%9F.pdf#search=%D7%9E%D7%A9%D7%9E%D7%A8%D7%95%D7%AA%20%D7%94%D7%9E%D7%94%D7%A4%D7%9B%D7%94|title=Notification of Designation No. 403 by the Minister of Defense in accordance with the Anti-Terrorism Law, 2016|date=18 January 2024|work=National Bureau for Counter Terror Financing of Israel}}</ref> *{{flag|Liechtenstein}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> *{{flag|Moldova}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Montenegro}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> *{{flag|North Macedonia}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Paraguay}}<ref name="upi.com" /> * {{Flag|Saudi Arabia}}<ref>{{cite news |title=Saudi, Bahrain add Iran's Revolutionary Guards to terrorism lists |url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-bahrain-security-iran/saudi-bahrain-add-irans-revolutionary-guards-to-terrorism-lists-idUSKCN1MX288 |access-date=8 April 2019 |work=Reuters|date=23 October 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190408154459/https://www.reuters.com/article/us-saudi-bahrain-security-iran/saudi-bahrain-add-irans-revolutionary-guards-to-terrorism-lists-idUSKCN1MX288 |archive-date=8 April 2019 |url-status=live}}</ref> *{{flag|Serbia}}<ref name=Balkans/> * {{flag|Ukraine}}<ref name="Ukraine" /><ref>{{Cite web |url=https://lb.ua/world/2026/02/02/720137_zelenskiy_ukrayina_viznaie.html |title=Зеленський: Україна визнає Корпус вартових ісламської революції терористичною організацією (відео) |date=2 February 2026 |website=LB.ua |access-date=2 February 2026}}</ref> * {{flag|United States}}<ref>{{cite web|url=https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/sm0177.aspx|title=Treasury Designates the IRGC under Terrorism Authority and Targets IRGC and Military Supporters under Counter-Proliferation Authority|website=treasury.gov|access-date=28 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615043358/https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/sm0177.aspx|archive-date=15 June 2019|url-status=live}}</ref> }} }}}} Ang '''Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya''' ({{Langx|en|Islamic Revolutionary Guard Corps}} o IRGC),{{Efn|{{langx|fa|سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|Sepāh-e Pāsdārān-e Enqelāb-e Eslāmī|Hukbo ng mga Tagapagtanggol ng Rebolusyong Islamiko}}}} na kilala rin sa loob ng bansa bilang '''''Sepah'''''{{Efn|Persian for 'soldiers/corps' ([[Sepoy]])}} o '''''Pasdaran'''''{{Efn|Persian for 'guardians'}} at sa buong mundo bilang '''Rebolusyonaryong Guwardiya ng Iran''' ({{Langx|en|Iranian Revolutionary Guards}}), ay isang pangunahing puwersang binubuo ng maraming sangay ng Sandatahang Lakas ng Iran. Binubuo ito ng limang sangay ng serbisyo: Puwersang Panlupa, Puwersang Aerospasyo, Hukbong-Dagat, Puwersang Quds, at Basij. Pinamumunuan ito ng isang punong kumandante, na hinirang at nag-uulat sa [[Kataas-taasang Pinuno ng Iran]]. [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Persyano]] g7gahiqfcbcn9r7tebustlueg86szs0 2200895 2200884 2026-04-03T03:58:17Z LknFenix 125962 Pag-aayos sa sanggunian 2200895 wikitext text/x-wiki {{Infobox national military|name=Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya|native_name={{lang|fa|سپاه پاسداران انقلاب اسلامی}}|image=|caption=|image2={{photomontage | photo2a = Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | photo2b = Ceremonial flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | size = 300 | spacing = 8 | color = transparent | border = 0 }}|caption2=Opisyal na watawat (kaliwa) at seremonyal na watawat (kanan)|founded={{start date and age|1979|05|05|df=y}}<ref name="Abedin11">{{cite journal |first=Mahan |last=Abedin |date=2011 |title= Iran's Revolutionary Guards: Ideological But Not Praetorian |trans-title=Ideolohikal Ngunit Hindi Pretoriano |journal=Strategic Analysis |volume=35 |issue=3 |pages=381–385 |doi=10.1080/09700161.2011.559965|s2cid=153976967 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://iranprimer.usip.org/resource/timeline-military-and-security-events|title=Timeline of Military and Security Events|trans-title=Talatakdaan ng mga Pangyayari sa Militar at Seguridad|date=10 Agosto 2021|website=[[United States Institute of Peace]]|access-date=17 Abril 2024|archive-date=5 Setyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905162523/http://iranprimer.usip.org/resource/timeline-military-and-security-events|url-status=dead}}</ref> {{Infobox war faction | child = yes | ideology = {{Unbulleted list|class=nowrap | {{Tree list}} *Khomeinismo<ref name="Foreign Policy 2023">{{Cite journal |last1=Nick Pay |first1=Vahid |last2=and Omond |first2=Andrew |date=2 Enero 2023 |title=Military Ideology and Foreign Policy: A Constructivist Examination of the IRGC'S Ideological Influence |trans-title=Ideolohiyang Militar at Patakarang Panlabas: Isang Konstruktibistang Pagsusuri sa Impluwensiyang Ideolohikal ng IRGC |lang=en |journal=Asian Affairs |volume=54 |issue=1 |pages=18–43 |doi=10.1080/03068374.2023.2174687 |issn=0306-8374 |quote=Ang mga pagsisikap na ito ay nag-uugat sa Artikulo 11 ng batas ng IRGC noong 1982, na hayagang nag-aatas sa organisasyon na sanayin at turuan ang mga miyembro nito ayon sa mga turong Islamiko at itaguyod ang prinsipyong konstitusyonal na Khomeinista na velayat-e faqīh (Pangangalaga ng Dalubhasa sa Batas Islamiko) sa mga larangang ideolohikal, politikal, at militar. (Isinalin mula sa Ingles)|doi-access=free }}</ref> ** Islamismong Shia<ref>{{Cite book |last=Shah |first=Sikander Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=gekFEQAAQBAJ&pg=PA170 |title=Federalist Solutions to Pakistan's Political Crises |trans-title=Mga Solusyon ng Pederalismo sa mga Krisis sa Politika ng Pakistan |date=30 Abril 2024 |publisher=Lexington Books |isbn=978-1-6669-5546-0 |pages=170 |language=en |quote=Ang Iran, bilang isang Islamikong Republika, ay ginamit ang ideolohiyang Islamistang Shi'a upang makakuha ng suporta at makapangalap ng mga kasapi mula sa loob at labas ng bansa, na may layuning ipagtanggol laban sa mga banta—tunay man o pinaghihinalaang—sa pagkakakilanlang Muslim na Shi'a, at upang isulong ang isang rebolusyonaryong ideolohiya. Ang militar ng Iran, partikular ang IRGC, ay natatangi dahil hindi lamang nito ginagamit ang mga pagkakaibang sektaryan upang ipatupad ang layuning pampulitika nito sa loob ng bansa, kundi pati na rin upang isulong ang ideolohiya nito lampas sa pambansang hangganan nito, na kumukuha ng suporta at impluwensiya mula sa mga grupong pampolitika ng Shi'a sa buong rehiyon. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref> ** Jihadismo ([[Jihad#Shia|Shia]]) ** Teokrasya (Irani)<ref name="Foreign Policy 2023" /> {{Tree list/end}} | Konserbatismo (Irani)<ref name=":01"/>{{refn|group=n|name=A|Bagama’t opisyal na pinapanatili ng IRGC ang hindi partidistang paninindigan ayon sa batas ng Iran, binabanggit ng mga analistang pampolitika at tagamasid na ang organisasyon ay malapit na nakaayon sa mga konserbatibong Principlist ng kanang pakpak. <ref name=":01">{{cite book |author=Eric D. Moore |title=Russia-Iran Relations Since the End of the Cold War |trans-title=Ugnayan ng Rusya at Iran Simula Pagkatapos ng Digmaang Malamig |lang=en |date=24 Abril 2014 |publisher=Taylor & Francis |page=146 }}</ref><ref>{{cite book |editor=Indiana University |title=Jane's Intelligence Weekly: Volume 1 |trans-title=Lingguhang Katalinuhan ni Jane: Tomo 1 |lang=en |date=2009 |publisher=IHS (Global) |page=14 |quote=Sa loob ng bansa, ang pagkiling sa ideolohiyang maka-kanan sa pinakahuling restrukturisasyon ay magpapatibay sa determinasyon ng IRGC na gumamit ng puwersa laban sa oposisyong repormista kung kinakailangan. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref>{{cite book |author=Mona Tajali |title=Women's Political Representation in Iran and Turkey: Demanding a Seat at the Table |url=https://www.google.com/books/edition/Women_s_Political_Representation_in_Iran/hNafEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Islamic+Revolutionary+Guard+Corps+%22principlists%22&pg=PT303 |date=2022 |publisher=[[Edinburgh University Press]] |quote=With the deliberate marginalisation of reformists from formal political power since 2009, moderates increasingly constitute the main opposition to the Principlists, particularly to neo-Principlists, composed of the Islamic Revolutionary Guard Corps and the most adamant supporters of the Supreme Leader (Safshekan and Sabet 2010). }}</ref><ref>{{cite book |editor=Shahram Akbarzadeh |title=Routledge Handbook of International Relations in the Middle East |date=26 March 2019 |publisher=Taylor & Francis |quote=In the 2013 election, the formal media arm of the political office of the IRGC clearly laid out the characteristics of its ideal candidate, which bore a strong resemblance with the leading principlist candidates.30 In the 2017 election, the IRGC more openly supported presidential candidate Ebrahim Raisi. }}</ref><ref>{{cite book |author1=David E. Thaler |author2=Alireza Nader |author3=Shahram Chubin |author4=Jerrold D. Green |author5=Charlotte Lynch |title=Mullahs, Guards, and Bonyads: An Exploration of Iranian Leadership Dynamics |url=https://www.google.com/books/edition/Mullahs_Guards_and_Bonyads/id8vQ73mYaoC?hl=en&gbpv=1&dq=%22IRGC%22+principlists&pg=PA70 |date=4 January 2010 |publisher=[[RAND Corporation]] |page=70 |quote=The principlist faction has been most closely identified with the ascendancy of the IRGC in Iranian politics, beginning with the gains of IRGC alumni and allies in the 2003 local elections and leading up to the election of Ahmadinejad in 2005. The principlist faction is made up of various subsections, including the Developers of Islamic Iran, which was {{sic|comprised |hide=y|of}} IRGC and Basiji war veterans. }}</ref>}} | Anti-imperyalismo |{{tree list}} *Sentimyentong anti-Kanluranin **Anti-Amerikanismo {{Tree list/end}} | Anti-Zionismo | Pan-Islamismo }} }}|branches=|headquarters=[[Teheran]], Iran|commander-in-chief=Brig. Hen. Ahmad Vahidi<ref>{{Cite web |date=1 Marso 2026 |title=Iran appoints Ahmad Vahidi as new Revolutionary Guards commander |trans-title=Itinalaga ng Iran si Ahmad Vahidi bilang bagong kumander ng Rebolusyonaryong Guwardiya |url=https://www.iranintl.com/en/202603010960 |access-date=1 Marso 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref>|commander-in-chief_title=[[List of commanders of the Islamic Revolutionary Guard Corps#Commanders-in-Chief|Commander-in-Chief]]|chief_of_staff=''Vacant''|conscription=≈50,000 (2019), karamihan ay kinuha mula sa mga aktibong miyembro ng Basij<ref>{{citation|first=Saeid|last=Golkar|url=https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyNote58-Golkar.pdf|title=The Supreme Leader and the Guard: Civil-Military Relations and Regime Survival in Iran|date=February 2019|publisher=[[The Washington Institute for Near East Policy]]|number=58|type=Policy Watch|page=3|access-date=23 August 2020|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129170432/https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyNote58-Golkar.pdf|url-status=dead}}</ref>|active=≈125,000 (2024)<ref>{{cite web|date=13 April 2024 |title=Iran's Revolutionary Guards: powerful group with wide regional reach |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-revolutionary-guards-powerful-group-with-wide-regional-reach-2024-04-01/}}</ref><ref name="IISS2020">{{cite book|author=The International Institute of Strategic Studies (IISS)|title=The Military Balance 2020|year=2020|publisher=[[Routledge]]|chapter=Middle East and North Africa|volume=120|number=1|isbn=978-0-367-46639-8|doi=10.1080/04597222.2020.1707968|pages=348–352|s2cid=219624897}}</ref>|amount=$6.96 bilyon (2020)<ref>{{citation|first=Henry|last=Rome|url=https://iranprimer.usip.org/blog/2020/jun/17/iran%E2%80%99s-defense-spending|title=Iran's Defense Spending|date=17 June 2020|work=The Iran Primer|publisher=The United States Institute for Peace|access-date=23 August 2020|archive-date=22 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622020326/https://iranprimer.usip.org/blog/2020/jun/17/iran%E2%80%99s-defense-spending|url-status=dead}}</ref>|history=|ranks={{Infobox war faction | child = yes | designated_as_terror_group_by = {{plainlist|{{Tree list}} * {{flag|Albania}}<ref name=Balkans/> * {{flag|Argentina}}<ref>{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Argentina designates IRGC as ‘terrorist’ organisation |url=https://aje.news/taks27?update=4451817 |website=Al Jazeera}}</ref> * {{Flag|Australia}}<ref>{{URL|https://theconversation.com/the-islamic-revolutionary-guard-corps-will-be-proscribed-as-a-terrorist-organisation-what-does-this-mean-263922 | The Islamic Revolutionary Guard Corps will be proscribed as a terrorist organisation. What does this mean?}}</ref> * {{Flag|Bahrain}}<ref>{{cite web|url=https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=12342&language=en-US|title=Bahrain Terrorist List (individuals – entities)|publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Kingdom of Bahrain|access-date=3 March 2020|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017055422/https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=12342&language=en-US|url-status=live}}</ref> *{{flag|Bosnia and Herzegovina}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Canada}}<ref>{{cite web|url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx|title=Currently listed entities|work=Public Safety Canada|date=21 December 2018|publisher=Government of Canada|access-date=2 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301160957/https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx|archive-date=1 March 2020|url-status=live}}</ref> * {{flag|Ecuador}}<ref name="ecuadorlabelsirgc">{{Cite web |date=16 September 2025 |title=Ecuador Labels IRGC as "Terrorist Organization" |url=https://wanaen.com/ecuador-labels-irgc-as-terrorist-organization/ |access-date=16 September 2025 |website=WANA |language=en-US}}</ref> * {{flag|European Union}}<ref name="bbc20260129" /> *{{flag|Iceland}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Israel}}<ref name="notificationofdesignation">{{Cite web|url=https://nbctf.mod.gov.il/he/PropertyPerceptions/Documents/%D7%9E%D7%A9%D7%9E%D7%A8%D7%95%D7%AA%20%D7%94%D7%9E%D7%94%D7%A4%D7%9B%D7%94%20%D7%A9%D7%9C%20%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%9F.pdf#search=%D7%9E%D7%A9%D7%9E%D7%A8%D7%95%D7%AA%20%D7%94%D7%9E%D7%94%D7%A4%D7%9B%D7%94|title=Notification of Designation No. 403 by the Minister of Defense in accordance with the Anti-Terrorism Law, 2016|date=18 January 2024|work=National Bureau for Counter Terror Financing of Israel}}</ref> *{{flag|Liechtenstein}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> *{{flag|Moldova}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Montenegro}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> *{{flag|North Macedonia}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Paraguay}}<ref name="upi.com" /> * {{Flag|Saudi Arabia}}<ref>{{cite news |title=Saudi, Bahrain add Iran's Revolutionary Guards to terrorism lists |url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-bahrain-security-iran/saudi-bahrain-add-irans-revolutionary-guards-to-terrorism-lists-idUSKCN1MX288 |access-date=8 April 2019 |work=Reuters|date=23 October 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190408154459/https://www.reuters.com/article/us-saudi-bahrain-security-iran/saudi-bahrain-add-irans-revolutionary-guards-to-terrorism-lists-idUSKCN1MX288 |archive-date=8 April 2019 |url-status=live}}</ref> *{{flag|Serbia}}<ref name=Balkans/> * {{flag|Ukraine}}<ref name="Ukraine" /><ref>{{Cite web |url=https://lb.ua/world/2026/02/02/720137_zelenskiy_ukrayina_viznaie.html |title=Зеленський: Україна визнає Корпус вартових ісламської революції терористичною організацією (відео) |date=2 February 2026 |website=LB.ua |access-date=2 February 2026}}</ref> * {{flag|United States}}<ref>{{cite web|url=https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/sm0177.aspx|title=Treasury Designates the IRGC under Terrorism Authority and Targets IRGC and Military Supporters under Counter-Proliferation Authority|website=treasury.gov|access-date=28 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615043358/https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/sm0177.aspx|archive-date=15 June 2019|url-status=live}}</ref> }} }}}} Ang '''Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya''' ({{Langx|en|Islamic Revolutionary Guard Corps}} o IRGC),{{Efn|{{langx|fa|سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|Sepāh-e Pāsdārān-e Enqelāb-e Eslāmī|Hukbo ng mga Tagapagtanggol ng Rebolusyong Islamiko}}}} na kilala rin sa loob ng bansa bilang '''''Sepah'''''{{Efn|Persa para sa 'mga sundalo/korpo' ([[Sepoy]])}} o '''''Pasdaran'''''{{Efn|Persa para sa 'tagapagtanggol'}} at sa buong mundo bilang '''Rebolusyonaryong Guwardiya ng Iran''' ({{Langx|en|Iranian Revolutionary Guards}}), ay isang pangunahing puwersang binubuo ng maraming sangay ng Sandatahang Lakas ng Iran. Binubuo ito ng limang sangay ng serbisyo: Puwersang Panlupa, Puwersang Aerospasyo, Hukbong-Dagat, Puwersang Quds, at Basij. Pinamumunuan ito ng isang punong kumandante, na hinirang at nag-uulat sa [[Kataas-taasang Pinuno ng Iran]]. == Talababa == {{notelist}} {{Reflist|group=n}} == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Persyano]] fatft7r9pp5zr6r7uybtbw4pmuajujd 2200897 2200895 2026-04-03T04:33:30Z LknFenix 125962 Pag-aayos sa sanggunian 2200897 wikitext text/x-wiki {{Infobox national military|name=Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya|native_name={{lang|fa|سپاه پاسداران انقلاب اسلامی}}|image=|caption=|image2={{photomontage | photo2a = Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | photo2b = Ceremonial flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | size = 300 | spacing = 8 | color = transparent | border = 0 }}|caption2=Opisyal na watawat (kaliwa) at seremonyal na watawat (kanan)|founded={{start date and age|1979|05|05|df=y}}<ref name="Abedin11">{{cite journal |first=Mahan |last=Abedin |date=2011 |title= Iran's Revolutionary Guards: Ideological But Not Praetorian |trans-title=Ideolohikal Ngunit Hindi Pretoriano |journal=Strategic Analysis |volume=35 |issue=3 |pages=381–385 |doi=10.1080/09700161.2011.559965|s2cid=153976967 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://iranprimer.usip.org/resource/timeline-military-and-security-events|title=Timeline of Military and Security Events|trans-title=Talatakdaan ng mga Pangyayari sa Militar at Seguridad|date=10 Agosto 2021|website=[[United States Institute of Peace]]|access-date=17 Abril 2024|archive-date=5 Setyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905162523/http://iranprimer.usip.org/resource/timeline-military-and-security-events|url-status=dead}}</ref> {{Infobox war faction | child = yes | ideology = {{Unbulleted list|class=nowrap | {{Tree list}} *Khomeinismo<ref name="Foreign Policy 2023">{{Cite journal |last1=Nick Pay |first1=Vahid |last2=and Omond |first2=Andrew |date=2 Enero 2023 |title=Military Ideology and Foreign Policy: A Constructivist Examination of the IRGC'S Ideological Influence |trans-title=Ideolohiyang Militar at Patakarang Panlabas: Isang Konstruktibistang Pagsusuri sa Impluwensiyang Ideolohikal ng IRGC |lang=en |journal=Asian Affairs |volume=54 |issue=1 |pages=18–43 |doi=10.1080/03068374.2023.2174687 |issn=0306-8374 |quote=Ang mga pagsisikap na ito ay nag-uugat sa Artikulo 11 ng batas ng IRGC noong 1982, na hayagang nag-aatas sa organisasyon na sanayin at turuan ang mga miyembro nito ayon sa mga turong Islamiko at itaguyod ang prinsipyong konstitusyonal na Khomeinista na velayat-e faqīh (Pangangalaga ng Dalubhasa sa Batas Islamiko) sa mga larangang ideolohikal, politikal, at militar. (Isinalin mula sa Ingles)|doi-access=free }}</ref> ** Islamismong Shia<ref>{{Cite book |last=Shah |first=Sikander Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=gekFEQAAQBAJ&pg=PA170 |title=Federalist Solutions to Pakistan's Political Crises |trans-title=Mga Solusyon ng Pederalismo sa mga Krisis sa Politika ng Pakistan |date=30 Abril 2024 |publisher=Lexington Books |isbn=978-1-6669-5546-0 |pages=170 |language=en |quote=Ang Iran, bilang isang Islamikong Republika, ay ginamit ang ideolohiyang Islamistang Shi'a upang makakuha ng suporta at makapangalap ng mga kasapi mula sa loob at labas ng bansa, na may layuning ipagtanggol laban sa mga banta—tunay man o pinaghihinalaang—sa pagkakakilanlang Muslim na Shi'a, at upang isulong ang isang rebolusyonaryong ideolohiya. Ang militar ng Iran, partikular ang IRGC, ay natatangi dahil hindi lamang nito ginagamit ang mga pagkakaibang sektaryan upang ipatupad ang layuning pampulitika nito sa loob ng bansa, kundi pati na rin upang isulong ang ideolohiya nito lampas sa pambansang hangganan nito, na kumukuha ng suporta at impluwensiya mula sa mga grupong pampolitika ng Shi'a sa buong rehiyon. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref> ** Jihadismo ([[Jihad#Shia|Shia]]) ** Teokrasya (Irani)<ref name="Foreign Policy 2023" /> {{Tree list/end}} | Konserbatismo (Irani)<ref name=":01"/>{{refn|group=n|name=A|Bagama’t opisyal na pinapanatili ng IRGC ang hindi partidistang paninindigan ayon sa batas ng Iran, binabanggit ng mga analistang pampolitika at tagamasid na ang organisasyon ay malapit na nakaayon sa mga konserbatibong Principlist ng kanang pakpak. <ref name=":01">{{cite book |author=Eric D. Moore |title=Russia-Iran Relations Since the End of the Cold War |trans-title=Ugnayan ng Rusya at Iran Simula Pagkatapos ng Digmaang Malamig |lang=en |date=24 Abril 2014 |publisher=Taylor & Francis |page=146 }}</ref><ref>{{cite book |editor=Indiana University |title=Jane's Intelligence Weekly: Volume 1 |trans-title=Lingguhang Katalinuhan ni Jane: Tomo 1 |lang=en |date=2009 |publisher=IHS (Global) |page=14 |quote=Sa loob ng bansa, ang pagkiling sa ideolohiyang maka-kanan sa pinakahuling restrukturisasyon ay magpapatibay sa determinasyon ng IRGC na gumamit ng puwersa laban sa oposisyong repormista kung kinakailangan. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref>{{cite book |author=Mona Tajali |title=Women's Political Representation in Iran and Turkey: Demanding a Seat at the Table |trans-title=Representasyong Pampolitika ng Kababaihan sa Iran at Turkiya: Pag-angkin ng Bahagi sa Paggawa ng Desisyon|url=https://www.google.com/books/edition/Women_s_Political_Representation_in_Iran/hNafEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Islamic+Revolutionary+Guard+Corps+%22principlists%22&pg=PT303 |date=2022 |publisher=[[Edinburgh University Press]] |quote=Dahil sa sadyang pagsasantabi sa mga repormista mula sa pormal na kapangyarihang pampulitika simula noong 2009, ang mga moderado ang lalong nagiging pangunahing oposisyon sa mga Prinsiplista, lalo na sa mga neo-Prinsiplista, na kinabibilangan ng Hukbong Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya at ng pinakamatibay na mga tagasuporta ng Kataas-taasang Pinuno. (Safshekan and Sabet 2010, isinalin mula sa Ingles). }}</ref><ref>{{cite book |editor=Shahram Akbarzadeh |title=Routledge Handbook of International Relations in the Middle East |date=26 March 2019 |publisher=Taylor & Francis |quote=In the 2013 election, the formal media arm of the political office of the IRGC clearly laid out the characteristics of its ideal candidate, which bore a strong resemblance with the leading principlist candidates.30 In the 2017 election, the IRGC more openly supported presidential candidate Ebrahim Raisi. }}</ref><ref>{{cite book |author1=David E. Thaler |author2=Alireza Nader |author3=Shahram Chubin |author4=Jerrold D. Green |author5=Charlotte Lynch |title=Mullahs, Guards, and Bonyads: An Exploration of Iranian Leadership Dynamics |url=https://www.google.com/books/edition/Mullahs_Guards_and_Bonyads/id8vQ73mYaoC?hl=en&gbpv=1&dq=%22IRGC%22+principlists&pg=PA70 |date=4 January 2010 |publisher=[[RAND Corporation]] |page=70 |quote=The principlist faction has been most closely identified with the ascendancy of the IRGC in Iranian politics, beginning with the gains of IRGC alumni and allies in the 2003 local elections and leading up to the election of Ahmadinejad in 2005. The principlist faction is made up of various subsections, including the Developers of Islamic Iran, which was {{sic|comprised |hide=y|of}} IRGC and Basiji war veterans. }}</ref>}} | Anti-imperyalismo |{{tree list}} *Sentimyentong anti-Kanluranin **Anti-Amerikanismo {{Tree list/end}} | Anti-Zionismo | Pan-Islamismo }} }}|branches=|headquarters=[[Teheran]], Iran|commander-in-chief=Brig. Hen. Ahmad Vahidi<ref>{{Cite web |date=1 Marso 2026 |title=Iran appoints Ahmad Vahidi as new Revolutionary Guards commander |trans-title=Itinalaga ng Iran si Ahmad Vahidi bilang bagong kumander ng Rebolusyonaryong Guwardiya |url=https://www.iranintl.com/en/202603010960 |access-date=1 Marso 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref>|commander-in-chief_title=[[List of commanders of the Islamic Revolutionary Guard Corps#Commanders-in-Chief|Commander-in-Chief]]|chief_of_staff=''Vacant''|conscription=≈50,000 (2019), karamihan ay kinuha mula sa mga aktibong miyembro ng Basij<ref>{{citation|first=Saeid|last=Golkar|url=https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyNote58-Golkar.pdf|title=The Supreme Leader and the Guard: Civil-Military Relations and Regime Survival in Iran|date=February 2019|publisher=[[The Washington Institute for Near East Policy]]|number=58|type=Policy Watch|page=3|access-date=23 August 2020|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129170432/https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyNote58-Golkar.pdf|url-status=dead}}</ref>|active=≈125,000 (2024)<ref>{{cite web|date=13 April 2024 |title=Iran's Revolutionary Guards: powerful group with wide regional reach |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-revolutionary-guards-powerful-group-with-wide-regional-reach-2024-04-01/}}</ref><ref name="IISS2020">{{cite book|author=The International Institute of Strategic Studies (IISS)|title=The Military Balance 2020|year=2020|publisher=[[Routledge]]|chapter=Middle East and North Africa|volume=120|number=1|isbn=978-0-367-46639-8|doi=10.1080/04597222.2020.1707968|pages=348–352|s2cid=219624897}}</ref>|amount=$6.96 bilyon (2020)<ref>{{citation|first=Henry|last=Rome|url=https://iranprimer.usip.org/blog/2020/jun/17/iran%E2%80%99s-defense-spending|title=Iran's Defense Spending|date=17 June 2020|work=The Iran Primer|publisher=The United States Institute for Peace|access-date=23 August 2020|archive-date=22 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622020326/https://iranprimer.usip.org/blog/2020/jun/17/iran%E2%80%99s-defense-spending|url-status=dead}}</ref>|history=|ranks={{Infobox war faction | child = yes | designated_as_terror_group_by = {{plainlist|{{Tree list}} * {{flag|Albanya}}<ref name="Balkans">{{Cite web |last=EWB |date=19 Marso 2026 |title=All WB countries align with the EU decision to designate the IRGC as a terrorist organization |trans-title=Lahat ng mga bansa sa WB, nakikiisa sa desisyon ng EU na italaga ang IRGC bilang isang organisasyong terorista |lang=en |url=https://europeanwesternbalkans.com/2026/03/19/all-wb-countries-align-with-the-eu-decision-to-designate-the-irgc-as-a-terrorist-organization/ |access-date=1 Abril 2026 |website=European Western Balkans |language=en-US}}</ref> * {{flag|Arhentina}}<ref>{{Cite web |date=1 Abril 2026 |title=Argentina designates IRGC as ‘terrorist’ organisation |trans-title=Itinalaga ng Argentina ang IRGC bilang organisasyong 'terorista' |url=https://aje.news/taks27?update=4451817 |website=Al Jazeera}}</ref> * {{Flag|Australya}}<ref>{{URL|https://theconversation.com/the-islamic-revolutionary-guard-corps-will-be-proscribed-as-a-terrorist-organisation-what-does-this-mean-263922 | The Islamic Revolutionary Guard Corps will be proscribed as a terrorist organisation. What does this mean?}}</ref> * {{Flag|Bahrain}}<ref>{{cite web|url=https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=12342&language=en-US|title=Bahrain Terrorist List (individuals – entities)|trans-title=Talaan ng mga Terorista sa Bahrain (mga indibidwal – entidad)|publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Kingdom of Bahrain|access-date=3 Marso 2020|archive-date=17 Oktubre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017055422/https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=12342&language=en-US|url-status=live}}</ref> *{{flag|Bosnia and Herzegovina}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Kanada}}<ref>{{cite web|url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx|title=Currently listed entities|trans-title=Mga kasalukuyang nakalistang entidad|work=Public Safety Canada|date=21 Disyembre 2018|publisher=Government of Canada|access-date=2 Marso 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301160957/https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx|archive-date=1 March 2020|url-status=live}}</ref> * {{flag|Ekwador}}<ref name="ecuadorlabelsirgc">{{Cite web |date=16 Setyembre 2025 |title=Ecuador Labels IRGC as "Terrorist Organization" |trans-title=Itinuring ng Ecuador ang IRGC bilang "Organisasyong Terorista"|url=https://wanaen.com/ecuador-labels-irgc-as-terrorist-organization/ |access-date=16 Setyembre 2025 |website=WANA |language=en-US}}</ref> * {{flag|Estados Unidos}}<ref>{{cite web|url=https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/sm0177.aspx|title=Treasury Designates the IRGC under Terrorism Authority and Targets IRGC and Military Supporters under Counter-Proliferation Authority|trans-title=Itinalaga ng Kagawaran ng Pananalapi ang IRGC sa ilalim ng Awtoridad sa Terorismo at Tinatarget ang IRGC at mga Tagasuporta ng Militar sa ilalim ng Awtoridad sa Paglaban sa Paglaganap|website=treasury.gov|access-date=28 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615043358/https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/sm0177.aspx|archive-date=15 Hunyo 2019|url-status=live}}</ref> * {{flag|European Union}}<ref name="bbc20260129" /> *{{flag|Iceland}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Israel}}<ref name="notificationofdesignation">{{Cite web|url=https://nbctf.mod.gov.il/he/PropertyPerceptions/Documents/%D7%9E%D7%A9%D7%9E%D7%A8%D7%95%D7%AA%20%D7%94%D7%9E%D7%94%D7%A4%D7%9B%D7%94%20%D7%A9%D7%9C%20%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%9F.pdf#search=%D7%9E%D7%A9%D7%9E%D7%A8%D7%95%D7%AA%20%D7%94%D7%9E%D7%94%D7%A4%D7%9B%D7%94|title=Notification of Designation No. 403 by the Minister of Defense in accordance with the Anti-Terrorism Law, 2016|trans-title=Abiso ng Pagtatalaga Blg. 403 ng Ministro ng Depensa alinsunod sa Batas Laban sa Terorismo, 2016|lang=en|date=18 Enero 2024|work=National Bureau for Counter Terror Financing of Israel}}</ref> *{{flag|Liechtenstein}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> *{{flag|Moldova}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Montenegro}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> *{{flag|Hilagang Macedonia}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Paraguay}}<ref name="upi.com" /> * {{Flag|Saudi Arabia}}<ref>{{cite news |title=Saudi, Bahrain add Iran's Revolutionary Guards to terrorism lists |trans-title=Idinagdag ng Saudi at Bahrain ang mga Rebolusyonaryong Guwardiya ng Iran sa talaan ng mga terorista |url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-bahrain-security-iran/saudi-bahrain-add-irans-revolutionary-guards-to-terrorism-lists-idUSKCN1MX288 |access-date=8 Abril 2019 |work=Reuters|date=23 Oktubre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190408154459/https://www.reuters.com/article/us-saudi-bahrain-security-iran/saudi-bahrain-add-irans-revolutionary-guards-to-terrorism-lists-idUSKCN1MX288 |archive-date=8 Abril 2019 |url-status=live}}</ref> *{{flag|Serbia}}<ref name=Balkans/> * {{flag|Ukranya}}<ref name="Ukraine" /><ref>{{Cite web |url=https://lb.ua/world/2026/02/02/720137_zelenskiy_ukrayina_viznaie.html |title=Зеленський: Україна визнає Корпус вартових ісламської революції терористичною організацією (відео) |date=2 Pebrero 2026 |website=LB.ua |access-date=2 Pebrero 2026}}</ref> }} }}}} Ang '''Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya''' ({{Langx|en|Islamic Revolutionary Guard Corps}} o IRGC),{{Efn|{{langx|fa|سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|Sepāh-e Pāsdārān-e Enqelāb-e Eslāmī|Hukbo ng mga Tagapagtanggol ng Rebolusyong Islamiko}}}} na kilala rin sa loob ng bansa bilang '''''Sepah'''''{{Efn|Persa para sa 'mga sundalo/korpo' ([[Sepoy]])}} o '''''Pasdaran'''''{{Efn|Persa para sa 'tagapagtanggol'}} at sa buong mundo bilang '''Rebolusyonaryong Guwardiya ng Iran''' ({{Langx|en|Iranian Revolutionary Guards}}), ay isang pangunahing puwersang binubuo ng maraming sangay ng Sandatahang Lakas ng Iran. Binubuo ito ng limang sangay ng serbisyo: Puwersang Panlupa, Puwersang Aerospasyo, Hukbong-Dagat, Puwersang Quds, at Basij. Pinamumunuan ito ng isang punong kumandante, na hinirang at nag-uulat sa [[Kataas-taasang Pinuno ng Iran]]. == Talababa == {{notelist}} {{Reflist|group=n}} == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Persyano]] a3n9au32yh0fs4569w24rdphratp2s4 2200915 2200897 2026-04-03T05:08:44Z LknFenix 125962 Pag-aayos sa sanggunian 2200915 wikitext text/x-wiki {{Infobox national military|name=Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya|native_name={{lang|fa|سپاه پاسداران انقلاب اسلامی}}|image=|caption=|image2={{photomontage | photo2a = Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | photo2b = Ceremonial flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | size = 300 | spacing = 8 | color = transparent | border = 0 }}|caption2=Opisyal na watawat (kaliwa) at seremonyal na watawat (kanan)|founded={{start date and age|1979|05|05|df=y}}<ref name="Abedin11">{{cite journal |first=Mahan |last=Abedin |date=2011 |title= Iran's Revolutionary Guards: Ideological But Not Praetorian |trans-title=Ideolohikal Ngunit Hindi Pretoriano |journal=Strategic Analysis |volume=35 |issue=3 |pages=381–385 |doi=10.1080/09700161.2011.559965|s2cid=153976967 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://iranprimer.usip.org/resource/timeline-military-and-security-events|title=Timeline of Military and Security Events|trans-title=Talatakdaan ng mga Pangyayari sa Militar at Seguridad|date=10 Agosto 2021|website=[[United States Institute of Peace]]|access-date=17 Abril 2024|archive-date=5 Setyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905162523/http://iranprimer.usip.org/resource/timeline-military-and-security-events|url-status=dead}}</ref> {{Infobox war faction | child = yes | ideology = {{Unbulleted list|class=nowrap | {{Tree list}} *Khomeinismo<ref name="Foreign Policy 2023">{{Cite journal |last1=Nick Pay |first1=Vahid |last2=and Omond |first2=Andrew |date=2 Enero 2023 |title=Military Ideology and Foreign Policy: A Constructivist Examination of the IRGC'S Ideological Influence |trans-title=Ideolohiyang Militar at Patakarang Panlabas: Isang Konstruktibistang Pagsusuri sa Impluwensiyang Ideolohikal ng IRGC |lang=en |journal=Asian Affairs |volume=54 |issue=1 |pages=18–43 |doi=10.1080/03068374.2023.2174687 |issn=0306-8374 |quote=Ang mga pagsisikap na ito ay nag-uugat sa Artikulo 11 ng batas ng IRGC noong 1982, na hayagang nag-aatas sa organisasyon na sanayin at turuan ang mga miyembro nito ayon sa mga turong Islamiko at itaguyod ang prinsipyong konstitusyonal na Khomeinista na velayat-e faqīh (Pangangalaga ng Dalubhasa sa Batas Islamiko) sa mga larangang ideolohikal, politikal, at militar. (Isinalin mula sa Ingles)|doi-access=free }}</ref> ** Islamismong Shia<ref>{{Cite book |last=Shah |first=Sikander Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=gekFEQAAQBAJ&pg=PA170 |title=Federalist Solutions to Pakistan's Political Crises |trans-title=Mga Solusyon ng Pederalismo sa mga Krisis sa Politika ng Pakistan |date=30 Abril 2024 |publisher=Lexington Books |isbn=978-1-6669-5546-0 |pages=170 |language=en |quote=Ang Iran, bilang isang Islamikong Republika, ay ginamit ang ideolohiyang Islamistang Shi'a upang makakuha ng suporta at makapangalap ng mga kasapi mula sa loob at labas ng bansa, na may layuning ipagtanggol laban sa mga banta—tunay man o pinaghihinalaang—sa pagkakakilanlang Muslim na Shi'a, at upang isulong ang isang rebolusyonaryong ideolohiya. Ang militar ng Iran, partikular ang IRGC, ay natatangi dahil hindi lamang nito ginagamit ang mga pagkakaibang sektaryan upang ipatupad ang layuning pampulitika nito sa loob ng bansa, kundi pati na rin upang isulong ang ideolohiya nito lampas sa pambansang hangganan nito, na kumukuha ng suporta at impluwensiya mula sa mga grupong pampolitika ng Shi'a sa buong rehiyon. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref> ** Jihadismo ([[Jihad#Shia|Shia]]) ** Teokrasya (Irani)<ref name="Foreign Policy 2023" /> {{Tree list/end}} | Konserbatismo (Irani)<ref name=":01"/>{{refn|group=n|name=A|Bagama’t opisyal na pinapanatili ng IRGC ang hindi partidistang paninindigan ayon sa batas ng Iran, binabanggit ng mga analistang pampolitika at tagamasid na ang organisasyon ay malapit na nakaayon sa mga konserbatibong Principlist ng kanang pakpak. <ref name=":01">{{cite book |author=Eric D. Moore |title=Russia-Iran Relations Since the End of the Cold War |trans-title=Ugnayan ng Rusya at Iran Simula Pagkatapos ng Digmaang Malamig |lang=en |date=24 Abril 2014 |publisher=Taylor & Francis |page=146 }}</ref><ref>{{cite book |editor=Indiana University |title=Jane's Intelligence Weekly: Volume 1 |trans-title=Lingguhang Katalinuhan ni Jane: Tomo 1 |lang=en |date=2009 |publisher=IHS (Global) |page=14 |quote=Sa loob ng bansa, ang pagkiling sa ideolohiyang maka-kanan sa pinakahuling restrukturisasyon ay magpapatibay sa determinasyon ng IRGC na gumamit ng puwersa laban sa oposisyong repormista kung kinakailangan. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref>{{cite book |author=Mona Tajali |title=Women's Political Representation in Iran and Turkey: Demanding a Seat at the Table |trans-title=Representasyong Pampolitika ng Kababaihan sa Iran at Turkiya: Pag-angkin ng Bahagi sa Paggawa ng Desisyon|url=https://www.google.com/books/edition/Women_s_Political_Representation_in_Iran/hNafEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Islamic+Revolutionary+Guard+Corps+%22principlists%22&pg=PT303 |date=2022 |publisher=[[Edinburgh University Press]] |quote=Dahil sa sadyang pagsasantabi sa mga repormista mula sa pormal na kapangyarihang pampulitika simula noong 2009, ang mga moderado ang lalong nagiging pangunahing oposisyon sa mga Prinsiplista, lalo na sa mga neo-Prinsiplista, na kinabibilangan ng Hukbong Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya at ng pinakamatibay na mga tagasuporta ng Kataas-taasang Pinuno. (Safshekan and Sabet 2010, isinalin mula sa Ingles). }}</ref><ref>{{cite book |editor=Shahram Akbarzadeh |title=Routledge Handbook of International Relations in the Middle East |trans-title=Gabay ng Routledge sa Pandaigdigang Ugnayan sa Gitnang Silangan |date=26 Marso 2019 |publisher=Taylor & Francis |quote=Sa halalan noong 2013, malinaw na inilatag ng pormal na sangay ng media ng tanggapang pampolitika ng IRGC ang mga katangian ng ideal nitong kandidato, na may malaking pagkakahawig sa mga nangungunang kandidatong prinsipal.30 Sa halalan noong 2017, mas hayagang sinuportahan ng IRGC ang kandidato sa pagkapangulo na si Ebrahim Raisi. (Isinalin mula sa Ingles) }}</ref><ref>{{cite book |author1=David E. Thaler |author2=Alireza Nader |author3=Shahram Chubin |author4=Jerrold D. Green |author5=Charlotte Lynch |title=Mullahs, Guards, and Bonyads: An Exploration of Iranian Leadership Dynamics |trans-title=Mga Mullah, Guwardiya, at Bonyad: Isang Paggalugad sa Dinamika ng Pamumuno ng Iran|url=https://www.google.com/books/edition/Mullahs_Guards_and_Bonyads/id8vQ73mYaoC?hl=en&gbpv=1&dq=%22IRGC%22+principlists&pg=PA70 |date=4 Enero 2010 |publisher=[[RAND Corporation]] |page=70 |quote=Ang paksyong Prinsipalista ang pinaka-nauugnay sa pag-angat ng IRGC sa politika ng Iran, na nagsimula sa mga naging panalo ng mga alumni at kaalyado ng IRGC sa lokal na halalan noong 2003 at humantong sa pagkahalal kay Ahmadinejad noong 2005. Ang paksyong Prinsipalista ay binubuo ng iba’t ibang subseksiyon, kabilang ang Developers of Islamic Iran, na binubuo ng mga beteranong mandirigma ng IRGC at mga Basiji. (Isalin mula sa Ingles)}}</ref>}} | Anti-imperyalismo |{{tree list}} *Sentimyentong anti-Kanluranin **Anti-Amerikanismo {{Tree list/end}} | Anti-Zionismo | Pan-Islamismo }} }}|branches=|headquarters=[[Teheran]], Iran|commander-in-chief=Brig. Hen. Ahmad Vahidi<ref>{{Cite web |date=1 Marso 2026 |title=Iran appoints Ahmad Vahidi as new Revolutionary Guards commander |trans-title=Itinalaga ng Iran si Ahmad Vahidi bilang bagong kumander ng Rebolusyonaryong Guwardiya |url=https://www.iranintl.com/en/202603010960 |access-date=1 Marso 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref>|commander-in-chief_title=[[List of commanders of the Islamic Revolutionary Guard Corps#Commanders-in-Chief|Commander-in-Chief]]|chief_of_staff=''Vacant''|conscription=≈50,000 (2019), karamihan ay kinuha mula sa mga aktibong miyembro ng Basij<ref>{{citation|first=Saeid|last=Golkar|url=https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyNote58-Golkar.pdf|title=The Supreme Leader and the Guard: Civil-Military Relations and Regime Survival in Iran|trans-title=Ang Kataas-taasang Pinuno at ang Guwardiya: Ugnayang Sibil-Militar at Kaligtasan ng Rehimen sa Iran|date=Pebrero 2019|publisher=[[The Washington Institute for Near East Policy]]|number=58|type=Policy Watch|page=3|access-date=23 Agosto 2020|archive-date=29 Nobyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129170432/https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyNote58-Golkar.pdf|url-status=dead}}</ref>|active=≈125,000 (2024)<ref>{{cite web|date=13 Abril 2024 |title=Iran's Revolutionary Guards: powerful group with wide regional reach |trans-title=Rebolusyonaryong Guwardiya ng Iran: makapangyarihang grupo na may malawak na sakop sa rehiyon |lang=en |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-revolutionary-guards-powerful-group-with-wide-regional-reach-2024-04-01/}}</ref><ref name="IISS2020">{{cite book|author=The International Institute of Strategic Studies (IISS)|title=The Military Balance 2020 |trans-title=Ang Balanseng Militar 2020|year=2020|publisher=[[Routledge]]|chapter=Middle East and North Africa|trans-chapter=Gitnang Silangan at Hilagang Aprika|lang=en|volume=120|number=1|isbn=978-0-367-46639-8|doi=10.1080/04597222.2020.1707968|pages=348–352|s2cid=219624897}}</ref>|amount=$6.96 bilyon (2020)<ref>{{citation|first=Henry|last=Rome|url=https://iranprimer.usip.org/blog/2020/jun/17/iran%E2%80%99s-defense-spending|title=Iran's Defense Spending|date=17 Hunyo 2020|work=The Iran Primer|publisher=The United States Institute for Peace|access-date=23 Agosto 2020|archive-date=22 Hunyo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622020326/https://iranprimer.usip.org/blog/2020/jun/17/iran%E2%80%99s-defense-spending|url-status=dead}}</ref>|history=|ranks={{Infobox war faction | child = yes | designated_as_terror_group_by = {{plainlist|{{Tree list}} * {{flag|Albanya}}<ref name="Balkans">{{Cite web |last=EWB |date=19 Marso 2026 |title=All WB countries align with the EU decision to designate the IRGC as a terrorist organization |trans-title=Lahat ng mga bansa sa WB, nakikiisa sa desisyon ng EU na italaga ang IRGC bilang isang organisasyong terorista |url=https://europeanwesternbalkans.com/2026/03/19/all-wb-countries-align-with-the-eu-decision-to-designate-the-irgc-as-a-terrorist-organization/ |access-date=1 Abril 2026 |website=European Western Balkans |language=en-US}}</ref> * {{flag|Arhentina}}<ref>{{Cite web |date=1 Abril 2026 |title=Argentina designates IRGC as ‘terrorist’ organisation |trans-title=Itinalaga ng Argentina ang IRGC bilang organisasyong 'terorista' |url=https://aje.news/taks27?update=4451817 |website=Al Jazeera}}</ref> * {{Flag|Australya}}<ref>{{URL|https://theconversation.com/the-islamic-revolutionary-guard-corps-will-be-proscribed-as-a-terrorist-organisation-what-does-this-mean-263922 | The Islamic Revolutionary Guard Corps will be proscribed as a terrorist organisation. What does this mean?}}</ref> * {{Flag|Bahrain}}<ref>{{cite web|url=https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=12342&language=en-US|title=Bahrain Terrorist List (individuals – entities)|trans-title=Talaan ng mga Terorista sa Bahrain (mga indibidwal – entidad)|publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Kingdom of Bahrain|access-date=3 Marso 2020|archive-date=17 Oktubre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017055422/https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=12342&language=en-US|url-status=live}}</ref> *{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Bosniya at Hersegobina]]<ref name=Balkans/><ref name="six">{{Cite web |date=20 Marso 2026 |title=Israeli FM Sa'ar convinces six countries to designate IRGC as terrorist org. {{!}} The Jerusalem Post |trans-title=Nakumbinsi ni Israeli PM Sa'ar ang anim na bansa na italaga ang IRGC bilang organisasyong terorista. {{!}} The Jerusalem Post |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890637 |access-date=1 Abril 2026 |website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |language=en}}</ref> * {{flag|Kanada}}<ref>{{cite web|url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx|title=Currently listed entities|trans-title=Mga kasalukuyang nakalistang entidad|work=Public Safety Canada|date=21 Disyembre 2018|publisher=Government of Canada|access-date=2 Marso 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301160957/https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx|archive-date=1 March 2020|url-status=live}}</ref> * {{flag|Ekwador}}<ref name="ecuadorlabelsirgc">{{Cite web |date=16 Setyembre 2025 |title=Ecuador Labels IRGC as "Terrorist Organization" |trans-title=Itinuring ng Ecuador ang IRGC bilang "Organisasyong Terorista"|url=https://wanaen.com/ecuador-labels-irgc-as-terrorist-organization/ |access-date=16 Setyembre 2025 |website=WANA |language=en-US}}</ref> * {{flag|Estados Unidos}}<ref>{{cite web|url=https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/sm0177.aspx|title=Treasury Designates the IRGC under Terrorism Authority and Targets IRGC and Military Supporters under Counter-Proliferation Authority|trans-title=Itinalaga ng Kagawaran ng Pananalapi ang IRGC sa ilalim ng Awtoridad sa Terorismo at Tinatarget ang IRGC at mga Tagasuporta ng Militar sa ilalim ng Awtoridad sa Paglaban sa Paglaganap|website=treasury.gov|access-date=28 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615043358/https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/sm0177.aspx|archive-date=15 Hunyo 2019|url-status=live}}</ref> *{{flagicon|Iceland}} [[Islandiya]]<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Israel}}<ref name="notificationofdesignation">{{Cite web|url=https://nbctf.mod.gov.il/he/PropertyPerceptions/Documents/%D7%9E%D7%A9%D7%9E%D7%A8%D7%95%D7%AA%20%D7%94%D7%9E%D7%94%D7%A4%D7%9B%D7%94%20%D7%A9%D7%9C%20%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%9F.pdf#search=%D7%9E%D7%A9%D7%9E%D7%A8%D7%95%D7%AA%20%D7%94%D7%9E%D7%94%D7%A4%D7%9B%D7%94|title=Notification of Designation No. 403 by the Minister of Defense in accordance with the Anti-Terrorism Law, 2016|trans-title=Abiso ng Pagtatalaga Blg. 403 ng Ministro ng Depensa alinsunod sa Batas Laban sa Terorismo, 2016|lang=en|date=18 Enero 2024|work=National Bureau for Counter Terror Financing of Israel}}</ref> *{{flag|Liechtenstein}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> *{{flagicon|Moldova}} [[Moldoba]]<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Montenegro}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> *{{flagicon|Hilagang Macedonia}} [[Hilagang Masedonya]]<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Paraguay}}<ref name="upi.com">{{Cite web|url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2025/04/25/paraguay-designates-IRGC-Hamas-Hezbollah/4371745556945/|title=Paraguay hits Iran's IRGC with terrorist designation; expands designations for Hamas, Hezbollah|trans-title=Tinamaan ng Paraguay ang IRGC ng Iran ng mga teroristang titulo; pinalawak ang mga titulo para sa Hamas at Hezbollah|lang=en|date=25 Abril 2025|website=[[United Press International]]}}</ref> * {{Flag|Saudi Arabia}}<ref>{{cite news |title=Saudi, Bahrain add Iran's Revolutionary Guards to terrorism lists |trans-title=Idinagdag ng Saudi at Bahrain ang mga Rebolusyonaryong Guwardiya ng Iran sa talaan ng mga terorista |url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-bahrain-security-iran/saudi-bahrain-add-irans-revolutionary-guards-to-terrorism-lists-idUSKCN1MX288 |access-date=8 Abril 2019 |work=Reuters|date=23 Oktubre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190408154459/https://www.reuters.com/article/us-saudi-bahrain-security-iran/saudi-bahrain-add-irans-revolutionary-guards-to-terrorism-lists-idUSKCN1MX288 |archive-date=8 Abril 2019 |url-status=live}}</ref> *{{flagicon|Serbia}} [[Serbiya]]<ref name=Balkans/> * {{flag|Ukranya}}<ref name="Ukraine">{{Cite news |last=Berman |first=Lazar |date=2 Pebrero 2026 |title=Ukraine to list Iran's IRGC as terror group, following EU lead, says Sa'ar |trans-title=Ililista ng Ukraine ang IRGC ng Iran bilang grupong terorista, kasunod ng pangunguna ng EU, sabi ni Sa'ar |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/ukraine-to-list-irans-irgc-as-terror-group-following-eu-lead-says-saar/ |access-date=2 February 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://lb.ua/world/2026/02/02/720137_zelenskiy_ukrayina_viznaie.html |title=Зеленський: Україна визнає Корпус вартових ісламської революції терористичною організацією (відео) |date=2 Pebrero 2026 |website=LB.ua |access-date=2 Pebrero 2026}}</ref> * {{flagicon|EU}} [[Unyong Europeo]]<ref name="bbc20260129">{{Cite web |date=29 Enero 2026 |title=EU adds Iran's Revolutionary Guards to 'terrorist list' |trans-title=Idinagdag ng EU ang mga Rebolusyonaryong Guwardiya ng Iran sa 'talaan ng mga terorista'|url=https://www.bbc.com/news/articles/c20gypw8enjo |access-date=29 Enero 2026 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> }} }}}} Ang '''Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya''' ({{Langx|en|Islamic Revolutionary Guard Corps}} o IRGC),{{Efn|{{langx|fa|سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|Sepāh-e Pāsdārān-e Enqelāb-e Eslāmī|Hukbo ng mga Tagapagtanggol ng Rebolusyong Islamiko}}}} na kilala rin sa loob ng bansa bilang '''''Sepah'''''{{Efn|Persa para sa 'mga sundalo/korpo' ([[Sepoy]])}} o '''''Pasdaran'''''{{Efn|Persa para sa 'tagapagtanggol'}} at sa buong mundo bilang '''Rebolusyonaryong Guwardiya ng Iran''' ({{Langx|en|Iranian Revolutionary Guards}}), ay isang pangunahing puwersang binubuo ng maraming sangay ng Sandatahang Lakas ng Iran. Binubuo ito ng limang sangay ng serbisyo: Puwersang Panlupa, Puwersang Aerospasyo, Hukbong-Dagat, Puwersang Quds, at Basij. Pinamumunuan ito ng isang punong kumandante, na hinirang at nag-uulat sa [[Kataas-taasang Pinuno ng Iran]]. == Talababa == {{notelist}} {{Reflist|group=n}} == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Persyano]] nv7w6vggxq8df6fchgaiwfz37pnzz8i 2200928 2200915 2026-04-03T05:16:57Z LknFenix 125962 + Panimula 2200928 wikitext text/x-wiki {{Infobox national military|name=Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya|native_name={{lang|fa|سپاه پاسداران انقلاب اسلامی}}|image=|caption=|image2={{photomontage | photo2a = Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | photo2b = Ceremonial flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | size = 300 | spacing = 8 | color = transparent | border = 0 }}|caption2=Opisyal na watawat (kaliwa) at seremonyal na watawat (kanan)|founded={{start date and age|1979|05|05|df=y}}<ref name="Abedin11">{{cite journal |first=Mahan |last=Abedin |date=2011 |title= Iran's Revolutionary Guards: Ideological But Not Praetorian |trans-title=Ideolohikal Ngunit Hindi Pretoriano |journal=Strategic Analysis |volume=35 |issue=3 |pages=381–385 |doi=10.1080/09700161.2011.559965|s2cid=153976967 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://iranprimer.usip.org/resource/timeline-military-and-security-events|title=Timeline of Military and Security Events|trans-title=Talatakdaan ng mga Pangyayari sa Militar at Seguridad|date=10 Agosto 2021|website=[[United States Institute of Peace]]|access-date=17 Abril 2024|archive-date=5 Setyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905162523/http://iranprimer.usip.org/resource/timeline-military-and-security-events|url-status=dead}}</ref> {{Infobox war faction | child = yes | ideology = {{Unbulleted list|class=nowrap | {{Tree list}} *Khomeinismo<ref name="Foreign Policy 2023">{{Cite journal |last1=Nick Pay |first1=Vahid |last2=and Omond |first2=Andrew |date=2 Enero 2023 |title=Military Ideology and Foreign Policy: A Constructivist Examination of the IRGC'S Ideological Influence |trans-title=Ideolohiyang Militar at Patakarang Panlabas: Isang Konstruktibistang Pagsusuri sa Impluwensiyang Ideolohikal ng IRGC |lang=en |journal=Asian Affairs |volume=54 |issue=1 |pages=18–43 |doi=10.1080/03068374.2023.2174687 |issn=0306-8374 |quote=Ang mga pagsisikap na ito ay nag-uugat sa Artikulo 11 ng batas ng IRGC noong 1982, na hayagang nag-aatas sa organisasyon na sanayin at turuan ang mga miyembro nito ayon sa mga turong Islamiko at itaguyod ang prinsipyong konstitusyonal na Khomeinista na velayat-e faqīh (Pangangalaga ng Dalubhasa sa Batas Islamiko) sa mga larangang ideolohikal, politikal, at militar. (Isinalin mula sa Ingles)|doi-access=free }}</ref> ** Islamismong Shia<ref>{{Cite book |last=Shah |first=Sikander Ahmed |url=https://books.google.com/books?id=gekFEQAAQBAJ&pg=PA170 |title=Federalist Solutions to Pakistan's Political Crises |trans-title=Mga Solusyon ng Pederalismo sa mga Krisis sa Politika ng Pakistan |date=30 Abril 2024 |publisher=Lexington Books |isbn=978-1-6669-5546-0 |pages=170 |language=en |quote=Ang Iran, bilang isang Islamikong Republika, ay ginamit ang ideolohiyang Islamistang Shi'a upang makakuha ng suporta at makapangalap ng mga kasapi mula sa loob at labas ng bansa, na may layuning ipagtanggol laban sa mga banta—tunay man o pinaghihinalaang—sa pagkakakilanlang Muslim na Shi'a, at upang isulong ang isang rebolusyonaryong ideolohiya. Ang militar ng Iran, partikular ang IRGC, ay natatangi dahil hindi lamang nito ginagamit ang mga pagkakaibang sektaryan upang ipatupad ang layuning pampulitika nito sa loob ng bansa, kundi pati na rin upang isulong ang ideolohiya nito lampas sa pambansang hangganan nito, na kumukuha ng suporta at impluwensiya mula sa mga grupong pampolitika ng Shi'a sa buong rehiyon. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref> ** Jihadismo ([[Jihad#Shia|Shia]]) ** Teokrasya (Irani)<ref name="Foreign Policy 2023" /> {{Tree list/end}} | Konserbatismo (Irani)<ref name=":01"/>{{refn|group=n|name=A|Bagama’t opisyal na pinapanatili ng IRGC ang hindi partidistang paninindigan ayon sa batas ng Iran, binabanggit ng mga analistang pampolitika at tagamasid na ang organisasyon ay malapit na nakaayon sa mga konserbatibong Prinsiplista ng kanang pakpak. <ref name=":01">{{cite book |author=Eric D. Moore |title=Russia-Iran Relations Since the End of the Cold War |trans-title=Ugnayan ng Rusya at Iran Simula Pagkatapos ng Digmaang Malamig |lang=en |date=24 Abril 2014 |publisher=Taylor & Francis |page=146 }}</ref><ref>{{cite book |editor=Indiana University |title=Jane's Intelligence Weekly: Volume 1 |trans-title=Lingguhang Katalinuhan ni Jane: Tomo 1 |lang=en |date=2009 |publisher=IHS (Global) |page=14 |quote=Sa loob ng bansa, ang pagkiling sa ideolohiyang maka-kanan sa pinakahuling restrukturisasyon ay magpapatibay sa determinasyon ng IRGC na gumamit ng puwersa laban sa oposisyong repormista kung kinakailangan. (Isinalin mula sa Ingles)}}</ref><ref>{{cite book |author=Mona Tajali |title=Women's Political Representation in Iran and Turkey: Demanding a Seat at the Table |trans-title=Representasyong Pampolitika ng Kababaihan sa Iran at Turkiya: Pag-angkin ng Bahagi sa Paggawa ng Desisyon|url=https://www.google.com/books/edition/Women_s_Political_Representation_in_Iran/hNafEQAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Islamic+Revolutionary+Guard+Corps+%22principlists%22&pg=PT303 |date=2022 |publisher=[[Edinburgh University Press]] |quote=Dahil sa sadyang pagsasantabi sa mga repormista mula sa pormal na kapangyarihang pampulitika simula noong 2009, ang mga moderado ang lalong nagiging pangunahing oposisyon sa mga Prinsiplista, lalo na sa mga neo-Prinsiplista, na kinabibilangan ng Hukbong Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya at ng pinakamatibay na mga tagasuporta ng Kataas-taasang Pinuno. (Safshekan and Sabet 2010, isinalin mula sa Ingles). }}</ref><ref>{{cite book |editor=Shahram Akbarzadeh |title=Routledge Handbook of International Relations in the Middle East |trans-title=Gabay ng Routledge sa Pandaigdigang Ugnayan sa Gitnang Silangan |date=26 Marso 2019 |publisher=Taylor & Francis |quote=Sa halalan noong 2013, malinaw na inilatag ng pormal na sangay ng media ng tanggapang pampolitika ng IRGC ang mga katangian ng ideal nitong kandidato, na may malaking pagkakahawig sa mga nangungunang kandidatong prinsipal.30 Sa halalan noong 2017, mas hayagang sinuportahan ng IRGC ang kandidato sa pagkapangulo na si Ebrahim Raisi. (Isinalin mula sa Ingles) }}</ref><ref>{{cite book |author1=David E. Thaler |author2=Alireza Nader |author3=Shahram Chubin |author4=Jerrold D. Green |author5=Charlotte Lynch |title=Mullahs, Guards, and Bonyads: An Exploration of Iranian Leadership Dynamics |trans-title=Mga Mullah, Guwardiya, at Bonyad: Isang Paggalugad sa Dinamika ng Pamumuno ng Iran|url=https://www.google.com/books/edition/Mullahs_Guards_and_Bonyads/id8vQ73mYaoC?hl=en&gbpv=1&dq=%22IRGC%22+principlists&pg=PA70 |date=4 Enero 2010 |publisher=[[RAND Corporation]] |page=70 |quote=Ang paksyong Prinsipalista ang pinaka-nauugnay sa pag-angat ng IRGC sa politika ng Iran, na nagsimula sa mga naging panalo ng mga alumni at kaalyado ng IRGC sa lokal na halalan noong 2003 at humantong sa pagkahalal kay Ahmadinejad noong 2005. Ang paksyong Prinsipalista ay binubuo ng iba’t ibang subseksiyon, kabilang ang Developers of Islamic Iran, na binubuo ng mga beteranong mandirigma ng IRGC at mga Basiji. (Isalin mula sa Ingles)}}</ref>}} | Anti-imperyalismo |{{tree list}} *Sentimyentong anti-Kanluranin **Anti-Amerikanismo {{Tree list/end}} | Anti-Zionismo | Pan-Islamismo }} }}|branches=|headquarters=[[Teheran]], Iran|commander-in-chief=Brig. Hen. Ahmad Vahidi<ref>{{Cite web |date=1 Marso 2026 |title=Iran appoints Ahmad Vahidi as new Revolutionary Guards commander |trans-title=Itinalaga ng Iran si Ahmad Vahidi bilang bagong kumander ng Rebolusyonaryong Guwardiya |url=https://www.iranintl.com/en/202603010960 |access-date=1 Marso 2026 |website=[[Iran International]] |language=en}}</ref>|commander-in-chief_title=[[List of commanders of the Islamic Revolutionary Guard Corps#Commanders-in-Chief|Commander-in-Chief]]|chief_of_staff=''Vacant''|conscription=≈50,000 (2019), karamihan ay kinuha mula sa mga aktibong miyembro ng Basij<ref>{{citation|first=Saeid|last=Golkar|url=https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyNote58-Golkar.pdf|title=The Supreme Leader and the Guard: Civil-Military Relations and Regime Survival in Iran|trans-title=Ang Kataas-taasang Pinuno at ang Guwardiya: Ugnayang Sibil-Militar at Kaligtasan ng Rehimen sa Iran|date=Pebrero 2019|publisher=[[The Washington Institute for Near East Policy]]|number=58|type=Policy Watch|page=3|access-date=23 Agosto 2020|archive-date=29 Nobyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129170432/https://www.washingtoninstitute.org/uploads/Documents/pubs/PolicyNote58-Golkar.pdf|url-status=dead}}</ref>|active=≈125,000 (2024)<ref>{{cite web|date=13 Abril 2024 |title=Iran's Revolutionary Guards: powerful group with wide regional reach |trans-title=Rebolusyonaryong Guwardiya ng Iran: makapangyarihang grupo na may malawak na sakop sa rehiyon |lang=en |website=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/irans-revolutionary-guards-powerful-group-with-wide-regional-reach-2024-04-01/}}</ref><ref name="IISS2020">{{cite book|author=The International Institute of Strategic Studies (IISS)|title=The Military Balance 2020 |trans-title=Ang Balanseng Militar 2020|year=2020|publisher=[[Routledge]]|chapter=Middle East and North Africa|trans-chapter=Gitnang Silangan at Hilagang Aprika|lang=en|volume=120|number=1|isbn=978-0-367-46639-8|doi=10.1080/04597222.2020.1707968|pages=348–352|s2cid=219624897}}</ref>|amount=$6.96 bilyon (2020)<ref>{{citation|first=Henry|last=Rome|url=https://iranprimer.usip.org/blog/2020/jun/17/iran%E2%80%99s-defense-spending|title=Iran's Defense Spending|date=17 Hunyo 2020|work=The Iran Primer|publisher=The United States Institute for Peace|access-date=23 Agosto 2020|archive-date=22 Hunyo 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210622020326/https://iranprimer.usip.org/blog/2020/jun/17/iran%E2%80%99s-defense-spending|url-status=dead}}</ref>|history=|ranks={{Infobox war faction | child = yes | designated_as_terror_group_by = {{plainlist|{{Tree list}} * {{flag|Albanya}}<ref name="Balkans">{{Cite web |last=EWB |date=19 Marso 2026 |title=All WB countries align with the EU decision to designate the IRGC as a terrorist organization |trans-title=Lahat ng mga bansa sa WB, nakikiisa sa desisyon ng EU na italaga ang IRGC bilang isang organisasyong terorista |url=https://europeanwesternbalkans.com/2026/03/19/all-wb-countries-align-with-the-eu-decision-to-designate-the-irgc-as-a-terrorist-organization/ |access-date=1 Abril 2026 |website=European Western Balkans |language=en-US}}</ref> * {{flag|Arhentina}}<ref>{{Cite web |date=1 Abril 2026 |title=Argentina designates IRGC as ‘terrorist’ organisation |trans-title=Itinalaga ng Argentina ang IRGC bilang organisasyong 'terorista' |url=https://aje.news/taks27?update=4451817 |website=Al Jazeera}}</ref> * {{Flag|Australya}}<ref>{{URL|https://theconversation.com/the-islamic-revolutionary-guard-corps-will-be-proscribed-as-a-terrorist-organisation-what-does-this-mean-263922 | The Islamic Revolutionary Guard Corps will be proscribed as a terrorist organisation. What does this mean?}}</ref> * {{Flag|Bahrain}}<ref>{{cite web|url=https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=12342&language=en-US|title=Bahrain Terrorist List (individuals – entities)|trans-title=Talaan ng mga Terorista sa Bahrain (mga indibidwal – entidad)|publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Kingdom of Bahrain|access-date=3 Marso 2020|archive-date=17 Oktubre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017055422/https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=12342&language=en-US|url-status=live}}</ref> *{{flagicon|Bosnia and Herzegovina}} [[Bosniya at Hersegobina]]<ref name=Balkans/><ref name="six">{{Cite web |date=20 Marso 2026 |title=Israeli FM Sa'ar convinces six countries to designate IRGC as terrorist org. {{!}} The Jerusalem Post |trans-title=Nakumbinsi ni Israeli PM Sa'ar ang anim na bansa na italaga ang IRGC bilang organisasyong terorista. {{!}} The Jerusalem Post |url=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890637 |access-date=1 Abril 2026 |website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |language=en}}</ref> * {{flag|Kanada}}<ref>{{cite web|url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx|title=Currently listed entities|trans-title=Mga kasalukuyang nakalistang entidad|work=Public Safety Canada|date=21 Disyembre 2018|publisher=Government of Canada|access-date=2 Marso 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301160957/https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx|archive-date=1 March 2020|url-status=live}}</ref> * {{flag|Ekwador}}<ref name="ecuadorlabelsirgc">{{Cite web |date=16 Setyembre 2025 |title=Ecuador Labels IRGC as "Terrorist Organization" |trans-title=Itinuring ng Ecuador ang IRGC bilang "Organisasyong Terorista"|url=https://wanaen.com/ecuador-labels-irgc-as-terrorist-organization/ |access-date=16 Setyembre 2025 |website=WANA |language=en-US}}</ref> * {{flag|Estados Unidos}}<ref>{{cite web|url=https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/sm0177.aspx|title=Treasury Designates the IRGC under Terrorism Authority and Targets IRGC and Military Supporters under Counter-Proliferation Authority|trans-title=Itinalaga ng Kagawaran ng Pananalapi ang IRGC sa ilalim ng Awtoridad sa Terorismo at Tinatarget ang IRGC at mga Tagasuporta ng Militar sa ilalim ng Awtoridad sa Paglaban sa Paglaganap|website=treasury.gov|access-date=28 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190615043358/https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/sm0177.aspx|archive-date=15 Hunyo 2019|url-status=live}}</ref> *{{flagicon|Iceland}} [[Islandiya]]<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Israel}}<ref name="notificationofdesignation">{{Cite web|url=https://nbctf.mod.gov.il/he/PropertyPerceptions/Documents/%D7%9E%D7%A9%D7%9E%D7%A8%D7%95%D7%AA%20%D7%94%D7%9E%D7%94%D7%A4%D7%9B%D7%94%20%D7%A9%D7%9C%20%D7%90%D7%99%D7%A8%D7%9F.pdf#search=%D7%9E%D7%A9%D7%9E%D7%A8%D7%95%D7%AA%20%D7%94%D7%9E%D7%94%D7%A4%D7%9B%D7%94|title=Notification of Designation No. 403 by the Minister of Defense in accordance with the Anti-Terrorism Law, 2016|trans-title=Abiso ng Pagtatalaga Blg. 403 ng Ministro ng Depensa alinsunod sa Batas Laban sa Terorismo, 2016|lang=en|date=18 Enero 2024|work=National Bureau for Counter Terror Financing of Israel}}</ref> *{{flag|Liechtenstein}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> *{{flagicon|Moldova}} [[Moldoba]]<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Montenegro}}<ref name=Balkans/><ref name=six/> *{{flagicon|Hilagang Macedonia}} [[Hilagang Masedonya]]<ref name=Balkans/><ref name=six/> * {{flag|Paraguay}}<ref name="upi.com">{{Cite web|url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2025/04/25/paraguay-designates-IRGC-Hamas-Hezbollah/4371745556945/|title=Paraguay hits Iran's IRGC with terrorist designation; expands designations for Hamas, Hezbollah|trans-title=Tinamaan ng Paraguay ang IRGC ng Iran ng mga teroristang titulo; pinalawak ang mga titulo para sa Hamas at Hezbollah|lang=en|date=25 Abril 2025|website=[[United Press International]]}}</ref> * {{Flag|Saudi Arabia}}<ref>{{cite news |title=Saudi, Bahrain add Iran's Revolutionary Guards to terrorism lists |trans-title=Idinagdag ng Saudi at Bahrain ang mga Rebolusyonaryong Guwardiya ng Iran sa talaan ng mga terorista |url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-bahrain-security-iran/saudi-bahrain-add-irans-revolutionary-guards-to-terrorism-lists-idUSKCN1MX288 |access-date=8 Abril 2019 |work=Reuters|date=23 Oktubre 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190408154459/https://www.reuters.com/article/us-saudi-bahrain-security-iran/saudi-bahrain-add-irans-revolutionary-guards-to-terrorism-lists-idUSKCN1MX288 |archive-date=8 Abril 2019 |url-status=live}}</ref> *{{flagicon|Serbia}} [[Serbiya]]<ref name=Balkans/> * {{flag|Ukranya}}<ref name="Ukraine">{{Cite news |last=Berman |first=Lazar |date=2 Pebrero 2026 |title=Ukraine to list Iran's IRGC as terror group, following EU lead, says Sa'ar |trans-title=Ililista ng Ukraine ang IRGC ng Iran bilang grupong terorista, kasunod ng pangunguna ng EU, sabi ni Sa'ar |url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/ukraine-to-list-irans-irgc-as-terror-group-following-eu-lead-says-saar/ |access-date=2 February 2026 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://lb.ua/world/2026/02/02/720137_zelenskiy_ukrayina_viznaie.html |title=Зеленський: Україна визнає Корпус вартових ісламської революції терористичною організацією (відео) |date=2 Pebrero 2026 |website=LB.ua |access-date=2 Pebrero 2026}}</ref> * {{flagicon|EU}} [[Unyong Europeo]]<ref name="bbc20260129">{{Cite web |date=29 Enero 2026 |title=EU adds Iran's Revolutionary Guards to 'terrorist list' |trans-title=Idinagdag ng EU ang mga Rebolusyonaryong Guwardiya ng Iran sa 'talaan ng mga terorista'|url=https://www.bbc.com/news/articles/c20gypw8enjo |access-date=29 Enero 2026 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> }} }}}} Ang '''Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya''' ({{Langx|en|Islamic Revolutionary Guard Corps}} o IRGC),{{Efn|{{langx|fa|سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|Sepāh-e Pāsdārān-e Enqelāb-e Eslāmī|Hukbo ng mga Tagapagtanggol ng Rebolusyong Islamiko}}}} na kilala rin sa loob ng bansa bilang '''''Sepah'''''{{Efn|Persa para sa 'mga sundalo/korpo' ([[Sepoy]])}} o '''''Pasdaran'''''{{Efn|Persa para sa 'tagapagtanggol'}} at sa buong mundo bilang '''Rebolusyonaryong Guwardiya ng Iran''' ({{Langx|en|Iranian Revolutionary Guards}}), ay isang pangunahing puwersang binubuo ng maraming sangay ng Sandatahang Lakas ng Iran. Binubuo ito ng limang sangay ng serbisyo: Puwersang Panlupa, Puwersang Aerospasyo, Hukbong-Dagat, Puwersang Quds, at Basij. Pinamumunuan ito ng isang punong kumandante, na hinirang at nag-uulat sa [[Kataas-taasang Pinuno ng Iran]]. Opisyal na itinatag ang IRGC ni [[Ruhollah Khomeini]] bilang sangay ng militar noong Mayo 1979 kasunod ng Rebolusyong Irani. Bagama’t pinoprotektahan ng hukbong Irani (ang Artesh) ang soberanya ng bansa sa tradisyonal nitong tungkulin, ang konstitusyonal na mandato ng IRGC ay tiyakin ang integridad ng Islamikong Republika.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/7064353.stm "Profile: Iran's Revolutionary Guards"] [Perpil: Mga Rebolusyonaryong Guwardiya ng Iran] (sa wikang Ingles). BBC News. 18 Oktubre 2009.</ref> Karamihan sa mga interpretasyon ng mandatong ito ay nagsasaad na ipinagkakatiwala sa IRGC ang tungkuling pigilan ang dayuhang panghihimasok sa [[Iran]], hadlangan ang mga kudeta mula sa tradisyonal na militar, at supilin ang mga “lihis na kilusan” na nakapipinsala sa ideolohikal na pamana ng Rebolusyong Islamiko.<ref>{{cite web |author=Morris M Mottale |url=http://www.aljazeera.com/focus/2010/04/2010421104845169224.html |title=The birth of a new class – Focus |publisher=Al Jazeera English |access-date=29 Oktubre 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150607031209/http://www.aljazeera.com/focus/2010/04/2010421104845169224.html |archive-date=7 Hunyo 2015 |url-status=live |language=en|trans-title=Ang pagsilang ng isang bagong klase – Pokus}}</ref><ref name="notificationofdesignation" /> == Talababa == {{notelist}} {{Reflist|group=n}} == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Arabe]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Persyano]] qqhkhp4ed7jfhe46kol3iebyi2zmjbb 0 337593 2200885 2026-04-03T03:26:55Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya]] 2200885 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya]] mhdyy9zdv3ovygq61qd0ruvpf8d9wqw 0 337594 2200886 2026-04-03T03:28:27Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya]] 2200886 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya]] mhdyy9zdv3ovygq61qd0ruvpf8d9wqw 0 337595 2200887 2026-04-03T03:28:55Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya]] 2200887 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya]] mhdyy9zdv3ovygq61qd0ruvpf8d9wqw 0 337596 2200888 2026-04-03T03:29:23Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya]] 2200888 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya]] mhdyy9zdv3ovygq61qd0ruvpf8d9wqw 0 337597 2200889 2026-04-03T03:29:48Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya]] 2200889 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya]] mhdyy9zdv3ovygq61qd0ruvpf8d9wqw 0 337598 2200890 2026-04-03T03:30:18Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya]] 2200890 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya]] mhdyy9zdv3ovygq61qd0ruvpf8d9wqw 0 337599 2200892 2026-04-03T03:35:29Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya]] 2200892 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Hukbong ng Islamikong Rebolusyonaryong Guwardiya]] mhdyy9zdv3ovygq61qd0ruvpf8d9wqw 1 337600 2200894 2026-04-03T03:36:57Z LknFenix 125962 + isinalinwikang pahina 2200894 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Islamic Revolutionary Guard Corps}} 2h97snzy8e1zuzvrcf0fu4r6p91qofy 0 337601 2200896 2026-04-03T04:17:02Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: {{Infobox settlement |name = Noailhac |native_name = Nòstra Dama de Noalhac |settlement_type = Bayan |image_skyline = Eglise notre-Dame à Noailhac (Tarn).jpg |image_caption = Simbahan ng Notre-Dame sa Noailhac |image_shield = Blason ville fr Noailhac (Tarn).svg |pushpin_map = France |map_caption = Lokasyon sa Pransiya |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1... 2200896 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Noailhac |native_name = Nòstra Dama de Noalhac |settlement_type = Bayan |image_skyline = Eglise notre-Dame à Noailhac (Tarn).jpg |image_caption = Simbahan ng Notre-Dame sa Noailhac |image_shield = Blason ville fr Noailhac (Tarn).svg |pushpin_map = France |map_caption = Lokasyon sa Pransiya |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Occitanie]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Tarn]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Castres|Castres]] |subdivision_type4 = Kanton |subdivision_name4 = [[Mazamet-1]] |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = Francis Mathieu |area_total_km2 = 20.77 |population_as_of = 2023 |population_total = 828 |population_density_km2 = auto |website = http://mairie-noailhac81.fr/ |coordinates = {{coord|43.5747|2.3531|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = 227 |elevation_min_m =212 |elevation_max_m =475 |shield_link = #Eskudo de armas |postal_code_type = Postal code |postal_code = 81490 |population_demonym = Noailhacois, Noailhacoises }} Ang [[Noailhac]] ay isang komyun ng [[Pransiya]] na matatagpuan sa timog-silangan ng departamento ng [[Tarn]], sa rehiyon ng [[Occitanie]]. Sa kasaysayan at kultura, ang komyun ay nasa [[Castrais]], isang teritoryong agrikultural, sa pagitan ng kanang pampang ng [[Agout]] sa timog at ng sanga nito, ang [[Dadou]], sa hilaga. Dahil nalantad sa isang nabagong klima ng karagatan, ito ay pinaaagos ng mga ilog ng [[Durenque]] at [[Durencuse]], pati na rin ang ilang iba pang maliliit na sapa. Ipinagmamalaki ng bayan ang isang kahanga-hangang likas na pamana na binubuo ng tatlong protektadong natural na lugar na may interes sa ekolohiya, fauna, at bulaklak. Ang Noailhac ay isang bayan sa kanayunan na may populasyon na 828 (noong 2023). Ito ay bahagi ng kalakhang lugar ng Castres. Ang mga naninirahan dito ay tinatawag na Noailhacois (panlalaki) o Noailhacoises (pambabae). ==Heograpiya== Komunidad na matatagpuan sa [[urban area ng Castres]], 8.5 kilometro sa silangan ng [[Castres]]. Ang mga karatig na komunidad ay [[Boissezon]], [[Castres]], [[Payrin-Augmontel]], [[Pont-de-Larn]], [[Saint-Salvy-de-la-Balme]] at [[Valdurenque]]. Ang on-demand transport line 106 ng urban network ng [[Libellus]] ay nagbibigay ng serbisyo sa bayan, na nagdudugtong dito sa [[Valdurenque]] (na nagpapahintulot ng mga koneksyon sa mga regular na linya patungong Castres) at patungong [[Boissezon]]. ==Pagpaplano ng lungsod== ===Tipolohiya=== Noong Enero 1, 2024, ang Noailhac ay ikinategorya bilang isang munisipalidad sa kanayunan na may kalat-kalat na pabahay, ayon sa bagong pitong-antas na iskala ng densidad ng munisipyo na tinukoy ng INSEE noong 2022. Ito ay matatagpuan sa labas ng isang urban area. Bukod pa rito, ang munisipalidad ay bahagi ng Castres catchment area, kung saan ito ay isang peripheral municipality. ===Paggamit ng lupa=== Ang takip ng lupa sa munisipalidad, gaya ng ipinapakita sa European biophysical land cover database na Corine Land Cover (CLC), ay nailalarawan sa pamamagitan ng malaking presensya ng mga kagubatan at semi-natural na lugar (54.3% noong 2018), isang pagbaba kumpara sa 1990 (56.1%). Ang detalyadong pagkasira noong 2018 ay ang mga sumusunod: kagubatan (52.2%), damuhan (24.6%), magkakaibang mga lugar na pang-agrikultura (19.3%), mga lugar na may palumpong at/o mala-damo na halaman (2%), at mga urbanisadong lugar (1.8%). [[File:81196-Noailhac-Sols.png|thumb|center|alt=Carte en couleurs présentant l'occupation des sols.|Mapa ng imprastraktura at paggamit ng lupa sa munisipalidad noong 2018 (CLC).]] ==Kasaysayan== Ang Noailhac ay binuo kaugnay ng [[Simbahan ng Notre-Dame de Noailhac]] (nakalista bilang isang makasaysayang monumento noong 1972), na itinayo noong ika-12 siglo. Ang Noailhac ay nasa ilalim ng hurisdiksyon ng kumbentong Benedictine ng Castres (nakasalalay sa [[Abbey of Saint-Victor sa Marseille]]) hanggang 1317, nang ito ay naging isang kabanata ng katedral. Ang parokya ay may dalawang annex sa buong kasaysayan nito: Saint-Michel-de-Perrin (o [[Payrin-Augmontel|Payrin]], 1569) at [[Saint-Salvi-de-la-Balme]] (1682). Isang chaplaincy ang itinatag sa simbahan noong 1546, at ito ay naibalik noong ika-19 na siglo. Ang isang paunang panukala na likhain ang komyun ng Noailhac, sa pagitan ng 1897 at 1902, ay nabigo dahil sa isang hindi kanais-nais na opinyon mula sa [[Konseho ng Estado (Pransiya)|Konseho ng Estado]]. Noong 1927, hindi pinansin ng gobyerno ang isa pang hindi kanais-nais na opinyon at iniharap ang panukalang batas. Pagkalipas ng isang taon, ang parokya ng Noailhac ay sa wakas ay itinayo bilang isang komyun sa gastos ng [[Boissezon]], sa bisa ng isang batas noong Marso 14 (''JO'' ng Marso 28, 1928). ==Mga lugar at monumento== * [[Simbahan ng Mahal na Birhen ng Assumption sa Noailhac]]. Ang West Portal ay nakalista bilang isang makasaysayang monumento noong 1972. * [[Château de la Poussarié]], isang malaking manor house na ladrilyo. ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Noailhac (Tarn).svg|thumb|Noailhac, Tarn]] May hanay na nakabaligtad na pares: unang vert, isang palakol at isang piko na kulay argent, parehong may paang o at pinagkrus sa saltire; ika-2 gules, isang krus na clechée, may voided at pommée na may labindalawang piraso na o; ika-3 argent, isang fess wavy at lowered azure at isang garden rose gules, may tangkay at may dahon na vert sa kabuuan. ==Tingnan din== [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] 4r5md1v9dus0ob84xzbc7ytu5qwoye2 0 337602 2200961 2026-04-03T06:54:19Z LknFenix 125962 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1342894719|Beef]]" 2200961 wikitext text/x-wiki Ang '''karne ng baka''' ay ang katawagang pangkulinarya para sa [[karne]] mula sa [[baka]] (''Bos taurus''). Maaaring ihanda ang karne ng baka sa iba't ibang paraan; ang mga hiwa ay kadalasang ginagamit para sa [[Pilete|isteyk]], na maaaring lutuin sa iba't ibang antas ng pagkaluto, habang ang mga pinagputulan ng karne ay kadalasang ginigiling o tinatadtad, tulad ng ginagamit sa karamihan ng mga [[hamburger]]. Naglalaman ang karne ng baka ng [[protina]], [[bakal]], at bitamina B12. Kasama ng iba pang uri ng pulang karne, ang mataas na pagkonsumo nito ay nauugnay sa mas mataas na panganib ng kanser sa kolorektal at mga sakit sa puso at daluyan ng dugo, lalo na kapag naproseso. Mataas ang epekto sa kapaligiran ng karne ng baka, bilang isa sa mga pangunahing sanhi ng [[Pagkalbo ng kagubatan|pagkakalbo ng kagubatan]], at may pinakamataas na emisyon ng greenhouse gas sa lahat ng produktong agrikultural. hu5vtj2nct60wvsj5kwlt8wgh1ccczw 2200963 2200961 2026-04-03T06:55:51Z LknFenix 125962 added [[Category:Pagkain]] using [[WP:HC|HotCat]] 2200963 wikitext text/x-wiki Ang '''karne ng baka''' ay ang katawagang pangkulinarya para sa [[karne]] mula sa [[baka]] (''Bos taurus''). Maaaring ihanda ang karne ng baka sa iba't ibang paraan; ang mga hiwa ay kadalasang ginagamit para sa [[Pilete|isteyk]], na maaaring lutuin sa iba't ibang antas ng pagkaluto, habang ang mga pinagputulan ng karne ay kadalasang ginigiling o tinatadtad, tulad ng ginagamit sa karamihan ng mga [[hamburger]]. Naglalaman ang karne ng baka ng [[protina]], [[bakal]], at bitamina B12. Kasama ng iba pang uri ng pulang karne, ang mataas na pagkonsumo nito ay nauugnay sa mas mataas na panganib ng kanser sa kolorektal at mga sakit sa puso at daluyan ng dugo, lalo na kapag naproseso. Mataas ang epekto sa kapaligiran ng karne ng baka, bilang isa sa mga pangunahing sanhi ng [[Pagkalbo ng kagubatan|pagkakalbo ng kagubatan]], at may pinakamataas na emisyon ng greenhouse gas sa lahat ng produktong agrikultural. [[Kategorya:Pagkain]] p4lpfvvyzvvqjfvzhgcv7nrprvwzjyk 2200966 2200963 2026-04-03T07:13:53Z LknFenix 125962 + Larawan 2200966 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Beef fillet braai.jpg|thumb|Inihaw na solomilyo sa isang ''braai'', isang uri ng ihawan sa [[Timog Aprika]]]] Ang '''karne ng baka''' ay ang katawagang pangkulinarya para sa [[karne]] mula sa [[baka]] (''Bos taurus''). Maaaring ihanda ang karne ng baka sa iba't ibang paraan; ang mga hiwa ay kadalasang ginagamit para sa [[Pilete|isteyk]], na maaaring lutuin sa iba't ibang antas ng pagkaluto, habang ang mga pinagputulan ng karne ay kadalasang ginigiling o tinatadtad, tulad ng ginagamit sa karamihan ng mga [[hamburger]]. Naglalaman ang karne ng baka ng [[protina]], [[bakal]], at bitamina B12. Kasama ng iba pang uri ng pulang karne, ang mataas na pagkonsumo nito ay nauugnay sa mas mataas na panganib ng kanser sa kolorektal at mga sakit sa puso at daluyan ng dugo, lalo na kapag naproseso. Mataas ang epekto sa kapaligiran ng karne ng baka, bilang isa sa mga pangunahing sanhi ng [[Pagkalbo ng kagubatan|pagkakalbo ng kagubatan]], at may pinakamataas na emisyon ng greenhouse gas sa lahat ng produktong agrikultural. [[Kategorya:Pagkain]] 2bcf5lvim8s1s7t6s9asatjzwgrdxno 2200974 2200966 2026-04-03T07:25:15Z LknFenix 125962 + Larawan 2200974 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Beef fillet braai.jpg|thumb|Inihaw na solomilyo sa isang ''braai'', isang uri ng ihawan sa [[Timog Aprika]]]] [[Talaksan:Bistek Tagalog DSCF3899.jpg|thumb|[[Bistek Tagalog]], isang putaheng Pilipino na gawa sa baka]] Ang '''karne ng baka''' ay ang katawagang pangkulinarya para sa [[karne]] mula sa [[baka]] (''Bos taurus''). Maaaring ihanda ang karne ng baka sa iba't ibang paraan; ang mga hiwa ay kadalasang ginagamit para sa [[Pilete|isteyk]], na maaaring lutuin sa iba't ibang antas ng pagkaluto, habang ang mga pinagputulan ng karne ay kadalasang ginigiling o tinatadtad, tulad ng ginagamit sa karamihan ng mga [[hamburger]]. Naglalaman ang karne ng baka ng [[protina]], [[bakal]], at bitamina B12. Kasama ng iba pang uri ng pulang karne, ang mataas na pagkonsumo nito ay nauugnay sa mas mataas na panganib ng kanser sa kolorektal at mga sakit sa puso at daluyan ng dugo, lalo na kapag naproseso. Mataas ang epekto sa kapaligiran ng karne ng baka, bilang isa sa mga pangunahing sanhi ng [[Pagkalbo ng kagubatan|pagkakalbo ng kagubatan]], at may pinakamataas na emisyon ng greenhouse gas sa lahat ng produktong agrikultural. [[Kategorya:Pagkain]] gdn64s9a72u1gf0r0a3ihisy7lvcq8q 2200981 2200974 2026-04-03T07:33:50Z LknFenix 125962 Pag-aayos sa sanggunian 2200981 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Beef fillet braai.jpg|thumb|Inihaw na solomilyo sa isang ''braai'', isang uri ng ihawan sa [[Timog Aprika]]]] [[Talaksan:Bistek Tagalog DSCF3899.jpg|thumb|[[Bistek Tagalog]], isang putaheng Pilipino na gawa sa baka]] Ang '''karne ng baka''' ay ang katawagang pangkulinarya para sa [[karne]] mula sa [[baka]] (''Bos taurus''). Maaaring ihanda ang karne ng baka sa iba't ibang paraan; ang mga hiwa ay kadalasang ginagamit para sa [[Pilete|isteyk]], na maaaring lutuin sa iba't ibang antas ng pagkaluto, habang ang mga pinagputulan ng karne ay kadalasang ginigiling o tinatadtad, tulad ng ginagamit sa karamihan ng mga [[hamburger]]. Naglalaman ang karne ng baka ng [[protina]], [[bakal]], at bitamina B12.<ref name="whfoods">{{cite web|url=http://whfoods.org/genpage.php?pfriendly=1&tname=foodspice&dbid=141 |title=Beef, lean organic |publisher=WHFoods |date=18 Oktubre 2004 |access-date=18 Disyembre 2011|language=en|trans-title=Beef, walang taba na organiko}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Oh|first1=Mirae|last2=Kim|first2=Eun-Kyung|last3=Jeon|first3=Byong-Tae|last4=Tang|first4=Yujiao|year=2016|title=Chemical compositions, free amino acid contents and antioxidant activities of Hanwoo (Bos taurus coreanae) beef by cut|journal=Meat Science|volume=119|pages=16–21|quote=Ang karne ng baka ay isa sa mga pangunahing pagkaing nagmumula sa hayop na nagbibigay ng protina at mahahalagang sustansiya, kabilang ang mahahalagang asidong amino, di-puspos na asidong mataba, mga mineral, at bitamina, para sa konsumo ng tao. (Isinalin mula sa Ingles)|pmid=27115864|doi=10.1016/j.meatsci.2016.04.016|language=en|trans-title=Mga kemikal na komposisyon, mga libreng asidong amino na nilalaman at mga aktibidad na antioksidante ng bakang Hanwoo (Bos taurus coreanae) ayon sa hiwa}}</ref> Kasama ng iba pang uri ng pulang karne, ang mataas na pagkonsumo nito ay nauugnay sa mas mataas na panganib ng kanser sa kolorektal at mga sakit sa puso at daluyan ng dugo, lalo na kapag naproseso. Mataas ang epekto sa kapaligiran ng karne ng baka, bilang isa sa mga pangunahing sanhi ng [[Pagkalbo ng kagubatan|pagkakalbo ng kagubatan]], at may pinakamataas na emisyon ng greenhouse gas sa lahat ng produktong agrikultural. == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Pagkain]] 1amlvswr3mxcgbrcsuypp9i7lw2qpim 2200983 2200981 2026-04-03T07:39:14Z LknFenix 125962 Pag-aayos sa sanggunian 2200983 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Beef fillet braai.jpg|thumb|Inihaw na solomilyo sa isang ''braai'', isang uri ng ihawan sa [[Timog Aprika]]]] [[Talaksan:Bistek Tagalog DSCF3899.jpg|thumb|[[Bistek Tagalog]], isang putaheng Pilipino na gawa sa baka]] Ang '''karne ng baka''' ay ang katawagang pangkulinarya para sa [[karne]] mula sa [[baka]] (''Bos taurus''). Maaaring ihanda ang karne ng baka sa iba't ibang paraan; ang mga hiwa ay kadalasang ginagamit para sa [[Pilete|isteyk]], na maaaring lutuin sa iba't ibang antas ng pagkaluto, habang ang mga pinagputulan ng karne ay kadalasang ginigiling o tinatadtad, tulad ng ginagamit sa karamihan ng mga [[hamburger]]. Naglalaman ang karne ng baka ng [[protina]], [[bakal]], at bitamina B12.<ref name="whfoods">{{cite web|url=http://whfoods.org/genpage.php?pfriendly=1&tname=foodspice&dbid=141 |title=Beef, lean organic |publisher=WHFoods |date=18 Oktubre 2004 |access-date=18 Disyembre 2011|language=en|trans-title=Beef, walang taba na organiko}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Oh|first1=Mirae|last2=Kim|first2=Eun-Kyung|last3=Jeon|first3=Byong-Tae|last4=Tang|first4=Yujiao|year=2016|title=Chemical compositions, free amino acid contents and antioxidant activities of Hanwoo (Bos taurus coreanae) beef by cut|journal=Meat Science|volume=119|pages=16–21|quote=Ang karne ng baka ay isa sa mga pangunahing pagkaing nagmumula sa hayop na nagbibigay ng protina at mahahalagang sustansiya, kabilang ang mahahalagang asidong amino, di-puspos na asidong mataba, mga mineral, at bitamina, para sa konsumo ng tao. (Isinalin mula sa Ingles)|pmid=27115864|doi=10.1016/j.meatsci.2016.04.016|language=en|trans-title=Mga kemikal na komposisyon, mga libreng asidong amino na nilalaman at mga aktibidad na antioksidante ng bakang Hanwoo (Bos taurus coreanae) ayon sa hiwa}}</ref> Kasama ng iba pang uri ng pulang karne, ang mataas na pagkonsumo nito ay nauugnay sa mas mataas na panganib ng kanser sa kolorektal at mga sakit sa puso at daluyan ng dugo, lalo na kapag naproseso.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Shi |first1=Wenming |last2=Huang |first2=Xin |last3=Schooling |first3=C. Mary |last4=Zhao |first4=Jie V. |date=2023-07-21 |title=Red meat consumption, cardiovascular diseases, and diabetes: a systematic review and meta-analysis |journal=European Heart Journal |volume=44 |issue=28 |pages=2626–2635 |doi=10.1093/eurheartj/ehad336 |issn=1522-9645 |pmid=37264855|language=en|trans-title=Pagkonsumo ng pulang karne, mga sakit sa kardyobaskular, at diyabetes: isang sistematikong pagsusuri at meta-analisis}}</ref><ref name=":03">{{Cite web |date=26 Oktubre 2015 |title=Cancer: Carcinogenicity of the consumption of red meat and processed meat |url=https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/cancer-carcinogenicity-of-the-consumption-of-red-meat-and-processed-meat |access-date=2025-09-23 |website=World Health Organization |language=en|trans-title=Kanser: Karsinohenisidad ng pagkonsumo ng pulang karne at naprosesong karne}}</ref> Mataas ang epekto sa kapaligiran ng karne ng baka, bilang isa sa mga pangunahing sanhi ng [[Pagkalbo ng kagubatan|pagkakalbo ng kagubatan]], at may pinakamataas na emisyon ng greenhouse gas sa lahat ng produktong agrikultural. == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Pagkain]] asqkvzhtakcjywz9rwcvwhmbrsi8gbn 2200990 2200983 2026-04-03T07:44:54Z LknFenix 125962 Pag-aayos sa sanggunian 2200990 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Beef fillet braai.jpg|thumb|Inihaw na solomilyo sa isang ''braai'', isang uri ng ihawan sa [[Timog Aprika]]]] [[Talaksan:Bistek Tagalog DSCF3899.jpg|thumb|[[Bistek Tagalog]], isang putaheng Pilipino na gawa sa baka]] Ang '''karne ng baka''' ay ang katawagang pangkulinarya para sa [[karne]] mula sa [[baka]] (''Bos taurus''). Maaaring ihanda ang karne ng baka sa iba't ibang paraan; ang mga hiwa ay kadalasang ginagamit para sa [[Pilete|isteyk]], na maaaring lutuin sa iba't ibang antas ng pagkaluto, habang ang mga pinagputulan ng karne ay kadalasang ginigiling o tinatadtad, tulad ng ginagamit sa karamihan ng mga [[hamburger]]. Naglalaman ang karne ng baka ng [[protina]], [[bakal]], at bitamina B12.<ref name="whfoods">{{cite web|url=http://whfoods.org/genpage.php?pfriendly=1&tname=foodspice&dbid=141 |title=Beef, lean organic |publisher=WHFoods |date=18 Oktubre 2004 |access-date=18 Disyembre 2011|language=en|trans-title=Beef, walang taba na organiko}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Oh|first1=Mirae|last2=Kim|first2=Eun-Kyung|last3=Jeon|first3=Byong-Tae|last4=Tang|first4=Yujiao|year=2016|title=Chemical compositions, free amino acid contents and antioxidant activities of Hanwoo (Bos taurus coreanae) beef by cut|journal=Meat Science|volume=119|pages=16–21|quote=Ang karne ng baka ay isa sa mga pangunahing pagkaing nagmumula sa hayop na nagbibigay ng protina at mahahalagang sustansiya, kabilang ang mahahalagang asidong amino, di-puspos na asidong mataba, mga mineral, at bitamina, para sa konsumo ng tao. (Isinalin mula sa Ingles)|pmid=27115864|doi=10.1016/j.meatsci.2016.04.016|language=en|trans-title=Mga kemikal na komposisyon, mga libreng asidong amino na nilalaman at mga aktibidad na antioksidante ng bakang Hanwoo (Bos taurus coreanae) ayon sa hiwa}}</ref> Kasama ng iba pang uri ng pulang karne, ang mataas na pagkonsumo nito ay nauugnay sa mas mataas na panganib ng kanser sa kolorektal at mga sakit sa puso at daluyan ng dugo, lalo na kapag naproseso.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Shi |first1=Wenming |last2=Huang |first2=Xin |last3=Schooling |first3=C. Mary |last4=Zhao |first4=Jie V. |date=2023-07-21 |title=Red meat consumption, cardiovascular diseases, and diabetes: a systematic review and meta-analysis |journal=European Heart Journal |volume=44 |issue=28 |pages=2626–2635 |doi=10.1093/eurheartj/ehad336 |issn=1522-9645 |pmid=37264855|language=en|trans-title=Pagkonsumo ng pulang karne, mga sakit sa kardyobaskular, at diyabetes: isang sistematikong pagsusuri at meta-analisis}}</ref><ref name=":03">{{Cite web |date=26 Oktubre 2015 |title=Cancer: Carcinogenicity of the consumption of red meat and processed meat |url=https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/cancer-carcinogenicity-of-the-consumption-of-red-meat-and-processed-meat |access-date=2025-09-23 |website=World Health Organization |language=en|trans-title=Kanser: Karsinohenisidad ng pagkonsumo ng pulang karne at naprosesong karne}}</ref> Mataas ang epekto sa kapaligiran ng karne ng baka, bilang isa sa mga pangunahing sanhi ng [[Pagkalbo ng kagubatan|pagkakalbo ng kagubatan]],<ref name="fao2005">{{cite web|url=http://www.fao.org/newsroom/en/news/2005/102924/|title=Cattle ranching is encroaching on forests in Latin America|date=8 Hunyo 2005|publisher=Fao.org|access-date=30 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523022221/http://www.fao.org/newsroom/en/news/2005/102924/|archive-date=23 Mayo 2020|language=en|trans-title=Ang pag-aalaga ng baka ay sumasalakay sa mga kagubatan sa Amerikang Latino}}</ref> at may pinakamataas na emisyon ng greenhouse gas sa lahat ng produktong agrikultural.<ref name=":7">{{Cite web|date=13 Setyembre 2021|title=Meat accounts for nearly 60% of all greenhouse gases from food production, study finds|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/sep/13/meat-greenhouses-gases-food-production-study|access-date=14 Oktubre 2021|website=the Guardian|language=en|trans-title=Ang karne ay bumubuo ng halos 60% ng lahat ng greenhouse gas mula sa produksyon ng pagkain, natuklasan ng pag-aaral}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Pagkain]] nu9idwoxj4pnqffyernlrhm9jt8d07s 2201003 2200990 2026-04-03T07:57:40Z LknFenix 125962 + For 2201003 wikitext text/x-wiki {{for|hayop|Baka}} [[Talaksan:Beef fillet braai.jpg|thumb|Inihaw na solomilyo sa isang ''braai'', isang uri ng ihawan sa [[Timog Aprika]]]] [[Talaksan:Bistek Tagalog DSCF3899.jpg|thumb|[[Bistek Tagalog]], isang putaheng Pilipino na gawa sa baka]] Ang '''karne ng baka''' ay ang katawagang pangkulinarya para sa [[karne]] mula sa [[baka]] (''Bos taurus''). Maaaring ihanda ang karne ng baka sa iba't ibang paraan; ang mga hiwa ay kadalasang ginagamit para sa [[Pilete|isteyk]], na maaaring lutuin sa iba't ibang antas ng pagkaluto, habang ang mga pinagputulan ng karne ay kadalasang ginigiling o tinatadtad, tulad ng ginagamit sa karamihan ng mga [[hamburger]]. Naglalaman ang karne ng baka ng [[protina]], [[bakal]], at bitamina B12.<ref name="whfoods">{{cite web|url=http://whfoods.org/genpage.php?pfriendly=1&tname=foodspice&dbid=141 |title=Beef, lean organic |publisher=WHFoods |date=18 Oktubre 2004 |access-date=18 Disyembre 2011|language=en|trans-title=Beef, walang taba na organiko}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Oh|first1=Mirae|last2=Kim|first2=Eun-Kyung|last3=Jeon|first3=Byong-Tae|last4=Tang|first4=Yujiao|year=2016|title=Chemical compositions, free amino acid contents and antioxidant activities of Hanwoo (Bos taurus coreanae) beef by cut|journal=Meat Science|volume=119|pages=16–21|quote=Ang karne ng baka ay isa sa mga pangunahing pagkaing nagmumula sa hayop na nagbibigay ng protina at mahahalagang sustansiya, kabilang ang mahahalagang asidong amino, di-puspos na asidong mataba, mga mineral, at bitamina, para sa konsumo ng tao. (Isinalin mula sa Ingles)|pmid=27115864|doi=10.1016/j.meatsci.2016.04.016|language=en|trans-title=Mga kemikal na komposisyon, mga libreng asidong amino na nilalaman at mga aktibidad na antioksidante ng bakang Hanwoo (Bos taurus coreanae) ayon sa hiwa}}</ref> Kasama ng iba pang uri ng pulang karne, ang mataas na pagkonsumo nito ay nauugnay sa mas mataas na panganib ng kanser sa kolorektal at mga sakit sa puso at daluyan ng dugo, lalo na kapag naproseso.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Shi |first1=Wenming |last2=Huang |first2=Xin |last3=Schooling |first3=C. Mary |last4=Zhao |first4=Jie V. |date=2023-07-21 |title=Red meat consumption, cardiovascular diseases, and diabetes: a systematic review and meta-analysis |journal=European Heart Journal |volume=44 |issue=28 |pages=2626–2635 |doi=10.1093/eurheartj/ehad336 |issn=1522-9645 |pmid=37264855|language=en|trans-title=Pagkonsumo ng pulang karne, mga sakit sa kardyobaskular, at diyabetes: isang sistematikong pagsusuri at meta-analisis}}</ref><ref name=":03">{{Cite web |date=26 Oktubre 2015 |title=Cancer: Carcinogenicity of the consumption of red meat and processed meat |url=https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/cancer-carcinogenicity-of-the-consumption-of-red-meat-and-processed-meat |access-date=2025-09-23 |website=World Health Organization |language=en|trans-title=Kanser: Karsinohenisidad ng pagkonsumo ng pulang karne at naprosesong karne}}</ref> Mataas ang epekto sa kapaligiran ng karne ng baka, bilang isa sa mga pangunahing sanhi ng [[Pagkalbo ng kagubatan|pagkakalbo ng kagubatan]],<ref name="fao2005">{{cite web|url=http://www.fao.org/newsroom/en/news/2005/102924/|title=Cattle ranching is encroaching on forests in Latin America|date=8 Hunyo 2005|publisher=Fao.org|access-date=30 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523022221/http://www.fao.org/newsroom/en/news/2005/102924/|archive-date=23 Mayo 2020|language=en|trans-title=Ang pag-aalaga ng baka ay sumasalakay sa mga kagubatan sa Amerikang Latino}}</ref> at may pinakamataas na emisyon ng greenhouse gas sa lahat ng produktong agrikultural.<ref name=":7">{{Cite web|date=13 Setyembre 2021|title=Meat accounts for nearly 60% of all greenhouse gases from food production, study finds|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/sep/13/meat-greenhouses-gases-food-production-study|access-date=14 Oktubre 2021|website=the Guardian|language=en|trans-title=Ang karne ay bumubuo ng halos 60% ng lahat ng greenhouse gas mula sa produksyon ng pagkain, natuklasan ng pag-aaral}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Pagkain]] kxh99nmbams09h9rvw8hcipktffeg58 2201053 2201003 2026-04-03T08:52:35Z LknFenix 125962 + link sa [[solomilyo]] 2201053 wikitext text/x-wiki {{for|hayop|Baka}} [[Talaksan:Beef fillet braai.jpg|thumb|Inihaw na [[solomilyo]] sa isang ''braai'', isang uri ng ihawan sa [[Timog Aprika]]]] [[Talaksan:Bistek Tagalog DSCF3899.jpg|thumb|[[Bistek Tagalog]], isang putaheng Pilipino na gawa sa baka]] Ang '''karne ng baka''' ay ang katawagang pangkulinarya para sa [[karne]] mula sa [[baka]] (''Bos taurus''). Maaaring ihanda ang karne ng baka sa iba't ibang paraan; ang mga hiwa ay kadalasang ginagamit para sa [[Pilete|isteyk]], na maaaring lutuin sa iba't ibang antas ng pagkaluto, habang ang mga pinagputulan ng karne ay kadalasang ginigiling o tinatadtad, tulad ng ginagamit sa karamihan ng mga [[hamburger]]. Naglalaman ang karne ng baka ng [[protina]], [[bakal]], at bitamina B12.<ref name="whfoods">{{cite web|url=http://whfoods.org/genpage.php?pfriendly=1&tname=foodspice&dbid=141 |title=Beef, lean organic |publisher=WHFoods |date=18 Oktubre 2004 |access-date=18 Disyembre 2011|language=en|trans-title=Beef, walang taba na organiko}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Oh|first1=Mirae|last2=Kim|first2=Eun-Kyung|last3=Jeon|first3=Byong-Tae|last4=Tang|first4=Yujiao|year=2016|title=Chemical compositions, free amino acid contents and antioxidant activities of Hanwoo (Bos taurus coreanae) beef by cut|journal=Meat Science|volume=119|pages=16–21|quote=Ang karne ng baka ay isa sa mga pangunahing pagkaing nagmumula sa hayop na nagbibigay ng protina at mahahalagang sustansiya, kabilang ang mahahalagang asidong amino, di-puspos na asidong mataba, mga mineral, at bitamina, para sa konsumo ng tao. (Isinalin mula sa Ingles)|pmid=27115864|doi=10.1016/j.meatsci.2016.04.016|language=en|trans-title=Mga kemikal na komposisyon, mga libreng asidong amino na nilalaman at mga aktibidad na antioksidante ng bakang Hanwoo (Bos taurus coreanae) ayon sa hiwa}}</ref> Kasama ng iba pang uri ng pulang karne, ang mataas na pagkonsumo nito ay nauugnay sa mas mataas na panganib ng kanser sa kolorektal at mga sakit sa puso at daluyan ng dugo, lalo na kapag naproseso.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Shi |first1=Wenming |last2=Huang |first2=Xin |last3=Schooling |first3=C. Mary |last4=Zhao |first4=Jie V. |date=2023-07-21 |title=Red meat consumption, cardiovascular diseases, and diabetes: a systematic review and meta-analysis |journal=European Heart Journal |volume=44 |issue=28 |pages=2626–2635 |doi=10.1093/eurheartj/ehad336 |issn=1522-9645 |pmid=37264855|language=en|trans-title=Pagkonsumo ng pulang karne, mga sakit sa kardyobaskular, at diyabetes: isang sistematikong pagsusuri at meta-analisis}}</ref><ref name=":03">{{Cite web |date=26 Oktubre 2015 |title=Cancer: Carcinogenicity of the consumption of red meat and processed meat |url=https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/cancer-carcinogenicity-of-the-consumption-of-red-meat-and-processed-meat |access-date=2025-09-23 |website=World Health Organization |language=en|trans-title=Kanser: Karsinohenisidad ng pagkonsumo ng pulang karne at naprosesong karne}}</ref> Mataas ang epekto sa kapaligiran ng karne ng baka, bilang isa sa mga pangunahing sanhi ng [[Pagkalbo ng kagubatan|pagkakalbo ng kagubatan]],<ref name="fao2005">{{cite web|url=http://www.fao.org/newsroom/en/news/2005/102924/|title=Cattle ranching is encroaching on forests in Latin America|date=8 Hunyo 2005|publisher=Fao.org|access-date=30 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523022221/http://www.fao.org/newsroom/en/news/2005/102924/|archive-date=23 Mayo 2020|language=en|trans-title=Ang pag-aalaga ng baka ay sumasalakay sa mga kagubatan sa Amerikang Latino}}</ref> at may pinakamataas na emisyon ng greenhouse gas sa lahat ng produktong agrikultural.<ref name=":7">{{Cite web|date=13 Setyembre 2021|title=Meat accounts for nearly 60% of all greenhouse gases from food production, study finds|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/sep/13/meat-greenhouses-gases-food-production-study|access-date=14 Oktubre 2021|website=the Guardian|language=en|trans-title=Ang karne ay bumubuo ng halos 60% ng lahat ng greenhouse gas mula sa produksyon ng pagkain, natuklasan ng pag-aaral}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Pagkain]] hajk7oo2zyr96u1651smk4amhlot4v7 1 337603 2200962 2026-04-03T06:55:19Z LknFenix 125962 + isinalinwikang pahina 2200962 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Beef}} 3kwmdqgk00wzz683vfmaiqt6htfypw8 0 337604 2200972 2026-04-03T07:18:21Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Manok (pagkain)]] 2200972 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Manok (pagkain)]] n8ydlvudszsnk2cq8m71b4fz1afcgtp 0 337605 2200973 2026-04-03T07:18:51Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Manok (pagkain)]] 2200973 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Manok (pagkain)]] n8ydlvudszsnk2cq8m71b4fz1afcgtp 828 337606 2200975 2026-04-03T07:26:26Z Jojit fb 38 Bagong pahina: local m = {} local EasterData = { defaultMethod = 3, -- default method of Easter date calculation when Easter type is not given defaultFormat = "Y-m-d", -- default date output format noFormat = "none", -- prevent from final date formatting defaultOffset = 0, -- the Easter date minimumOffset = -63, -- Septuagesima maximumOffset = 69, -- Feast of the Immaculate Heart of Mary -- API apiEaster = "Calc... 2200975 Scribunto text/plain local m = {} local EasterData = { defaultMethod = 3, -- default method of Easter date calculation when Easter type is not given defaultFormat = "Y-m-d", -- default date output format noFormat = "none", -- prevent from final date formatting defaultOffset = 0, -- the Easter date minimumOffset = -63, -- Septuagesima maximumOffset = 69, -- Feast of the Immaculate Heart of Mary -- API apiEaster = "Calculate", -- public function name argEasterYear = 1, -- index or name of the argument with year argEasterMethod = "method", -- index or name of the argument with calculation method argEasterOffset = "day", -- index or name of the argument with offset in days relative to the calculated Easter Sunday argEasterFormat = "format", -- index or name of the argument with date output format (#time style) -- errors errorMissingYear = "Missing mandatory argument 'year'", errorInvalidYear = "Incorrect argument 'year': '%s'", errorInvalidOffset = "Incorrect argument 'day': '%s'", errorInvalidMethod = "Incorrect argument 'method': '%s'", errorYearOutOfRange = "Easter dates are available between years 326 and 4099; year: %d", errorIncorrectMethod = "Western or Orthodox Easter exists since 1583; year: %d", errorUnknownMethod = "Unknown method: %d", methods = { ["Julian"] = 1, -- Eastern date in the Julian calendar ["Eastern"] = 2, -- Eastern date in the Gregorian calendar ["Orthodox"] = 2, -- alias for Eastern ["Coptic"] = 2, -- alias for Eastern ["Ethiopian"] = 2, -- alias for Eastern ["Western"] = 3, -- Western date in the Gregorian calendar ["Gregorian"] = 3, -- alias for Western ["Catholic"] = 3, -- alias for Western ["Roman"] = 3, -- alias for Western ["Revised"] = 4, -- defacto alias for Western for now ["Meletian"] = 4, -- alias for Revised ["Astro"] = 5, -- defacto alias for Western for now }, -- other proposed or reformed algorithms are not supported (yet): -- -- * 4 "Meletian" = "Revised": Revised Julian Calendar from 1923 used by some Orthodox churches -- with 900-year leap cycle, same as Gregorian until 2400 or so -- * 5 "Astro": astronomically observed Nicean rule at the meridian of Jerusalem (Aleppo 1997 proposal), -- differs from Gregorian sometimes -- * 6 based on (equivalently) a range of valid dates in April: -- * 61 "First": 1st Sunday in April = Sunday in 1–7 April -- * 67 "Pepuzite": Sunday after 6 April = Sunday in 7–13 April -- * 68 "April" = "Second": 2nd Sunday in April = Sunday in 8–14 April -- * 69 "Fixed" = "UK": day after second Saturday in April = Sunday in 9–15 April -- * 7 based on (equivalently) a range of valid days of the year (DOY): -- * 75 "W14": Sunday of ISO week 14 = Sunday in 095–101 -- * 79 "Fifteen": 15th Sunday of the year: Sunday in 099–105 -- * 72 "W15": Sunday of ISO week 15 = Sunday in 102–108 -- * "Symmetry": Sym454/Sym010: Sunday of week 14 in a 293-year leap cycle -- -- Breaking from the Biblical week cycle, any day of the week in the Gregorian calendar: -- -- * "World": day 099, Sunday in the World Calendar -- * "Positivist": day 098, Sunday in the Positivst Calendar -- * "Quartodecimanism": Nisan 14 in the contemporary Jewish/Hebrew calendar, pre-Nicean -- * "Quintodecimanism": Nisan 15 in the contemporary Jewish/Hebrew calendar, pre-Nicean relativeDates = { ["Septuagesima"] = -63, ["Sexagesima"] = -56, ["Fat Thursday"] = -52, ["Quinquagesima"] = -49, -- Estomihi, Shrove Sunday ["Shrove Monday"] = -48, -- Rose Monday ["Shrove Tuesday"] = -47, -- Mardi Gras, Carnival ["Ash Wednesday"] = -46, ["Invocabit Sunday"] = -42, ["Reminiscere Sunday"] = -35, ["Oculi Sunday"] = -28, ["Laetare Sunday"] = -21, -- Mothering Sunday ["Holy Week"] = -7, ["Palm Sunday"] = -7, ["Holy Monday"] = -6, ["Holy Tuesday"] = -5, ["Holy Wednesday"] = -4, ["Maundy Thursday"] = -3, ["Good Friday"] = -2, -- Crucifixion ["Holy Saturday"] = -1, ["Easter"] = 0, -- Easter Sunday, Resurrection ["Easter Monday"] = 1, ["Divine Mercy Sunday"] = 7, ["Misericordias Domini"] = 14, ["Jubilate Sunday"] = 21, ["Cantate Sunday"] = 28, ["Vocem jucunditatis"] = 35, ["Ascension Thursday"] = 39, -- Ascension ["Pentecost"] = 49, -- Whitsun ["Whit Monday"] = 50, ["Trinity Sunday"] = 56, ["Corpus Christi"] = 60, -- Body and Blood of Christ ["Sacred Heart"] = 68, ["Immaculate Heart"] = 69, }, } local function formatEasterError(message, ...) if select('#', ... ) > 0 then message = string.format(message, ...) end return "<span class=\"error\">" .. message .. "</span>" end local function loadEasterYear(year) if not year then return false, formatEasterError(EasterData.errorMissingYear) end local result = tonumber(year) if not result or math.floor(result) ~= result then return false, formatEasterError(EasterData.errorInvalidYear, year) end return true, result end local function loadEasterMethod(method, year) local result = EasterData.defaultMethod if method then result = EasterData.methods[method] if not result then return false, formatEasterError(EasterData.errorInvalidMethod, method) end end if year < 1583 then result = 1 end return true, result end local function loadEasterOffset(day) if not day then return true, "" end local data = EasterData.relativeDates local offset = tonumber(day) if not offset then offset = data[day] end if not offset or offset ~= math.floor(offset) or offset < EasterData.minimumOffset or offset > EasterData.maximumOffset then return false, formatEasterError(EasterData.errorInvalidOffset, day) end if offset < -1 then return true, string.format(" %d days", offset) elseif offset == -1 then return true, " -1 day" elseif offset == 0 then return true, "" elseif offset == 1 then return true, " +1 day" else -- if offset > 1 then return true, string.format(" +%d days", offset) end end local function loadEasterFormat(fmt) if fmt == EasterData.noFormat then return true, nil elseif not fmt then return true, EasterData.defaultFormat else return true, fmt end end --[[ PURPOSE: This function returns Easter Sunday day and month for a specified year and method. INPUTS: Year - Any year between 326 and 4099. Method - 1 = the original calculation based on the Julian calendar 2 = the original calculation, with the Julian date converted to the equivalent Gregorian calendar 3 = the revised calculation based on the Gregorian calendar 4 = the revised calculation based on the Meletian calendar OUTPUTS: None. RETURNS: 0, error message - Error; invalid arguments month, day - month and day of the Sunday NOTES: The code is translated from DN OSP 6.4.0 sources. The roots of the code might be found in http://www.gmarts.org/index.php?go=415 ORIGINAL NOTES: This algorithm is an arithmetic interpretation of the 3 step Easter Dating Method developed by Ron Mallen 1985, as a vast improvement on the method described in the Common Prayer Book Published Australian Almanac 1988 Refer to this publication, or the Canberra Library for a clear understanding of the method used Because this algorithm is a direct translation of the official tables, it can be easily proved to be 100% correct It's free! Please do not modify code or comments! ]] local function calculateEasterDate(year, method) if year < 326 or year > 4099 then -- Easter dates are valid for years between 326 and 4099 -- Method 2 would have to support dates in June thereafter return 0, formatEasterError(EasterData.errorYearOutOfRange, year) end if year < 1583 and method ~= 1 then -- Western or Orthodox Easter is valid since 1583 return 0, formatEasterError(EasterData.errorIncorrectMethod, year) end if (year < 1600 or year > 2400) and method ~= 4 then -- The Revised Julian Calendar is not really supported yet return 0, formatEasterError(EasterData.errorYearOutOfRange, year) end -- intermediate result local firstDig = math.floor(year / 100) local remain19 = year % 19 local temp = 0 -- table A to E results local tA = 0 local tB = 0 local tC = 0 local tD = 0 local tE = 0 -- Easter Sunday day local d = 0 -- Julian: if method == 1 or method == 2 then -- calculate PFM date tA = ((225 - 11 * remain19) % 30) + 21 -- find the next Sunday tB = (tA - 19) % 7 tC = (40 - firstDig) % 7 temp = year % 100 tD = (temp + math.floor(temp / 4)) % 7 tE = ((20 - tB - tC - tD) % 7) + 1 d = tA + tE -- Eastern/Orthodox: if method == 2 then -- convert Julian to Gregorian date -- 10 days were skipped in the Gregorian calendar from 5-14 Oct 1582 temp = 10 -- only 1 in every 4 century years are leap years in the Gregorian -- calendar (every century is a leap year in the Julian calendar) if year > 1600 then temp = temp + firstDig - 16 - math.floor((firstDig - 16) / 4) end d = d + temp end -- Gregorian: elseif method == 3 or method == 4 then -- calculate paschal full moon (PFM) date temp = math.floor((firstDig - 15) / 2) + 202 - 11 * remain19 if firstDig > 26 then temp = temp - 1 end if firstDig > 38 then temp = temp - 1 end if firstDig == 21 or firstDig == 24 or firstDig == 25 or firstDig == 33 or firstDig == 36 or firstDig == 37 then temp = temp - 1 end temp = temp % 30 tA = temp + 21 if temp == 29 then tA = tA - 1 end if temp == 28 and remain19 > 10 then tA = tA - 1 end -- find the next Sunday tB = (tA - 19) % 7 tC = (40 - firstDig) % 4 if tC == 3 then tC = tC + 1 end if tC > 1 then tC = tC + 1 end temp = year % 100 tD = (temp + math.floor(temp / 4)) % 7 tE = ((20 - tB - tC - tD) % 7) + 1 d = tA + tE else -- Unknown method return 0, formatEasterError(EasterData.errorUnknownMethod, method) end -- when the original calculation is converted to the Gregorian calendar, -- Easter Sunday can occur in May or even in June in the distant future if d > 92 then return 6, d - 92 -- June elseif d > 61 then return 5, d - 61 -- May elseif d > 31 then return 4, d - 31 -- April else return 3, d -- March end end local function Easter(args) local ok local year ok, year = loadEasterYear(args[EasterData.argEasterYear]) if not ok then return year end local method ok, method = loadEasterMethod(args[EasterData.argEasterMethod], year) if not ok then return method end local offset ok, offset = loadEasterOffset(args[EasterData.argEasterOffset]) if not ok then return offset end local format ok, format = loadEasterFormat(args[EasterData.argEasterFormat]) if not ok then return format end local month, day = calculateEasterDate(year, method) if month == 0 then return day end local result = string.format("%04d-%02d-%02d%s", year, month, day, offset) if format then result = mw.language.getContentLanguage():formatDate(format, result) end return result end m[EasterData.apiEaster] = function (frame) return Easter(frame.args) end return m jlmi3l1n5qhr707d0g52mheiub5nzyv 0 337607 2201036 2026-04-03T08:25:39Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Baka (pagkain)]] 2201036 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Baka (pagkain)]] fvqz68vc5jpginxmfwx5knypyekon1k 0 337608 2201042 2026-04-03T08:32:35Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Manok (pagkain)]] 2201042 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Manok (pagkain)]] n8ydlvudszsnk2cq8m71b4fz1afcgtp 0 337609 2201043 2026-04-03T08:32:57Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Baboy (pagkain)]] 2201043 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Baboy (pagkain)]] on662zr6sunf34y28d8sonwi4wziind 0 337610 2201044 2026-04-03T08:33:23Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Baka (pagkain)]] 2201044 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Baka (pagkain)]] fvqz68vc5jpginxmfwx5knypyekon1k 0 337611 2201046 2026-04-03T08:35:04Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Baboy (pagkain)]] 2201046 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Baboy (pagkain)]] on662zr6sunf34y28d8sonwi4wziind 0 337612 2201047 2026-04-03T08:36:53Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |name = Macenta |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = [[Sub-prefectures of Guinea|Sub-prepeketura]] at lungsod |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Macenta.jp... 2201047 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |name = Macenta |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = [[Sub-prefectures of Guinea|Sub-prepeketura]] at lungsod |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Macenta.jpg |imagesize = |image_caption = Tanawin sa labas ng Macenta |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Guinea <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_mapsize =300 |pushpin_label_position =bottom |pushpin_map_caption =Lokasyon ng Macenta <!-- Location ------------------> |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{flag|Guinea}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon sa Guinea|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Rehiyon ng Nzérékoré]] |subdivision_type2 = Prepektura |subdivision_name2 =[[Prepektura ng Macenta]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref =Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> |population_as_of =2008 est. |population_footnotes = |population_note = |population_total = 88,376 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|8|33|N|9|28|W|region:GN|display=inline}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} Ang '''Macenta''' ay isa sa labing-apat na lungsod sa bansang [[Guinea]], [[Kanlurang Aprika]],<ref>{{Cite web |title=Guinea (08/09) |url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/guinea/128579.htm |access-date=2023-12-19 |website=U.S. Department of State}}</ref> sa timog ng bansa. Ito ang kabisera ng [[Prepektura ng Macenta]], ang [[Rehiyon ng Nzérékoré]] na matatagpuan sa timog-silangang hangganan ng bansa. ==Heograpiya== Ang Macenta ay ang kabisera ng [[Prepektura ng Macenta]] sa timog-silangang Guinea. Ito ay matatagpuan sa [[Kabundukan ng Guinea]] sa taas na 620 metro (2,030 talampakan), sa pagitan ng kalsada mula [[Nzérékoré]] hanggang [[Guéckédou]]. Ang [[Ilog Nianda]] ay sumasama sa [[Ilog Makonda]] malapit sa Macenta.<ref>{{cite book |last=Anderson |first= Ewan.W.|title=International Boundaries: A Geopolitical Atlas By Ewan W. Anderson (2003) |url= https://books.google.com/books?id=E7-menNPxREC&q=macenta+guinea&pg=PA489|access-date= 2008-06-16|publisher=[[Routledge]] |isbn= 1-57958-375-X |page= 939|year= 2003}}</ref> Ang Macenta ay matatagpuan din malapit sa hangganan ng [[Liberia]]. ===Klima=== Ang Macenta ay may [[tropikal na klimang monsoon]] (klasipikasyon ng klima ng Köppen na ''Am''). {{Weather box|width = auto |location = Macenta |metric first = yes |single line = yes |temperature colour = pastel |Jan high C = 34.0 |Feb high C = 35.2 |Mar high C = 34.7 |Apr high C = 33.0 |May high C = 32.7 |Jun high C = 31.5 |Jul high C = 30.1 |Aug high C = 29.7 |Sep high C = 31.0 |Oct high C = 30.2 |Nov high C = 31.6 |Dec high C = 32.2 |year high C = 32.2 |Jan mean C = 22.6 |Feb mean C = 24.6 |Mar mean C = 25.6 |Apr mean C = 25.6 |May mean C = 25.2 |Jun mean C = 24.4 |Jul mean C = 23.7 |Aug mean C = 23.7 |Sep mean C = 24.5 |Oct mean C = 24.4 |Nov mean C = 24.0 |Dec mean C = 22.7 |year mean C = 24.2 |Jan low C = 9.5 |Feb low C = 11.4 |Mar low C = 14.4 |Apr low C = 17.3 |May low C = 17.9 |Jun low C = 17.6 |Jul low C = 17.9 |Aug low C = 18.3 |Sep low C = 17.7 |Oct low C = 17.2 |Nov low C = 14.7 |Dec low C = 10.6 |year low C = 15.4 |rain colour = green |Jan rain mm = 12 |Feb rain mm = 46 |Mar rain mm = 99 |Apr rain mm = 188 |May rain mm = 227 |Jun rain mm = 282 |Jul rain mm = 383 |Aug rain mm = 535 |Sep rain mm = 466 |Oct rain mm = 264 |Nov rain mm = 168 |Dec rain mm = 41 |Jan humidity = 72 |Feb humidity = 69 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 77 |May humidity = 80 |Jun humidity = 83 |Jul humidity = 85 |Aug humidity = 78 |Sep humidity = 81 |Oct humidity = 81 |Nov humidity = 81 |Dec humidity = 77 |year humidity = 78 |unit rain days = 1.0 mm |Jan rain days = 1 |Feb rain days = 5 |Mar rain days = 8 |Apr rain days = 13 |May rain days = 15 |Jun rain days = 18 |Jul rain days = 22 |Aug rain days = 25 |Sep rain days = 22 |Oct rain days = 17 |Nov rain days = 10 |Dec rain days = 2 |source 1 = NOAA<ref name= NOAA>{{Cite FTP | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG__I/GW/61847.TXT | server = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | title = Macenta Climate Normals 1961–1990 | access-date = October 19, 2015}}</ref> |date=October 2015}} ==Kamakailang kasaysayan== Ang pagdagsa ng mga kolonyal at pamayanang Pranses ay naimpluwensyahan ng mga Liberian noong bandang taong 2000. Ito ang pinagmulan ng [[pagsiklab ng Ebola sa Africa noong 2014]].<ref>{{Cite web|url=http://healthmap.org/ebola/|title=Ebola Map &#124; Virus & Contagious Disease Surveillance}}</ref> ==Ekonomiya== Ang Macenta ang pangunahing bayan na pinagmumulan ng tsaa, kape, bigas, kamoteng kahoy, katas ng shea butter, kola nuts, palm oil, at mga butil na itinanim sa malapit. Isang planta ng pagproseso ng tsaa ang itinayo sa Macenta noong 1968, at ang bayan ay may istasyon ng pananaliksik sa agrikultura, isang lagarian, at ilang mga sekundaryang paaralan.<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9049707/Macenta Encyclopædia Britannica], Retrieved on June 16, 2008</ref> Pinaniniwalaang umusbong ang kalakalan ng pagpupuslit sa Macenta. Ang Tigui Mining Company, na dalubhasa sa pagkuha ng ginto at diyamante at pagmamay-ari ng dating modelong [[Tigui Camara]], ay may mga lisensya upang magtrabaho sa pagkuha ng diyamante sa lokalidad.<ref name=":1">{{Cite web|title=Interview avec Tiguidanke Camara, la seule femme propriétaire d’une compagnie minière en Afrique francophone|url=https://afrique.latribune.fr/think-tank/entretiens/2018-07-06/interview-avec-tiguidanke-camara-la-seule-femme-proprietaire-d-une-compagnie-miniere-en-afrique-francophone-784173.html|access-date=2022-01-25|website=La Tribune|language=fr}}</ref> Ang bayan ay pinaglilingkuran ng [[Paliparan ng Macenta]]. ==Mga Ospital== *Hôpital Préfectoral de Macenta *Centre Medical Mission Phil Africaine *Centre de Santé Bowa *Centre de Santé de Patrice ==Mga Paaralan== *Collège de Tripo Cabar *l'École Patrice Lumumba *Ecole primaire de Kamandou Koura ==Mga distrito== *Kamandou Koura *Kamandou Cite *Bowa 1 *Bowa 2 *Bamala ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Guinea]] 712u5bwh7rfqhw0ycs2mbciywkposdz 0 337613 2201054 2026-04-03T09:53:48Z Ivan P. Clarin 84769 Bagong pahina: Ang '''Panahon ng bagyo sa Amerika o Estados Unidos''' ay isang dekadang napapanahon sa loob ng responsibilidad ng Estados Unidos maging sa Gulpo ng Mehiko kada dekada, Inuulit ang pangalan ng mga bagyo sa loob ng anim na taon sa [[Hilagang Amerika]]. ==Dekada 2000== ===2000=== {{Empty section|date=Oktubre 2020}} {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2000 United States hurricanes<br>A–N |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY |... 2201054 wikitext text/x-wiki Ang '''Panahon ng bagyo sa Amerika o Estados Unidos''' ay isang dekadang napapanahon sa loob ng responsibilidad ng Estados Unidos maging sa Gulpo ng Mehiko kada dekada, Inuulit ang pangalan ng mga bagyo sa loob ng anim na taon sa [[Hilagang Amerika]]. ==Dekada 2000== ===2000=== {{Empty section|date=Oktubre 2020}} {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2000 United States hurricanes<br>A–N |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KEITH || LESLIE || MICHAEL || NADINE || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} || {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2001=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2001 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MICHELLE || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} || {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2002=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2002 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || ISIDORE || JOSEPHINE |- | KYLE || LILI || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} || {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2003=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2003 United States hurricanes<br>A–P |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || ISABEL || JUAN |- | KATE || LARRY || MINDY || NICHOLAS || ODETTE |- | PETER || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} || {{tcname unused|WANDA}} |} ===2004=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2004 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || [[Bagyong Ivan|IVAN]] || JEANNE |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} ||{{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2005=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2005 United States hurricanes<br>A–W |- | ARLENE || BRET || CINDY || DENNIS || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATRINA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RITA || STAN || TAMMY || VINCE || WILMA |} {{clear}} ===2006=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2006 United States hurricanes<br>A–I |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || {{tcname unused|JOYCE}} |- | {{tcname unused|KIRK}} || {{tcname unused|LESLIE}} || {{tcname unused|MICHAEL}} || {{tcname unused|NADINE}} || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} || {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Bagyo sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Estados Unidos]] [[Kategorya:Panahon]] hdc2rxgy7r5abm0xwe1zcqsuauceh99 2201055 2201054 2026-04-03T10:12:12Z Ivan P. Clarin 84769 2201055 wikitext text/x-wiki Ang '''Panahon ng bagyo sa Amerika o Estados Unidos''' ay isang dekadang napapanahon sa loob ng responsibilidad ng Estados Unidos maging sa Gulpo ng Mehiko kada dekada, Inuulit ang pangalan ng mga bagyo sa loob ng anim na taon sa [[Hilagang Amerika]]. ==Dekada 2000== ===2000=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2000 United States hurricanes<br>A–N |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KEITH || LESLIE || MICHAEL || NADINE || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2001=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2001 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MICHELLE || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2002=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2002 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || ISIDORE || JOSEPHINE |- | KYLE || LILI || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2003=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2003 United States hurricanes<br>A–P |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || ISABEL || JUAN |- | KATE || LARRY || MINDY || NICHOLAS || ODETTE |- | PETER || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2004=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2004 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || [[Bagyong Ivan|IVAN]] || JEANNE |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2005=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2005 United States hurricanes<br>A–W |- | ARLENE || BRET || CINDY || DENNIS || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATRINA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RITA || STAN || TAMMY || VINCE |- | WILMA {{clear}} ===2006=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2006 United States hurricanes<br>A–I |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || {{tcname unused|JOYCE}} |- | {{tcname unused|KIRK}} || {{tcname unused|LESLIE}} || {{tcname unused|MICHAEL}} || {{tcname unused|NADINE}} || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2007=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2007 United States hurricanes<br>A–O |- | ANDREA || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2008=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2008 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || IKE || JOSEPHINE |- | KYLE || LAURA || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || OMAR |- | PALOMA || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2009=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2009 United States hurricanes<br>A–I |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || IDA || {{tcname unused|JOAQUIN}} |- | {{tcname unused|KATE}} || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} || {{tcname unused|WANDA}} |} ===2010=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2010 United States hurricanes<br>A–T |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || IGOR || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | PAULA || RICHARD || SHARY || TOMAS || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2011=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2011 United States hurricanes<br>A–S |- | ARLENE || BRET || CINDY || DENNIS || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATIA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || SEAN || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} || {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2012=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2012 United States hurricanes<br>A–T |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MICHAEL || NADINE || OSCAR |- | PATTY || RAFAEL || SANDY || TONY || {{tcname unused|VALERIE}} || {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2013=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2013 United States hurricanes<br>A–M |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || INGRID || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || {{tcname unused|NESTOR}} || {{tcname unused|OLGA}} |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2014=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2014 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || {{tcname unused|ISAIAS}} || {{tcname unused|JOSEPHINE}} |- | {{tcname unused|KYLE}} || {{tcname unused|LAURA}} || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} || {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Bagyo sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Estados Unidos]] [[Kategorya:Panahon]] hx6d2snhrgb0natzsgtzirsms29lnpg 2201056 2201055 2026-04-03T10:14:38Z Ivan P. Clarin 84769 2201056 wikitext text/x-wiki Ang '''Panahon ng bagyo sa Amerika o Estados Unidos''' ay isang dekadang napapanahon sa loob ng responsibilidad ng Estados Unidos maging sa Gulpo ng Mehiko kada dekada, Inuulit ang pangalan ng mga bagyo sa loob ng anim na taon sa [[Hilagang Amerika]]. ==Dekada 2000== ===2000=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2000 United States hurricanes<br>A–N |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KEITH || LESLIE || MICHAEL || NADINE || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2001=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2001 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MICHELLE || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2002=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2002 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || ISIDORE || JOSEPHINE |- | KYLE || LILI || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2003=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2003 United States hurricanes<br>A–P |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || ISABEL || JUAN |- | KATE || LARRY || MINDY || NICHOLAS || ODETTE |- | PETER || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2004=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2004 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || [[Bagyong Ivan|IVAN]] || JEANNE |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2005=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2005 United States hurricanes<br>A–W |- | ARLENE || BRET || CINDY || DENNIS || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATRINA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RITA || STAN || TAMMY || VINCE |- | WILMA |} {{clear}} ===2006=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2006 United States hurricanes<br>A–I |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || {{tcname unused|JOYCE}} |- | {{tcname unused|KIRK}} || {{tcname unused|LESLIE}} || {{tcname unused|MICHAEL}} || {{tcname unused|NADINE}} || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2007=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2007 United States hurricanes<br>A–O |- | ANDREA || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2008=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2008 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || IKE || JOSEPHINE |- | KYLE || LAURA || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || OMAR |- | PALOMA || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2009=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2009 United States hurricanes<br>A–I |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || IDA || {{tcname unused|JOAQUIN}} |- | {{tcname unused|KATE}} || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2010=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2010 United States hurricanes<br>A–T |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || IGOR || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | PAULA || RICHARD || SHARY || TOMAS || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2011=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2011 United States hurricanes<br>A–S |- | ARLENE || BRET || CINDY || DENNIS || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATIA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || SEAN || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2012=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2012 United States hurricanes<br>A–T |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MICHAEL || NADINE || OSCAR |- | PATTY || RAFAEL || SANDY || TONY || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2013=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2013 United States hurricanes<br>A–M |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || INGRID || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || {{tcname unused|NESTOR}} || {{tcname unused|OLGA}} |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2014=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2014 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || {{tcname unused|ISAIAS}} || {{tcname unused|JOSEPHINE}} |- | {{tcname unused|KYLE}} || {{tcname unused|LAURA}} || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Bagyo sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Estados Unidos]] [[Kategorya:Panahon]] hzd0uuvjkze36be9a9intuwnhagon9s 2201057 2201056 2026-04-03T10:15:51Z Ivan P. Clarin 84769 /* 2008 */ 2201057 wikitext text/x-wiki Ang '''Panahon ng bagyo sa Amerika o Estados Unidos''' ay isang dekadang napapanahon sa loob ng responsibilidad ng Estados Unidos maging sa Gulpo ng Mehiko kada dekada, Inuulit ang pangalan ng mga bagyo sa loob ng anim na taon sa [[Hilagang Amerika]]. ==Dekada 2000== ===2000=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2000 United States hurricanes<br>A–N |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KEITH || LESLIE || MICHAEL || NADINE || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2001=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2001 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MICHELLE || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2002=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2002 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || ISIDORE || JOSEPHINE |- | KYLE || LILI || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2003=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2003 United States hurricanes<br>A–P |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || ISABEL || JUAN |- | KATE || LARRY || MINDY || NICHOLAS || ODETTE |- | PETER || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2004=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2004 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || [[Bagyong Ivan|IVAN]] || JEANNE |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2005=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2005 United States hurricanes<br>A–W |- | ARLENE || BRET || CINDY || DENNIS || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATRINA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RITA || STAN || TAMMY || VINCE |- | WILMA |} {{clear}} ===2006=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2006 United States hurricanes<br>A–I |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || {{tcname unused|JOYCE}} |- | {{tcname unused|KIRK}} || {{tcname unused|LESLIE}} || {{tcname unused|MICHAEL}} || {{tcname unused|NADINE}} || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2007=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2007 United States hurricanes<br>A–O |- | ANDREA || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2008=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2008 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || IKE || JOSEPHINE |- | KYLE || LAURA || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2009=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2009 United States hurricanes<br>A–I |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || IDA || {{tcname unused|JOAQUIN}} |- | {{tcname unused|KATE}} || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2010=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2010 United States hurricanes<br>A–T |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || IGOR || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | PAULA || RICHARD || SHARY || TOMAS || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2011=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2011 United States hurricanes<br>A–S |- | ARLENE || BRET || CINDY || DENNIS || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATIA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || SEAN || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2012=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2012 United States hurricanes<br>A–T |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MICHAEL || NADINE || OSCAR |- | PATTY || RAFAEL || SANDY || TONY || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2013=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2013 United States hurricanes<br>A–M |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || INGRID || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || {{tcname unused|NESTOR}} || {{tcname unused|OLGA}} |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2014=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2014 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || {{tcname unused|ISAIAS}} || {{tcname unused|JOSEPHINE}} |- | {{tcname unused|KYLE}} || {{tcname unused|LAURA}} || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Bagyo sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Estados Unidos]] [[Kategorya:Panahon]] t13gt96tku5b3ix9ybetjotv5ab74oe 2201058 2201057 2026-04-03T10:16:10Z Ivan P. Clarin 84769 /* 2014 */ 2201058 wikitext text/x-wiki Ang '''Panahon ng bagyo sa Amerika o Estados Unidos''' ay isang dekadang napapanahon sa loob ng responsibilidad ng Estados Unidos maging sa Gulpo ng Mehiko kada dekada, Inuulit ang pangalan ng mga bagyo sa loob ng anim na taon sa [[Hilagang Amerika]]. ==Dekada 2000== ===2000=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2000 United States hurricanes<br>A–N |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KEITH || LESLIE || MICHAEL || NADINE || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2001=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2001 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MICHELLE || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2002=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2002 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || ISIDORE || JOSEPHINE |- | KYLE || LILI || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2003=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2003 United States hurricanes<br>A–P |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || ISABEL || JUAN |- | KATE || LARRY || MINDY || NICHOLAS || ODETTE |- | PETER || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2004=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2004 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || [[Bagyong Ivan|IVAN]] || JEANNE |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2005=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2005 United States hurricanes<br>A–W |- | ARLENE || BRET || CINDY || DENNIS || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATRINA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RITA || STAN || TAMMY || VINCE |- | WILMA |} {{clear}} ===2006=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2006 United States hurricanes<br>A–I |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || {{tcname unused|JOYCE}} |- | {{tcname unused|KIRK}} || {{tcname unused|LESLIE}} || {{tcname unused|MICHAEL}} || {{tcname unused|NADINE}} || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2007=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2007 United States hurricanes<br>A–O |- | ANDREA || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2008=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2008 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || IKE || JOSEPHINE |- | KYLE || LAURA || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2009=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2009 United States hurricanes<br>A–I |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || IDA || {{tcname unused|JOAQUIN}} |- | {{tcname unused|KATE}} || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2010=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2010 United States hurricanes<br>A–T |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || IGOR || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | PAULA || RICHARD || SHARY || TOMAS || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2011=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2011 United States hurricanes<br>A–S |- | ARLENE || BRET || CINDY || DENNIS || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATIA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || SEAN || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2012=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2012 United States hurricanes<br>A–T |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MICHAEL || NADINE || OSCAR |- | PATTY || RAFAEL || SANDY || TONY || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2013=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2013 United States hurricanes<br>A–M |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || INGRID || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || {{tcname unused|NESTOR}} || {{tcname unused|OLGA}} |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2014=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2014 United States hurricanes<br>A–H |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || {{tcname unused|ISAIAS}} || {{tcname unused|JOSEPHINE}} |- | {{tcname unused|KYLE}} || {{tcname unused|LAURA}} || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Bagyo sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Estados Unidos]] [[Kategorya:Panahon]] hoga9q0nqylallrqlhuoxrluyi7pvgp 2201059 2201058 2026-04-03T10:32:38Z Ivan P. Clarin 84769 2201059 wikitext text/x-wiki Ang '''Panahon ng bagyo sa Amerika o Estados Unidos''' ay isang dekadang napapanahon sa loob ng responsibilidad ng Estados Unidos maging sa Gulpo ng Mehiko kada dekada, Inuulit ang pangalan ng mga bagyo sa loob ng anim na taon sa [[Hilagang Amerika]]. ==Dekada 2000== ===2000=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2000 United States hurricanes<br>A–N |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KEITH || LESLIE || MICHAEL || NADINE || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2001=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2001 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MICHELLE || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2002=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2002 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || ISIDORE || JOSEPHINE |- | KYLE || LILI || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2003=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2003 United States hurricanes<br>A–P |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || ISABEL || JUAN |- | KATE || LARRY || MINDY || NICHOLAS || ODETTE |- | PETER || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2004=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2004 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || [[Bagyong Ivan|IVAN]] || JEANNE |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2005=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2005 United States hurricanes<br>A–W |- | ARLENE || BRET || CINDY || DENNIS || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATRINA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RITA || STAN || TAMMY || VINCE |- | WILMA |} {{clear}} ===2006=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2006 United States hurricanes<br>A–I |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || {{tcname unused|JOYCE}} |- | {{tcname unused|KIRK}} || {{tcname unused|LESLIE}} || {{tcname unused|MICHAEL}} || {{tcname unused|NADINE}} || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2007=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2007 United States hurricanes<br>A–O |- | ANDREA || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2008=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2008 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || IKE || JOSEPHINE |- | KYLE || LAURA || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2009=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2009 United States hurricanes<br>A–I |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || IDA || {{tcname unused|JOAQUIN}} |- | {{tcname unused|KATE}} || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2010=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2010 United States hurricanes<br>A–T |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || IGOR || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | PAULA || RICHARD || SHARY || TOMAS || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2011=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2011 United States hurricanes<br>A–S |- | ARLENE || BRET || CINDY || DENNIS || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATIA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || SEAN || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2012=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2012 United States hurricanes<br>A–T |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MICHAEL || NADINE || OSCAR |- | PATTY || RAFAEL || SANDY || TONY || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2013=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2013 United States hurricanes<br>A–M |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || INGRID || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || {{tcname unused|NESTOR}} || {{tcname unused|OLGA}} |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2014=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2014 United States hurricanes<br>A–H |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || {{tcname unused|ISAIAS}} || {{tcname unused|JOSEPHINE}} |- | {{tcname unused|KYLE}} || {{tcname unused|LAURA}} || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2015=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2015 United States hurricanes<br>A–K |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERIKA |- | FRED || GRACE || HENRI || IDA || JOAQUIN |- | KATE || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2016=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2016 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || IAN || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2017=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2017 United States hurricanes<br>A–R |- | ARLENE || BRET || CINDY || DENNIS || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRMA || JOSE |- | KATIA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || {{tcname unused|SEAN}} || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2018=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2018 United States hurricanes<br>A–T |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MICHAEL || NADINE || OSCAR |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2019=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2019 United States hurricanes<br>A–M |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DORIAN || ERIN |- | FERNAND || GABRIELLE || HUMBERTO || IMELDA || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || NESTOR || OLGA |- | PABLO || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2020=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2020 United States hurricanes<br>A–W |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || ISAIAS || JOSEPHINE |- | KYLE || LAURA || MARCO || NANA || OMAR |- | PALOMA || RENE || SALLY || TEDDY || VICKY |- | WILFRED |} {{clear}} ===2021=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2021 United States hurricanes<br>A–W |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ELSA |- | FRED || GRACE || HENRI || IDA || JULIAN |- | KATE || LARRY || MINDY || NICHOLAS || ODETTE |- | PETER || ROSE || SAM || TERESA || VICTOR |- | WANDA |} ===2022=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2022 United States hurricanes<br>A–N |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || IAN || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || {{tcname unused|OWEN}} |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2023=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2023 United States hurricanes<br>A–T |- | ARLENE || BRET || CINDY || DENNIS || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRMA || JOSE |- | KATIA || LEE || MARGOT || NIGEL || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || SEAN || TAMMY || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Bagyo sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Estados Unidos]] [[Kategorya:Panahon]] qluciwl3kbj87t85o21utm65s9bmw00 2201060 2201059 2026-04-03T10:58:34Z Ivan P. Clarin 84769 2201060 wikitext text/x-wiki Ang '''Panahon ng bagyo sa Amerika o Estados Unidos''' ay isang dekadang napapanahon sa loob ng responsibilidad ng Estados Unidos maging sa Gulpo ng Mehiko kada dekada, Inuulit ang pangalan ng mga bagyo sa loob ng anim na taon sa [[Hilagang Amerika]]. ==Dekada 2000== ===2000=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2000 United States hurricanes<br>A–N |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KEITH || LESLIE || MICHAEL || NADINE || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2001=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2001 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MICHELLE || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2002=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2002 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || ISIDORE || JOSEPHINE |- | KYLE || LILI || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2003=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2003 United States hurricanes<br>A–P |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || ISABEL || JUAN |- | KATE || LARRY || MINDY || NICHOLAS || ODETTE |- | PETER || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2004=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2004 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || [[Bagyong Ivan|IVAN]] || JEANNE |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2005=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2005 United States hurricanes<br>A–W |- | ARLENE || BRET || CINDY || DENNIS || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATRINA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RITA || STAN || TAMMY || VINCE |- | WILMA |} {{clear}} ===2006=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2006 United States hurricanes<br>A–I |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || {{tcname unused|JOYCE}} |- | {{tcname unused|KIRK}} || {{tcname unused|LESLIE}} || {{tcname unused|MICHAEL}} || {{tcname unused|NADINE}} || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2007=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2007 United States hurricanes<br>A–O |- | ANDREA || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2008=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2008 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || IKE || JOSEPHINE |- | KYLE || LAURA || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2009=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2009 United States hurricanes<br>A–I |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || IDA || {{tcname unused|JOAQUIN}} |- | {{tcname unused|KATE}} || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2010=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2010 United States hurricanes<br>A–T |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || IGOR || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | PAULA || RICHARD || SHARY || TOMAS || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2011=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2011 United States hurricanes<br>A–S |- | ARLENE || BRET || CINDY || DON || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATIA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || SEAN || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2012=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2012 United States hurricanes<br>A–T |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MICHAEL || NADINE || OSCAR |- | PATTY || RAFAEL || SANDY || TONY || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2013=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2013 United States hurricanes<br>A–M |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || INGRID || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || {{tcname unused|NESTOR}} || {{tcname unused|OLGA}} |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2014=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2014 United States hurricanes<br>A–H |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || {{tcname unused|ISAIAS}} || {{tcname unused|JOSEPHINE}} |- | {{tcname unused|KYLE}} || {{tcname unused|LAURA}} || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2015=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2015 United States hurricanes<br>A–K |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERIKA |- | FRED || GRACE || HENRI || IDA || JOAQUIN |- | KATE || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2016=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2016 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || IAN || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2017=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2017 United States hurricanes<br>A–R |- | ARLENE || BRET || CINDY || DON || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRMA || JOSE |- | KATIA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || {{tcname unused|SEAN}} || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2018=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2018 United States hurricanes<br>A–T |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MICHAEL || NADINE || OSCAR |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SARA}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2019=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2019 United States hurricanes<br>A–M |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DORIAN || ERIN |- | FERNAND || GABRIELLE || HUMBERTO || IMELDA || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || NESTOR || OLGA |- | PABLO || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2020=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2020 United States hurricanes<br>A–W |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || ISAIAS || JOSEPHINE |- | KYLE || LAURA || MARCO || NANA || OMAR |- | PALOMA || RENE || SALLY || TEDDY || VICKY |- | WILFRED |} {{clear}} ===2021=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2021 United States hurricanes<br>A–W |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ELSA |- | FRED || GRACE || HENRI || IDA || JULIAN |- | KATE || LARRY || MINDY || NICHOLAS || ODETTE |- | PETER || ROSE || SAM || TERESA || VICTOR |- | WANDA |} ===2022=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2022 United States hurricanes<br>A–N |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FIONA || GASTON || HERMINE || IAN || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || {{tcname unused|OWEN}} |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2023=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2023 United States hurricanes<br>A–T |- | ARLENE || BRET || CINDY || DON || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HAROLD || IDALIA || JOSE |- | KATIA || LEE || MARGOT || NIGEL || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || SEAN || TAMMY || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2024=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2024 United States hurricanes<br>A–T |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEXTER || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MILTON || NADINE || OSCAR |- | PATTY || RAFAEL || SARA || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2025=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2025 United States hurricanes<br>A–M |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DORIAN || ERIN |- | FERNAND || GABRIELLE || HUMBERTO || IMELDA || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || {{tcname unused|NESTOR}} || {{tcname unused|OLGA}} |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2026=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2026 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ARTHUR}} || {{tcname unused|BERTHA}} || {{tcname unused|CRISTOBAL}} || {{tcname unused|DOLLY}} || {{tcname unused|EDOUARD}} |- | {{tcname unused|FAY}} || {{tcname unused|GONZALO}} || {{tcname unused|HANNA}} || {{tcname unused|ISAIAS}} || {{tcname unused|JOSEPHINE}} |- | {{tcname unused|KYLE}} || {{tcname unused|LEAH}} || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PAULETTE}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2027=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2027 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ANA}} || {{tcname unused|BILL}} || {{tcname unused|CLAUDETTE}} || {{tcname unused|DANNY}} || {{tcname unused|ELSA}} |- | {{tcname unused|FRED}} || {{tcname unused|GRACE}} || {{tcname unused|HENRI}} || {{tcname unused|IMANI}} || {{tcname unused|JULIAN}} |- | {{tcname unused|KATE}} || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2028=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2028 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ALLEX}} || {{tcname unused|BONNIE}} || {{tcname unused|CHARLEY}} || {{tcname unused|DANIELLE}} || {{tcname unused|EARL}} |- | {{tcname unused|FARRAH}} || {{tcname unused|GASTON}} || {{tcname unused|HERMINE}} || {{tcname unused|IDRIS}} || {{tcname unused|JULIA}} |- | {{tcname unused|KARL}} || {{tcname unused|LISA}} || {{tcname unused|MATTHEW}} || {{tcname unused|NICOLE}} || {{tcname unused|OWEN}} |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2029=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2029 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ARLENE}} || {{tcname unused|BRET}} || {{tcname unused|CINDY}} || {{tcname unused|DON}} || {{tcname unused|EMILY}} |- | {{tcname unused|FRANKLIN}} || {{tcname unused|GERT}} || {{tcname unused|HAROLD}} || {{tcname unused|IDALIA}} || {{tcname unused|JOSE}} |- | {{tcname unused|KATIA}} || {{tcname unused|LEE}} || {{tcname unused|MARGOT}} || {{tcname unused|NIGEL}} || {{tcname unused|OPHELIA}} |- | {{tcname unused|PHILIPPE}} || {{tcname unused|RINA}} || {{tcname unused|SEAN}} || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2030=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2030 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ALBERTO}} || {{tcname unused|BRIANNA}} || {{tcname unused|CHRIS}} || {{tcname unused|DEBBY}} || {{tcname unused|ERNESTO}} |- | {{tcname unused|FLORENCE}} || {{tcname unused|GORDON}} || {{tcname unused|HOLLY}} || {{tcname unused|ISAAC}} || {{tcname unused|JOYCE}} |- | {{tcname unused|KIRK}} || {{tcname unused|LESLIE}} || {{tcname unused|MIGUEL}} || {{tcname unused|NADINE}} || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2031=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2031 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ANDREA}} || {{tcname unused|BARRY}} || {{tcname unused|CHANTAL}} || {{tcname unused|DEXTER}} || {{tcname unused|ERIN}} |- | {{tcname unused|FERNAND}} || {{tcname unused|GABRIELLE}} || {{tcname unused|HUMBERTO}} || {{tcname unused|IMELDA}} || {{tcname unused|JERRY}} |- | {{tcname unused|KAREN}} || {{tcname unused|LORENZO}} || {{tcname unused|MOLLY}} || {{tcname unused|NESTOR}} || {{tcname unused|OLGA}} |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Bagyo sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Estados Unidos]] [[Kategorya:Panahon]] 55vwokdzjyr8f2aekyml4mr4g37nxez 2201061 2201060 2026-04-03T11:00:06Z Ivan P. Clarin 84769 /* 2030 */ 2201061 wikitext text/x-wiki Ang '''Panahon ng bagyo sa Amerika o Estados Unidos''' ay isang dekadang napapanahon sa loob ng responsibilidad ng Estados Unidos maging sa Gulpo ng Mehiko kada dekada, Inuulit ang pangalan ng mga bagyo sa loob ng anim na taon sa [[Hilagang Amerika]]. ==Dekada 2000== ===2000=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2000 United States hurricanes<br>A–N |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KEITH || LESLIE || MICHAEL || NADINE || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2001=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2001 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MICHELLE || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2002=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2002 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || ISIDORE || JOSEPHINE |- | KYLE || LILI || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2003=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2003 United States hurricanes<br>A–P |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || ISABEL || JUAN |- | KATE || LARRY || MINDY || NICHOLAS || ODETTE |- | PETER || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2004=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2004 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || [[Bagyong Ivan|IVAN]] || JEANNE |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2005=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2005 United States hurricanes<br>A–W |- | ARLENE || BRET || CINDY || DENNIS || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATRINA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RITA || STAN || TAMMY || VINCE |- | WILMA |} {{clear}} ===2006=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2006 United States hurricanes<br>A–I |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || {{tcname unused|JOYCE}} |- | {{tcname unused|KIRK}} || {{tcname unused|LESLIE}} || {{tcname unused|MICHAEL}} || {{tcname unused|NADINE}} || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2007=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2007 United States hurricanes<br>A–O |- | ANDREA || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2008=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2008 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || IKE || JOSEPHINE |- | KYLE || LAURA || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2009=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2009 United States hurricanes<br>A–I |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || IDA || {{tcname unused|JOAQUIN}} |- | {{tcname unused|KATE}} || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2010=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2010 United States hurricanes<br>A–T |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || IGOR || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | PAULA || RICHARD || SHARY || TOMAS || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2011=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2011 United States hurricanes<br>A–S |- | ARLENE || BRET || CINDY || DON || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATIA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || SEAN || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2012=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2012 United States hurricanes<br>A–T |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MICHAEL || NADINE || OSCAR |- | PATTY || RAFAEL || SANDY || TONY || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2013=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2013 United States hurricanes<br>A–M |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || INGRID || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || {{tcname unused|NESTOR}} || {{tcname unused|OLGA}} |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2014=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2014 United States hurricanes<br>A–H |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || {{tcname unused|ISAIAS}} || {{tcname unused|JOSEPHINE}} |- | {{tcname unused|KYLE}} || {{tcname unused|LAURA}} || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2015=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2015 United States hurricanes<br>A–K |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERIKA |- | FRED || GRACE || HENRI || IDA || JOAQUIN |- | KATE || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2016=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2016 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || IAN || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2017=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2017 United States hurricanes<br>A–R |- | ARLENE || BRET || CINDY || DON || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRMA || JOSE |- | KATIA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || {{tcname unused|SEAN}} || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2018=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2018 United States hurricanes<br>A–T |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MICHAEL || NADINE || OSCAR |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SARA}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2019=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2019 United States hurricanes<br>A–M |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DORIAN || ERIN |- | FERNAND || GABRIELLE || HUMBERTO || IMELDA || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || NESTOR || OLGA |- | PABLO || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2020=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2020 United States hurricanes<br>A–W |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || ISAIAS || JOSEPHINE |- | KYLE || LAURA || MARCO || NANA || OMAR |- | PALOMA || RENE || SALLY || TEDDY || VICKY |- | WILFRED |} {{clear}} ===2021=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2021 United States hurricanes<br>A–W |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ELSA |- | FRED || GRACE || HENRI || IDA || JULIAN |- | KATE || LARRY || MINDY || NICHOLAS || ODETTE |- | PETER || ROSE || SAM || TERESA || VICTOR |- | WANDA |} ===2022=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2022 United States hurricanes<br>A–N |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FIONA || GASTON || HERMINE || IAN || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || {{tcname unused|OWEN}} |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2023=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2023 United States hurricanes<br>A–T |- | ARLENE || BRET || CINDY || DON || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HAROLD || IDALIA || JOSE |- | KATIA || LEE || MARGOT || NIGEL || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || SEAN || TAMMY || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2024=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2024 United States hurricanes<br>A–T |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEXTER || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MILTON || NADINE || OSCAR |- | PATTY || RAFAEL || SARA || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2025=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2025 United States hurricanes<br>A–M |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DORIAN || ERIN |- | FERNAND || GABRIELLE || HUMBERTO || IMELDA || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || {{tcname unused|NESTOR}} || {{tcname unused|OLGA}} |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2026=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2026 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ARTHUR}} || {{tcname unused|BERTHA}} || {{tcname unused|CRISTOBAL}} || {{tcname unused|DOLLY}} || {{tcname unused|EDOUARD}} |- | {{tcname unused|FAY}} || {{tcname unused|GONZALO}} || {{tcname unused|HANNA}} || {{tcname unused|ISAIAS}} || {{tcname unused|JOSEPHINE}} |- | {{tcname unused|KYLE}} || {{tcname unused|LEAH}} || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PAULETTE}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2027=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2027 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ANA}} || {{tcname unused|BILL}} || {{tcname unused|CLAUDETTE}} || {{tcname unused|DANNY}} || {{tcname unused|ELSA}} |- | {{tcname unused|FRED}} || {{tcname unused|GRACE}} || {{tcname unused|HENRI}} || {{tcname unused|IMANI}} || {{tcname unused|JULIAN}} |- | {{tcname unused|KATE}} || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2028=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2028 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ALLEX}} || {{tcname unused|BONNIE}} || {{tcname unused|CHARLEY}} || {{tcname unused|DANIELLE}} || {{tcname unused|EARL}} |- | {{tcname unused|FARRAH}} || {{tcname unused|GASTON}} || {{tcname unused|HERMINE}} || {{tcname unused|IDRIS}} || {{tcname unused|JULIA}} |- | {{tcname unused|KARL}} || {{tcname unused|LISA}} || {{tcname unused|MATTHEW}} || {{tcname unused|NICOLE}} || {{tcname unused|OWEN}} |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2029=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2029 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ARLENE}} || {{tcname unused|BRET}} || {{tcname unused|CINDY}} || {{tcname unused|DON}} || {{tcname unused|EMILY}} |- | {{tcname unused|FRANKLIN}} || {{tcname unused|GERT}} || {{tcname unused|HAROLD}} || {{tcname unused|IDALIA}} || {{tcname unused|JOSE}} |- | {{tcname unused|KATIA}} || {{tcname unused|LEE}} || {{tcname unused|MARGOT}} || {{tcname unused|NIGEL}} || {{tcname unused|OPHELIA}} |- | {{tcname unused|PHILIPPE}} || {{tcname unused|RINA}} || {{tcname unused|SEAN}} || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2030=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2030 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ALBERTO}} || {{tcname unused|BRIANNA}} || {{tcname unused|CHRIS}} || {{tcname unused|DEBBY}} || {{tcname unused|ERNESTO}} |- | {{tcname unused|FLORENCE}} || {{tcname unused|GORDON}} || {{tcname unused|HOLLY}} || {{tcname unused|ISAAC}} || {{tcname unused|JOYCE}} |- | {{tcname unused|KIRK}} || {{tcname unused|LESLIE}} || {{tcname unused|MIGUEL}} || {{tcname unused|NADINE}} || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SARA}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2031=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2031 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ANDREA}} || {{tcname unused|BARRY}} || {{tcname unused|CHANTAL}} || {{tcname unused|DEXTER}} || {{tcname unused|ERIN}} |- | {{tcname unused|FERNAND}} || {{tcname unused|GABRIELLE}} || {{tcname unused|HUMBERTO}} || {{tcname unused|IMELDA}} || {{tcname unused|JERRY}} |- | {{tcname unused|KAREN}} || {{tcname unused|LORENZO}} || {{tcname unused|MOLLY}} || {{tcname unused|NESTOR}} || {{tcname unused|OLGA}} |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Bagyo sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Estados Unidos]] [[Kategorya:Panahon]] bli2lofil0d5mvyg3c1akbvagdn312g 2201062 2201061 2026-04-03T11:01:34Z Ivan P. Clarin 84769 2201062 wikitext text/x-wiki Ang '''Panahon ng bagyo sa Amerika o Estados Unidos''' ay isang dekadang napapanahon sa loob ng responsibilidad ng Estados Unidos maging sa Gulpo ng Mehiko kada dekada, Inuulit ang pangalan ng mga bagyo sa loob ng anim na taon sa [[Hilagang Amerika]]. ==Dekada 2000== ===2000=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2000 United States hurricanes<br>A–N |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KEITH || LESLIE || MICHAEL || NADINE || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2001=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2001 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MICHELLE || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2002=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2002 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || ISIDORE || JOSEPHINE |- | KYLE || LILI || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2003=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2003 United States hurricanes<br>A–P |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || ISABEL || JUAN |- | KATE || LARRY || MINDY || NICHOLAS || ODETTE |- | PETER || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2004=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2004 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLEX || BONNIE || CHARLEY || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || [[Bagyong Ivan|IVAN]] || JEANNE |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2005=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2005 United States hurricanes<br>A–W |- | ARLENE || BRET || CINDY || DENNIS || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATRINA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RITA || STAN || TAMMY || VINCE |- | WILMA |} {{clear}} ===2006=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2006 United States hurricanes<br>A–I |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || {{tcname unused|JOYCE}} |- | {{tcname unused|KIRK}} || {{tcname unused|LESLIE}} || {{tcname unused|MICHAEL}} || {{tcname unused|NADINE}} || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SANDY}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2007=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2007 United States hurricanes<br>A–O |- | ANDREA || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || IRIS || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || NOEL || OLGA |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2008=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2008 United States hurricanes<br>A–L |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || IKE || JOSEPHINE |- | KYLE || LAURA || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2009=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2009 United States hurricanes<br>A–I |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERICA |- | FABIAN || GRACE || HENRI || IDA || {{tcname unused|JOAQUIN}} |- | {{tcname unused|KATE}} || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2010=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2010 United States hurricanes<br>A–T |- | ALLEX || BONNIE || COLIN || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || IGOR || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | PAULA || RICHARD || SHARY || TOMAS || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2011=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2011 United States hurricanes<br>A–S |- | ARLENE || BRET || CINDY || DON || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRENE || JOSE |- | KATIA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || SEAN || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2012=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2012 United States hurricanes<br>A–T |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MICHAEL || NADINE || OSCAR |- | PATTY || RAFAEL || SANDY || TONY || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2013=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2013 United States hurricanes<br>A–M |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DEAN || ERIN |- | FElIX || GABRIELLE || HUMBERTO || INGRID || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || {{tcname unused|NESTOR}} || {{tcname unused|OLGA}} |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2014=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2014 United States hurricanes<br>A–H |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || {{tcname unused|ISAIAS}} || {{tcname unused|JOSEPHINE}} |- | {{tcname unused|KYLE}} || {{tcname unused|LAURA}} || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PALOMA}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2015=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2015 United States hurricanes<br>A–K |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ERIKA |- | FRED || GRACE || HENRI || IDA || JOAQUIN |- | KATE || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2016=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2016 United States hurricanes<br>A–O |- | ALLEX || BONNIE || COLIN || DANIELLE || EARL |- | FRANCES || GASTON || HERMINE || IAN || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || OTTO |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2017=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2017 United States hurricanes<br>A–R |- | ARLENE || BRET || CINDY || DON || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HARVEY || IRMA || JOSE |- | KATIA || LEE || MARIA || NATE || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || {{tcname unused|SEAN}} || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2018=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2018 United States hurricanes<br>A–T |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEBBY || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MICHAEL || NADINE || OSCAR |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SARA}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2019=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2019 United States hurricanes<br>A–M |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DORIAN || ERIN |- | FERNAND || GABRIELLE || HUMBERTO || IMELDA || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || NESTOR || OLGA |- | PABLO || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2020=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2020 United States hurricanes<br>A–W |- | ARTHUR || BERTHA || CRISTOBAL || DOLLY || EDOUARD |- | FAY || GUSTAV || HANNA || ISAIAS || JOSEPHINE |- | KYLE || LAURA || MARCO || NANA || OMAR |- | PALOMA || RENE || SALLY || TEDDY || VICKY |- | WILFRED |} {{clear}} ===2021=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2021 United States hurricanes<br>A–W |- | ANA || BILL || CLAUDETTE || DANNY || ELSA |- | FRED || GRACE || HENRI || IDA || JULIAN |- | KATE || LARRY || MINDY || NICHOLAS || ODETTE |- | PETER || ROSE || SAM || TERESA || VICTOR |- | WANDA |} ===2022=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2022 United States hurricanes<br>A–N |- | ALLEX || BONNIE || COLIN || DANIELLE || EARL |- | FIONA || GASTON || HERMINE || IAN || JULIA |- | KARL || LISA || MATTHEW || NICOLE || {{tcname unused|OWEN}} |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2023=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2023 United States hurricanes<br>A–T |- | ARLENE || BRET || CINDY || DON || EMILY |- | FRANKLIN || GERT || HAROLD || IDALIA || JOSE |- | KATIA || LEE || MARGOT || NIGEL || OPHELIA |- | PHILIPPE || RINA || SEAN || TAMMY || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2024=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2024 United States hurricanes<br>A–T |- | ALBERTO || BERYL || CHRIS || DEXTER || ERNESTO |- | FLORENCE || GORDON || HELENE || ISAAC || JOYCE |- | KIRK || LESLIE || MILTON || NADINE || OSCAR |- | PATTY || RAFAEL || SARA || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2025=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2025 United States hurricanes<br>A–M |- | ALLISON || BARRY || CHANTAL || DORIAN || ERIN |- | FERNAND || GABRIELLE || HUMBERTO || IMELDA || JERRY |- | KAREN || LORENZO || MELISSA || {{tcname unused|NESTOR}} || {{tcname unused|OLGA}} |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ===2026=== {| class="wikitable" style="float:right;" |- ! colspan=5 style="background-color:green;"| 2026 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ARTHUR}} || {{tcname unused|BERTHA}} || {{tcname unused|CRISTOBAL}} || {{tcname unused|DOLLY}} || {{tcname unused|EDOUARD}} |- | {{tcname unused|FAY}} || {{tcname unused|GONZALO}} || {{tcname unused|HANNA}} || {{tcname unused|ISAIAS}} || {{tcname unused|JOSEPHINE}} |- | {{tcname unused|KYLE}} || {{tcname unused|LEAH}} || {{tcname unused|MARCO}} || {{tcname unused|NANA}} || {{tcname unused|OMAR}} |- | {{tcname unused|PAULETTE}} || {{tcname unused|RENE}} || {{tcname unused|SALLY}} || {{tcname unused|TEDDY}} || {{tcname unused|VICKY}} |- | {{tcname unused|WILFRED}} |} {{clear}} ===2027=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:skyblue;"| 2027 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ANA}} || {{tcname unused|BILL}} || {{tcname unused|CLAUDETTE}} || {{tcname unused|DANNY}} || {{tcname unused|ELSA}} |- | {{tcname unused|FRED}} || {{tcname unused|GRACE}} || {{tcname unused|HENRI}} || {{tcname unused|IMANI}} || {{tcname unused|JULIAN}} |- | {{tcname unused|KATE}} || {{tcname unused|LARRY}} || {{tcname unused|MINDY}} || {{tcname unused|NICHOLAS}} || {{tcname unused|ODETTE}} |- | {{tcname unused|PETER}} || {{tcname unused|ROSE}} || {{tcname unused|SAM}} || {{tcname unused|TERESA}} || {{tcname unused|VICTOR}} |- | {{tcname unused|WANDA}} |} ===2028=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2028 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ALLEX}} || {{tcname unused|BONNIE}} || {{tcname unused|COLIN}} || {{tcname unused|DANIELLE}} || {{tcname unused|EARL}} |- | {{tcname unused|FARRAH}} || {{tcname unused|GASTON}} || {{tcname unused|HERMINE}} || {{tcname unused|IDRIS}} || {{tcname unused|JULIA}} |- | {{tcname unused|KARL}} || {{tcname unused|LISA}} || {{tcname unused|MATTHEW}} || {{tcname unused|NICOLE}} || {{tcname unused|OWEN}} |- | {{tcname unused|PAULA}} || {{tcname unused|RICHARD}} || {{tcname unused|SHARY}} || {{tcname unused|TOMAS}} || {{tcname unused|VIRGINIE}} |- | {{tcname unused|WALTER}} |} {{clear}} ===2029=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2029 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ARLENE}} || {{tcname unused|BRET}} || {{tcname unused|CINDY}} || {{tcname unused|DON}} || {{tcname unused|EMILY}} |- | {{tcname unused|FRANKLIN}} || {{tcname unused|GERT}} || {{tcname unused|HAROLD}} || {{tcname unused|IDALIA}} || {{tcname unused|JOSE}} |- | {{tcname unused|KATIA}} || {{tcname unused|LEE}} || {{tcname unused|MARGOT}} || {{tcname unused|NIGEL}} || {{tcname unused|OPHELIA}} |- | {{tcname unused|PHILIPPE}} || {{tcname unused|RINA}} || {{tcname unused|SEAN}} || {{tcname unused|TAMMY}} || {{tcname unused|VINCE}} |- | {{tcname unused|WHITNEY}} |} {{clear}} ===2030=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:orange;"| 2030 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ALBERTO}} || {{tcname unused|BRIANNA}} || {{tcname unused|CHRIS}} || {{tcname unused|DEBBY}} || {{tcname unused|ERNESTO}} |- | {{tcname unused|FLORENCE}} || {{tcname unused|GORDON}} || {{tcname unused|HOLLY}} || {{tcname unused|ISAAC}} || {{tcname unused|JOYCE}} |- | {{tcname unused|KIRK}} || {{tcname unused|LESLIE}} || {{tcname unused|MIGUEL}} || {{tcname unused|NADINE}} || {{tcname unused|OSCAR}} |- | {{tcname unused|PATTY}} || {{tcname unused|RAFAEL}} || {{tcname unused|SARA}} || {{tcname unused|TONY}} || {{tcname unused|VALERIE}} |- | {{tcname unused|WILLIAM}} |} {{clear}} ===2031=== {| class="wikitable" align=right;" |- ! colspan=5 style="background-color:yellow;"| 2031 United States hurricanes |- | {{tcname unused|ANDREA}} || {{tcname unused|BARRY}} || {{tcname unused|CHANTAL}} || {{tcname unused|DEXTER}} || {{tcname unused|ERIN}} |- | {{tcname unused|FERNAND}} || {{tcname unused|GABRIELLE}} || {{tcname unused|HUMBERTO}} || {{tcname unused|IMELDA}} || {{tcname unused|JERRY}} |- | {{tcname unused|KAREN}} || {{tcname unused|LORENZO}} || {{tcname unused|MOLLY}} || {{tcname unused|NESTOR}} || {{tcname unused|OLGA}} |- | {{tcname unused|PABLO}} || {{tcname unused|REBEKAH}} || {{tcname unused|SEBASTIEN}} || {{tcname unused|TANYA}} || {{tcname unused|VAN}} |- | {{tcname unused|WENDY}} |} {{clear}} ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Bagyo sa Estados Unidos]] [[Kategorya:Estados Unidos]] [[Kategorya:Panahon]] 94tr7ns84mvcupluy1eipg971nue5sp