Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 1738 2201130 2089727 2026-04-04T03:23:38Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2201130 wikitext text/x-wiki Sa pangkalahatan, ang '''Pilipinolohiya''' ({{lang-es|Filipinología}}, {{lang-en|Filipinology}} o ''Philippineology'') o mas pormal na kilala bilang '''araling Pilipino''' ay tumutukoy sa "pag-aaral ng [[Pilipinas]] at [[Mga Pilipino|mga tao]] nito."<ref name=SNC>[http://www.snc.edu/philippinestudies/? About Philippine Studies at St. Norbert College, De Pere, WI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100527093608/http://www.snc.edu/philippinestudies/ |date=2010-05-27 }}, snc.edu</ref> Sinasaklaw nito ang pag-aaral ng [[kasaysayan ng Pilipinas]],<ref name=USFCA/> [[kultura ng Pilipinas]], [[mga wika sa Pilipinas]], lipunang Pilipino, buhay Pilipino, [[sikolohiyang Pilipino]],<ref name=Informa>Tolentino, Rolando B. "discipline called 'Pilipinolohiya' (Filipinology or studies of the Filipino psyche, culture and society" (...), Postnational family/postfamilial nation: family, small town and nation talk in Marcos and Brocka, Inter-Asia Cultural Studies, informaworld.com</ref> [[Politika ng Pilipinas|politikang Pilipino]], at [[pamahalaan ng Pilipinas]].<ref name=USFCA>[http://web.usfca.edu/artsci/phillipine/ Yuchengco Philippine Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612054316/http://web.usfca.edu/artsci/phillipine/ |date=2010-06-12 }}, College of Arts and Sciences, The University of San Francisco, usfca.edu (sa Ingles)</ref> Ang pamamaraan o perspektibo ng aratling Pilipino ay maaaring panteorya, interdisiplinaryo, komparatibo, transisyonal, at pandaigdigan.<ref name=AP>[http://www.ateneopress.org/phil.asp Philippine Studies Quarterly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100406075902/http://ateneopress.org/phil.asp |date=2010-04-06 }}, Ateneo de Manila Press, ateneopress.org (sa Ingles)</ref> Nabuo ang Pilipinolohiya sa [[Unibersidad ng Pilipinas Diliman]]<ref name=BN>[http://search.barnesandnoble.com/Adventures-in-Political-Science/Remigio-E-Agpalo/e/9789715420181 ''Adventures in Political Science''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607093317/http://search.barnesandnoble.com/Adventures-in-Political-Science/Remigio-E-Agpalo/e/9789715420181 |date=2011-06-07 }}, barnesandnoble.com< (sa Ingles)</ref> at naging bahagi ng kurikulum ng ilang mga [[dalubhasaan]] at [[pamantasan]] sa loob at labas ng Pilipinas. ==Layunin== Kabilang sa mga layuning pagkakatuto ng Pilipinolohiya ang pang-unawa, pagpapahalaga, at pagsusuring kritikal ng Pilipinas sa pamamagitan ng kasaysyan ng Pilipinas, isyung kontemporaryo sa pamayanang Pilipino, at Pilipinong [[Humanidades]] tulad ng [[pilosopiya]]ng Pilipino, [[Musika ng Pilipinas|musikong Pilipino]], [[Sining ng Pilipinas|sining Pilipino]], [[panitikang Pilipino]], at [[Mga sayaw sa Pilipinas|Pilipinong sayaw]].<ref name=CCSF3/> Nagbibigay ng pag-unlad ng pagtanggap ng kultura at kahulugang [[estetika]] ang pagsasama ng Pilipinong Humanidades sa pamamagitan ng babasahing pampanitikan, pakikinig ng ni-rekord na musika, panonood ng mga pelikula, at lakbay-aral.<ref name=CCSF3>[http://www.ccsf.edu/Departments/Philippine_Studies/coursesphil.html#IDST 42. Philippine Humanities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303190547/http://www.ccsf.edu/Departments/Philippine_Studies/coursesphil.html#IDST |date=2016-03-03 }}, Announcement of Courses, Philippine Studies, ccsf.edu</ref> Lumalawig ang araling Pilipino sa pagkonekta ng mga ambag ng mga tao na may lahing Pilipino sa bagong kaganapan at [[kalinangan]] (tulad ng mga [[Pilipino sa Ibayong Dagat]] sa ibang mga [[bansa]]).<ref name=CCSF>{{cite web |url=http://www.ccsf.edu/Departments/Philippine_Studies/ |title=Philippine Studies |website=www.ccsf.edu |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20020416010500/http://www.ccsf.edu/Departments/Philippine_Studies/ |archive-date=Abril 16, 2002|language=en}} </ref> Maliban sa pagbibigay ng [[edukasyon]] at kamalayan tungkol sa Pilipinas, naglalayon ang Pilipinolohiya na gawin ang mga mag-aaral ng araling Pilipino na malaman ang pakakakilanlang etnikong Pilipino sa pamamagitan ng pagdanas ng kalinangang Pilipino.<ref name=CCSF2>[http://www.ccsf.edu/Departments/Philippine_Studies/brochure.html Mission Statement of the Philippine Studies Department] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303184946/http://www.ccsf.edu/Departments/Philippine_Studies/brochure.html |date=2016-03-03 }}, City College of San Francisco, California, ccsf.edu (sa Ingles)</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Edukasyon sa Pilipinas]] 4iddzph22zxizq8kojmw1vhzgmnbkz1 0 2059 2201083 2184907 2026-04-03T14:11:50Z LknFenix 125962 /* Pagpapako sa krus */ + link sa [[koronang tinik]] 2201083 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = Hesus |image = Spas vsederzhitel sinay.jpg|alt=Christ Pantocrator |caption = si Hesus na nakahawak ng Mabuting Balita [[St. Catherine’s Monastery]] |birth_date = 7–2 BC<ref>Rahner (page 731) states that the consensus among historians is ''c.'' 4 BC/BCE. Sanders supports ''c.'' 4 BC/BCE. Vermes supports ''c.'' 6/5 BC/BCE. Finegan supports ''c.'' 3/2 BC/BCE. Sanders refers to the general consensus, Vermes a common 'early' date, Finegan defends comprehensively the date according to early Christian traditions.</ref> |language = [[Aramaiko]], [[Griyego Koine]] <!--scholars debate the exact town in Judaea, so the Infobox just says Judaea --> |birth_place = Bethlehem, Judea |death_place = [[Judea (Roman province)|Judea]], [[Imperyo Romano]]<br/> |death_date = 30–36 AD<ref name=Kostenberger140 >''The Cradle, the Cross, and the Crown: An Introduction to the New Testament'' by [[Andreas J. Köstenberger]], L. Scott Kellum 2009 ISBN 978-0-8054-4365-3 pahina 114</ref><ref name=Barnett19 >''Jesus & the Rise of Early Christianity: A History of New Testament Times'' by Paul Barnett 2002 ISBN 0-8308-2699-8, pahina 19–21</ref><ref name=ChronosPaul >[[Paul L. Maier]] "The Date of the Nativity and Chronology of Jesus" in ''Chronos, kairos, Christos: nativity and chronological studies'' by Jerry Vardaman, Edwin M. Yamauchi 1989 ISBN 0-931464-50-1 pages 113–129</ref><ref name=Eerdmans246 >''Eerdmans Dictionary of the Bible'' 2000 Amsterdam University Press ISBN 90-5356-503-5 page 249</ref><ref name = "Sanders">Sanders, E. P. The historical figure of Jesus. Penguin, 1993.</ref><ref>[[#refVermes2004|Vermes (2004)]]</ref> |death_cause = [[Crucifixion of Jesus|Pagpapako sa krus]]<ref name=JDunn339>''''Jesus Remembered'' by James D. G. Dunn 2003 ISBN 0-8028-3931-2 page 339</ref> |ethnicity = [[Hudyo]]<ref>[[Amy-Jill Levine]] writes that the entire category of ethnicity is itself fraught with with difficulty. Beyond recognizing that “Jesus was Jewish,” rarely does the scholarship address what being “Jewish” means. In the [[New Testament]], written in [[Koine Greek]], Jesus was referred to as an [[Ioudaios]] on three occasions, although he did not refer to himself as such. These three occasions are (1) by the [[Biblical Magi]] in [[Matthew 2]] who referred to Jesus as [[Jesus, King of the Jews|"basileus ton ioudaion"]]; (2) by the [[Samaritan woman at the well]] in [[John 4]] when Jesus was travelling out of Judea; and (3) by the Romans in all four gospels during [[Passion (Christianity)|the Passion]] who also used the phrase [[Jesus, King of the Jews|"basileus ton ioudaion"]] (''see [[John Elliott (historian)|John Elliott]] in the Journal for the Study of the Historical Jesus 2007; 5; 119''). According to [[Amy-Jill Levine]], in light of the Holocaust, the Jewishness of Jesus increasingly has been highlighted.</ref> <!--|nationality = [[Peregrinus (Roman)|Peregrinus]],<ref>''On the trial of Jesus'', Paul Winter, Second Edition, (Walter de Gruyter, 1974), page 17</ref><ref name=Kreinecker /> [[Province of Judea|Judea Province]], [[Roman Empire]]{{Failed verification|date=March 2012}}--> <!--NOT in source given: |nationality = [[Israelites|Israelite]] per talk page this should be left out given that the home town is specified below--> |home_town = [[Nazareth]], [[Galilee]]<ref>[[#refTheissen1998|Theissen (1998)]] p. 165 "Our conclusion must be that Jesus came from Nazareth."</ref> <!--Per talk page discussion information about parents was left to be discussed in the article, given that it can not be simply telegrammed in an Infobx --> }} Si '''Hesus''' (Griyego: ''Ἰησοῦς Iesous''; 7–2 BCE hanggang 30–36 CE) ang itinuturing ng maraming Kristiyano na sentrong katauhan ng [[relihiyon]]g [[Kristiyanismo]] at ang tagapagtatag ng [[Kristiyanismo]]. Siya ay pinaniniwalaan ng maraming mga Kristiyano na isang ''[[Tagapagligtas]]'' at ''[[Mesiyas]] ng [[Hudaismo|Judaismo]].'' Ang apat na [[kanon]]ikal na [[Ebanghelyo]] nina [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]], [[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]], [[Ebanghelyo ni Lucas|Lucas]], at [[Ebanghelyo ni Juan|Juan]] ang mga pangunahing sanggunian tungkol sa talambuhay at mga katuruan ni Hesus. Gayunpaman, pinagtatalunan pa rin ng mga iskolar ng [[Bagong Tipan]] kung ang apat na ebanghelyong ito ay maasahang mga salaysay ng buhay ni Hesus o hindi, gayundin kung sino ang mga tunay na may akda nito, kung kailan ito isinulat, alin sa mga talata nito ang tunay na sinabi ni Hesus at kung alin sa mga talata nito ang orihinal mula sa mga magkakaibang manuskrito.<ref>[[Bruce M. Metzger]]'s ''Textual Commentary on the Greek New Testament'': {{Bibleref2|Luke|24:51}} is missing in some important early witnesses, {{Bibleref2|Acts|1}} varies between the [[Alexandrian text-type|Alexandrian]] and [[Western text-type|Western versions]].</ref> Kabilang sa mga pinagdududahang salaysay ng mga iskolar sa apat na ebanghelyo ang kapanganakan ni Hesus, mga detalye tungkol sa kaniyang pagpapako sa krus at kanyang muling pagkabuhay mula sa patay.<ref>Who is Jesus? Answers to your questions about the historical Jesus, by John Dominic Crossan, Richard G. Watts (Westminster John Knox Press 1999), page 108</ref><ref name="James G. D 2003 page 779-781">James G. D. Dunn, ''Jesus Remembered'', (Eerdmans, 2003) page 779-781.</ref><ref>Rev. John Edmunds, 1855 ''The seven sayings of Christ on the cross'' Thomas Hatchford Publishers, London, page 26</ref><ref name="Staggs">Stagg, Evelyn and Frank. ''Woman in the World of Jesus.'' Philadelphia: Westminster Press, 1978 ISBN 0-664-24195-6</ref><ref name="ActJTomb">[[Robert W. Funk|Funk, Robert W.]] and the [[Jesus Seminar]]. ''The acts of Jesus: the search for the authentic deeds of Jesus.'' HarperSanFrancisco. 1998. "Empty Tomb, Appearances & Ascension" p. 449-495.</ref><ref>{{cite book|url= https://books.google.com/books?id=-cwcEAAAQBAJ |title=Jesus Christ in Love |date=1 December 2019 |isbn=9788194283539 |access-date=January 6, 2022|last1=Theodore |first1=Antony|editor= [[Tapan Kumar Pradhan]] |publisher=Kohinoor Books }}</ref> Ang ilang mga skolar ay naniniwalang ang apat na magandang-balita ay hindi naglalaman ng anumang masaysay na kaalaman tungkol sa buhay ni Hesus.<ref>{{cite journal |author=Howard M. Teeple |year=1970 |month=March |title=The Oral Tradition That Never Existed |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-biblical-literature_1970-03_89_1/page/56 |journal=Journal of Biblical Literature |volume=89 |issue=1 |pages=56–68 |doi=10.2307/3263638 |issn=0021-9231 }}</ref> Si Hesus ay inilalarawan sa apat na kanonikal na magandang-balita na isang [[Hudyo]] at pinaniniwalaang nabuhay sa pagitan ng mga taong 7 BCE - 36 CE sa [[Palestina]] (kasalukuyang [[Israel]]).<ref name=Polyeto>"''... O Jesus, Author of our faith,...''" ''Prayer to St. Jude,'' isang polyetong dasalan, Tan Books and Publishers, Inc., Illinois, pahina 18.</ref> Siya ay inilarawan na isang isang [[rabi]] na nagsagawa ng mga [[milagro]] at nag-angkin na [[Mesiyas]] at [[tagapagligtas]]. Pinaniniwalaan ng ilang mga iskolar ng [[bibliya|Biblia]] na si Hesus ay isang [[apokaliptisismo|apokaliptikong]] [[Propeta]] na humula sa nalalapit na pagwawakas ng daigdig na magaganap noong unang siglo CE at hahatol kasama ng kaniyang 12 apostol sa 12 lipi ng [[Israel]] (Mateo 10:23, Mateo 16:24-28, Mateo 19:28, Mateo 24:34, Marcos 13:30-33).<ref name = "Sanders 15">Sanders, E. P. The historical figure of Jesus. Penguin, 1993. Chapter 15, Jesus' view of his role in God's plan.</ref> Nang mabigong matupad ang inaasahan ng mga Kristiyano noong unang siglo na muling pagbabalik ni Jesus pagkatapos ng ilang mga dekada, ang mga tekstong ito ay muling pinakahulugan ng kaniyang mga alagad.<ref>http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/apocalypse/explanation/jesusjohnbaptist.html</ref> Ayon sa Kristiyanismo, si Jesus ang ating Panginoon Diyos na dapat nating sambahin. ==Kahulugan ng pangalan== Ang pangalang Hesus ay nanggaling sa [[Wikang Hebreo]]: ישו, ''Yeshua'',,na ang nangangahulugang "nagliligtas ang [[Diyos]]." Kilala rin siya bilang '''Jesus ng Nazaret''' o '''Hesus Nazareno''' (Hebreo: ישוע הנוצרי, ''Yeshu‘a {{unicode|haNoẕri}}''). Hinango ang pagbikas na ''Jesus'' (Ingles: ''Jesus'', Kastila: ''Hesus'') mula sa [[Wikang Griyego]]. Isa ring salitang Griyego ang ''Jesus'' na nangangahulugang '''Tagapagligtas''' at isa ring anyo ng pangalang Hebreong ''[[Hosue]]'' (Ingles: ''[[Joshua]]'') na may ibig sabihing "nagliligtas ang Panginoon". Nang isilang si Jesus bilang isang [[tao]], pinangalanan siyang ''Jesus'' dahil dumating siya bilang isang tunay na tao {{ndash}} na ipinanukala ng Diyos noon pang una upang iligtas ang kanyang mga tao mula sa kanilang mga kasalanan.{{fact}} Tinatawag rin si Jesus bilang '''Jesu-Cristo''' dahil sa kaniyang pamagat na '''Kristo''' sa [[Bagong Tipan]] na saling Griego ng [[Hebreo]]ng '''[[Mesiyas]]''' na nangangahulugang "ang pinahiran". Inangkin ng mga may akda ng [[kanon]]ikal na Ebanghelyo na si Jesus ang [[mesiyas]] ng Hudaismo ngunit and pag-aangking ito ay hindi tinatanggap ng mga Judio at hindi sila naniniwalang si Jesus ang katuparan ng Mesiyas sa Hudaismo.<ref>http://www.aish.com/jw/s/48892792.html</ref> Ayon sa Hudaismo, ang Mesiyas ay isang lamang ordinaryong tao na sumusunod sa [[Torah]](kautusan ni Moises) at hindi Diyos. ==Talambuhay ni Hesus== [[Talaksan:Spas vsederzhitel sinay.jpg|right|thumb|220px|Larawan ni Hesus bilang ''[[Pantokrator]]'' mula sa [[ika-11 daang taon]].]] Ang pangunahing mga sanggunian ng talambuhay ni Hesus para sa karamihan ng mga kasalukuyang Kristiyano ang apat na [[kanon]]ikal na [[ebanghelyo]] na [[Ebanghelyo ni Mateo]], [[Ebanghelyo ni Marcos]], [[Ebanghelyo ni Lucas]] at [[Ebanghelyo ni Juan]]. Gayunpaman, may iba pang mga ebanghelyo na ginamit ng ibang mga sinaunang sektang Kristiyano na hindi nakapasok sa [[kanon]] ng [[Simbahang Romano Katoliko]] gaya ng ''[[Ebanghelyo ni Tomas]]'', ''[[Ebanghelyo ni Pedro]]'', ''[[Ebanghelyo ni Felipe]]'', ''[[Ebanghelyo ni Marya]]'', ''[[Ebanghelyo ni Judas]]'' na naglalaman ng mga salaysay na napakaiba at sumasalungat sa mga nakasulat sa naging ''kanonikal'' na apat ng ebanghelyo.<ref name=gnostic/> Ang mga ''hindi-kanonikal'' na aklat na ito ay sinupil at winasak ng [[Kristiyanismo#Kasaysayan|nanaig na bersiyon ng Kristiyanismo]] dahil ito ay sumasalungat sa kanilang mga pananaw at kanilang itinuring na [[heresiya|heretiko]].<ref name=gnostic>[http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/religion/story/pagels.html The Gnostic Gospels:PBS]</ref><ref>Lost Christianities: the battles for scripture and the faiths we never knew, Bart D. Ehrman</ref><ref>Gnostic Visions: Uncovering the Greatest Secret of the Ancient World, p 218</ref> ===Kapanganakan=== {{seealso|Mga milagrosong kapanganakan|Pasko}} [[File:Ancient_apostles_(1918)_(14598312117).jpg|thumb|300px|Mapa ng Nazareth sa [[Galilea]] at [[Bethlehem]] sa [[Judea]].]] Ang kwento ng kapanganakan ni Hesus ay matatagpuan lamang sa dalawang ebanghelyo na [[Ebanghelyo ni Lucas]] at [[Ebanghelyo ni Mateo]]. Gayunpaman, ang parehong Lucas at Mateo ay may salungatan tungkol sa kapanganakan ni Hesus. Sa Mateo, sina Jose at Maria ay orihinal na mula sa Bethlehem at si [[Maria]] ay nanganak kay Hesus sa kanilang bahay sa [[Bethlehem]] kung saan sila ay dinalaw ng mga [[mago]] mula sa silangan (Mateo 2:1-7) at pagkatapos ay kinailangang nilang tumakas sa [[Ehipto]] dahil sa banta ni [[Dakilang Herodes]] ni patayin ang sanggol na si Hesus(Mateo 2:13). Pagkatapos mamatay ni Dakilang Herodes noong ca. 4 BCE, ang ama ni Hesus na si [[Jose ng Nazareth]] ay naglayong bumalik sa kanilang tirahan sa Bethlehem sa Judea ngunit binalaan sa isang panaginip na huwag ditong pumunta at sa halip ay tumungo sa [[Galilea]] sa [[Nazareth]] dahil si [[Herodes Arquelao]] ay namumuno sa [[Judea]] at ito ay upang matupad ang isang hula na si Hesus ay tatawaging isang [[Nazareno]] (Mateo 2:21-23). Salungat sa Mateo, sa Lucas 2:4-6, sina Jose at Maria ay orihinal na mula sa [[Nazareth]] sa Galilea at tumungo sa [[Bethlehem]] dahil sa [[Censo ni Quirinio]](ca. 6 CE) dahil siya ay mula sa angkan ni [[David]] (Lucas 1:27; 2:4) at sa Bethlehem ay ipinanganak si Hesus sa isang [[sabsaban]] dahil wala silang mahanap na kuwarto na mapapanganakan ni Hesus at doon ay dinalaw ang sanggol na si Hesus ng mga [[pastol]]. Pagkatapos dalhin nina Jose at Maria ang sanggol na Hesus sa [[Ikalawang Templo sa Herusalem]] para sa ritwal ng puripikasyon, sila ay bumalik sa kanilang tirahan sa [[Nazareth]] sa [[Galilea]](Lucas 2:39). Ayon sa [[Ebanghelyo ni Juan]] 7:41-42, naniwala ang mga Hudyo na si Hesus ay hindi nagmula sa [[Bethlehem]] kundi sa [[Galilea]] at "walang [[propeta]] na manggagaling sa Galilea"(Juan 7:52) Ayon sa salaysay ng Lucas, isinugo ng [[diyos]] ang [[anghel]] na si Gabriel sa isang birhen na si Marya sa Nazareth, Galilea na nagsasabi na siya ay maglilihi at manganganak ng isang lalake na tatawaging Hesus. Nang tanungin ni Marya kung paano ito mangyayari gayong isa siyang birhen, sinabi ng anghel na siya ay liliman ng banal na espirito. Nang manganganak na si Marya, siya at si Jose ay naglakbay mula sa Nazareth, Galilea sa tahanang pang-ninuno ni Jose na Bethlehem upang magpatala sa censo ni Quirinio. Nanganak si Marya kay Hesus at dahil wala ng lugar para sa kanila sa bahay-tuluyan ay inilagay ang sanggol sa sabsaban. Dinalaw ng anghel ang mga pastol na nagdadala ng mabuting balita ng malaking kagalakan na sa siyudad ni [[David]] sa Bethlehem ay ipinangak ang [[mesiyas]] ang tagapaglitas. Ang mga pastol ay tumungo sa sabsaban sa Bethlehem kung saan nila natagpuan si Hesus sa sabsaban kasama nina Jose at Marya. Pagkatapos nito ay tumungo sina Marya at Jose kasama si Hesus sa Herusalem upang isagawa ang ritwal ng pagdadalisay ayon sa batas ni Moises at pagkatapos na isagawa ang kautusan ni Moises ay umuwi na sila sa kanilang bayan na Nazereth, Galilea. Ayon sa Mateo, si Marya ay nakatakdang mapangasawa ni Jose. Ngunit bago pa sila nagsama, si Maria ay natagpuang nagdadalang-tao sa pamamagitan ng Banal na Espiritu. Ang isang anghel ay nagpakita kay Jose sa isang panaginip. Sinabi ng anghel na huwag mangamba si Jose na tanggapin si Maria na kanyang asawa dahil ang dinadala ni Maria sa kaniyang sinapupunan ay sa Banal na Espiritu. Siya ay manganganak ng isang lalaki na papangalanan niyang Hesus. Ayon sa may akda ng Mateo, ito ay naganap upang matupad ang sinabi ng propeta na ''"ang isang dalagang birhen ang magdadalang-tao at manganganak ng isang lalaki. Tatawagin nila siyang Emmanuel na ang ibig sabihin ay: Ang Diyos ay sumasaatin.''"(Mat. 1:23) Ito ay pinapakahulugan ng mga iskolar na isang reperensiya sa [[Aklat ni Isaias]] 7:14 ng saling Griyegong [[Septuagint]]. Sa ilang mga ikalima at ikaanim na siglo CE mga manuskrito ng Ebanghelyo ni Mateo sa Mat. 1:23 ay mababasa ang "[[Isaias ang propeta]]".<ref>Barbara Aland, et al. ''Latin New Testament'' 1983, American Bible Society. ISBN 3-438-05401-9 page 3</ref> Ang Isa. 7:14 na [[Septuagint]] ay nagsalin ng salitang Hebreo na עלמה(almah o isang dalaga) sa salitang Griyego na ''parthenos''(birhen) at pinaniniwalaan ng mga iskolar na ang Septuagint ang pinaghanguan ng Mateo upang suportahan ang pananaw ng may akda nito tungkol sa kapanganakang birhen ni Hesus. Ang mga iskolar ay umaayon na ang almah ay walang kinalaman sa isang birhen. Ang Isa. 7:14 ayon sa mga iskolar ay hula sa haring [[Ahaz]] ng [[Kaharian ng Juda]] na ang isang dalaga(Hebreo:Almah) ay manganganak ng [[Emmanuel]] at ang mga kaaway ni [[Ahaz]] ay wawasakin bago malaman ng batang ito ang pagkakaiba ng mabuti at masama. Ang may akda ng Mateo ay nag-iba rin ng tatlong detalye ng [[Septuagint]] ng Isa. 7:14: ang paggamit ng hexei kesa sa lēpsetai; ang 'tatawagin mo(singular)' sa ikatlong personang plural 'tatawagin nila', at ang sinuplay na interpretasyon ng Emmanuel bilang 'ang diyos ay nasa atin'<ref>Raymond E. Brown: The Birth of the Messiah [ISBN 0-385-05405-X], p. 150</ref> Ang propesiyang ng "''mga propeta''" na si Hesus ay tatawaging [[Nazareno]] ay hindi matatagpuan sa Lumang Tipan. Ang salaysay ng pangpatay ni Herodes ng mga bata ay hindi binabanggit sa iba pang mga ebanghelyo ng Bagong Tipan o ng historyan na si [[Josephus]]. Ang mga iskolar ay tumuturing sa salaysay na ito sa Mateo na simboliko sa halip na isang makatotohanang kasaysayan.<ref>Marcus J. Borg, ''Meeting Jesus for the First Time'' (Harper San Francisco, 1995) page 22-3.</ref> Ayon kay [[Paul L. Maier]], ang karamihan ng mga biograpo ni Herodes ay naniniwalang ang salaysay na ito ay "isang alamat at hindi historikal".<ref>"most recent biographies of Herod the Great deny it entirely." Paul L. Maier, "Herod and the Infants of Bethlehem", in ''Chronos, Kairos, Christos II'', Mercer University Press (1998), p.172</ref> Ang kwentong ito ng pagpatay sa mga bata ay itinuturing nina [[Geza Vermes]] at [[E. P. Sanders]] na bahagi isang malikhaing [[hagiograpa]].<ref>[[Geza Vermes]], ''The Nativity: History and Legend'', London, Penguin, 2006, p22; [[E. P. Sanders]], ''The Historical Figure of Jesus'', Penguin, 1993, p.85</ref> Ang mga paliwanag ay iminungkahi sa pinagmulan ng mga salaysay sa Mateo at Lucas ng kapangakang birhen ni Hesus. Ayon kay [[Stephen L Harris]], ang mga ito ay isinulat upang sagutin ang mga paninira ng mga Hudyo tungkol sa hindi lehitimong kapanganakan ni Hesus na may ebidensiya mula sa ika-2 siglo CE.<ref name="Harris">Harris, Stephen L., Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985.</ref><ref>Brown, Raymond E., The Birth of the Messiah. Doubleday & Company. 1977, Appendix V: The Charge of Illegitimacy, p. 537</ref> Ayon sa iskolar na si [[Helmut Köster]], ang mga salaysay ng kapanganakang birhen ni Hesus ay nag-ugat sa mitolohiyang [[Helenistiko]].<ref>Köster, Helmut ''Ancient Christian gospels: their history and development'' Edition 7, Trinity Press, 2004, pg 306</ref> Ang mga tagasunod ng [[Psilanthropismo]] na umiral sa mga sinaunang pangkat [[Hudyong-Kristiyano]] gaya ng mga [[Ebionita]] ay nangatwiran laban sa kapanganakang birhen ni Hesus at nagsaad na si Hesus ay isang [[mesiyas]] ngunit "''isa lamang tao''".<ref>''The Westminster handbook to patristic theology'' by John Anthony McGuckin 2004 ISBN 0-664-22396-6 page 286</ref> Kanila ring itinakwil si [[Apostol Pablo]] bilang isang tumalikod.<ref>''Angels and Principalities'' by A. Wesley Carr 2005 ISBN 0-521-01875-7 page 131</ref> <ref>''Jews, Christians and Jewish Christians in Antiquity'' by [[James Carleton Paget]] 2010 ISBN 3-16-150312-0 page 360</ref> Noong ika-4 na siglo CE, ang [[Kredong Niseno]] ay tumakwil sa katuruang si Hesus ay isa lamang tao.<ref>''The creed: the apostolic faith in contemporary theology'' by Berard L. Marthaler 2007 ISBN 0-89622-537-2 page 129</ref> Noong ika-2 siglo, ang paganong anti-Kristiyanong pilosopong Griyego na si [[Celsus]] ay sumulat na ang ama ni Hesus ay isang sundalong Romano na si [[Panthera]].<ref>''Contra Celsum'' by Origen, Henry Chadwick 1980 ISBN 0-521-29576-9 page 32</ref><ref>Patrick, John ''The Apology of Origen in Reply to Celsus'' 2009 ISBN 1-110-13388-X pages 22–24</ref> Upang patunayan ni si Hesus ang [[mesiyas]] ng [[Hudaismo]] na mula sa angkan ni David, ang mga may Akda ng Mateo at Lucas ay nagbigay ng mga heneolohiya ni Hesus na bumabakas sa kanyang amang si Jose bilang mula sa angkan ni David(tingnan din ang Lucas 2:4) ngunit ang Lucas at Mateo ay magkasalungat sa kanilang mga heneolohiya. Ayon naman sa Mateo 22:41-46, Marcos 12:35-37 at Lucas 20:41-44, ikinatwiran ni Hesus na ang Mesiyas(Kristo) ay hindi maaaring isang anak ni David dahil tinawag ni David ang Mesiyas na kanyang Panginoon. Sa karagdagan, ayon sa Lucas si Hesus ay ipinanganak ni Maria hindi sa pamamagitan ng pagtatalik kay Jose ngunit sa paglilim ng Espirito Santo at kaya ay hindi anak ni Jose na mula sa angkan ni David. Ayon sa Roma 1:3, isinaad ni [[Apostol Pablo]] na si Hesus ay mula sa binhi(Griyego:[[sperm]]a) ni David ayon sa laman. May mga pagkakasalungat sa parehong ebanghelyo. Ang parehong Mateo at Lucas ay nagbibigay ng magkaibang [[henealohiya]] ni Jose. Ito ay tinangkang ipaliwang ng ilang Kristiyano na ang isang linya ay kay Marya at hindi kay Jose bagaman ang parehong ebanghelyo ay nagsasaad na ito ay parehong linya ni Jose. Ayon sa mga apolohistang Kristiyano, ang heneolhiya sa Lucas ay kay Maria bagaman sinasabi sa Lucas 2:4 na si Jose ang mula kay David kaya hindi maaaring ang heneralohiya sa Lucas ay kay Maria. Ayon sa mga Hudyo, ang mga lalake lamang ang makapagmamana ng trono ni David.<ref name=jewsforjudaism>{{Cite web |url=http://www.jewsforjudaism.org/index.php?option=com_content&task=view&id=59&Itemid=360 |title=Archive copy |access-date=2012-12-06 |archive-date=2011-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110613191637/http://www.jewsforjudaism.org/index.php?option=com_content&task=view&id=59&Itemid=360 |url-status=dead }}</ref> Sa Lucas, si Jose ay nagmula sa linya ni Nathan at hindi ni Solomon na salungat sa paniniwalang Hudyo na ang [[mesiyas]] ay magmumula kay Solomon ngunit hindi kay [[Jehoiakim]] dahil sa pagsumpa ng Diyos na wala sa binhi nito ang magmaman sa luklukhan ni David. Sa Mateo, si Jose ay nagmula kay Solomon ngunit sa pamamagitan ng anak nitong si [[Jeconias]] na diskwalipikado sa trono.<ref name=jewsforjudaism/> Ang Mateo ay nagsasaad na ang ''lahat'' ng henerasyon mula kay Abraham hanggang kay Hesus ay 42<ref>http://bible.cc/matthew/1-17.htm</ref> samantalang sa Lukas ay may 7 henerasyon mula kay Abraham hanggang Hesus. Ang 14 na henerasyon sa Mateo mula kay [[David]] ay sinasalungat ng kronolohiya sa [[1 Kronika]] na nagsasaad ng 18 henerasyon mula kay David. Isinaad sa Mateo na may 14 henerasyon x 3 o 42 ngunit ang itinala sa Mateo ay 41 pangalan lamang. May iba pang mga pagkakamali sa Mateo gaya ng pagtanggal ng [[Ahazias ng Juda]], [[Jehoash ng Juda]], [[Amazias]], [[Jehoiakim]], maling pagtukoy ng ''mga kapatid'' ni [[Jeconias]](ayon sa Kronika ay may isa lamang kapatid), maling pagtukoy kay Abiud bilang anak ni Zerubabbel, maling pagtukoy kay [[Josias]] na ama ni [[Jeconias]](sa Lumang Tipan, si [[Jehoiakim]] ang ama ni [[Jeconias]]). Sa Lucas, si Shelah ang anak ni Cainan(na pangalang makikita lamang sa [[Septuagint]] at hindi sa Hebreo) na anak naman ni Arphaxad kaya si Shelah ang apo ni Arphaxad ngunit ayon sa Lumang Tipan ay si Arphaxad ang ama ni Shelah. Si Rhesa(na hindi matatagpuan sa anumang bersiyon ng Lumang Tipan) ay isinaad na ama ni Joanan na anak ni Zerubabbel na gumagawa kay Joanan na apo ni Zerubabbel ngunit sa Lumang Tipan, si Joanan(Hananias) ay anak ni Zerubabbel. Sa Mateo, si Hesus ay dinalaw ng mga [[Mago ng Bibliya]]. Sa Lucas, si Hesus ay binisita mga pastol. Ang [[Ebanghelyo ni Mateo]] ay nagsasaad na si Hesus ay ipinanganak bago mamatay si [[Herodes]](na namatay noong Marso 4, BCE).<ref>White, L. Michael. ''From Jesus to Christianity''. HarperCollins, 2004, pp. 12–13.</ref> Gayunpaman, ito ay sinasalungat sa [[Ebanghelyo ni Lucas]] na nagsasaad na si Hesus ay ipinanganak sa panahon ng [[Censo ni Quirinius]](Lucas 2:1-7) na ayon sa Hudyong historyan na si [[Josephus]] ay naging gobernador ng Syria noong 6-7 CE. Ang talatang ito sa Lucas ay matagal nang itinuturing ng mga iskolar ng [[Bibliya]] na problematiko dahil inilalagay nito ang kapanganakan ni Hesus sa panahon ng censo noong 6/7 CE samantalang ayon sa Mateo ay ipinanganak si Hesus pagkatapos ng paghahari ni Herodes na namatay noong 4 BCE o mga siyam na taon bago ang censo ni Quirinius.<ref>e.g. R. E. Brown, ''The Birth of the Messiah'' (New York: Doubleday), p. 547.</ref> Sa karagdagan, walang mga sangguniang historikal na nagbabanggit ng kinontrol ng Romanong pandaigdigang censo na sumasakop sa buong populasyon. Ang censo ni Augustus ay sumasakop lamang sa mga mamamayang Romano<ref>Emil Schürer (revised by Geza Vermes, Fergus Millar and Matthew Black), The History of the Jewish People in the Age of Jesus Christ, Continuum International, 1973, Volume I page 401.</ref> at hindi pagsasanay sa mga censong Romano na atasan ang mga tao na bumalik sa bayan ng kanilang mga ninuno.<ref>James Douglas Grant Dunn, ''Jesus Remembered'', p. 344; E. P. Sanders, ''The Historical Figure of Jesus'', Penguin, 1993, p86</ref> Dahil sa kamaliang ito sa Lucas, ang mga iskolar ay nagbigay konklusyon na ang may akda ng Lucas ay mas umuukol sa paglikha ng simbolikong salaysay kesa sa isang historikal na salaysay,<ref>Marcus J. Borg, ''Meeting Jesus Again for the First Time: The Historical Jesus and the Heart of Contemporary Faith'', (HarperCollins, 1993), page 24.</ref> at walang kamalayan o walang pakielam sa kahirapang kronolohikal na ito. Ang Lucas ay nag-uugnay rin ng kapanganakan ni Hesus kay [[Juan Bautista]] na pinaniniwalaang nabuhay mga sampung taon bago ang paghahari ni Herodes.<ref>Luke 1:5–36</ref> Ang parehong may-akda ng Lucas ay nag-ugnay ng censo ni Augustus kay [[Theudas]] sa [[Mga Gawa ng mga Apostol]] na naganap noong 46 CE ayon kay Josephus. Ang kamatayan ni Hesus ay karaniwang inilalagay noong 30-36 CE sa pamumuno ni [[Poncio Pilato]] na gobernador ng Judea mula 26 hanggang 36 CE.<ref>White 2004, pp. 4, 104.</ref><ref>http://www.infidels.org/library/modern/richard_carrier/quirinius.html</ref> Ayon sa Lucas, nang si Marya ay manganganak, siya at si Jose ay naglakbay mula sa Nazareth tungo tahanan ng kanilang ninuno sa [[Bethlehem]](Belen) upang magpatala sa [[censo ni Quirinius]](Lucas 2:2). Ipinanganak ni [[Maria]] si Hesus at dahil wala ng lugar para sa kanila sa bahay-tuluyan, ay iniligay ang sanggol sa sabsaban. Ayon sa Lucas 2:22–40, kinuha ni Marya at Jose ang sanggol na si Hesus sa templo sa Herusalem(ang layo ng Bethlehem(Belen) sa Herusalem ay mga 6 na milya) 40 araw pagkatapos ng kanyang kapanganakan upang kumpletuhin ang puripikasyong ritwal pagkatapos ng panganganak at isagawa ang pagtubos ng panganay bilang pagsunod sa Kautusan ni Moises(Lev. 12, Exo. 13:12-15 at iba pa. Hayagang sinabi sa Lucas na kinuha nina Marya at Jose ang opsiyon na ibinibigay sa mga mahihirap(na hindi makakabili ng tupa) sa Lev 12:8 na naghahandog ng isang pares ng mga kalapati. Ang Lev. 12:1-4 ay nagsasaad na ang pangyayaring ito ay dapat gawin sa 40 araw pagkatapos ng kapanganakan ng isang anak na lalake. Pagkatapos na isagawa ang lahat ayon sa [[Batas ni Moises]], sila ay bumalik sa Galilea sa kanilang bayan na Nazareth(Lucas 2:39). Salungat dito, ang Mateo 2:16 ay nagmumungkahi na ang pamilya ni Hesus ay nanatili sa Bethelehem nang mga 2 taon bago sila tumungo sa Ehipto. Ang pamilya ni Hesus ayon sa Mateo ay lumisan sa Ehipto at nanatili doon hanggang sa kamatayan ni Herodes(Mat. 2:15, 22-23). Ayon Mat. 2:22, Ang pamilya ni Hesus ay nagbalik sa [[Hudea]](kung nasaan ang Bethlehem ayon sa Mat. 2:5)<ref>http://bible.cc/matthew/2-5.htm</ref> mula sa Ehipto pagkatapos mamatay ni Herodes. Nang marinig ni Jose na si Archelaus ay naghahari sa Hudea ay natakot siyang pumunta roon at sa dahil sa isang babala sa panaginip ay umurong sa Galilea na nagmumungkahing ang Galilea ay hindi ang kanyang orihinal na destinasyon.<ref name=niv>http://www.biblegateway.com/passage/?search=Matthew+2%3A22-23&version=NIV</ref> Sa karagdagan, ang Mat. 2:23 ay nagbibigay impresyon na ang Nazareth ang bagong tahanan ng pamilya ni Hesus at hindi ang lugar kung saan sila nagmula ayon sa Lucas. Ito ay salungat sa Lucas 2:4, 39 na nagsasaad na ang pamilya ni Hesus ay nagmula sa Nazareth. Walang binabanggit sa Mateo ng anumang paglalakabay tungo sa Bethlehem kung saan isinaad sa Mateo na ipinanganak si Hesus. Sa Lucas 2:4,39, sina Jose at Marya ay nakatira sa Nazareth bago pa ipinanganak si Hesus samantalang sa Mateo, si Jose at kanyang pamilya ay tumira lang sa Nazareth pagkatapos ipanganak si Hesus. Ang mga paghuhukay na arkeolohikal ay nagpapakita rin na ng ''Hudea''(Judea) ay hindi umiiral bilang isang gumaganang bayan sa pagitan ng 7 BCE at 4 BCE na panahong iminumungkahi na ipinanganak si Hesus. Si Herodes ay namatay noong 4 BCE at ayon sa Bibliya ay ipinanganak si Hesus bago mamatay si Herodes. Ang arkeolohikal na mga ebidensiya ay nagpapakita ng mga materyal sa pagitan ng 1200 BCE hanggang 550 BCE gayundin sa panahon mula sa ika-6 siglo CE ngunit wala mula sa unang siglo BCE o unang siglo CE. Ayon sa arkeologong si Aviram Oshri, "nakakagulat na walang ebidensiyang arkeolohikal na nag-uugnay sa Bethlehem sa Hudea sa panahon na ipinanganak si Hesus.<ref>https://web.archive.org/web/20080415225523/http://ngm.nationalgeographic.com/geopedia/Bethlehem</ref> ===Kabataan=== {{pangunahin|Kabataan ni Hesus}} May sanggunian sa pagtira nina Jose at Marya kasama ni Hesus sa Nazareth, Galilea(Mateo 2:23; Lucas 2:39-40). Pagsapit ng pista ng [[Paskuwa]] noong labindalawang taong gulang na si Hesus, naglakbay ang pamilya ni Hesus sa Herusalem. Sa pagkakataong ito, nakilahok si Hesus {{ndash}} sa kabila ng kanyang edad {{ndash}} sa isang maalam na pakikipagdebate o "pakikipagtalo" sa harap ng mga dalubhasa o iskolar na mga Hudyo.<ref name=Gardner>Gardner</ref> Pagkatapos ng episodyong ito, may isang blankong espasyo sa Bagong Tipan na sumasaklaw sa 18 taon ng buhay ni Hesus(mula 12 hanggang 30 anos). Ang ibang mga henerikong alusyon ay si Hesus ay sumulong sa karunungan, at sa pabor sa diyos at tao(Luke 2:52). Ang isang karaniwang pagpapalagay ng mga Kristiyano ay si Hesus ay simpleng namuhay sa Nazareth bilang karpintero ayon sa Marcos 6:3 "Hindi ba ito ang karpintero, ang anak ni Marya at kapatid nina Santiago, Jose, Judas at Simon? Hindi ba kasama natin ang kaniyang kapatid na babae? Kaya nga, dahil sa kaniya natisod sila." Wala ng iba pang ibinigay sa Bagong Tipan sa panahong ito ni Hesus na tinawag ng ilan na ''mga nawawalang taon ni Hesus'' ngunit may iba't ibang mga teoriya at mga alamat na iminungkahi sa panahong ito. Ang [[Ebanghelyo sa Pagkasanggol ni Hesus ni Tomas]] ay naglalarawan ng buhay ng batang si Hesus na may maguni-guni at minsang masamang mga [[supernatural]] na pangyayari na maikukumpara sa isang kalikasang mapaglaro ng batang-diyos sa maraming [[Mitolohiyang Griyego]]. Ang isa sa mga episodyo ay sumasangkot kay Hesus na gumagawa ng isang putik na mga ibon na kanyang binigyan ng buhay na isang gawang itinuro kay Hesus sa Qur'an 5:110; bagaman sa [[Quran]], ito ay hindi itinuto kay Hesus bilang isang bata o isang matanda. Sa isang episodyo, ang isang bata ay nagkalat ng tubig na tinipon ni Hesus. Ito ay sinumpa naman ni Hesus na nagsanhi sa katawan ng batang ito na matuyot sa isang bangkay. Ang isa pang bata ay namatay nang ito ay sumpain ni Hesus nang ito ay maliwanag na aksidenteng nakabunggo kay Hesus, bumato kay Hesus o sumuntok kay Hesus(depende sa salin nito). Ang ilang mga manunulat ay nag-angkin na nakahanap ng patunay ng pag-iral ng mga manuskrito ni Hesus sa India at Tibet na sumusuporta sa paniniwalang si Hesus ay nasa India sa panahong ito ng kanyang buhay. Sina Gruber at Kersten (1995) ay nag-aangkin na si Hesus ay naimpluwensiyahan ng mga katuruan at kasanayan na [[Therapeutae]] na mga guro ng eskwelang Budistang [[Theravada]] na sa panahong ito ay namumuhay sa Judea.<ref>{{cite book |author=Gruber, Elmar and Kersten, Holger. |title=The Original Jesus |publisher=Element Books |location=Shaftesbury |year=1995}}</ref> Kanilang isinaad na si Hesus ay namuhay ng buhay ng isang Budista at nagturo ng mga Budistang katuruan sa kanyang mga tagasunod. Ang kanilang akda ay sumunod sa iskolar ng Bagong Tipan sa Oxford na si Hillman Streeter na nagpatunay noong mga 1930 na ang katuruang [[moralidad|moral]] ni [[Gautama Buddha|Buddha]] ay may apat na kahanga hangang pagkakatulad sa [[Sermon sa Bundok]] ni Hesus.<ref>{{cite journal |title=Did Buddhism influence early Christianity? |first=N. S. |last=Chandramouli |publisher=The Times of India |date=May 1, 1997}}</ref> Ang ilang mga iskolar ay naniniwala na si Hesus ay naimpluwensiyahan ng relihiyong [[Budismo]] at ang [[Ebanghelyo ni Tomas]] at [[Aklatang Nag Hammadi]] ay nagrereplekta sa posibleng impluwensiyang ito.<ref>The Gnostic Gospels and Beyond Belief: the Secret Gospel of Thomas by Elaine Pagels</ref><ref>''The Original Jesus'' by Gruber and Kersten</ref> Ang ideya na si Hesus ay namuhay sa India ay nauugnay sa aklat ni [[Louis Jacolliot]] na ''La Bible dans l'Inde, Vie de Iezeus Christna'' (1869).<ref>L. Jacolliot (1869) ''[http://books.google.com/books?id=PbsOAAAAQAAJ&dq=%22La+Bible+dans+l'Inde%22&source=gbs_navlinks_s La Bible dans l'Inde]'', Librairie Internationale, Paris (digitized by Google Books)</ref> (''The Bible in India, or the Life of Jezeus Christna''),<ref name=jacolliot>Louis Jacolliot (1870) ''[http://books.google.com/books?id=vqguAAAAYAAJ&dq=%22Louis+Jacolliot%22&source=gbs_navlinks_s The Bible in India]'', Carleton, New York (digitized by Google Books)</ref> Ikinumpara ni Jacolliot ang mga salaysay ng buhay ni [[Krishna|Bhagavan Krishna]] kay Hesus sa mga ebanghelyo at nagbigay konklusyon na hindi maaaring koinsidensiya na ang dalawang mga kwento ay may napakaraming mga pagkakatulad sa maraming mga mas pinong detalye. Siya ay nagbigay rin ng konklusyon na ang mga salaysay sa ebangelyo ay isang [[mito]] na batay sa mitolohiya ng Sinaunang India.<ref>As an example of a different interpretation, note that a number of well-known philosophers and writers, whose lifework has revolved around East-West comparative religion, ([[Ramakrishna]], [[Vivekananda]], [[Sivananda]] among others), have written that the similarities in some of the events in the lives of two of the most important figures in Eastern and Western religion (Christ and Krishna), are proof of the divine harmony linking the great faiths of East and West.</ref> Kanyang binaybay ang "Krishna" bilang "Christna" at nag-angkin na ang mga alagad ni Krishna ay nagbigay sa kanya ng pangalang "Jezeus" na nangangahulugang "dalisay na esensiya" sa [[Sanskrit]]. Si Holger Kersten ay nagmungkahi na ang [[Hindu]] Bhavishya Maha Purana sa Pratisargaarvan (19.17-32) ay naglalarawan ng pagdating ni Hesus: "Isang araw, si Shalivahana na pinuno ng mga Shakas ay dumating sa isang mayelong bundok. Doon sa Lupain ng Hun(Ladakh), nakita ng makapangyarihang hari ang isang lalake na nakaupo sa isang bundok. Ang kanyang balat ay tulad ng isang kobre at may suot na puting mga damit. Tinanong ng hari ang banal na lalake kung sino siya: Ito ay sumagot na Ako si Isaputra(anak ng Diyos) na ipinanganak ng birhen, ministro ng mga hindi mananampalataya na walang tigil sa paghahanap ng katotohanan. O hari, makinig ka sa relhiyon na dinala ko sa mga hindi mananampalataya...sa pamamagitan ng hustisya, katotohanan, pagninilay-nilay at pagkakaisa ng espirito, mahahanap ng tao ang kanyang daan kay Isa(Diyos sa Sanskrit) na nananahan sa sentro ng liwanag na nananatiling hindi nagbabago tulad ng araw na tumutunaw sa lahat ng mga lumilipas na bagay magpakailanman. Ang masayang larawan ni Isa na tagabigay ng kaligayahan ay inihayag sa puso; at ako ay tinawag na Isa-Masih(Hesus na Mesiyas)". Ayon sa mga [[Ahmadi]], ang mga karagdagang kasabihan ni [[Muhammad]] ay nabanggit na si Hesus ay namatay sa [[Kashmir]] sa edad na 120 taon. Ang mga aklat na Christ in Kashmir ni Aziz Kashmiri at Jesus Lived in India ni Holger Kersten ay nagtatala ng mga dokumento at artikulo bilang suporta sa pananaw na ito. ===Pagpapakilala at pagbabautismo ni Juan Bautista kay Hesus=== Ang pagbabautismo ni [[Juan Bautista]] kay Hesus ang opisyal na pinakasimula ng pangangaral ni Hesus sa madla. Naganap ito noong tatlumpung taong gulang na siya. Pagkaraang mabautismuhan si Hesus, lumitaw ang [[kalapati]] ng [[Espiritu Santo]], at narinig ang tinig ng Diyos na nagpapahayag na anak niya si Hesus.<ref name=Gardner/> ====Si Juan Bautista si Elias ayon kay Hesus ngunit ayon kay Juan Bautista ay hindi siya si Elias==== Ayon sa Mateo 17:10-13,"''At tinanong siya ng kaniyang mga alagad, na nangagsasabi, Bakit nga sinasabi ng mga iskriba na kinakailangang pumarito muna si [[Elias]]? At sumagot siya, at sinabi, Katotohanang si Elias ay paririto, at isasauli ang lahat ng mga bagay: Datapuwa't sinasabi ko sa inyo, na naparito na si Elias, at hindi nila siya nakilala, kundi ginawa nila sa kaniya ang anomang kanilang inibig. Gayon din naman ang Anak ng tao ay magbabata sa kanila. Nang magkagayo'y napagunawa ng mga alagad na si Juan Bautista ang sa kanila'y sinasabi niya." Ayon naman kay Juan Bautista sa [[Ebanghelyo ni Juan]] 1:21,"''At sa kaniya'y kanilang itinanong, Kung gayo'y ano nga? Ikaw baga'y si [[Elias]]? At sinabi niya, Hindi ako. Ikaw baga ang propeta? At siya'y sumagot, Hindi.''" ====Pagbabautismo kay Hesus pagkatapos ipakulong ni Herodes si Juan==== Ayon sa Mateo 3:1-16 at Juan 1:19-36, binautismuhan ni Juan si Hesus sa simula pa ng pangangaral ni Juan Bautista ngunit ayon sa Lucas 3:18-21,si Hesus ay binautismuhan pagkatapos na ipakulong ni Herodes si Juan Bautista. ====Paghahayag ni Juan Bautista na si Hesus ang Kordero ng Diyos ngunit hindi alam ni Juan kung sino si Hesus==== Ayon sa Juan 1:29-36: :Nang kinabukasan ay nakita ni Juan si Hesus na lumalapit sa kaniya, at sinabi, Narito, ang Kordero ng Diyos, na nagaalis ng kasalanan ng sanglibutan! Ito yaong aking sinasabi, Sa hulihan ko'y dumarating ang isang lalake na magiging una sa akin: sapagka't siya'y una sa akin. At siya'y hindi ko nakilala; datapuwa't upang siya'y mahayag sa Israel, dahil dito'y naparito ako na bumabautismo sa tubig. At nagpatotoo si Juan, na nagsasabi, Nakita ko ang Espiritu na bumababang tulad sa isang kalapati na buhat sa langit; at dumapo sa kaniya.At siya'y hindi ko nakilala; datapuwa't ang nagsugo sa akin upang bumautismo sa tubig, ay siyang nagsabi sa akin, Ang makita mong babaan ng Espiritu, at manahan sa kaniya, ay siya nga ang bumabautismo sa Espiritu Santo.At aking nakita, at pinatotohanan kong ito ang Anak ng Diyos.Nang kinabukasan ay muling nakatayo si Juan, at ang dalawa sa kaniyang mga alagad;At kaniyang tiningnan si Jesus samantalang siya'y naglalakad, at sinabi, Narito, ang Kordero ng Diyos! Ayon naman sa Lucas 7:18-20: :At ibinalita kay Juan ng kaniyang mga alagad ang lahat ng mga bagay na ito.At sa pagpapalapit ni Juan Bautista sa kaniya ng dalawa sa kaniyang mga alagad, ay sinugo sila kay Hesus na nagpapasabi, Ikaw baga yaong paririto, o hihintayin namin ang iba? At pagdating sa kaniya ng mga tao, ay kanilang sinabi, Pinaparito kami sa iyo ni Juan Bautista, na ipinasasabi, Ikaw baga yaong paririto, o hihintayin namin ang iba? === Panahon ng pangangaral sa madla === Kabilang sa mga pangunahing kaganapan sa pangangaral sa madla o pagmiministro sa publiko ni Hesus ang pagbibinyag sa kanya ni Juan Bautista, pagtawag niya kay [[Mateo ang Ebanghelista|Mateo]], ang kanyang paggawa ng mga himala, pagbibigay niya kay [[Pedro]] ng mga susi ng langit, ang kanyang pagbabagong anyo, at ang paglilinis ng templo.<ref name=Gardner/> ====Ayaw ipaalam ni Hesus na siya ang Mesiyas==== Sa maraming instansiya, ayaw ipaalam ni Hesus na siya ang [[Mesiyas]] gaya ng pagbabawal niya sa mga demonyo (Marcos 1:34,3:11-12,Lucas 4:41), pagbabawal sa kanyang mga alagad na ipaalam nilang siya ang mesiyas (Mateo 16:20, Marcos 8:30, Luas 9:21) at sa pagbabawal sa mga pinagaling niya sa pagpapagaling niya sa iba(Mateo 8:3-4,12:15-16, Marcos 1:44, 5:43, 7:36, Lucas 5:14, 8:56). Ayon sa Marcos 8:29-30,"''At tinanong niya sila, Datapuwa't ano ang sabi ninyo kung sino ako? Sumagot si Pedro at nagsabi sa kaniya, Ikaw ang Cristo. At ipinagbilin niya sa kanila na huwag sabihin kanino man ang tungkol sa kaniya.''" ====Mga alagad lamang ang makakaunawa ng mga talinghaga ngunit hindi naunawaan ng mga alagad ang mga sinabi niya==== Si Hesus ay naghayag ng mga parabula (talinghaga) na ang kahulugan ay nakatago sa mga nakarinig maliban sa kanyang [[Labindalawang Alagad]]. Ayon sa Marcos 4:11-13:"''1At sinabi niya sa kanila, Sa inyo ay ipinagkaloob ang makaalam ng hiwaga ng kaharian ng Dios: datapuwa't sa kanilang nangasa labas, ang lahat ng mga bagay ay ginagawa sa pamamagitan ng mga talinghaga:Upang kung magsitingin sila'y mangakakita, at huwag mamalas; at kung mangakinig sila'y mangakarinig, at huwag mangakaunawa; baka sakaling sila'y mangagbalikloob, at patawarin sila.''" Ayon sa Mateo 13:13-15,"''3 Kaya't sila'y pinagsasalitaan ko sa mga talinghaga; sapagka't nagsisitingin ay hindi sila nangakakakita, at nangakikinig ay hindi sila nangakakarinig, ni hindi sila nangakakaunawa. At natutupad sa kanila ang hula ni Isaias, na sinasabi, Sa pakikinig ay inyong maririnig, at sa anomang paraa'y hindi ninyo mapaguunawa;At sa pagtingin ay inyong makikita, at sa anomang paraa'y hindi ninyo mamamalas:Sapagka't kumapal ang puso ng bayang ito.At mahirap na mangakarinig ang kanilang mga tainga,At kanilang ipinikit ang kanilang mga mata;Baka sila'y mangakakita ng kanilang mga mata,At mangakarinig ng kanilang mga tainga,At mangakaunawa ng kanilang puso,At muling mangagbalik loob,At sila'y aking pagalingin.''". Ayon sa Lucas 8:10,"'' At sinabi niya, Sa inyo'y ipinagkaloob ang mangakaalam ng mga hiwaga ng kaharian ng Dios: datapuwa't sa mga iba'y sa mga talinghaga; upang kung magsitingin ay huwag silang mangakakita, at mangakarinig ay huwag silang mangakaunawa.''" Ayon sa Mateo 13:10-11,"'' At nagsilapit ang mga alagad, at sinabi nila sa kaniya, Bakit mo sila pinagsasalitaan sa mga talinghaga?At sumagot siya at sinabi sa kanila, Sa inyo'y ipinagkaloob ang mangakaalam ng mga hiwaga ng kaharian ng langit, datapuwa't hindi ipinagkaloob sa kanila.''" Gayunpaman, kahit ang kanyang mga alagad ay hindi naunawaan ang mga sinabi ni Hesus sa kanila. Ayon sa Marcos 9:32,"''Nguni't hindi nila naunawa ang sabing ito, at nangatakot silang magsipagtanong sa kaniya.''" Ayon sa Lucas 9:45,"'' Datapuwa't hindi nila napaguunawa ang sabing ito, at sa kanila'y nalilingid, upang ito'y huwag mapagunawa; at nangatatakot silang magsipagtanong sa kaniya ng tungkol sa sabing ito.''" Ayon sa Lucas 18:34,"'' At wala silang napagunawa sa mga bagay na ito; at ang sabing ito ay nalingid sa kanila, at hindi nila napagtalastas ang sinabi.''" ====Sinabi ni Hesus na walang siyang sinalita sa lihim==== Ayon naman sa Juan 18:20-21:"'' Sinagot siya ni Hesus, Ako'y hayag na nagsalita sa sanglibutan; ako'y laging nagtuturo sa mga sinagoga, at sa templo, na siyang pinagkakatipunan ng lahat ng mga Hudyo; at wala akong sinalita sa lihim. Bakit ako'y iyong tinatanong? tanungin mo silang nangakarinig sa akin, kung anong sinalita ko sa kanila: narito, ang mga ito ang nangakakaalam ng mga bagay na sinabi ko.''" === Pagtawag sa 12 alagad=== Tinawag ni Hesus ang maniningil ng buwis na si Mateo. Sumunod si Mateo kay Hesus at napabilang sa kanyang [[labindalawang mga alagad]]. Ito ay sina [[Simon Pedro]], [[San Andres|Andres]], [[Santiago, anak ni Zebedeo]], [[San Juan|Juan]], [[Felipe ng Bethsaida]], [[San Bartolome|Bartolome]], [[San Mateo|Mateo]], [[Santo Tomas|Tomas]] (kilala rin bilang [[Didymus]]), [[Santiago ang Nakababata]], [[Hudas Tadeo]], [[Simon na Zelote]], at [[Hudas Iskariote]]. ===Pagsisinungaling ni Hesus sa kanyang mga kapatid=== Ayon sa Juan 8:7-10: :Pumunta kayo sa pista: ako'y hindi pupunta sa pistang ito; sapagka't hindi pa nagaganap ang aking panahon.At nang masabi sa kanila ang mga bagay na ito, ay nanahan pa siya sa Galilea. Pagkatapos pumunta ng kaniyang mga kapatid sa pista, Si Hesus ay pumunta, hindi sa hayag, kundi nang lihim. === Mga pagmimilagro ni Hesus === {{seealso|Milagro}} Ang mga [[milagro]] ni Hesus ang kanyang mga gawang [[supernatural]] na itinala sa mga ebanghelyo sa kurso ng kanyang pangangaral. Ayon sa may akda ng [[Ebanghelyo ni Juan]], ang tanging ilan sa mga milagrong ito ang kanyang isinulat sa ebanghelyong ito. Ang mga milagro ni Hesus ay inuri ng ilang mga iskolar sa apat na mga pangkat: mga pagpapagaling sa karamdaman gaya ng [[ketong]], pagpapalayas ng mga [[demonyo]] o masamang espirito, [[pagbuhay sa patay]], at pagkontrol sa kalikasan. Ayon sa {{Bibleverse||Marcos|8:11-12}}, {{Bibleverse||Mateo|16:1-4}}, {{Bibleverse||Mateo|12:38-40}} at {{Bibleverse||Lucas|11:29-30}}, si Hesus ay tumanggi na magbigay ng anumang "''mga tanda''" ng milagro upang patunayan ang kanyang autoridad. Gayunpaman, ayon sa {{Bibleverse||Juan|2:11}}, ang mga milagro ni Hesus ang "''mga tanda''" na naghahayag ng kanyang kaluwalhatian.Ang talata ng [[Ebanghelyo ni Lucas]] 7:22 (na isinulat ca. 90 CE) na nagsasabing "''At sumagot siya at sa kanila'y sinabi, Magsiparoon kayo, at sabihin ninyo kay [[Juan Bautista]] ang mga bagay na inyong nangakita at nangarinig; ang mga bulag ay nangakakakita, ang mga pilay ay nagsisilakad, ang mga ketongin ay nangalilinis, at ang mga bingi ay nangakaririnig, ang mga patay ay ibinabangon, sa mga dukha ay ipinangangaral ang mabubuting balita''" ay matatagpuan rin sa mas naunang isniulat na [[4Q521]] ng [[Dead Sea Scrolls]](Isinulat mula 150 BCE hanggang bago ang 70 CE) ng [[Mga Essene]] na halos katulad ng Lucas 7:22: "''...Ang langit at lupa ay makikinig sa [[Mesiyas]] at walang maliliko sa landas sa Mga kautusan ng mga banal...Kayong umaasa sa inyong puso, hindi ba masusumpungan ito sa Panginooon? Sapagka't isasaalang alang ng Panginoong ang mga hasidim at tatawagin ang mga matuwid sa kanilang pangalan. Kanyang luluwalhatiin ang mga matuwid sa trono ng walang hangganang Kaharian. Siya na nagpapalaya sa mga bihag, siya na nagbabalik ng paningin sa mga bulag, tumutuwid sa mga pilay..Gagawin ng Panginoon ang lahat ng mga maluwalhating bagay na ito... Sapagka't pagagalingin niya ang mga may karamdaman, bubuhayin ang mga patay at dadalhin ang mabubuting balita sa mga dukha.<ref>4Q521, Dead Sea Scrolls</ref> Isa sa mga halimbawa ng kanyang pagpapagaling ang nasa {{Bibleverse||Mateo|8:5-13}}, nang pumasok si Hesus sa Capernaum ay nilapitan siya ng isang centurion(kapitan) na namanhik sa kanya upang pagalingin ang kanyang alipin. Gayunpaman, ito ay sinasalungat sa {{Bibleverse||Lucas|7:1-10}} na sa halip na ang mismong centurion(kapitan) ang lumapit kay Hesus ay isinugo nito ang mga matanda ng Hudyo upang hilingin kay Hesus na pumunta at pagalingin ang kanyang alipin. Ayon sa parehong {{Bibleverse||Marcos|5:22-23}}, nang si Jairus na pinuno ng sinagoga ay namanhik kay Hesus ay nagsabing: "'' Nag-aagaw-buhay ang anak kong dalagita''". Ito ay inaayunan sa {{Bibleverse||Lucas|8:41-42}} na si Jairus na pinuno ng sinagoga ay lumapit at nagpatirapa kay Hesus na nagsasabing, "''Nag-aagaw-buhay ang anak kong dalagita''". Gayunpaman, ito ay sinasalungat sa {{Bibleverse||Mateo|9:18}} na nagsasaad na nang lumapit ang pinuno kay Hesus ay patay na ang kanyang anak. Ayon sa {{Bibleverse||Marcos|10:46-52}} at {{Bibleverse||Mateo|20:29-30}}, ang pagpapagaling ni Hesus sa isang bulag ay nangyari nang sila ay papaalis na sa Jericho. Salungat dito, sa {{Bibleverse||Lucas|18:35}}, ang pagpapagaling ni Hesus sa isang bulag ay nangyari nang siya ay papalapit sa Jericho. Ayon sa {{Bibleverse||Mateo|14:28-32}}, "''Sumagot sa kaniya si Pedro: Panginoon, kung ikaw nga, hayaan mong makapariyan ako sa iyo sa ibabaw ng tubig. Sinabi niya: Halika. Pagkababa ni Pedro mula sa bangka, lumakad siya sa ibabaw ng tubig papunta kay Jesus. Ngunit nang makita niya ang malakas na hangin, natakot siya at nagsimulang lumubog. Sumigaw siya na sinasabi: Panginoon, sagipin mo ako. Kaagad na iniunat ni Jesus ang kaniyang kamay at hinawakan siya. Sinabi niya sa kaniya: O, ikaw na maliit ang pananampalataya, bakit ka nag-aalinlangan? Nang makasakay na sila sa bangka, tumigil ang hangin."'' Ang salaysay na ito ay matatagpuan rin sa [[Budismo]] na mas nauna sa Krisityanismo: "''[Ang isang alagad na nagnais] na bumisita kay [[Buddha]] sa isang gabi...ay natagpuan ang bangka na nawawala mula sa gilid ng ilog Acirvati. Sa isang pananampalatayang pagtitiwala kay Buddha, siya ay humakbang sa tubig at lumakad na tila sa tuyong lupain hanggang sa gitna ng daloy. At pagkatapos ay lumabas siya sa kanyang nakuntentong pagninilay nilay kay Buddha na kanyang nawala ang kanyang sarili at nakita ang mga ilog at natakot at ang kanyang mga paa ay nagsimulang lumubog. Ngunit kanyang pinilit ang kanyang sarili na mabalot muli sa kanyang pagninilay nila at sa pamamagitan ng kapangyarihan nito ay umabot sa malayong gilid ng ilog ng ligtas at naabot ang kanyang Panginoon''".<ref>Rudolf Bultmann, The Gospel of John, Westminster, Philadelphia 1971: p240 quoted in Helms, Gospel Fictions, 81</ref> Ang ilang mga pagmimilagro ni Hesus ay isinalaysay rin sa [[Ebanghelyo sa Pagkasanggol ni Hesus ni Tomas]]. [[File:Thedecapolis.png|thumb|180px|left|Mapa ng lokasyon ng [[Gadara]] at [[Jerash|Gerasa]] mula sa dagat ng Galilea.]] Ang isa pang milagro ni Hesus ang pagpalayas ng demonyo na ang pangalan ay [[Lehiyon (demonyo)]] mula sa isang lalake (Marcos 5:1-20) o dalawang lalake (Mateo 8:28-34), nang si Hesus ay tumungo sa kabilang panig ng dagat Galilea sa rehiyon ng [[Gerasenes]](NRSV) o [[Gadarenes]] (KJV). Ang mga demonyo ay nilipat ni Hesus sa 2,000 [[baboy]] na tumalon at nalunod sa dagat. Sa Mateo, ito ay binago sa [[Gadarenes]]. Sa mga pinakamatandang manuskritong Griyego ay mababasa ang [[Gerasenes]]. Ayon sa [[King James Version]] sa Mateo 8:28, ito ay nangyari sa [[Gergesenes]] na tumutugon sa modernong [[Kursi]] sa [[Dagat ng Galiea]]. Ang Gerasa ay 31 kilometro mula sa Dagat ng Galilea at ang Gadara ay 10 kilometri mula sa dagat ng Galilea o 2 oras sa paglalakad tungo sa Dagat ng Galilea. ===Transpigurasyon === Naganap ang pagbabagong anyo ni Hesus habang inaakyat niya ang isang bundok. Nasaksihan ito nina Pedro, Santiago, at Juan ang Ebanghelista. Sa transpigurasyon o banyuhay na ito ni Hesus, naging nakasisilaw na liwanag si Hesus, maging ang kanyang mukha. Mula sa isang ulap, nagsalita at ipinahayag ng Diyos na si Hesus ang kanyang anak.<ref name=Gardner/> === Paglilinis ng templo === Sa pagbabalik ni Hesus sa Herusalem, natuklasan niya ang mga nagkalat na mangangalakal at mga tagapagpalit ng mga pera sa templo. Ikinagalit ito ni Hesus kaya't pinagalitan at pinalayas niya ang mga taong ito mula sa banal na gusaling iyon. Ito ang isinagawang pagdadalisay ni Hesus ng templo sa Herusalem. Ito ang tanging salaysay na si Hesus ay gumamit ng pisikal na karahasan sa anuman sa mga ebanghelyo. Ang salaysay na ito ay nangyari malapit sa wakas ng mga ebanghelyong sinoptiko sa Marcos 11:15–19, 11:27–33, Mateo 21:12–17, 21:23–27 at Lucas 19:45–48, 20:1–8) at malapit sa simula ng Ebanghelyo ni Juan sa Juan 2:13–16. === Pagpasok ni Hesus sa Herusalem=== Ayon sa mga ebanghelyo, bago pumasok si Hesus sa Herusalem, siya ay nanatili sa Bethany at Bethpage. Ayon sa Juan 12:1, si Hesus ay nasa Bethany ng anim na araw bago ang [[Paskuwa]]. Habang naroon, kanyang ipinadala ang kanyang dalawang mga alagad sa isang bayan upang kunin ang isang asno na nakatali ngunit hindi kailanman nasakyan. Kapag sila ay tinanong, sila ay tinuruan na sabihing ang asno ay kailangan ng Panginoon ngunit ibabalik. Ang parehong {{Bibleverse||Lucas|19:29-35}} at {{Bibleverse||Juan|12:12-16}} ay nagsaad na sa pagpasok ni Hesus sa Herusalem, siya ay umupo sa isang batang asno. Ayon sa Juan, ito ay upang matupad ang hula sa Zacarias 9:9. Ayon sa Zacarias, "Magalak ka ng malaki, Anak na Babae ng Zion!, Humiyaw, Anak ng Babae ng Herusalem, Tingan mo, ang hari mo ay dumarating sa iyo, matuwid at matagumpay, mapagpakumbaba at nakasakay sa ''isang asno, sa isang bisiro'', ang bisiro ng isang asno". Ang dalawang huling mga linya ay tila nagpapahiwatig na ang hari ay nakasakay sa dalawang mga hayop na ''asno at ang bisiro'' nito. Gayunpaman, ito ay isa lamang halimbawa ng mga paralelismong pangtulang Hebreo na kinasasangkutan ng pag-uulit ng parehong idea sa magkaibang mga salita para sa layuning metriko at ritmiko. Salungat sa Lucas at Juan na nagsaad na si Hesus ay sumakay sa ''isang asno'', nabasa ni Mateo ang talata sa Zacarias na ang mesiyas ay sasakay sa ''dalawang mga asno'' at si Hesus ay kanyang isinaad na sumakay sa ''mga'' asnong ito. Sa Hebreo ng Zec. 9:9, ang asno ay tumutukoy sa isang lalake. Ito ay isanalin sa Mateo sa babaeng asno at ang anak ng babaeng asnong ito. Sa saling Griyego ng Zec. 9:9, ang salitang asno ay maaaring tumukoy sa parehong kasarian. Ang ilang mga salin at komentaryo ng bibliya ay nagmungkahi na ang sinakyan ni Hesus ang mga damit(o balabal) na ipinatong ng mga alagad sa asno at bisiro nito. Gayunpaman, kahit pa ipagpalagay na ang "sa kanila" ay tumutukoy sa mga damit, inilagay ng mga alagad ang mga damit ''sa kanila'' o sa parehong asno at bisiro. Ayon sa {{Bibleverse||Mateo|21:7}}, "kanilang dinala ang ''babaeng asno at ang bisiro nito'', kanilang inilagay ang kanilang mga balabal ''sa kanila''(asno at bisiro) at si Hesus ay umupo ''sa kanila''." ===Pagsumpa sa puno ng igos=== Ang pagsumpa ni Hesus sa punong [[igos]] ay isinama lamang sa mga ebanghelyong Marcos at Mateo ngunit wala sa Lucas o Juan. Sa Mateo, ang sinumpang igos ay ''agad'' na natuyo samantalang sa Marcos, ang puno ay hindi natuyo hanggang sa sumunod na araw. Ayon sa Mateo 21:18-20, sa kinaumagahan, nang siya ay pabalik na sa lungsod ay nagutom si Hesus. Pagkakita niya sa isang puno ng igos sa tabing-daan, nilapitan niya ito ngunit wala siyang nakita rito kundi mga dahon lamang kaya sinabi niya rito: "Kailanman ay hindi ka na mamumunga. ''Kaagad na natuyo ang puno ng igos''". Sa Marcos 11:12-14, pagkatapos ng pagpasok ni Hesus sa Herusalem at bago ang paglilinis ng templo, sinumpa ni Hesus ang igos sa pagiging walang bunga nito sapagka't hindi pa panahon ng mga igos. Sinabi ni Hesus sa puno na ''sinomang tao'y hindi kakain ng iyong bunga mula ngayon at magpakailan man''. Pagkatapos ng kanyang paglilinis sa templo sa kinaumagahan, ay nakita ng mga alagad na ang puno ng igos ay tuyo na mula sa mga ugat. Sa pagkaalaala ni Pedro ay sinabi sa kaniya, Rabbi, narito, ang sinumpa mong puno ng igos ay natuyo(Marcos 11:20-21). Ayon sa mga iskolar, ang pagkakaiba sa dalawang kwento ay sanhi ng pagbabago ng Mateo sa kwento ng Marcos na pinaghanguan nito.<ref>[http://books.google.com.au/books?id=QEKQ_iBhX7UC&pg=PR11&source=gbs_selected_pages&cad=3#v=onepage&q&f=false Davies, William David, & Allison, Dale C., "Matthew 19-28" ()] p.147</ref> ===Huling hapunan === {{pangunahin|Huling Hapunan}} Ang Huling Hapunan ang pinagsaluhan ni Hesus kasama ng kanyang mga apostol bago ang kanyang pagpapako sa krus. Ito ay inaalala ng mga Kristiyano at batayan ng kalaunang doktrina ng mga Kristiyano na [[sakramento]] o [[ordinansa]]ng(sa [[Protestantismo]]) tinatawag na [[Eukarista]] at kilala rin bilang "Banal na Komunyon" o "Ang Hapunan ng Panginoon". Ang [[Simbahang Katoliko Romano]], [[Silangang Ortodokso]], [[Ortodoksong Oriental]] at [[Simbahan ng Silangan]] ay nagtuturo na ang realidad(substansiya) ng mga elemento ng tinapay at alak ay buong nababago sa literal na katawan at dugo ni Hesus samantalang ang mga hitsura(species) ay nanatili. Ang [[Lutherano]] ay nanniwala na ang katawan at dugo ni Hesus ay umiiral "sa, kasama at ilalim" ng mga anyo ng tinapay at alak na isang konseptong kilala bilang ang unyong sakramental. Sa Huling Hapunan ayon sa mga ebanghelyo nang hinulaan ni Hesus ang pagkakanulo sa kanya ni [[Hudas Iskariote]]. Ang tatlong ebanghelyong sinoptiko(Mateo, Marcos, Lucas) at Unang Korinto ay kinabibilangan ng salaysay ng Hapunan kung saan si Hesus ay kumuha ng tinapay, hinati ito at ibinigay sa mga apostol na nagsasabing, "Ito ang aking katawan na ibinigay sa inyo". Ang mga salita sa bawat salaysay ng mga aklat na ito ay katamtamang magkakaiba na sumasalamin sa isang tradisyong [[Ebanghelyo ni Marcos|pang-Marcos]] na pinaghanguan ng [[Ebanghelyo ni Mateo]] at isang tradisyong [[Apostol Pablo|Paulino]] na pinaghanguan ng [[Ebanghelyo ni Lucas]].<ref name="NBD">"Lord's Supper, The" in ''New Bible Dictionary'', 3rd edition; IVP, 1996; page 697</ref> Ang mga salitang "''Gawin ninyo ito sa pag-ala-ala sa akin''" ay matatagpuan lamang sa Ebanghelyo ni Lucas(22:19) at hindi sa iba pang 3 ebanghelyo. Ang {{Bibleverse||Lucas|22:19-20}}(22:19b-20)(''ibinigay sa kanila. Kaniyang sinabi: Ito ang aking katawan na ibinigay para sa inyo. Gawin ninyo ito sa pag-ala-ala sa akin. Sa gayunding paraan, pagkatapos na makapaghapunan, kinuha niya ang saro at sinabi: Ang sarong ito ay ang bagong tipan sa aking dugo na ibinuhos para sa inyo.'') ay hindi lumilitaw sa ilang mga pinakamaagang manuskrito ng Ebanghelyo ni Lucas at pinaniniwalaang isang interpolasyon o dagdag sa mga kalaunang manuskrito. Ang episodyong ito ay hindi matatagpuan sa [[Ebanghelyo ni Juan]] ngunit kinabibilangan ng paghuhugas ni Hesus ng mga paa ng apostol na may detalyadong diskursong pagpapaalam habang inihahanda sila sa kanyang paglisan. Ayon sa mga sinoptiko ({{Bibleverse||Marcos|14:12-18}}, {{Bibleverse||Mateo|26:17-21}} at {{Bibleverse||Lucas|22:8}}), ang Huling Hapunan ang Seder na [[Paskuwa]](Paglagpas) na isinasagawa ng mga Hudyo sa simula ng [[Nisan]] 15. Salungat dito, ang Huling Hapunan ayon sa {{Bibleverse||Juan|19:14}} nangyari noong Nisan 14 nang ang mga kordero ng Paskuwa ay pinapatay. Ayon sa {{Bibleverse||Juan|18:28}} at {{Bibleverse||Juan|19:14-15}}, si Hesus ay ipinako sa krus bago ang [[Paskuwa]]. Ipinagpapalagay na ang may akda ng Juan ay pumili ng petsang ito upang umangkop sa kanyang teolohiya na si Hesus ang "kordero ng diyos"({{Bibleverse||Juan|1:29}}) at iniugnay si Hesus sa mga hinahandog na kordero sa Paskuwa ng mga Hudyo.<ref>Sanders, E. P. The historical figure of , 1993. p. 72</ref> Ikinatwiran ni Raymond Brown na sa [[Seder na Paskuwa]] ng mga Hudyo, ang unang saro ng alak ay iniinom bago kainakain ang walang lebadurang tinapay ngunit sa sinoptiko, ay nangyari ito pagkatapos. Ito ay nagpapakita ayon kay Brown na ang pangyayaring ito ay hindi ang unang Seder na Paskuwa na nangyayari tuwing Nisan 15 at kaya ay mas umaayon sa kronolohiya ng Juan na nangyari noong Nisan 14. Gayunpaman, maaaring ito ay binago para sa mga layuning simboliko o relihiyoso. Ang [[Silangang Ortodokso]] ay naniniwalang ang hapunang Eukaristiko ay hindi ang Seder na Paskuwa kundi isang hiwalay na hapunan. Ang argumentong Seder na Paskuwa ay itinatakwil rin ng Simbahang [[Presbiteriano]] na nagsasaad na ang huling hapunan sa ebanghelyo ay maliwanag na nagpapakitang ang layunin ng Huling Hapunan ay hindi ang pag-ulit ng taunang Seder na Paskuwa ng [[Aklat ng Exodo]].<ref>Brown et al. page 626</ref><ref name="Presbyterian37">''Liturgical year: the worship of God'' by Presbyterian Church (U.S.A.), 1992 ISBN 978-0-664-25350-9 page 37</ref> Ang [[Ebanghelyo ni Juan]] at ang 1 Corinto 5:7-8 ay nagtumbas ng pagpako kay Hesus bilang isang inihandog na kordero ng Paskuwa. Ang mga iskolar ng [[Seminar ni Hesus]] ay tumuturing sa Huling Hapunan na hinango hindi mula sa huling hapunan ni Hesus kasama ng mga apostol kundi sa mga tradisyong [[hentil]] ng mga pag-alalang hapunan para sa mga namatay.<ref name="ActJMark">[[Robert W. Funk|Funk, Robert W.]] and the [[Jesus Seminar]]. ''The acts of Jesus: the search for the authentic deeds of Jesus.'' HarperSanFrancisco. 1998. "Mark," p. 51-161</ref> Si [[Barry B. Powell|Barry Powell]] ay nagmungkahi na ang mga konseptong Kristiyano ng pagkain at pag-inom ng laman at dugo ni Hesus ay naimpluwensiyan ng kulto ni [[Dionysus]].<ref>Powell, Barry B., ''Classical Myth'' Second ed. With new translations of ancient texts by Herbert M. Howe. Upper Saddle River, New Jersey: Prentice-Hall, Inc., 1998.</ref> Si [[Dionysus]] ay isa sa maraming mga tagapagligtas na [[diyos na namatay at nabuhay]]. Ang kanyang kaarawan ay ipinagdiriwang tuwing [[Pasko#Disyembre 25|Disyembre 25]]. Siya ay sinamba sa buong Gitnang Silangan gayundin sa Gresya. Siya ay mayroong sentro ng pagsamba sa Herusalem noong ika-1 siglo BCE. Siya ang anak ni [[Zeus]] na Diyos Ama at ang kanyang laman at dugo ay simbolikong kinakain ng kanyang mga tagasunod sa anyo ng tinapay at alak. Si [[Dionysus]] ay ipinanganak ng isang birhen, nagsagawa ng mga milagro gaya ng pagbabago ng tubig sa alak, may 12 alagad, tinawag na "Diyos na naging laman", "Tanging Bugtong na Anak" at "Tagapagligtas", ipinako sa krus at namatay bilang isang handog para sa mga kasalanan ng daigdig. Si Dionysus ay muling nabuhay pagkatapos ng 3 araw at umakyat sa langit.<ref>{{Cite web |url=http://www.religioustolerance.org/chr_jcpa2.htm |title=Archive copy |access-date=2012-12-08 |archive-date=2012-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121116080152/http://www.religioustolerance.org/chr_jcpa2.htm |url-status=dead }}</ref><ref>[[Pausanias (geographer)|Pausanias]], ''Description of Greece'' 6. 26. 1 - 2</ref><ref>[[Athenaeus]], ''Deipnosophistae'' 2. 34a</ref> Ayon sa iskolar na si Peter Wick, ang paggamit ng simbolismong alak sa [[Ebanghelyo ni Juan]] kabilang ang kwento ng [[kasalan sa Cana]] kung saan binago ni Hesus ang tubig sa alak ay nilayon upang ipakita ng Juan si Hesus ay mas superior kay [[Dionysus]].<ref name="Wick 2004 179–198">{{cite journal |last=Wick |first=Peter |title=Jesus gegen Dionysos? Ein Beitrag zur Kontextualisierung des Johannesevangeliums |journal=[[Biblica (journal)|Biblica]] |volume=85 |issue=2 |pages=179–198 |publisher=[[Pontifical Biblical Institute]] |location=Rome |year=2004 |url=http://www.bsw.org/?l=71851&a=Comm06.html |accessdate=2007-10-10 |ref=harv}}</ref> ===Getsemani, pagkakanulo ni Hudas at pagdakip kay Hesus=== [[File:Giotto - Scrovegni - -31- - Kiss of Judas.jpg|thumb|300px||''Halik ni [[Hudas Iskariote]]'' (1304–06), fresco ni [[Giotto]], [[Scrovegni Chapel]], [[Padua]], Italya]] Ayon sa mga kanonikal na Ebanghelyo, pagkatapos ng Huling Hapunan, si Hesus at ang kanyang mga alagad ay naglakbay sa Gethsemane. Nang makarating rito, siya ay inilarawang lumisan sa kanyang mga alagad upang manalangin ng pribado. Isinaad ng mga sinoptiko na ang tatlong mga alagad na kasama ni Hesus ay nakatulog at kinastigo sila ni Hesus sa pagkabigong manatiling gising kahit sa isang oras na nagmuungkahing sila ay manalangin upang makaiwas sa tukso. Sa puntong ito, si [[Hudas Iskariote]] ay lumitaw na sinamahan ng isang pangkat ng mga tao na kinabibilangan ng mga saserdote at matatanda at mga taong may sandata. Lumapit si Hudas kay Hesus upang halikan niya ito. Ang halik ang ibinigay ni Hudas na tanda sa mga humuhili kung sino ang kanilang dapat huhulihin. Ayon sa [[Ebanghelyo ni Mateo]], si Hesus ay tumugon kay Hudas, ''Kaibigan, anong dahilan ng pagparito mo?'' Ito ay humantong sa paniniwala na si Hesus at Hudas ay aktuwal na may kasunduan at walang tunay na pagkakanulong nangyari.<ref name="PagelsKing">Pagels, Elaine at Karen L. King. (...) "The ''Gospel of John'' suggests that Jesus himself was complicit in the betrayal, that moments before Judas went out, Jesus had told him, "Do quickly what you are going to do" (''John'' 13:27)" (...), ''Reading Judas, The Gospel of Judas and the Shaping of Christianity'', Penguin Books, New York, 2007, pages 3–4, ISBN 978-0-14-311316-4.</ref> Ang Lucas 22:47-48 ay nagsasaad na nakita ni Hesus si Hudas na paparating at pinigil siya na nagtatanong: ''Hudas, sa pamamagitan ba ng halik ay ipagkakanulo mo ang Anak ng Tao?'' Walang halik na isinagawa si Hudas. Ayon sa parehong {{Bibleverse||Marcos|14:45-47}} at {{Bibleverse||Mateo|26:49-51}}, ang pagtaga at pagkakatanggal ng tenga ng isang alipin ay nangyari ''pagkatapos dakipin si Hesus''. Gayunpaman, ito ay sinasalungat sa parehong {{Bibleverse||Lucas|22:47-54}} at {{Bibleverse||Juan|18:4-12}} na ang pagtaga at pagkakatanggal ng tenga ng alipin ay nangyari ''bago dakipin si Hesus''. Ayon sa apat na kanonikal na Ebanghelyo, hinulaan ni Hesus na ipinagkakanulo siya at alam niyang ito ay gagawin ni Hudas({{Bibleverse||Mateo|26:23-25}}, {{Bibleverse||Marcos|14:18-21}}, {{Bibleverse||Lucas|22:21-23}} at {{Bibleverse||Juan|13:21-30|}}). Ayon sa {{Bibleverse||Juan|13:21-30}}, ito ay katuparan ng isang hula sa kasulatan ngunit inihayag din ni Hesus sa {{Bibleverse||Mateo|26:23-24}} tungkol kay Hudas na ''sa aba ng taong iyon na magkakanulo sa Anak ng Tao. Mabuti pa sa taong iyon kung hindi na siya naipanganak''. Ang pagtupad ni Hudas sa hula ay nagpapahiwatig na si Hudas ay walang [[malayang kalooban]] at nakatakda na sa kapahamakan bago pa ang kanyang kapanganakan({{Bibleverse||Juan|17:12}}). Gayunpaman, ayon sa {{Bibleverse||Mateo|19:28}} at {{Bibleverse||Lucas|22:30}}, ang lahat ng 12 mga alagad ay uupo sa 12 trono upang hatulan ang 12 lipi ng Israel. Sinaad sa {{Bibleverse||Mateo|26:15}} at Mateo 27:3-10 na ipinagkanulo ni Hudas si Hesus para sa 30 pirasong pilak. Ayon sa Marcos 14:10-11, ang mga saserdote ay nangako lamang kay Hudas na babayaran siya ngunit ayon sa Mateo 26:14-16 ay agad binyaran si Hudas ng mga saserdote. Kalaunan ay dahil nagsisi si Hudas ay kanyang ibinalik ang salapi sa templo at nagbigti. Ang salapi ay kalaunang ginamit ng mga pinunong saserdote upang ipambili ng bukid ng magpapalayok upang ito ay maging libingan ng mga dayuhan(Mt 26:15, 27:3-10). Salungat dito, ayon sa Gawa 1:18, si Hudas ang bumili ng isang parang mula sa kabayaran ng kalikuan. Doon ay bumagsak siya na nauna ang ulo, bumuka ang kaniyang katawan at sumambulat ang lahat ng kaniyang bituka. Inangkin sa Mateo 27:9-10 na ang pagbili ng bukid ng magpapalayok ay hinulaan sa Jeremias ngunit ito ay hindi matatagpuan sa Jeremias. Sa halip, ang Zec. 11:13 ay pinaniwalaan ng ilan na tinukoy dito ni Mateo. Ang ''[[Ebanghelyo ni Hudas]]'' ay nagsasaad na ang mga aksiyon ni Hudas ay kanyang ginawa bilang ''pagsunod'' sa mga instruksiyon na ibinigay sa kanya ni Hesus. Ang [[Ebanghelyo ni Hudas]] ay nagsasaad rin na pinlano ni Hesus ang mga kurso ng pangyayari na humantong sa kanyang kamatayan. Ang paglalarawang ito ay tila umaayon sa ilang mga anyo ng [[Gnostisismo]] na ang anyong tao ay isang bilangguan na espiritwal at kaya ay naglingkod si Hudas kay Hesus sa pamamagitan ng pagtulong na palayin ang kaluluwa ni Hesus mula sa mga limitasyong pisikal. Isinasaad rin sa [[Ebanghelyo ni Hudas]] na hindi nalaman ng ibang mga apostol ang tunay na ebanghelyo na itinuro lamang ni Hesus kay [[Hudas Iskariote]] na ang ''tanging'' alagad ni Hesus na kabilang sa "banal na henerasyon" sa mga alagad. === Paglilitis kay Hesus === {{main|Sanhedrin|Poncio Pilato}} Ayon sa mga kanonikal na ebanghelyo, pagkatapos ng pagkakanulo at pagdakip kay Hesus nang gabi ay dinala siya sa [[Sanhedrin]]. Ayon sa Mateo 26:57, si Hesus ay dinala sa bahay ni Caiaphas na dakilang saserdote kung saan nagtipon ang dakilang saserdote, mga skriba at matatanda. Sa Mateo 27:1, idinagdag na muling nagpulong ang mga saserdote sa sumunod na umaga. Ayon sa Marcos, 14:53, si Hesus ay dinala nang gabing iyon sa dakilang saserdote(na hindi pinangalanan) kung saan ang nagtipon ang lahat ng mga hepeng saserdote at mga matatanda. Ayon sa Markos 15:1, ang isa pang konsultasyon ay idinaos ng mga saserdote nang sumunod na umaga. Ayon sa Lucas 22:54, si Hesus ay dinala sa "bahay ng dakilang saserdote"(na hindi pinangalanan) kung saan ay kinutya at binugbog si Hesus nang gabing iyon at sa Lucas 22:66, idinagdag na "sa sandaling araw na", ang mga hepeng sasedote at mga skriba ay nagtipon at dinala si Hesus sa konseho. Sa Juan 18:24, si Hesus ay dinala mula kay Annas patungo kay Caiaphas na dakilang saserdote at sa Juan 18:28 ay isinaad na noong umaga ay dinala si Hesus mula kay Caiphas tungo kay [[Poncio Pilato]] sa Praetorium. Sa mga ebanghelyo, si Hesus ay isinaad na nagsalita ng napaka-kaunti at nagbigay ng napaka bihira at hindi direktang mga sagot sa mga tanong ng saserdote na nagtulak sa isang opiser na sampalin siya. Sa Mateo 26:62, ang kawalan ng tugon ni Hesus ay nagtulak sa dakilang saserdote na tanungin siiya: "wala ka bang isasagot?" Sa mga salaysay ng ebanghelyo, ang mga lalake na humahawak kay Hesus sa bahay ng dakilang saserdote ay kumutya, piniringan ang kanyang mata, uminsulto at bumugbog sa kanya. Ang Markos 14:55-59 ay nagsasaad na ang mga hepeng saserdote ay naghanap ng saksi laban kay Hesus upang ipapatay siya ngunit hindi nakahanay ng sinuman kaya naghanap ng mga maling saksi laban sa kanya ngunit ang kanyang mga saksi ay hindi magkakaayon. Isinaad sa Marcos 14:61 na tinanong naman ng dakilang saserdote si Hesus: "Ikaw ba ang Kristo, ang Anak ng Mapalad?" Sumagot si Hesus na "''Ako''" na sa puntong ito ay pinunit ng dakilang saserdote ang balabal nito sa galit at inakusahan si Hesus ng [[pamumusong]]. Tinanong naman ng dakilang saserdote ang Sanhedrin at silang lahat ay nagbigay hatol na siya ay nararapat mamatay(Marcos 14:64) Sa Mateo 26:63, tinanong ng dakilang sasedote si Hesus "Sabihin mo sa amin kung ikaw ang Kristo, ang Anak ng Diyos". Sumagot si Hesus na "''Sinabi mo''" na nagtulak sa dakilang saserdote na punitin ang kanyang balabal. Salungat dito, sa Lucas 22:67 ay tinanong si Hesus na "Kung ikaw ang Kristo, sabihin mo sa amin". Ngunit kanyang sinabi sa kanila, "''Kung sasabihin ko sa inyo, hindi kayo maniniwala''". Ngunit sa Lucas 22:70 nang siya ay tanungin nila na "Kung gayon, ikaw ba ang Anak ng Diyos?" Sumagot si Hesus na "''Sinasabi niyong ako''". Sa puntong ito, ang mga sasedote ay nagtanong: "Hindi ba, hindi na natin kailangan ang saksi sapagkat tayo na ang nakarinig mula sa kaniyang bibig?" May ilang mga problema sa mga salaysay ng ebanghelyo tungkol sa paglilitis ng [[Sanhedrin]] kay Hesus. Ayon sa mga sinoptiko, ang Banal na Hapunan ang Seder na Paskuwa na unang araw ng Paskuwa. Ito ay nagpapahiwatig na ang paglilitis kay Hesus ay nangyari sa isang linggong pagdiriwang ng pistang Paskuwa. Sa pagbibilang rin ng araw ng mga Hudyo ay isa itong Paskuwa. Pinagbabawal sa [[Hudaismo]] na ang Sanhedrin ay magpulong sa [[Shabbat]] o sa mga pista gaya ng Paskuwa. Sa ebanghelyo, ang Sanhedrin ay nagpulong sa bahay ng dakilang saserdote sa gabing pagkatapos ng pagdakip kay Hesus, ngunit ipinagbabawal sa Hudaismo na ang Sanhedrin ay magpulong sa labas ng ''Bulwagan ng mga Tinagpas na Bato''(Lishkat Ha-Gazith) sa templo sa Herusalem o magpulong sa gabi.<ref>http://www.infidels.org/library/modern/james_still/jesus_trial.html</ref> Ang isa pang imposiblidad sa Marcos 14:64 ang paghatol ng kamatayan sa parehong araw kesa sa itinakdang interbal na 24 oras sa Hudaismo. Sa Marcos 14:57-58, ang ilang mga tao ay tumayo na may mga "hindi totoong testimonya" laban kay Hesus. Gayunpman, ang kanilang "hindi totoong" inangkin na sinabi ni Hesus ang sinabi ni Hesus ayon sa Juan 2:18-19 at Gawa 6:14. Ayon sa Marcos 16:61, iniugnay ng dakilang saserdote ang pagiging isang [[mesiyas]] sa pagiging Anak ng Diyos. Ito ay maling pag-uugnay dahil hindi itinuturing sa Hudaismo ang pagiging [[mesiyas]] na may katayuang pang-diyos. Ang pag-aangkin rin at pagtuturo ng isang indibidwal na siya "ang mesiyas" ay hindi itinuturing sa [[Hudaismo]] na [[pamumusong]] gaya ng maling pag-aangkin sa Marcos 14:61-64. Ang pag-aangkin rin ni Hesus sa Marcos 14:62 ay hindi nangangailangang ito ay may anumang konotasyong pang-diyos. Ang paggamit ng pariralang "Anak ng Mapalad" o "Anak ng Diyos" ay hindi isang krimen na pinarurusahan ng kamatayan sa Hudaismo. Ang pag-aangkin rin ni Hesus na ang Anak ng Tao ay uupo sa kanan ng diyos sa Marcos 14:62 ay walang pinagkaiba sa alusyon ni [[David]] na nakaupo siya sa kanan ng diyos(Awit 110:1)<ref>Morris Goldstein, Jesus in the Jewish Tradition, Macmillan, New York 1953 quoted in Wilson, Jesus: The Evidence: p 103</ref> Ayon sa mga [[kanon]]ikal na [[ebanghelyo]], si Hesus ay dinala kay Pilato ng [[Sanhedrin]] na nagpahuli kay Hesus at mismong kumwestiyon sa kanya. Isinaad na ang [[Sanhedrin]] ay binigyan lamang ni Hesus ng mga sagot na kanilang itinuring na [[pamumusong|mapamusong]](Marcos 14:61-64) ayon sa [[batas ni Moises]] na hindi malamang na ituturing ni Pilato na isang [[parusang kapital]] na nagpakahulugan ng batas Romano. Ang pangunahing tanong ni Pilato kay Hesus ay kung itinuturing niya ang kanyang sarili na hari ng mga [[Hudyo]] bilang pagtatangka na matukoy kung siya ay isang potensiyal na bantang politikal. Ayon sa saling [[New International Version|NIV]] Marcos 15:2, Mat 26:64: "Ikaw ba ang hari ng mga Hudyo"? "Yes, It is as you say"(oo, gaya ng sinasabi mo).<ref>http://bible.cc/matthew/26-64.htm</ref><ref name="bible.cc">http://bible.cc/mark/15-2.htm</ref> Sa ilang mga salin gaya ng [[KJV]], ang sagot ni Hesus ay: "Thou sayest it."([[King James Version]], Mark&nbsp;15:2, Sinasabi mo);<ref name="bible.cc"/> Ang anumang digri ng kompirmasyon ang nahango ng mga tagasalin ng [[bibliya]] mula sa sagot ni Hesus, ayon sa Bagong tipan ay hindi sapat upang makita si Hesus bilang isang tunay na bantang politikal. Ayon sa [[Ebanghelyo ni Mateo]], may pag-aatubili si Pilato na payagan ang pagpapako kay Hesus na walang nakitang kasalanan siya. Ayon sa Mateo, kustombre ng gobernador ng Roma na magpalaya ng isang bilanggo sa [[Paskuwa]]. Ang mga salaysay sa bagong tipan ay nagsasaad na inilabas ni Pilato si [[Barabbas]] at sa Mateo ay tinukoy siyang masamang bilanggo ngunit sa [[Ebanghelyo ni Marcos]] ay isang mamatay tao. Isinaad ni Pilato sa mga Hudyo na pumili sa pagitan ng pagpalaya kay Barabbas o Hesus na umaasang kanilang hihilinging palayain si Hesus. Gayunpaman, pinili ng mga tao si Barabbas at sinabi tungkol kay Hesus na "Ipako siya!". Sa Mateo, tumugon si Pilato, "Bakit? anong kasamaan ang nagawa niya". Ang mga tao ay nagpatuloy na nagsasabing "Ipako siya!". Walang kustombreng alam na pagpapalaya ng mga bilanggo sa Herusalem maliban sa mga salaysay na ito sa ebanghelyo. Ang salaysay na ito ay sinasabi ng ilan na elemento ng literaryong paglikha ng Ebanghelyo ni Marcos na nangailangang salungatin ang tunay na anak ng ama upang ilagay ang nagtuturong paligsahan sa anyo ng isang talinghaga. Ang kwento ni Barabbas ay historikal na ginamit upang ilagay ang pagsisi ng pagpapako kay Hesus sa mga Hudyo at upang pangatwiranan ang [[antisemitismo]] na isang interpretasyong kilala bilang [[deisidyong Hudyo]] na itinakwil ni Papa [[Benedict XVI]] sa kanyang aklat noong 2011 na ''Jesus of Nazareth'' kung saan kanya ring kinuwestiyon ang historisidad ng talata sa Mateo.<ref name=JRPB16> {{cite book |url=http://www.ignatius.com/promotions/jesus-of-nazareth/excerpts.htm |title= Jesus of Nazareth |author=[[Pope Benedict XVI]] |year=2011 |accessdate=2011-04-18}} </ref><ref>{{cite web |title=Pope Benedict XVI Points Fingers on Who Killed Jesus |url=http://www.ctlibrary.com/ct/2011/marchweb-only/popepointsfinger.html |quote=While the charge of collective Jewish guilt has been an important catalyst of anti-Semitic persecution throughout history, the Catholic Church has consistently repudiated this teaching since the Second Vatican Council. |date=March 2, 2011 |accessdate=2012-09-28 |archive-date=2012-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307122425/http://www.ctlibrary.com/ct/2011/marchweb-only/popepointsfinger.html |url-status=dead }}</ref> Ang [[Ebanghelyo ni Lucas]] ay naglalarawan sa mga saserdote na paulit ulit na nag-aakusa sa kanya bagaman ayon dito ay nanatiling tahimik si Hesus. Pumayag si Pilato na kondenahin si Hesus sa pagpapako sa krus pagkatapos na ipaliwanag ng mga pinunong Hudyo na siya ay isang banta sa Roma sa pamamagitan ng pag-aangking hari ng [[Israel]]. Ayon sa mga sinoptiko, ang mga tao ay tinutruan ng mga pariseo at saduceo na sumigaw laban kay Hesus. Idinagdag ng Mateo na bago ang pagkukundena kay Hesus si kamatayan, si Pilato ay naghugas sa tubig ng kanyang mga kamay sa harapan ng mga tao na nagsasabing "ako ay inosente sa dugo ng taong ito; makikita niyo". ==== Pagpapako sa krus==== [[File:SVouet.jpg|thumb|right|240px|''Ang Pagkapako ni Hesus sa Krus'' (1622) ni [[Simon Vouet]]; Church of Jesus, [[Genoa]]]] Pagakatapos ng paglilitis ni Pilato, si Hesus ay ibinigay ni Pilato sa mga tao upang ipako sa krus. Dinala siya ng mga kawal sa loob ng patyo na tinatawag na hukuman. Tinawag nila ang buong batalyon ng mga kawal na naroroon upang magtipon. Sinuotan nila siya ng kulay ubeng damit at nilagayan ng [[koronang tinik]]. Nagsimula silang bumati sa kaniya na sinasabi: Binabati, Hari ng mga Judio. Matapos nila siyang kutyain, hinubad nila ang kulay ubeng damit at isinuot sa kaniya ang kaniyang mga damit. Kanilang dinala siya papalabas upang ipako sa krus. Sa tatlong sinoptiko, kanilang kinuha ang isang nagngangalang Simon na taga-Cerene at ipinapasan sa kaniya ang krus ni Hesus. Salungat dito, sa Juan ay si Hesus lamang ang nagpasan ng kanyang krus tungo sa Golgota. Sa Lucas lamang isinaad ang pakikipag-usap ni Hesus sa mga babaeng sumusunod na tumatangis at nanaghoy sa kaniya. Ang kwento ng isang babaeng Veronica ay hindi matatagpuan sa mga ebanghelyo at lumitaw lamang noong mga 1380. Ayon sa kwento, si Veronica ay naawa nang makita niyang pasan ni Hesus ang kanyang krus tungo sa Golgota. Kanyang ibinigay ang kanyang belo upang punasan ang kanyang noo. Ito ay tinanggap ni Hesus na ibinalik kay Veronica at ang larawan ng kanyang mukha ay milagrosong lumitaw sa belong ito. Ayon sa Marcos at Mateo, si Hesu say inalukan ng maiinom bago siya ipako sa krus. Ang halong inumin na ibinigay kay Hesus sa {{Bibleverse||Marcos|15:23}} ay alak at mira na maaaring isang pagtatangka na pagaanin ang paghihirap na pagtitiisan ni Hesus dahil sa sedatibong epekto nito. Gayunpaman sa {{Bibleverse||Mateo|27:34}}, ang halong inumin ay binago sa alak at apdo. Ang apdo ay isang sukdulang mapait sa lasa at kaya ang intensiyon sa Mateo ay tila kabaligtaran ng sa Marcos upang dagdagan ang paghihirap ni Hesus. Ang mga ebanghelyo ay nagsaad na si Hesus ay ipinako kasama ng dalawa pa. Ang mga sinoptiko ay nagdagdag ng mas maraming mga detalye dito. Ang parehong {{Bibleverse||Marcos|15:27,32}} at {{Bibleverse||Mateo|27:38,44}} ay nagsasaad na ang parehong mga nahatulang kriminal ay sumali sa mga tao sa pagkutya kay Hesus. Sa Lucas, isang kriminal lamang ang kumutya kay Hesus at ang isa ay sumaway sa kumutyang kriminal. Sinabi ng hindi kumutyang kriminal kay Hesus, na Panginoon, alalahanin mo ako kapag ikaw ay nasa paghahari mo na. Sinabi ni Jesus sa kaniya: ''Katotohanang sinasabi ko sa iyo, sa araw na ito, ikaw ay makakasama ko sa Paraiso''. Ang Lucas ay hindi nagbanggit na ang ina ni Hesus ay makikita sa kanyang pagpapako ngunit sa Juan ay inilagay siya sa lugar ng pagpapako kay Hesus at isinaad na habang nasa krus ay nakita niya ang kanyang ina at isang alagad na kanyang minamahal. Kanyang sinabi sa kanyang ina "Babae, tingnan mo ang iyong anak". Inilagay din sa Juan ang iba pang mga babae na kapatid ng kanyang ina, si Maryang asawa ni Clopas at [[Marya Magdalena]]. Hindi matiyak kung buong tinutukoy sa Juan ang 3 o 4 na babae sa krus. Walang kasunduan sa mga iskolar kung anong petsa o araw ipinako si Hesus. Tinatayang si Hesus ay namatay mula 30 CE hanggang 36 CE. Ang araw ng pagpapako kay Hesus ay kadalasang pinaniniwalaang biyernes ngunit ang ilang mga iskolar ay nagmungkahi ng araw na huwebes o miyerkules. Ang ilang iskolar ay naniniwala sa araw na huwebes batay sa isang dobleng sabath na sanhi ng isang ekstrang sabath na Paskuwa na bumagsak sa takipsilim ng huwebes hanggang sa tanghali ng biyernes na nauna sa normal na lingguhang sabath. Ang ilan ay nagmungkahi ng miyerkules batay sa pagbanggit ni Hesus ng pariralang "tatlong mga araw at tatlong mga gabi" sa {{Bibleverse||Mateo|12:40}} bago ang kanyang muling pagkabuhay na sinasabing sa araw ng linggo. Bagaman ayon sa batas ng Hudyo, ang bahagi ng araw ay katumbas ng isang buong araw, ang pariralang "tatlong araw at tatlong gabi" ay nangangahulugang tatlong magkakasunod na araw sa pagitan ng bukang liwayway at gabi at gabi at bukang liwayway o 72 araw. Inangkin na si Hesus ay nabuhay pagkatapos ng 3 araw sa biyernes. Kung ito ay totoo, siya ay inilibing lamang ng 2 gabi. Sa {{Bibleverse||Marcos|15:25}}, ang pagpapako kay Hesus sa krus ay nangyari sa ikatlong oras(alas nuwebe ng umaga) at ang kamatayan ay nangyari sa ikasiyam na oras(alas tres ng hapon).<ref name="Harrington442">''The Gospel of Mark, Volume 2'' by John R. Donahue, Daniel J. Harrington 2002 ISBN 0-8146-5965-9 page 442</ref> Salungat dito sa {{Bibleverse||Juan|19:4}}, si Hesus ay nasa harap pa rin ni Pilato sa ikaanim na oras. Ang ilan ay nagmungkahi ng pagkakasundo ng dalawang salaysay batay sa pag-ooras na Romano ngunit ito ay itinatakwil ng ilang mga iskolar.<ref>Steven L. Cox, Kendell H Easley, 2007 Harmony of the Gospels ISBN 0-8054-9444-8 pages 323–323</ref><ref name="RBrown959">''Death of the Messiah, Volume 2'' by Raymond E. Brown 1999 ISBN 0-385-49449-1 pages 959–960</ref><ref name="Colin188">[[Colin Humphreys]], ''The Mystery of the Last Supper'' Cambridge University Press 2011 ISBN 978-0-521-73200-0, pages 188–190</ref> Ang {{Bibleverse||Marcos|15:33}} at {{Bibleverse||Mateo|27:45}} ay nagsasaad na may kadiliman mula sa tanghali hanggang sa alas-tres ng tanghali. Ang {{Bibleverse||Lucas|23:44-45}} ay nagsaad na ito ay [[eklipse ng araw]]. Ayon sa ilang mga iskolar, ito ay imposibleng mangyari dahil ayon sa mga sinoptiko, si Hesus ay ipinako noong unang araw ng Paskuwa(Paglagpas) na Nisan 15. Ang Nisan 15 ay isang gabi ng buong buwan o ang buwan ay nasa kabilang panig ng mundo. Upang ang eklipse ng araw ay mangyari, ang buwan ay dapat nasa pagitan ng daigdig at araw. Sa karagdagan, wala ring mga ulat sa kasaysayan ng isang eklipse ng araw sa Herusalem sa mga panahong ito.<ref>Caird, Saint Luke, p. 253</ref><ref>Craveri, The Life of Jesus, p.399</ref> Kahit ang [[Ebanghelyo ni Juan]] ay hindi rin nagbanggit ng eklipseng nangyari sa pagpapako kay Hesus. Ang hindi karaniwang napakatagal na eklipse ay ginagamit rin laban sa historisidad ng eklipseng ito.<ref>Carrier (1999).</ref> Ang isang pananaw ay ang mga salaysay sa sinoptiko ay isang paglikhang literaryo ng mga manunulat ng ebanghelyo upang pataasin ang kahalagaan ng teolohikal na mahalagang pangyayari kung paanong ang mga eklipse ay iniugnay rin sa mga salaysay ng mga ibang pigurang historikal.<ref name = "ActJMark"/><ref>Davies, W. D, and Dale C. Allison, ''A Critical and Exegetical Commentary on the Gospel According to Saing Matthew'', Volume III (Continuum International, 1997), page 623.</ref><ref>{{cite book |first=Burton L. |last=Mack |title=A Myth of Innocence: Mark and Christian origins |publisher=Fortress Press |year=1988 |isbn=0-8006-2549-8 |page=296 |quote=This is the earliest account there is about the crucifixion of Jesus. It is a Markan fabrication |url=http://books.google.com/books?id=fNSbW8hWRzwC&pg=PA296&vq=%22markan+fabrication%22&dq=darkness+crucifixion+myth&as_brr=3&sig=91wedXZa05AyWJBh1UHPTlHR4xE}} </ref> Sa Marcos, ang pagdilim ay sinamahan ng pagkapunit sa dalawa ng tabing ng banal na mula sa itaas hanggang sa ibaba.<ref name="ActJMark"/> Ang Mateo ay nagdagdag ng isang [[lindol]] at [[muling pagkabuhay]] ng mga namatay na santo. Ayon sa {{Bibleverse||Mateo|27:52-53}}, ang mga libingan ay nabuksan at maraming katawan ng mga banal na namatay ang bumangon. Ang mga patay na ito lumabas sa libingan pagkatapos lamang mabuhay na muli si Hesus at pumasok sa banal na lungsod at nagpakita roon sa maraming tao.<ref name="ActJMatthew">[[Robert W. Funk|Funk, Robert W.]] and the [[Jesus Seminar]]. ''The acts of Jesus: the search for the authentic deeds of Jesus.'' HarperSanFrancisco. 1998. "Matthew," p. 129-270</ref> Ang ilang mga kalaunang manuskrito ng Mateo ay may nakasulat na "''pagkatapos ng kanilang muling pagkabuhay''" sa halip na "''niya''"(his). Ayon kay Schweizer, ang talatang ito ay naglalaman ng isang sinaunang pagtutuwid sa orihinal na manuskrito ng Mateo. Sa teolohiya, si Hesus ang dapat na unang taong muling mabuhay kaya naniwala si Schweizer na ang salita ay ipinalit upang masiguro na ang mga santo ay umahon lamang pagkatapos mabuhay ni Hesus.<ref>[[Eduard Schweizer|Schweizer, Eduard]]. ''The Good News According to Matthew.'' Atlanta: John Knox Press, 1975</ref> Ang karamihan ng mga iskolar ng [[Bibliya]] ay hindi tumuturing sa mga pangyayaring ito na historikal. Ang mga ito ay tinawag ni Bultmaan na "purong nobelistikong mga motif".<ref name="Keener, Craig S. 2009. pg. 685">Keener, Craig S. ''The Gospel of Matthew: A Socio-Rhetorical Commentary.'' Wm. B. Eerdmans Publishing, 2009. pg. 685</ref> Isinaad ni Hagnar na ang mga pangyayaring ay may mas saysay ng teolohikal sa halip na historikal.<ref name="Keener, Craig S. 2009. pg. 685"/><ref>[[Raymond E. Brown|Brown, Raymond]]. ''Death of the Messiah.'' Doubleday, 1999. Pennsylvania State University</ref> Ang mga ebanghelyo ay nagsaad na si Hesus ay nagsalita ng pitong mga payahag habang siya ay nakapako sa krus. Sa Lucas 23:34 ay, "Ama, patawarin mo sila sapagkat hindi nila alam ang kanilang ginagawa. Sa Lucas 23:43, "Sa katotohanan, sinasabi ko, ngayon araw ay makakasama mo ako sa Paraiso". Sa Juan 19:25-27, "Babae, tingnan mo ang iyong anak!". Sa Mateo 27:46, ay ang Aramaikong E′li, E′li, la′ma sa‧bach‧tha′ni?" na isinaling "Diyos ko, Diyos ko, bakit mo ako pinabayaan?". Sa Juan 19:28 ay "Ako ay nauuhaw". Sa Juan 19:30 ay "Natapos na" at sa Lucas 23:46 ay "Ama, sa iyong mga kamay ay ipinagkakatiwala ko ang aking espiritu". Dahil sa magkakaibang mga huling salita sa pagitan ng apat na ebanghelyo, si James Dunn ay naghayag ng pagdududa sa historisidad ng mga ito.<ref name="James G. D 2003 page 779-781"/> Sa Mateo 27:46, ang Aramaikong E′li, E′li, la′ma sa‧bach‧tha′ni?" na isinaling "Diyos ko, Diyos ko, bakit mo ako pinabayaan?" ay isang sipi sa unang linya ng Awit 22:1. Ang Awit 22:16 ay pinakahulugan ng mga Kristiyano na reperensiya sa pagpapako ni Hesus sa krus batay sa ilang mga modernong salin ng Bibliya na nagsalin ng talata na "kanilang tinagos ang aking mga kamay at mga paa".<ref>http://bible.cc/psalms/22-16.htm</ref> Ang interpretasyong ito ay itinatakwil ng mga Hudyong iskolar. Ang mababasa sa karamihan ng mga manuskritong Hebreo ng Awit 22:16 ay ''ka'ari yadai v'raglai'' ("tulad ng isang leon ang aking mga kamay at ang aking mga paa"). Ang anyong sintaktiko ng pariralang Hebreo ay lumilitaw na walang pandiwa at ito ay sinuplay sa Aramaikong targum na "sila ay kumagat tulad ng isang leon ang aking mga kamay at mga paa". Ang karamihan ng mga manuskritong Hebreo ay gumamit ng salitang kaari(tulad ng isang leon) samantalang sa [[Septuagint]](na saling Griyego ng Hebreo) ay mababasa na "kanilang hinukay"(ορυξαν). Ang mga bersiyong nagsalin ng ''kaari'' ng Awit 22:16 na "tumagos", ay nagsalin ng ''kaari'' sa Isaias 38:13&nbsp;ng "''tulad ng isang leon'', kaya kanyang binali ang lahat ng aking mga buto".<ref>http://bible.cc/isaiah/38-13.htm</ref> Tanging ang [[Peshitta]](ca. 200 CE) na bersiyong Syriac ng Hebreo ang may pagbasang "kanilang tinagos"(they have pierced). Si [[Aquila]] ay nagsalin ng Hebreong Awit 22:16 sa Griyego na "kanilang dinispigura" sa kanyang unang edisyon ngunit isinalin itong "kanilang itinali" sa ikalawang edisyon. Si [[Jeronimo]] ay nagsalin ng Bibliyang Hebreo ng Awit 22:16 sa Latin na "kanilang itinali" ngunit mula sa Griyego na karu tungo sa Latin ay isinaling "kanilang hinukay". Ang karu ay mababasa sa dalawang manuskrito ng Hebreo ngunit ang kaari ay mababasa sa karamihan ng mga manuskritong Hebreo. Ang kaaru na hindi alam ang kahulugan ay mababasa sa kakaunting mga manuskritong Hebreo at mababasa rin sa skrolyo sa Nahal Hever(5/6HevPs). Ang 5/6HevPs ay may karagdagang aleph sa pagitan ng kaf at resh. Walang ibang alam na halimbawa sa panitikang Hebreo na nagbabaybay ng karu sa ganitong paraan at ang kahulugan nito ay hindi alam.<ref>http://www.outreachjudaism.org/articles/lutheran.html</ref> ====Paglilibing kay Hesus==== [[File:Caravaggio - La Deposizione di Cristo.jpg|thumb|right|200px|''Ang Paglilibing ni Kristo'' sa obra ni [[Caravaggio]].]] Ayon sa {{Bibleverse||Marcos|15:42-47}}, noon ay araw ng Paghahanda, nang gumabi, na siyang araw bago ang araw ng Sabat. At dumating si Jose na taga-Arimatea na isang marangal na kasapi ng Sanhedrin. Siya ay naghihintay din sa paghahari ng Diyos. Naglakas-loob siyang pumunta kay Pilato upang hingin ang katawan ni Jesus. Ipinatawag ni Pilato ang Kapitan at itinanong dito kung matagal nang patay si Jesus. Nang mabatid niya ito sa Kapitan pinahintulutan niya si Jose na kunin ang bangkay ni Jesus. Bumili si Jose ng telang lino at ibinaba si Hesus sa krus at binalot ng telang lino at inilagay sa libingan. Nakita nina Maria Magdalena at isang Maria kung saan inilagay ni Jose si Hesus. May ilang mga problema sa salaysay na ito. Una ang isinaad na "''nang gumabi''" ay nangangahulugang lumubog na ang araw o alas sais ng hapon na sa Hudaismo ay isa nang Sabath. Kahit pa ipagpalagay na ang gabi ay nangangahulugang isang mas maagang panahon, ang problema ay nananatili dahil ayon sa mga sinoptiko, ang araw na iyon ang unang araw ng [[Paskuwa]](Paglagpas). Sa Sabath o Paskuwa ay hindi pinapayagan ang mga Hudyo magsagawa ng mga transaksiyon ng negosyo ngunit ayon sa salaysay na ito, si Jose ay bumili ng linong panglibing sa araw na iyon. Gayundin, ang paglilibing at pagdadalamhati ay ipinagbabawal sa Hudaismo tuwing Sabath o Paskuwa. Sa Marcos, walang pagpapahid ng mga pabango ni Jose(o katulong na si Nicodemo) na binanggit ngunit nasaksihan ng mga babae kung saan inilagay ni Jose si Hesus sa libingan({{Bibleverse||Marcos|15:47}}). Ang pagpapahid ng mga babae kay Hesus ay ''isasagawa pa lang'' ng linggo({{Bibleverse||Marcos|16:1-2}}) samantalang sa {{Bibleverse||Juan|19:38-42}} ay naisagawa na nina Jose at Nicodemo bago pa ang paglilibing kay Hesus at kaya ay walang binanggit sa Juan na may gagawing pagpapahid si Marya Magdalena nang nag-iisa itong tumungo noong linggo sa libingan({{Bibleverse||Juan|20:1}}). Ang ilang mga iskolar ay nagdududa kung si Jose ng Arimatea ay isang historikal na tao dahil walang rekord sa Lumang Tipan, Talmud at iba pa, maliban sa mga ebanghelyo ng isang lugar na Arimatea.<ref>E. Goldin Hyman, The Case of the Nazarene Reopened</ref> Ayon sa {{Bibleverse||Mateo|27:62-66}}, "''Kinabukasan ay ang araw pagkatapos ng paghahanda at ang mga pinunong-saserdote at mga fariseo ay nagtipun-tipon sa harap ni Pilato na nag-aangkin kay Pilato na naala-ala nila ang sinabi ni Hesus ng nabubuhay pa ito na pagkalipas ng tatlong araw ay si Hesus ay babangon. Kanilang hiniling kay Pilato na ipag-utos nito na bantayan ang libingan ni Hesus hanggang sa ikatlong araw at baka sa gabi ay nakawin siya ng kaniyang mga alagad at sabihin ng mga alagad ni Hesus sa mga tao na si Hesus ay nabuhay mula sa mga patay. Kung magkakagayon, ang pandaraya ay magiging malala kaysa una.''" May ilang mga problema sa salaysay na ito na matatagpuan ''lamang'' sa Mateo at hindi sa ibang tatlong kanonikal na ebanghelyo. Ayon sa {{Bibleverse||Marcos|15:42}} at {{Bibleverse||Lucas|23:54}} ang araw ng paghahanda ang araw bago ang araw ng Sabath at kaya ang pagtitipon ng mga saserdote at fariseo ay nahuhulog sa araw ng Sabath na ayon sa batas ng mga Hudyo ay ipinagbabawal ang paggawa ng anumang gawa gaya ng pagtitipon sa harap ni Pilato. Ayon sa mga ebanghelyo, ang mga fariseo ay mga striktong tagapagmasid ng Sabath na kanilang hinangad na ipapatay si Hesus sa simpleng pagpapagaling nito sa Sabath. Ang inaangkin rin sa salaysay na naunawaan ng mga saserdote at fariseo na muling mabubuhay si Hesus pagkatapos ng tatlong araw at nanakawin ng mga alagad ni Hesus ang kanyang bangkay at sasabihin ng mga alagad ni Hesus sa mga tao na si Hesus ay nabuhay mula sa mga patay ay sinasalungat ng {{Bibleverse||Juan|2:18-22}} na nagsasaad na hindi naunawaan ng mga alagad ni Hesus ang kanyang sinabing pagtatayo muli ng templo hanggang lamang sa kanyang pagbangon muli sa patay. Ayon sa {{Bibleverse||Juan|20:9}}, hindi pa alam ng mga alagad noon ang kasulatan na siya ay dapat bumangon mula sa mga patay. Ayon sa {{Bibleverse||Lucas|24:45-46}}, pagkatapos lamang muling mabuhay ni Hesus nang binuksan ni Hesus ang pang-unawa ng mga alagad upang maunawaan ng mga ito ang mga kasulatan na babangong muli sa mga patay sa ikatlong araw ang mesiyas. Ito ay inaayunan rin sa {{Bibleverse||Mateo|27:39-40}} na hindi alam ng mga Hudyo ang ibig sabihin ni Hesus. Ang isa pang problema sa Mateo ang paglipas ng isang araw bago pabantayan ng mga saserdote at fariseo ang libingan ni Hesus na na nagbibigay sa mga alagad ni Hesus ng pagkakataon na nakawin ang kanyang bangkay. Salungat sa salaysay ng mga ebanghelyo, ang {{Bibleverse2|Mga|Gawa|13:27-29}} ay nagsaad na ang naglibing kay Hesus ay ang mga mamamayan ng Herusalem at mga pinuno ng mga ito. Ang salaysay sa {{Bibleverse||Mateo|27:62-65}} ay nag-uulat rin ng mga usapang may pribilehiyo sa pagitan ng mga saserdote at ni Pilato at sikretong usapan sa pagitan ng mga saserdote at bantay({{Bibleverse||Mateo|28:11-15}}) na walang mga Kristiyano ang maaaring makaalam at kaya ay pinaniniwalaan na isang imbensiyon lamang ng may akda ng Mateo.<ref>http://www.infidels.org/library/modern/richard_carrier/resurrection/2.html</ref> Ayon sa mga skolar na sina [[L. Michael White]] at [[Helmut Koester]], ang salaysay ng mga bantay sa Mateo ay isang pagtatangkang apolohetiko ng may akda ng Mateo upang ipaliwanag ang mga pag-aangkin ng mga Hudyo na ninakaw ng mga alagad ni Hesus ang kanyang katawan na kumakalat sa panahon ng pagkakasulat ng Ebanghelyo ni Mateo.<ref>''Ancient Christian Gospels'' Koster, Helmut; Trinity Press, (1992) pg 237.</ref><ref>http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/religion/symposium/historical.html</ref> Ayon ds {{Bibleverse||Mateo|28:11-15}}, "''Habang sila ay papaalis, narito, ang mga bantay ay umalis papuntang lungsod. Kanilang iniulat sa mga pinunong-saserdote ang lahat ng mga nangyari. Sila ay nagtipun-tipon kasama ng matatanda. At nang makapagsangguni na sila, binigyan nila ng malaking halagang salapi ang mga bantay.Sinabi nila: Sabihin ninyo na dumating ang kaniyang mga alagad nang gabi habang kami ay natutulog at ninakaw nila si Jesus. Kapag ito ay narinig ng gobernador, hihimukin namin siya at ililigtas kayo sa inyong pananagutan. Kinuha nila ang salapi at ginawa ang ayon sa itinuro sa kanila. Ang ulat na ito ay kumalat sa mga Hudio hanggang sa kasalukuyan.''" Ayon sa mga kritiko, imposibleng maniwala ang mga pinunong Saserdote sa pahayag ng mga bantay na milagrasong umahon si Hesus sa libingan at hindi rin kapani-paniwala na kanilang paangkinin sa mga bantay na ninakaw ng mga alagad ni Hesus ang kanyang katawan kung sila ay natutulog. Sa {{Bibleverse||Juan|20:14-16}}, pagkatapos akalain ni Maria Magdalena si Hesus bilang [[hardinero]] ay tinanong ito kung ano ang ginawa nito sa katawan ni Hesus na nagpapahiwatig na ang hardinero ay may motibo na galawin ang katawan ni Hesus. Sa ''Pakikipag-usap kay Trypho'' ni [[Justin Martyr]] ay isinaad na: ''ninakaw siya ng kanyang alagad sa gabi mula sa libingan kung saan siya nakahimlay nang alisin mula sa krus at ngayon ay dinadaya ang mga tao sa pagsasaad na siya ay nabuhay mula sa mga patay at umakyat sa langit".'' Si [[Tertullian]] ay nagbanggit sa kanyang ''De Spectaculis'' na karagdagan sa teoriya na ninakaw ng mga alagad ni Hesus ang kanyang katawan ay ang hardinero ang gumawa sa gayong ang kanyang letsugas ay hindi mapinsala mula sa mga taong dumadalaw sa katawan. Ayon sa Toledoth Yeshu, ang hardinerong nagngangalang Juda ang orihinal na naglipat ng katawan at pagkatapos ay ibinenta ang katawan ni Hesus sa mga pinunong Hudyo.<ref name="carrier351">Carrier. "The Plausibility of Theft", p. 351.</ref> Ayon sa historyan na si Charles Freeman, ang [[Sanhedrin]] ang nag-alis ng katawan ni Hesus upang pigilan itong maging dambana ng mga alagad ni Hesus. Ikinatwiran ni Freeman na ang mga lalake(o anghel) na nakasuot ng puting balabal sa libingan ay maaaring ang mga saserdote ng templo({{Bibleverse||Marcos|16:3-7}}). Sa paghikayat ng mga lalakeng ito sa libingan sa mga alagad ni Hesus na bumalik sa Galilea, tinangka ng mga ito na paalisin ang mga alagad sa Herusalem upang maiwasan ang kaguluhan.<ref name="freeman">Charles Freeman, ''A New History of Early Christianity '', pp. 31-33(Yale University Press, 2009). ISBN 978-0-300-12581-8</ref> Ayon sa mga skolar, ang pagnanakaw ng mga libingan ay isang kilalang problema sa Judea noong unang siglo na ang Caesar ay nagutos ng parusang kamatayan sa pakikialam sa mga libingan at nagpatuloy hanggang ika-2 siglo CE. Kaya para sa mga tagapagtaguyod ng teoriyang ninakaw ang katawan ni Hesus ay posible na ninakaw ang katawan ni Hesus. Ito ay posible dahil hindi nasaksihan ng mga alagad ni Hesus ang kanyang aktuwal na pagkabuhay na muli mula sa libingan kundi isang ''lamang'' walang lamang libingan({{Bibleverse||Juan|20:1-2}}, {{Bibleverse||Lucas|24:1-3}}). Ayon sa {{Bibleverse||Juan|20:5-7}}, nang pumasok si Pedro sa loob ng libingan ay nakita niyang nakalapag doon ang mga telang lino at nakita rin niya ang panyong inilagay sa ulo ni Hesus na hindi kasamang nakalapag ng telang lino. Ang panyong ito hiwalay na itiniklop (entetuligmenon) sa isang dako na nagpapahiwatig ng isang intensiyonal na aksiyon na ginawa sa panyong ito. Ang isang posibleng motibo para sa mga magnanakaw ng libingan ang paggamit ng katawan ni Hesus sa [[nekromansiya]]. Ang ilang mga rito sa panahong ito ay nangangailangan ng isang wala sa panahong namatay o katawan ng isang pinaniniwalaang banal na tao. Halimbawa, ang isang tao ay maaaring magpasok ng isang skrolyo sa bibig ng bangkay at magtanong ng mga tanong sa namatay.<ref name="carrier350">Carrier. "The Plausibility of Theft", p. 350.</ref> ==== Muling pagkabuhay at pagpapakita sa mga alagad==== Ayon sa mateo, ang mga babae ay dumating sa libingan habang ang bukang liwayway ay nagsisimula tungo sa unang araw ng linggo({{Bibleverse||Mateo|28:1}}). Ayon sa {{Bibleverse||Marcos|16:2}}, sila ay dumating sa libingan nang sumikat na ang araw at ayon sa {{Bibleverse||Lucas|24:1}} ay maagang-maaga pa na sila ay dumating sa libingan. Sa {{Bibleverse||Juan|20:1}}, sinasabing madilim pa nang ang katawan ni Hesus ay naglaho sa libingan. Ayon sa {{Bibleverse||Lucas|24:10}}, ang unang tumungo sa libingan ni Hesus ay sina Marya Magdalena, Joana, Maria na ina ni Santiago at iba pang kasama nila. Ayon sa {{Bibleverse||Juan|20:1}}, si Marya Magdalena lamang ang tumungo sa libingan. Sa {{Bibleverse||Mateo|28:1}}, ang unang tumungo sa libingan ay sina Marya Magdalena at isa pang Marya. Sa {{Bibleverse||Marcos|16:2}}, ang unang bumisita sa libingan ay sina Marya Magdalena, Marya na ina ni Santiago at si Salome. Sa pagdating sa libingan ayon sa {{Bibleverse||Mateo|28:2-5}} ay nakita nina [[Marya Magdalena]] at isa pang Marya ang ''isang anghel sa labas ng libingan sa ibabaw ng batong iginulong''. Ayon sa {{Bibleverse||Lucas|24:3-4}} ay nakita nina Marya Magdalena, Joana, Marya at iba pa ang ''dalawang lalake sa loob ng libingan''. Sa {{Bibleverse||Marcos|16:5}}, nakita nina [[Marya Magdalena]], Marya at Salome ang ''isang binatang nakaupo sa loob ng libingan'' sa gawaing kanan. Sa {{Bibleverse||Juan|20:1}} ay walang binabanggit na nakakita si Marya Magdalena ng isang anghel sa labas, dalawang lalake sa loob o isang lalake sa loob. Sa {{Bibleverse||Juan|20:1}}, ang bato ay tinanggal na bago ang unang pagbisita ni Marya Magdalena. Gayunpaman sa {{Bibleverse||Mateo|28:2}}, ang bato ay natanggal habang sina Marya Magdalena at marya ay dumadating sa libingan. Sa karagdagan sa {{Bibleverse||Mateo|28:8}}, si Marya Magdalena at Marya ay sinabihan ng isang anghel sa labas ng libingan na si Hesus ay wala na sa libingan sapagkat siya ay nabuhay na. Sinabi ng anghel na sabihin nila sa mga alagad ni Hesus na nabuhay na siya. Sina Marya Magdalena at Marya ay mabilis namang umalis mula sa libingan na may takot at malaking kagalakan. Salungat dito sa {{Bibleverse||Juan|20:1-2}}, hindi alam ni Marya na si Hesus ay nabuhay na at nang makita ni Marya Magdalena na ang bato ay naalis sa libingan, siya ay tumakbo at pumunta kay Simon Pedro at sa isang alagad at sinabi sa kanila kinuha nila ang Panginoon. Sa {{Bibleverse||Mateo|28:5}}, {{Bibleverse||Marcos|16:6}} at {{Bibleverse||Lucas|24:5}} ay nakatanggap ng salita tungkol sa pagkabuhay ni Hesus bago ang kanilang aktuwal na pagkakita kay Hesus. Salungat dito, sa {{Bibleverse||Juan|20:14-17}}, si Hesus ang unang naghayag kay Marya Magdalena na siya ay buhay na. Sa {{Bibleverse||Mateo|28:8-9}}, si Hesus ay unang nagpakita sa napupuno ng kagalakan na si Marya Magdalena sa daan pagkaalis sa libingan. Salungat dito sa {{Bibleverse||Juan|20:12-17}}, si Hesus ay unang naghayag ng kanyang sarili sa tumatangis na Marya Magdalena ''sa libingan''. Sa {{Bibleverse||Marcos|16:8}}, pagkalabas nina Marya Magdalena, Marya at Salome sa libingan, nagmamadali silang tumakbo na nanginginig at nanggigilalas at dahil sa takot ay ''wala silang sinabing anuman sa kaninumang tao''. Salungat dito sa {{Bibleverse||Lucas|24:9}}, nang umalis sina Marya Magdalena mula sa libingan, ''kanilang isinalaysay ang lahat ng mga bagay na ito'' sa labing-isang alagad at sa iba pa. Ito ay inaayunan rin sa {{Bibleverse||Mateo|28:8}} na sina Marya Magdalena at Marya ay mabilis na umalis mula sa libingan na may takot at malaking kagalakan at sila ay tumakbo upang sabihin ito sa mga alagad ni Hesus. Ayon sa {{Bibleverse||Lucas|24:9}}, nang umalis sina Marya Magdalena at iba mula sa libingan, kanilang isinalaysay sa mga alagad ni Hesus ang balita ng pagkabuhay ni Hesus ''mula sa dalawang lalake''. Salungat dito sa Juan 20:18, Ang sinabi ng nag-iisang si Marya Magdalena sa mga alagad ay ''mula sa kanyang aktuwal na pagkakakita kay Hesus''. Ayon sa {{Bibleverse||Mateo|28:16}} ay unang nagpakita si Hesus sa labing-isang alagad sa Galilea. Sa {{Bibleverse||Marcos|16:7,14}} ay isinasaad ring unang nagpakita si Hesus sa labingisang alagad sa [[Galilea]]. Salungat sa {{Bibleverse||Lucas|24:33,36}}, ay unang nagpakita si Hesus sa labingisang alagad sa Herusalem. Ayon sa {{Bibleverse||Juan|20:24}}, si Tomas(na isa sa 12 apostol) ay ''hindi kasama ng labingisang alagad'' ng dumating si Hesus. Ayon sa {{Bibleverse|1|Corinto|15:4-5}}, si Hesus ay unang nagpakita kay Cephas at pagkatapos ay sa ''labingdalawang alagad''. Gayunpaman ayon sa {{Bibleverse||Mateo|27:5}}, si Hudas Iskariote na ''isa sa labingdalawang alagad'' ay nagpakamatay na bago pa ipako si Hesus. Ayon sa {{Bibleverse|Mga|Gawa|1:3,9,12,23-26}}, ang kahalili ni Hudas bilang isa sa 12 alagad na si Matias ay inihalalal lamang 40 araw pagkatapos ng muling pagkabuhay ni Hesus at kanyang pagakyat sa langit. Ang ilan sa pinakamatandang mga manuskrito ng [[Ebanghelyo ni Marcos]] na [[Codex Sinaiticus]] at [[Codex Vaticanus]] ay nagwawakas sa {{Bibleverse||Marcos|16:8}}.<ref>{{Cite web |url=http://www.religioustolerance.org/mark_16.htm |title=Archive copy |access-date=2012-12-10 |archive-date=2012-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121113132707/http://www.religioustolerance.org/mark_16.htm |url-status=dead }}</ref> Ang mga talata ng {{Bibleverse||Marcos|16:9-20}} ay itinuturing ng mga iskolar ng Bagong Tipan na hindi bahagi ng orihinal na teksto ng Marcos at isang interpolasyon o dagdag sa mga kalaunang manuskrito. Ang iba't ibang mga argumento laban sa historisidad ng muling pagkabuhay(resureksiyon) ni Hesus ay itinanghal. Halimbawa, ang bilang ng ibang mga pigurang historikal at mga [[diyos]] na katulad sa kwento ni Hesus na may [[namamatay na diyos|mga salaysay ng kamatayan at muling pagkabuhay]].<ref name="RMB 14">[[Robert M. Price]], "The Empty Tomb: Introduction; The Second Life of Jesus." In {{cite book |url=https://archive.org/details/isbn_9781591022862 |title=The Empty Tomb: Jesus Beyond the Grave |publisher=Prometheus Books |year=2005 |isbn=1-59102-286-X |editor1-last=Price |editor1-first=Robert M. |editor1-link=Robert M. Price |location=Amherst |page=[https://archive.org/details/isbn_9781591022862/page/14 14] |editor2-last=Lowder |editor2-first=Jeffrey Jay}}</ref>{{Ref label|C|c|none}} Ayon kay Peter Kirby, "maraming mga iskolar ang nagdududa sa historisidad ng isang walang laman na libingan".<ref>Peter Kirby, "The Case Against the Empty Tomb", In {{cite book |title= The Empty Tomb: Jesus Beyond the Grave |url= https://archive.org/details/isbn_9781591022862 |editor1-first= Robert M.|editor1-last= Price|editor1-link= Robert M. Price |editor2-first= Jeffrey Jay|editor2-last= Lowder| year= 2005|publisher= Prometheus Books|location= Amherst|isbn= 1-59102-286-X|page= [https://archive.org/details/isbn_9781591022862/page/233 233]}}</ref>{{Ref label|A|a|none}} Ayon sa iskolar na si [[Helmut Koester]], ang mga kwento ng muling pagkabuhay ni Hesus ay orihinal na mga epipanya at ang mas detalyadong mga salaysay ng muling pagkabuhay ay sekondaryo at hindi batay sa mga rekord na historikal.<ref>Helmut Koester, ''Introduction to the New Testament, Vol. 2: History and Literature of Early Christianity.'' Walter de Gruyter, 2000. p. 64-65.</ref> Salungat sa paniniwala ng karamihan ng mga Kristiyano, ang ilang mga pangkat ng [[relihiyon]] at kahit sa mga sinaunang sekta ng [[Kristiyanismo]] ay hindi umaayon sa mga salaysay sa apat na [[kanon]]ikal na ebanghelyo. Ang mga Muslim ay naniniwala na si Hesus ay hindi ipinako sa krus kundi inakyat sa langit ng may katawan ng diyos. Ayon sa Quran, bagaman mukhang ipinako si Hesus, ay hindi siya pinatay sa pamamagitan ng pagpako o sa anumang ibang mga paraan at sa halip ay itinaas siya ng diyos sa kanyang sarili. Ang ilang mga sinaunang sekta ng [[Kristiyanismo]] ay naniniwalang si Hesus ay walang pisikal na substansiya at itinangging si Hesus ay ipinako sa krus.<ref>{{cite book|last=Dunderberg|first=Ismo, Christopher Mark Tuckett, Kari Syreeni|title=Fair play: diversity and conflicts in early Christianity : essays in honour of Heikki Räisänen|year=2002|publisher=Brill|isbn=90-04-12359-8|url=http://books.google.com/books?id=cSVNH95ckNUC&dq=Dunderberg+%22denied+the+crucified+Jesus%22|page=488}}</ref><ref>{{cite book|last=Pagels|first=Elaine H.|title=The Gnostic gospels|url=https://archive.org/details/gnosticgospels0000page_n3u5|year=2006|publisher=Phoenix|isbn=0-7538-2114-1|pages=[https://archive.org/details/gnosticgospels0000page_n3u5/page/n193 192]|authorlink=Elaine Pagels}}</ref> Ayon sa Ikalawang Tratado ni Seth gayundin kay Basilides, si Simon na taga-Cirene ang napagkamalang si Hesus at ipinako kapalit niya at isinalaysay na si Hesus ay nakatayo at "tumatawa sa kanilang kamangmangan". Isinasaad sa tekstong ito na ang naniniwala na si Hesus ay namatay sa krus ay naniniwala sa "isang doktrina ng isang patay na tao". Ang hipotesis na swoon ay tumutukoy sa bilang mga teoriya na nagmungkahing si Hesus ay hindi namatay sa krus ngunit nawalan lamang ng malay at kalaunan ay muling binuhay sa libingan sa parehong mortal na katawan nito. May pag-aangkin na si Hesus ay namatay sa [[Shingo, Aomori]]. Ayon dito, sa halip na si Hesus ang ipinako sa krus ay ang kanyang kapatid ang ipinako at si Hesus ay tumakas sa Hapon at naging magsasaka ng kanin, nagpakasal, nagkaroon ng pamilya at mga anak at namatay sa edad na 106. ====Pag-akyat sa langit==== Ayon sa Lucas 24:50-51, si Hesus ay umakyat sa langit kaagad nang siya ay muling nabuhay sa [[Bethany]] ngunit ayon sa [[Aklat ng mga Gawa]] 1:3, tumagal pa ng 40 araw bago umakyat si Hesus sa langit sa [[Bundok ng mga Olibo]]. ====Pagbabalik ni Hesus==== Ayon sa [[Ebanghelyo ni Marcos]] Kapitulo 13, [[Ebanghelyo ni Mateo]] Kapitulo 24, [[Ebanghelyo ni Lucas]] 21:20-32, ang pagkawasak ng [[Herusalem]] at [[Ikalawang Templo sa Herusalem]] ng mga Romano noong 70 CE noong [[Unang Digmaang Hudyo-Romano]] ang tanda ng pagbabalik ni Hesus at pagwawakas ng mundo. Ito ay isang [[vaticinium ex eventu]] na inilagay sa bibig ni Hesus ng mga may-akda ng mga ebanghelyong ito upang pangatwiranang ito ay kaparusahan ng [[diyos]] sa pagtakwil ng mga Hudyo kay Hesus bilang [[mesiyas]]. ==Mga katuruan at kautusan ni Hesus== {{seealso|Sermon sa bundok}} Ang mga katuruan at kautusan ni Hesus ayon sa apat na [[kanon]]ikal na ebanghelyo: ===Tungkol sa kayamanan at mga mayaman=== *Mateo 6:19-21, "Huwag kayong mag-ipon para sa inyong sarili ng kayamanan dito sa lupa na kung saan maraming tanga at kalawang ang naninira. Nanakawin din ang mga ito ng mga magnanakaw. Sa halip, mag-ipon kayo ng kayamanan sa langit dahil doon ay walang tanga at kalawang na sisira, at wala ring mga magnanakaw. Ito ay sapagkat kung saan naroroon ang inyong kayamanan ay naroroon din naman ang inyong puso." *Mateo 6:24, "Walang taong makapaglilingkod sa dalawang panginoon sapagkat maaaring kapootan niya ang isa at ibigin ang ikalawa. Maaaring maging tapat siya sa isa at pawalang-halaga ang ikalawa. Hindi kayo makapaglilingkod sa Diyos at sa kayamanan." *Mateo 19:21, "Sinabi ni Jesus sa kaniya: Kung ibig mong maging ganap, humayo ka, ipagbili mo ang iyong tinatangkilik, at ibigay mo sa mga dukha at magkakaroon ka ng kayamanan sa langit. Pagkatapos, halika at sumunod sa akin." *Mateo 19:23-24, "Kaya sinabi ni Jesus sa kaniyang mga alagad: Katotohanang sinasabi ko sa inyo: Napakahirap sa isang mayaman ang pumasok sa paghahari ng langit. Muli kong sinasabi sa inyo: Madali pa sa isang kamelyo ang dumaan sa butas ng karayom kaysa sa isang mayaman ang pumasok sa paghahari ng Diyos." *Marcos 10:21, "Tiningnan siya ni Jesus at inibig siya. Sinabi niya sa kaniya: Isang bagay ang kulang sa iyo. Humayo ka at ipagbili mo ang lahat mong tinatangkilik. Ibigay mo ang salapi sa mga dukha at magkakaroon ka ng nakaimbak na kayamanan sa langit. Pagkatapos pumarito ka, pasanin mo ang krus at sumunod ka sa akin." *Lucas 6:22, "Sa aba ninyo na mayayaman sapagkat tinatanggap ninyo ang inyong kaaliwan." *Lucas 15:24, "Sinabi niya sa kanila: Tingnan at ingatan ninyo ang inyong mga sarili mula sa kasakiman sapagkat ang buhay ng tao ay hindi nakapaloob sa kasaganaan ng mga bagay na kaniyang tinatangkilik." *Lucas 14:33, " Gayundin nga, ang bawat isang hindi nag-iiwan ng lahat ng tinatangkilik niya ay hindi siya maaaring maging alagad ko." *Lucas 14:8-14, "Pagka inaanyayahan ka ninomang tao sa kasalan, huwag kang uupo sa pangulong luklukan; baka mayroon siyang anyayahang lalong marangal na tao kay sa iyo, At lumapit yaong naganyaya sa iyo at sa kaniya, at sabihin sa iyo, Bigyan mong puwang ang taong ito; at kung magkagayo'y magpapasimula kang mapahiya na mapalagay ka sa dakong kababababaan. Kundi pagka inaanyayahan ka, ay pumaroon ka at umupo ka sa dakong kababababaan; upang kung dumating ang naganyaya sa iyo, ay sa iyo'y sabihin niya, Kaibigan pumaroon ka pa sa lalong mataas: kung magkagayo'y magkakaroon ka ng kaluwalhatian sa harap ng lahat na mga kasalo mong nangakaupo sa dulang. Sapagka't ang bawa't nagmamataas ay mabababa; at ang nagpapakababa ay matataas. At sinabi rin naman niya sa naganyaya sa kaniya, Pagka naghahanda ka ng isang tanghalian o ng isang hapunan, ay huwag mong tawagin ang iyong mga kaibigan, ni ang iyong mga kapatid, ni ang iyong mga kamaganak, ni ang mayayamang kapitbahay; baka ikaw naman ang kanilang muling anyayahan, at gantihan ka. Datapuwa't kung maghahanda ka, ay anyayahan mo ang mga dukha, ang mga pingkaw, ang mga pilay, ang mga bulag, At magiging mapalad ka; sapagka't wala silang sukat ikaganti sa iyo: sapagka't gagantihin sa iyo sa pagkabuhay na maguli ng mga ganap." *Lucas 16:19-26, "Mayroon ngang isang taong mayaman, at siya'y nagdaramit ng kulay ube at maselang lino, at sa araw-araw ay kumakain ng sagana: At isang pulubi na ang pangala'y Lazaro, lipos ng mga sugat, ay inilalagay sa kaniyang pintuan, At naghahangad na mapakain ng mga mumo na nangahuhulog mula sa dulang ng mayaman; oo, at lumapit pati ang mga aso at hinihimuran ang kaniyang mga sugat. At nangyari, na namatay ang pulubi at siya'y dinala ng mga anghel sa sinapupunan ni Abraham: at namatay naman ang mayaman, at inilibing. At sa Hades na nasa mga pagdurusa ay itiningin niya ang kaniyang mga mata, at natanaw sa malayo si Abraham, at si Lazaro ay nasa kaniyang sinapupunan. At siya'y sumigaw at sinabi, Amang Abraham, maawa ka sa akin, at suguin mo si Lazaro, upang itubog niya sa tubig ang dulo ng kaniyang daliri, at palamigin ang aking dila; sapagka't naghihirap ako sa alab na ito. Datapuwa't sinabi ni Abraham, Anak, alalahanin mo na ikaw ay tumanggap ng iyong mabubuting bagay sa iyong pamumuhay, at si Lazaro sa gayon ding paraan ay masasamang bagay: datapuwa't ngayon, ay inaaliw siya rini, at ikaw ay nasa kahirapan. At bukod sa lahat ng ito, ay may isang malaking banging nakalagay sa pagitan namin at ninyo, upang ang mga magibig tumawid buhat dini hanggang sa inyo ay hindi maari, at gayon din walang makatawid mula diyan hanggang sa amin. " *Lucas 6:20-21, "At itiningin niya ang kaniyang mga mata sa kaniyang mga alagad, at sinabi, Mapapalad kayong mga dukha: sapagka't inyo ang kaharian ng Dios. Mapapalad kayong nangagugutom ngayon: sapagka't kayo'y bubusugin. Mapapalad kayong nagsisitangis ngayon: sapagka't kayo'y magsisitawa. " ===Tungkol sa kautusan ni Moises=== ====Pagpapatibay==== *Mateo 5:17-19, "Huwag ninyong isiping naparito ako upang sirain ang Kautusan o ang mga Propeta. Naparito ako hindi upang sirain kundi upang tuparin ang mga ito. Katotohanang sinasabi ko sa inyo: Lilipas ang langit at ang lupa ngunit kahit isang tuldok o isang kudlit sa Kautusan ay hindi lilipas sa anumang paraan hanggang matupad ang lahat. Kaya ang sinumang lumabag sa isa sa mga utos na ito, kahit na ang kaliit-liitan, at ituro sa mga tao ang gayon, ay tatawaging pinakamababa sa paghahari ng langit. Ngunit ang sinumang gumaganap at nagtuturong ganapin ito ay tatawaging dakila sa paghahari ng langit." *Lucas 10:25-28, "Narito, isang dalubhasa sa kautusan ang tumayo na sinusubok siya at sinasabi: Guro, anong gagawin ko upang magmana ng walang hanggang buhay? Sinabi ni Jesus sa kaniya: Ano ba ang nakasulat sa kautusan? Ano ang pagkabasa mo rito? Sumagot siya at sinabi: Ibigin mo ang Panginoon mong Diyos ng buong puso mo at ng buong kaluluwa mo at ng buong lakas mo at ng buong isip mo. Ibigin mo ang iyong kapwa tulad ng iyong sarili. Sinabi ni Jesus sa kaniya: Tama ang sagot mo. Gawin mo ito at ikaw ay mabubuhay." *Marcos 7:9-13, "Sinabi pa niya sa kanila: Napakahusay ninyong magpawalang-bisa sa utos ng Diyos, upang masunod ninyo ang inyong mga kaugalian. Sinabi nga ni Moises: Igalang mo ang iyong ama at ina. Sinabi rin niya: Ang magsalita ng masama sa kaniyang ama o ina ay dapat siyang mamatay. Subalit sinasabi ninyo: Kapag ang isang tao ay magsabi sa kaniyang ama at ina: Ang aking kaloob na salapi na kapaki-pakinabang sa inyo ay Corban. Ang ibig sabihin nito ay inihandog sa Diyos. Sa gayong paraan ay pinahihintulutan ninyo siya na hindi na siya gumawa ng anumang bagay para sa kaniyang ama at ina. 13 Winawalang kabuluhan nga ninyo ang Salita ng Diyos sa pamamagitan ng inyong kaugalian, na inyong ibinigay. Marami pang bagay na tulad nito ang ginagawa ninyo." *Mateo 19:17-19, "Sinabi niya sa kaniya: Bakit tinatawag mo akong mabuti? Walang mabuti kundi isa lamang at iyon ay ang Diyos. Ngunit yamang ibig mong pumasok sa buhay, sundin mo ang mga utos. Sinabi niya sa kaniya: Alin sa mga kautusan? Sinabi ni Jesus: Huwag kang papatay. Huwag kang mangalunya. Huwag kang magnakaw at huwag kang sasaksi sa hindi totoo. Igalang mo ang iyong ama at ina. Ibigin mo ang iyong kapwa katulad ng iyong sarili. *Mateo 15:4, "Ito ay sapagkat iniutos ng Diyos na sinasabi: Igalang mo ang iyong ama at ina. Ang sinumang manungayaw sa kaniyang ama o sa kaniyang ina ay dapat mamatay." ====Pagsalungat==== *Marcos 7:15,18-19 "Ang nagpaparumi sa tao ay hindi ang pumapasok sa kaniya mula sa labas kundi ang lumalabas sa kaniya.Sinabi niya sa kanila: Kayo ba ay wala ring pang-unawa? Hindi ba ninyo nauunawaan na anumang bagay na pumasok sa tao mula sa labas ay hindi nagpaparumi sa kaniya? Ito ay sapagkat hindi ito pumapasok sa kaniyang puso kundi sa tiyan at ito ay idinudumi sa palikuran. Sinabi ito ni Jesus upang ipahayag na ang lahat ng pagkain ay malinis." *Mateo 5:31-32, "Sinabi rin naman: Ang sinumang lalaking magpalayas sa kaniyang asawa ay bigyan niya siya ng kasulatan ng paghihiwalay. Ngunit sinasabi ko sa inyo: Ang sinumang lalaking magpalayas sa kaniyang asawa, maliban na lamang sa dahilan ng pakikiapid, ay nagtutulak sa kaniya upang mangalunya. At sinumang magpakasal sa babaeng hiniwalayan ay nagkakasala ng kasalanang sekswal." *Mateo 5:38-42, "Narinig ninyong sinabi: [[Mata sa mata]] at ngipin sa ngipin. Ngunit sinasabi ko sa inyo: Huwag ninyong kalabanin ang masamang tao. Ngunit ang sinumang sumampal sa iyo sa kanang pisngi, iharap mo rin sa kaniya ang kabila. Kung may ibig magsakdal sa iyo at kunin ang iyong damit, payagan mo na rin siyang kunin ang iyong balabal. Sinumang pumilit sa iyo na lumakad ng higit sa isang kilometro, lumakad ka ng higit pa sa dalawang kilometro na kasama niya. Bigyan mo ang humihingi sa iyo at huwag mong talikdan ang ibig humiram sa iyo." *Mateo 12:1-8, "Nang panahong iyon, sa araw ng Sabat, naglakad si Jesus sa triguhan. Kasama niya ang kaniyang mga alagad, at sila ay nagutom. Nagsimula silang pumigtal ng uhay ng trigo at kinain nila. Ngunit nang makita ito ng mga Fariseo, sinabi nila sa kaniya: Narito, ang iyong mga alagad ay gumagawa ng gawaing labag sa kautusan sa araw ng Sabat. Ngunit sinabi niya sa kanila: Hindi ba ninyo nabasa ang ginawa ni David noong siya at ang kaniyang mga kasama ay nagutom? Pumasok siya sa bahay ng Diyos at kinain ang mga tinapay na inihandog. Subalit labag sa kautusan na siya at ang mga kasama niya na kumain nito, dahil ito ay para sa mga saserdote lamang. O, hindi ba ninyo nabasa sa Kautusan, kung paanong sa mga araw ng Sabat, na ang mga saserdote sa templo ay lumabag sa araw ng Sabat, at hindi sila nagkasala? Ngunit sinasabi ko sa inyo na naririto ang isang lalo pang dakila kaysa sa templo. Ngunit kung alam lamang ninyo kung ano ang kahulugan nito: Habag ang ibig ko at hindi hain, hindi sana ninyo hinatulan ang mga walang kasalanan. Ito ay sapagkat ang Anak ng Tao ay Panginoon ng araw ng Sabat." ===Tungkol sa kaaway at masasama=== *Mateo 5:43-44, "Narinig ninyong sinabi: Ibigin mo ang iyong kapwa at kapootan mo ang iyong kaaway. Ngunit sinasabi ko sa inyo: Ibigin ninyo ang inyong mga kaaway. Pagpalain ninyo ang mga napopoot sa inyo. Gawan ninyo ng mabuti ang mga nagagalit sa inyo. Ipanalangin ninyo ang mga umaalipusta sa inyo at ang mga umuusig sa inyo." *Mateo 5:38-42, "Narinig ninyong sinabi: Mata sa mata at ngipin sa ngipin. Ngunit sinasabi ko sa inyo: Huwag ninyong kalabanin ang masamang tao. Ngunit ang sinumang sumampal sa iyo sa kanang pisngi, iharap mo rin sa kaniya ang kabila. Kung may ibig magsakdal sa iyo at kunin ang iyong damit, payagan mo na rin siyang kunin ang iyong balabal. Sinumang pumilit sa iyo na lumakad ng higit sa isang kilometro, lumakad ka ng higit pa sa dalawang kilometro na kasama niya. Bigyan mo ang humihingi sa iyo at huwag mong talikdan ang ibig humiram sa iyo." *Mateo 18:21-22, "Nang magkagayo'y lumapit si Pedro at sinabi sa kaniya, Panginoon, makailang magkakasala ang aking kapatid laban sa akin na siya'y aking patatawarin? hanggang sa makapito? Sinabi sa kaniya ni Jesus, Hindi ko sinasabi sa iyo, Hanggang sa makapito; kundi, Hanggang sa makapitongpung pito." *Mateo 5:22, "Makipagkasundo ka agad sa iyong kaalit, samantalang ikaw ay kasama niya sa daan; baka ibigay ka ng kaalit mo sa hukom, at ibigay ka ng hukom sa punong kawal, at ipasok ka sa bilangguan." *Mateo 18:15-17, At kung magkasala laban sa iyo ang kapatid mo, pumaroon ka, at ipakilala mo sa kaniya ang kaniyang kasalanan na ikaw at siyang magisa: kung ikaw ay pakinggan niya, ay nagwagi ka sa iyong kapatid. Datapuwa't kung hindi ka niya pakinggan, ay magsama ka pa ng isa o dalawa, upang sa bibig ng dalawang saksi o tatlo ay mapagtibay ang bawa't salita. At kung ayaw niyang pakinggan sila, ay sabihin mo sa iglesia: at kung ayaw rin niyang pakinggan ang iglesia, ay ipalagay mo siyang tulad sa Gentil at maniningil ng buwis. *Mateo 6:14-15, "Sapagka't kung ipatawad ninyo sa mga tao ang kanilang mga kasalanan, ay patatawarin naman kayo ng inyong Ama sa kalangitan. Datapuwa't kung hindi ninyo ipatawad sa mga tao ang kanilang mga kasalanan, ay hindi rin naman kayo patatawarin ng inyong Ama ng inyong mga kasalanan." *Marcos 11:25-26, "At kailan man kayo'y nangakatayong nagsisipanalangin, mangagpatawad kayo, kung mayroon kayong anomang laban sa kanino man; upang ang inyong Ama naman na nasa langit ay patawarin kayo ng inyong mga kasalanan. Datapuwa't kung hindi kayo magpapatawad, hindi rin kayo patatawarin sa inyong mga kasalanan ng inyong Ama na nasa mga langit." *Juan 2:13-15, "Malapit na ang Araw ng Paglagpas ng mga Judio at umahon si Jesus patungong Jerusalem. Nakita niya sa templo ang mga nagtitinda ng mga baka, ng mga tupa at ng mga kalapati, at ang mga mamamalit-salapi na nakaupo. Pagkagawa niya ng panghagupit na lubid ay tinaboy niya silang lahat papalabas sa templo pati na ang mga tupa at ang mga toro. Ibinubo niya ang salapi ng mga mamamalit-salapi at itinumba ang kanilang mga mesa." *Mateo 23:33, "Mga ahas, mga anak ng ulupong! Papaano kayo makakaligtas mula sa hatol ng [[Gehenna]]? " *Mateo 10:35-36,"Sapagka't ako'y naparito upang papagalitin ang lalake laban sa kaniyang ama, at ang anak na babae laban sa kaniyang ina, at ang manugang na babae laban sa kaniyang biyanang babae: At ang magiging kaaway ng tao ay ang kaniya ring sariling kasangbahay." ===Pagkapoot=== *Mateo 5:22, "Datapuwa't sinasabi ko sa inyo, na ang bawa't mapoot sa kaniyang kapatid ay mapapasa panganib sa kahatulan; at ang sinomang magsabi sa kaniyang kapatid, Raca, ay mapapasa panganib sa Sanedrin; at ang sinomang magsabi, ulol ka, ay mapapasa panganib sa [[Gehenna]]." *Mateo 23:17, "Kayong mga ulol at mga bulag: sapagka't alin baga ang lalong dakila, ang ginto, o ang templong bumabanal sa ginto? *Lucas 14:26,"Kung ang sinomang tao'y pumaparito sa akin, at hindi napopoot sa kaniyang sariling ama, at ina, at asawang babae, at mga anak, at mga kapatid na lalake, at mga kapatid na babae, oo, at pati sa kaniyang sariling buhay man, ay hindi siya maaaring maging alagad ko." ===Panunumpa=== *Mateo 5:34-37, "Datapuwa't sinasabi ko sa inyo, Huwag ninyong ipanumpa ang anoman; kahit ang langit, sapagka't siyang luklukan ng Dios; Kahit ang lupa, sapagka't siyang tungtungan ng kaniyang mga paa; kahit ang Jerusalem, sapagka't siyang bayan ng dakilang Hari. Kahit man ang ulo mo ay huwag mong ipanumpa, sapagka't hindi ka makagagawa ng isang buhok na maputi o maitim. Datapuwa't ang magiging pananalita ninyo'y, Oo, oo; Hindi, hindi; sapagka't ang humigit pa rito ay buhat sa masama. " ===Tungkol sa panalangin=== *Mateo 6:6-7, " Ngunit kung ikaw ay mananalangin, pumasok ka sa iyong silid. Kapag naisara mo na ang pinto, manalangin ka sa iyong Ama na nasa lihim. Ang iyong Ama na nakakakita sa lihim ang magbibigay sa iyo ng gantimpala nang hayagan. Ngunit kapag ikaw ay mananalangin, huwag mong gamitin ang mga walang kabuluhang paulit-ulit na mga panalangin gaya ng ginagawa ng mga Gentil. Ito ay sapagkat nananalangin sila nang paulit-ulit dahil sa kanilang palagay ay diringgin sila sa dami ng kanilang salita." ===Tungkol sa pagtulong=== *Mateo 6:1-4, "Mag-ingat kayo na huwag gawing pakitang-tao lamang ang inyong pamamahagi sa mga kahabag-habag. Kung magkagayon ay hindi kayo tatanggap ng gantimpala sa inyong Ama sa langit. Kaya nga, kapag ikaw ay namamahagi sa mga kahabag-habag, huwag mong hipan ang trumpeta na nasa harap mo, gaya ng ginagawa ng mga mapagpaimbabaw sa mga sinagoga at sa mga daan. Ginagawa nila ito upang sila ay luwalhatiin ng mga tao. Katotohanang sinasabi ko sa inyo: Tinanggap na nila ang kanilang gantimpala. Kung mamahagi ka sa mga kahabag-habag, huwag mo nang ipaalam sa iyong kaliwang kamay kung ano ang ginagawa ng iyong kanang kamay. 4 Sa gayon, maililihim ang iyong pamamahagi sa mga kahabag-habag. Ang iyong Ama na nakakakita sa lihim ay magbibigay ng gantimpala sa iyo nang hayagan." ===Tungkol sa pag-aayuno=== *Mateo 6:16-18, Kapag kayo ay mag-aayuno, huwag ninyong tularan ang mga mapagpaimbabaw na pinapalungkot ang kanilang mukha. Ito ay sapagkat pinasasama nila ang anyo ng kanilang mga mukha upang makita ng mga tao na sila ay nag-aayuno. Katotohanang sinasabi ko sa inyo: Tinanggap na nila ang kanilang gantimpala. Ngunit kung mag-aayuno ka, langisan mo ang iyong ulo at maghilamos ka ng iyong mukha. Sa ganoon, hindi makikita ng mga tao na nag-aayuno ka kundi ng iyong Ama na nasa lihim. Ang iyong Ama na nakakakita sa lihim ang magbibigay sa iyo ng gantimpala nang hayagan. ===Tungkol sa pagpapatawad=== *Mateo 6:14-15, "Ito ay sapagkat kung patawarin ninyo ang mga tao sa kanilang pagsalangsang, patatawarin din kayo ng inyong Ama na nasa langit. Ngunit kung hindi ninyo patawarin ang mga tao sa kanilang mga pagsalangsang, hindi rin kayo patatawarin ng inyong Ama sa inyong pagsalangsang." *Mateo 18:21-22, "Lumapit si Pedro sa kaniya at sinabi: Panginoon, makailang ulit bang magkasala sa akin ang aking kapatid at siya ay aking patatawarin? Hanggang sa makapito ba? Sinabi ni Jesus sa kaniya: Sinasabi ko sa iyo na hindi lamang makapito kundi hanggang makapitumpung pitong ulit." ===Tungkol sa paghuhugas ng kamay=== {{main|Paghuhugas ng kamay}} *Marcos 7:1-16:,"Sama-samang nagkatipun-tipon sa kinarooronan ni Hesus ang mga Fariseo at ilang mga guro ng kautusan na nagmula sa [[Herusalem]].2 Nakita nila ang ilan sa mga alagad ni Jesus na kumakain ng tinapay na may madungis na mga kamay. Pinulaan nila ang mga alagad. 3 Ito ay sapagkat ang mga Fariseo at lahat ng mga Judio ay hindi kumakain malibang makakapaghugas sila sa natatanging paraan ng kanilang mga kamay. Pinanghahawakan nila ang kaugalian ng mga matanda. 4 Kapag galing sa pamilihang dako, hindi rin sila kumakain nang hindi muna sila naghuhugas[a] ng kanilang sarili. Marami pang ibang mga bagay ang kanilang pinanghahawakan na kanilang tinanggap at sinusunod. Ito ay tulad ng paglubog ng saro, ng banga, ng mga kagamitang tanso at ng mga higaan.5 Kayat tinanong siya ng mga Pariseo at ng mga guro ng kautusan. Bakit hindi lumalakad ang mga alagad mo ayon sa mga kaugalian ng mga matanda? Subalit kumakain sila ng tinapay, na hindi naghuhugas sa natatanging paraan ng kanilang mga kamay.6 Sumagot si Hesus at sinabi sa kanila: Tama ang pagkahayag ni Isaias patungkol sa inyo, mga mapagpaimbabaw. Ito ay gaya ng nasusulat:Iginagalang ako ng mga taong ito sa pamama­gitan ng kanilang mga labi, ngunit ang kanilang mga puso ay malayo sa akin.7 Sinasamba nila ako nang walang kabuluhan, na nagtuturo ng mga turong utos ng tao.8 Ito ay sapagkat iniwanan ninyo ang utos ng Diyos at inyong pinanghawakan ang mga kaugalian ng mga tao tulad ng paglubog sa natatanging paraan ng mga banga at mga saro. Marami pang ganitong mga bagay ang inyong ginagawa.9 Sinabi pa niya sa kanila: Napakahusay ninyong magpawalang-bisa sa utos ng Diyos, upang masunod ninyo ang inyong mga kaugalian. 10 Sinabi nga ni Moises: Igalang mo ang iyong ama at ina. Sinabi rin niya: Ang magsalita ng masama sa kaniyang ama o ina ay dapat siyang mamatay. 11 Subalit sinasabi ninyo: Kapag ang isang tao ay magsabi sa kaniyang ama at ina: Ang aking kaloob na salapi na kapaki-pakinabang sa inyo ay Corban. Ang ibig sabihin nito ay inihandog sa Diyos. 12 Sa gayong paraan ay pinahihintulutan ninyo siya na hindi na siya gumawa ng anumang bagay para sa kaniyang ama at ina. 13 Winawalang kabuluhan nga ninyo ang Salita ng Diyos sa pamamagitan ng inyong kaugalian, na inyong ibinigay. Marami pang bagay na tulad nito ang ginagawa ninyo.14 Muling pinalapit ni Jesus sa kaniya ang napakaraming tao at sinabi niya sa kanila: Makinig kayong lahat sa akin at inyong unawain ang aking mga salita. 15 Ang nagpaparumi sa tao ay hindi ang pumapasok sa kaniya mula sa labas kundi ang lumalabas sa kaniya. 16 Ang sinumang may tainga na nakakarinig ay makinig." ===Tungkol sa pagkabalisa=== *Mateo 6:25-34, "Dahil dito, sinasabi ko sa inyo: Huwag kayong mabalisa sa inyong buhay kung ano ang inyong kakainin, o iinumin, o kung ano ang inyong daramtin. Hindi ba ang buhay ay higit pa sa pagkain at ang katawan ay higit pa sa damit? Tingnan ninyo ang mga ibon sa himpapawid. Hindi sila naghahasik, ni gumagapas, ni nag-iipon sa mga bangan, ngunit pinakakain sila ng inyong Ama na nasa langit. Hindi ba lalo kayong higit na mahalaga kaysa sa kanila? Sino sa inyo na sa pagkabalisa ay makapagdaragdag ng isang siko sa kaniyang tangkad? Bakit kayo nababalisa patungkol sa damit? Masdan ninyo ang mga liryo sa parang kung paano sila lumalaki. Hindi sila gumagawa, ni humahabi man. Ngunit sinasabi ko sa inyo: Kahit si Solomon, sa lahat ng kaniyang kaluwalhatian, ay hindi nakapaggayak katulad ng isa sa mga ito. Dinaramtan ng Diyos ang damo sa parang, na ngayon ay buhay at bukas ay susunugin. Kung dinaramtan niya ang damo sa ganoong paraan, hindi ba niya kayo daramtan, kayong maliliit ang pananampalataya? Kaya nga, huwag kayong mabalisa at inyong sasabihin: Ano ang aming kakainin, ano ang aming iinumin at ano ang aming daramtin? Ang mga bagay na ito ay mahigpit na hinahangad ng mga Gentil. Alam ng inyong Ama na nasa langit na kinakailangan ninyo ang lahat ng mga bagay na ito. Ngunit hanapin muna ninyo ang paghahari ng Diyos at ang kaniyang katuwiran, at ang lahat ng mga bagay na ito ay idaragdag sa inyo. 34 Huwag nga kayong mabalisa patungkol sa kinabukasan sapagkat ang kinabukasan ang mababalisa sa kaniyang sarili. Sapat na sa bawat araw ang kasamaan nito." ===Tungkol sa paghatol=== *Mateo 7:1-5, "Huwag kayong hahatol upang hindi kayo hatulan. Ito ay sapagkat sa hatol na inyong ihahatol ay hahatulan kayo. Sa sukat na inyong ipinanukat ay isusukat sa inyo. Bakit mo tinitingnan ang puwing sa mata ng iyong kapatid? Ngunit hindi mo tinitingnan ang troso na nasa iyong mata. Narito, papaano mo sabihin sa iyong kapatid: Payagan mong alisin ko ang puwing sa iyong mata. At narito, isang troso ang nasa mata mo.Ikaw na mapagpaimbabaw. Alisin mo muna ang troso sa iyong mata. Kung magkagayon, makikita mong malinaw ang pag-aalis ng puwing sa mata ng iyong kapatid." ===Pagdadala ng tungkod ng mga alagad=== *Lucas 9:3,"''At sinabi niya sa kanila, Huwag kayong mangagdala ng anoman sa inyong paglalakad, kahit tungkod, kahit supot ng ulam, kahit tinapay, kahit salapi; at kahit magkaroon ng dalawang tunika.''" *Marcos 6:8,"'' At ipinagbilin niya sa kanila na huwag silang magsipagbaon ng anoman sa paglakad, kundi tungkod lamang; kahit tinapay, kahit supot ng ulam, kahit salapi sa kanilang supot;''" ===Ginintuang Patakaran=== {{seealso|Ginintuang patakaran}} *Mateo 7:12, "Kaya nga, ang lahat ng bagay na ibig ninyong gawin ng mga tao sa inyo ay gayundin ang gawin ninyo sa kanila sapagkat ito ang kabuuan ng Kautusan at ng mga Propeta." ===Tungkol sa Pagsunod=== *Mateo 7:21, "Hindi ang bawat isa na nagsasabi sa akin: Panginoon, Panginoon, ay makakapasok sa paghahari ng langit, kundi ang gumagawa ng kalooban ng aking Ama na nasa langit." *Mateo 8:21-22, "At isa sa kaniyang mga alagad ang nagsabi: Panginoon, pahintulutan mo muna akong makauwi upang ilibing ang aking ama. Ngunit sinabi ni Jesus sa kaniya: Sumunod ka sa akin. Bayaan mong ilibing ng patay ang kanilang patay." *Lucas 10:27, "Ang sinumang hindi nagpapasan ng kaniyang krus at sumusunod sa akin ay hindi maaaring maging alagad ko." ===Tungkol sa diborsiyo=== ====Pwede==== *Mateo 5:31-32, "Sinabi rin naman, Ang sinomang lalake na ihiwalay na ang kaniyang asawa, ay bigyan niya siya ng kasulatan ng paghihiwalay: Datapuwa't sinasabi ko sa inyo, na ang sinomang lalake na ihiwalay ang kaniyang asawa, liban na lamang kung sa pakikiapid ang dahil, ay siya ang sa kaniya'y nagbibigay kadahilanan ng pangangalunya: at ang sinomang magasawa sa kaniya kung naihiwalay na siya ay nagkakasala ng pangangalunya. " *Mateo 19:3-9, At nagsilapit sa kaniya ang mga Fariseo, na siya'y tinutukso nila, at kanilang sinasabi, Naaayon baga sa kautusan na ihiwalay ng isang lalake ang kaniyang asawa sa bawa't kadahilanan? At siya'y sumagot at sinabi, Hindi baga ninyo nabasa, na ang lumalang sa kanila buhat sa pasimula, ay sila'y nilalang niya na lalake at babae, At sinabi, Dahil dito'y iiwan ng lalake ang kaniyang ama at ina, at makikisama sa kaniyang asawa; at ang dalawa ay magiging isang laman? Kaya nga hindi na sila dalawa, kundi isang laman. Ang pinapagsama nga ng Dios, ay huwag papaghiwalayin ng tao. Sinabi nila sa kaniya, Bakit nga ipinagutos ni Moises na magbigay ng kasulatan sa paghihiwalay, at ihiwalay ang babae? Sinabi niya sa kanila, Dahil sa katigasan ng inyong puso ay ipinaubaya sa inyo ni Moises na inyong hiwalayan ang inyong mga asawa: datapuwa't buhat sa pasimula ay hindi gayon. At sinasabi ko sa inyo, Sinomang ihiwalay ang kaniyang asawang babae, liban na kung sa pakikiapid, at magasawa sa iba, ay nagkakasala ng pangangalunya: at ang magasawa sa babaing yaon na hiniwalayan ay nagkakasala ng pangangalunya." ====Hindi pwede==== *Marcos 10:2-11, "At nagsilapit sa kaniya ang mga Fariseo, at siya'y tinanong, Matuwid baga sa lalake na ihiwalay ang kaniyang asawa? na siya'y tinutukso. At sumagot siya at sa kanila'y sinabi, Ano ang iniutos sa inyo ni Moises? At sinabi nila, Ipinahintulot ni Moises na ilagda ang kasulatan sa paghihiwalay, at ihiwalay siya. Datapuwa't sinabi sa kanila ni Jesus, Dahil sa katigasan ng inyong puso ay inilagda niya ang utos na ito. Nguni't buhat nang pasimula ng paglalang, Lalake at babaing ginawa niya sila. Dahil dito'y iiwan ng lalake ang kaniyang ama at ina, at makikisama sa kaniyang asawa; At ang dalawa ay magiging isang laman; kaya hindi na sila dalawa, kundi isang laman. Ang pinapagsama nga ng Dios, ay huwag papaghiwalayin ng tao. At sa bahay ay muling tinanong siya ng mga alagad tungkol sa bagay na ito. At sinabi niya sa kanila, Ang sinomang lalake na ihiwalay ang kaniyang asawa, at magasawa sa iba, ay nagkakasala ng pangangalunya laban sa unang asawa: *Lucas 16:18, "Ang bawa't lalaki na inihihiwalay ang kaniyang asawa, at magasawa sa iba, ay nagkakasala ng pangangalunya: at ang magasawa sa babaing inihiwalay ng kaniyang asawa ay nagkakasala ng pangangalunya. " ===Tungkol sa pamilya=== *Mateo 10:34-37, "Huwag ninyong isiping naparito ako upang magdala ng kapayapaan sa lupa. Hindi ako naparito upang magdala ng kapayapaan kundi ng tabak. 35 Naparito ako upang paghimagsikin ang isang tao laban sa kaniyang ama. Papaghimagsikin ko ang anak na babae laban sa kaniyang ina, at ang manugang na babae laban sa kaniyang biyenang babae. 36 Ang kaaway ng isang tao ay ang kaniyang sariling kasambahay.Ang umiibig sa kaniyang ama o ina ng higit sa akin ay hindi karapat-dapat sa akin. Ang sinumamg umiibig sa kaniyang anak na lalaki, o anak na babae nang higit sa akin ay hindi karapat-dapat sa akin. Ang sinumang hindi nagpapasan ng kaniyang krus at sumusunod sa akin ay hindi karapat-dapat sa akin. *Lucas 10:26, "Ang sinumang pumarito sa akin na hindi napopoot sa kaniyang ama at ina, asawang babae at mga anak, mga kapatid na lalaki at babae, maging sa sarili niyang buhay ay hindi maaaring maging alagad ko." *Mateo 19:17-19, "Sinabi niya sa kaniya: Bakit tinatawag mo akong mabuti? Walang mabuti kundi isa lamang at iyon ay ang Diyos. Ngunit yamang ibig mong pumasok sa buhay, sundin mo ang mga utos. Sinabi niya sa kaniya: Alin sa mga kautusan? Sinabi ni Jesus: Huwag kang papatay. Huwag kang mangalunya. Huwag kang magnakaw at huwag kang sasaksi sa hindi totoo. Igalang mo ang iyong ama at ina. Ibigin mo ang iyong kapwa katulad ng iyong sarili. *Mateo 15:4, "Ito ay sapagkat iniutos ng Diyos na sinasabi: Igalang mo ang iyong ama at ina. Ang sinumang manungayaw sa kaniyang ama o sa kaniyang ina ay dapat mamatay." *Mateo 12:46-50, "Samantalang nagsasalita pa siya sa mga tao, narito, ang kaniyang ina at kaniyang mga nakakabatang kapatid na lalaki ay nakatayo sa labas. Ibig nila siyang makausap. At may nagsabi sa kaniya: Narito ang iyong ina at iyong mga nakakabatang kapatid na lalaki, na nakatayo sa labas. Ibig ka nilang makausap. Ngunit si Jesus ay sumagot sa kaniya: Sino ang aking ina at sino ang aking mga kapatid na lalaki? Iniunat niya ang kaniyang kamay at itinuro ang kaniyang mga alagad na sinabi: Narito ang aking ina at mga kapatid na lalaki. 50 Ito ay sapagkat ang sinumang gumaganap ng kalooban ng aking Ama na nasa langit ay siyang aking kapatid na lalaki at kapatid na babae at ina." ===Tungkol sa espada=== *Mateo 26:51-52, "At narito, isa sa mga kasama ni Jesus ay bumunot ng kaniyang tabak(espada). Inundayan niya ng taga ang alipin ng pinakapunong-saserdote at natanggal ang tainga nito. Sinabi ni Jesus sa kaniya: Ibalik mo ang iyong tabak sa lalagyan nito: Ito ay sapagkat ang sinumang gumagamit ng tabak ay sa tabak din mamamatay." *Lucas 22:36, "Sinabi nga niya sa kanila: Ngayon, siya na may kalupi ay hayaang magdala niyon. Ang may bayong ay gayundin. Siya na walang tabak ay ipagbili niya ang kaniyang damit at bumili ng tabak." *Mateo 10:34, "Huwag ninyong isiping naparito ako upang magdala ng kapayapaan sa lupa. Hindi ako naparito upang magdala ng kapayapaan kundi ng tabak." ===Tungkol sa pagbabayad ng buwis=== *Mateo 22:15-21, "Umalis ang mga Fariseo at nagplano sila kung paano mahuhuli si Jesus sa kaniyang pananalita. Sinugo nila kay Jesus ang kanilang mga alagad kasama ang mga tauhan ni Herodes. Sinabi nila: Guro, alam naming ikaw ay totoo at itinuturo mo ang daan ng Diyos ayon sa katotohanan. Hindi ka nagtatangi sa kaninuman sapagkat hindi ka tumitingin sa panlabas na anyo ng tao. Sabihin mo nga sa amin: Ano ang iyong palagay? Naaayon ba sa kautusan na magbigay kay Cesar ng buwis-pandayuhan o hindi? Ngunit alam ni Jesus ang kanilang kasamaan. Kaniyang sinabi: Bakit ninyo ako sinusubukan, kayong mga mapagpakunwari? 19 Ipakita ninyo sa akin ang perang ginagamit na buwis-pandayuhan. Dinala nila sa kaniya ang isang denaryo. 20 Sinabi niya sa kanila: Kaninong anyo ang narito at patungkol kanino ang nakasulat dito? Sinabi nila sa kaniya: Kay Cesar. Sinabi niya sa kanila: Ibigay nga ninyo kay Cesar ang mga bagay na nauukol kay Cesar. Ibigay ninyo sa Diyos ang mga bagay na nauukol sa Diyos." *Marcos 12:13-17, "Isinugo nila kay Jesus ang ilan sa mga Fariseo at ilan sa mga Herodiano upang hulihin siya sa kaniyang salita. 14 Lumapit sila kay Jesus at sinabi: Guro, alam naming ang sinasabi mo ay totoo. Alam din namin na hindi ka nagtatangi ng sinuman sapagkat hindi ka tumitingin sa panlabas na anyo ng mga tao. Sa halip ay itinuturo mo ang daan ng Diyos ayon sa katotohanan. Naaayon ba sa kautusan na magbigay kami kay Cesar ng buwis-pandayuhan o hindi? Dapat ba tayong magbigay nito o hindi? Ngunit alam ni Jesus ang kanilang pagpapaimbabaw. Sinabi niya sa kanila: Bakit ninyo ako sinusubok? Dalhan ninyo ako ng isang denaryo upang makita ko. At dinalhan nila siya nito. Sinabi niya sa kanila: Kaninong anyo ang narito at patungkol kanino ang nakasulat dito? Sinabi nila: Kay Cesar. Sinabi sa kanila ni Jesus: Ibigay nga ninyo kay Cesar ang mga bagay na nauukol kay Cesar. Ibigay ninyo sa Diyos ang mga bagay na nauukol sa Diyos." ===Tungkol sa kapangyarihan=== *Mateo 10:42-44, "Tinawag sila ni Jesus at sinabi: Nalalaman ninyo na ang mga kinikilalang namumuno sa mga Gentil ay namumuno na may pagkapanginoon sa kanila. Ang mga dakila sa kanila ay gumagamit ng kapamahalaan sa kanila. 4Huwag maging gayon sa inyo. Ang sinuman sa inyo ang magnanais na maging dakila ay magiging tagapaglingkod ninyo. Ang sinuman sa inyo ang magnanais na maging una ay magiging alipin ng lahat." *Mateo 23:8-12, "Huwag kayong patawag sa mga tao na guro sapagkat iisa ang inyong pinuno, si Cristo, at kayong lahat ay magkakapatid. Huwag ninyong tawaging ama ang sinuman dito sa lupa sapagkat iisa ang inyong Ama na nasa langit. Huwag kayong patawag na mga pinuno sapagkat iisa ang inyong pinuno, si Cristo. Ngunit ang higit na dakila sa inyo ay magiging tagapaglingkod ninyo. Ang sinumang magtataas ng kaniyang sarili ay ibababa at ang sinumang magpapakumbaba sa kaniyang sarili ay itataas." ===Pagkakasala=== *Mateo 5:28-30, "Datapuwa't sinasabi ko sa inyo, na ang bawa't tumingin sa isang babae na taglay ang masamang hangad ay nagkakasala, na ng pangangalunya sa kaniyang puso. At kung ang kanan mong mata ay nakapagpapatisod sa iyo, ay dukitin mo, at iyong itapon: sapagka't may mapapakinabang ka pa na mawala ang isa sa mga sangkap ng iyong katawan, at huwag ang buong katawan mo ay mabulid sa [[Gehenna]]. At kung ang kanan mong kamay ay nakapagpapatisod sa iyo, ay putulin mo, at iyong itapon: sapagka't may mapapakinabang ka pa na mawala ang isa sa mga sangkap ng iyong katawan, at huwag ang buong katawan mo ay mapasa [[Gehenna]]. " *Mark 9:43-48, "At kung ang kamay mo ay makapagpapatisod sa iyo, ay putulin mo: mabuti pa sa iyo ang pumasok sa buhay na pingkaw, kay sa may dalawang kamay kang mapasa impierno, sa apoy na hindi mapapatay. Na doo'y hindi namamatay ang kanilang uod, at hindi namamatay ang apoy. At kung ang paa mo'y makapagpapatisod sa iyo, ay putulin mo: mabuti pa sa iyo ang pumasok kang pilay sa buhay kay sa may dalawang paa kang mabulid sa [[Gehenna]]. Na doo'y hindi namamatay ang kanilang uod, at hindi namamatay ang apoy. At kung ang mata mo'y makapagpapatisod sa iyo, ay dukitin mo: mabuti pa sa iyo ang pumasok sa kaharian ng Dios na may isang mata, kay sa may dalawang mata kang mabulid sa [[Gehenna]]; Na doo'y hindi namamatay ang kanilang uod, at hindi namamatay ang apoy. " ===Iba pa=== *Juan 13:34, "Isang bagong utos ang ibinibigay ko sa inyo, kayo ay mag-ibigan sa isa't isa. Kung papaanong inibig ko kayo ay gayundin naman kayong mag-ibigan sa isa't isa." *Mateo 10:23, "Datapuwa't pagka kayo'y pinagusig nila sa isang bayang ito, ay magsitakas kayo tungo sa kasunod na bayan: sapagka't sa katotohanang sinasabi ko sa inyo, Hindi ninyo matatapos libutin ang mga bayan ng Israel, hanggang sa pumarito ang Anak ng tao. ===Tungkol sa kanyang sarili=== *Mateo 15:24, "Sinabi niya: Sinugo lamang ako para sa mga naliligaw na tupa sa sambahayan ng Israel." *Lucas 18:18-19, "Isang pinuno ang nagtanong sa kaniya na sinasabi: Mabuting guro, ano ang dapat kong gawin upang magmana ako ng buhay na walang hanggan? Sinabi ni Jesus sa kaniya: Bakit mo ako tinatawag na mabuti? Walang sinumang mabuti maliban sa isa, ang Diyos." == Historisidad ni Hesus {{anchor|H}}== {{main|Teoriyang mito si Hesus|Diyos na namatay at nabuhay}} Ayon sa iskolar na si L. Michael White, si Hesus ay hindi sumulat ng anumang mga kasulatan o ang sinumang may personal na kaalaman sa kanya. Walang ebidensiyang arkeolohikal na nagpapatunay ng kanyang pag-iral. Walang mga salaysay na kakontemporaryo o nabuhay noong panahon ni Hesus at walang mga salaysay ng saksi (''eyewitnesses'') o anumang direktang rekord ang umiiral tungkol kay Hesus. Ang lahat ng mga salaysay tungkol sa buhay ni Hesus ay nagmula sa mga sanggunian gaya ng nasa [[Bagong Tipan]] na tinatanggap ng mga skolar ng Bagong Tipan na isinulat pagkatapos ng mga dekada o siglo pagkatapos ng sinasabing panahon ni Hesus. Ang pinaniniwalaang pinakamaagang mga sanggunian tungkol kay Hesus ang mga [[sulat ni Pablo]] na isinulat mga 20-30 taon pagkatapos ng pinaniniwalaang kamatayan ni Hesus. Ayon kay White, si Pablo ay hindi kasama ni Hesus o nag-angkin na nakita si Hesus bago ang kamatayan nito.<ref>White 2004, pp. 3–4.</ref> Ang tanging tinatanggap ng mga maraming mga Kristiyano na tamang sanggunian ng buhay ni Hesus ang ang apat [[kanon]]ikal na Ebanghelyo ng [[Bagong Tipan]] na [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]], [[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]], [[Ebanghelyo ni Lucas|Lucas]] at [[Ebanghelyo ni Juan|Juan]]. Ang mga ito ay hindi maituturing na mga "''walang kinikilingang''" mga salaysay ng buhay ni Hesus dahil ang hangarin ng mga aklat na ito ay mang-akay sa relihiyong [[Kristiyanismo]](Juan 20:30). Ang mga ebanghelyong ito ay isinulat ng mga hindi kilalang may akda at ang mga pangalan ng mga ''apostol'' gaya ng ''Ebanghelyo ayon kay Mateo'' ay ikinabit lamang sa mga manuskrito nito noong ika-2 siglo. Sa karagdagan, [[:Kategorya:Mga Ebanghelyo|maraming mga ebanghelyo]] at mga kasulatan noong maagang siglo ng Kristiyanismo na nag-aangkin ring mula sa mga ''apostol'' ngunit ang mga ito ay hindi nakasama sa [[kanon]] ng Katoliko na nabuo lamang noong ika-4 siglo CE. Ang mga salaysay na may "[[milagro|pagmimilagro]]" at mga ekstradordinaryong mga salaysay gaya ng [[pagkabuhay ng mga patay]] at pag-ahon nito sa mga libingan(Mateo 27:51-53) ay itinuturing ng mga historyan at skolar na ''hindi kapani-paniwala''. Ang mga ibang iskolar ay nagsasabing ang mga apat na kanonikal na ebanghelyo ay hindi isinulat ng mga "saksi"(eyewitness) dahil ang mga ito ay naglalaman ng mga maling heograpiya ng Palestina(o Israel) gayundin ng mga maling paglalarawan ng mga kustombre ng mga [[Hudyo]] noong unang siglo CE.<ref>Lee Martin Mc Donald and Stanley E. Porter, Early Christianity and its Sacred Literature, (Nov 2000, Hendrickson Publishers, Inc.), p. 286</ref><ref>Nineham, Saint Mark (Westminster John Knox Press, 1978), pp. 294-295</ref><ref>Raymond E. Brown, S.S., An Introduction To The New Testament, The Anchor Bible Reference Library (Doubleday, 1997) pp. 159-160</ref><ref>The Acts of Jesus: What Did Jesus Really Do?, Robert Funk, p79</ref> Bukod dito, sinasabi din ng mga iskolar na ang mga kanonikal na ebanghelyo na Mateo, Marcos, Lucas Juan ay naglalaman ng mga magkakasalungat na mga salaysay gaya ng salaysay ng [[Hesus#Kapanganakan|kapanganakan ni Hesus]] sa itaas.<ref>[http://www.infidels.org/library/modern/paul_carlson/nt_contradictions.html NT contradictions]</ref><ref name="ji">Jesus, Interrupted: Revealing the Hidden Contradictions in the Bible (And Why We Don't Know About Them). Bart Ehrman, HarperCollins, USA. 2009. ISBN 0-06-117393-2.</ref> Ayon din sa mga iskolar, ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] at [[Ebanghelyo ni Lucas|Lucas]] ay kumopya lamang sa [[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]] at sa isang hindi na umiiral na dokumentong tinatawag na "[[Dokumentong Q]]". Walang umiiral na kontemporaryong(nabuhay noong panahon ni Hesus) na mga salaysay tungkol kay Hesus mula sa mga pagano o "hindi" Kristiyanong manunulat. Ang mga hindi-Krisitiyanong salaysay sa buhay ni Hesus ay isinulat pagkatapos ng ilang mga dekada pagkatapos ng sinasabing "kamatayan ni Hesus"(ca. 30-33 CE). Halimbawa, ang Hudyong historyan na si [[Josephus]] sa kanyang [[Antiquities of the Jews]] ay sumulat ng ilang linya tungkol kay Hesus. Ito ay matatagpuan sa Antiquities of the Jews ni [[Josephus]] na isinulat noong circa 93 o 94 CE. Gayunpaman, si [[Josephus]] ay hindi kakontemporaryo o nabuhay sa panahon ni Hesus at maaaaring narinig(hearsay) lamang ni Josephus ang mga salaysay at hindi niya ito "mismong" nasaksikhan. Pinaniniwalaan ng ilan na ang mga talatang ito ay interpolasyon o dagdag dahil dahil walang isang manunulat na Kristiyano bago ang ikaapat na siglo CE na nagbanggit nito. Halimbawa, ang ikatlong siglo CE na ama ng simbahang si [[Origen]] ay malawak na sumipi mula kay [[Josephus]] sa kanyang masigasig na pagtatanggol sa [[Kristiyanismo]] ngunit hindi niya sinipi ang "talata ni Josephus tungkol kay Hesus". Ang katunayan, ayon Origen ay si Josephus ay ''hindi naniniwalang si Hesus ang Kristo''.<ref name=jesusneverexisted>{{Cite web |url=http://www.jesusneverexisted.com/josephus-etal.html |title=Archive copy |access-date=2012-12-19 |archive-date=2012-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121219121216/http://www.jesusneverexisted.com/josephus-etal.html |url-status=dead }}</ref> Ang isa pang karaniwang ginagamit ng mga Kristiyano na ebidensiyang pagano kay Hesus ang ''sinasabing'' pahayag ni [[Tacitus]](c.55-117 CE) sa kanyang [[Mga Annal ni Tacitus]] tungkol sa sektang Kristiyano at Christus. Gayunpaman, ito ay pinagdududahan ng ilan. Ang eksaminasyong ultra-violet ng manuskrito ng [[Mga Annal ni Tacitus]] ay konklusibong nagpapakita na may pagbabago ng orihinal na ''e'' ng ''chrestianos'' ("ang mabuti") sa ''i''.<ref>J. Boman, ''[http://brepols.metapress.com/content/y4m58q8x60600153/ Inpulsore Cherestro? Suetonius’ Divus Claudius 25.4 in Sources and Manuscripts] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130104012946/http://brepols.metapress.com/content/y4m58q8x60600153/ |date=2013-01-04 }}'', Liber Annuus 61 (2011), ISSN 0081-8933, Studium Biblicum Franciscanum, Jerusalem 2012, p. 355, n. 2.</ref><ref>[[Georg Andresen]] in ''Wochenschrift fur klassische Philologie'' 19, 1902, col. 780f</ref> Ang talatang ito ay hindi rin sumasalamin sa tono o kakayahang linggwistiko ni Tacitus. Walang ring mga apolohistang Kristiyano ang sumipi ng talatang ito ni Tacitus at tila lumitaw lamang ng salita-sa-salita sa mga kasulatan ni [[Sulipicius Severus]] noong ika-5 siglo CE.<ref name=jesusneverexisted/> May mga iskolar na nagmungkahi na si Hesus ay hindi talaga umiral at ang mga kwento ni Hesus sa ebanghelyo ay inimbento at kinopya lamang mula sa mga kwento ng mga tagapagligtas at [[Diyos na namatay at nabuhay|mga diyos na paganong namatay at nabuhay]] sa iba't ibang mga mitolohiya gaya ng sa [[Sinaunang Ehipto]] at [[Sinaunang Gresya]].<ref name=jne>[http://www.jesusneverexisted.com/ Jesus Never Existed]</ref> Sa kanyang pagtatanggol sa akusasyong inimbento ng mga [[Kristiyano]] si Hesus, ikinatwiran ng Kristiyanong si [[Justin Martyr]](100 CE – ca.165 CE) na umabot sa mga tenga ng diablo na hinulaan ng mga [[propesiya ng Bibliya|propeta sa Lumang Tipan]] ang pagdating ni Hesus, at inudyokan ang mga paganong manunulat(bago pa ang paglitaw ng Kristiyanismo) na magsulong ng mga tatawaging mga anak ni [[Hupiter]] upang ipaniwala sa mga tao na ang Kristo ay katulad ng mga anak ni Hupiter. Isinaad ni Justin Martyr na: {{cquote|"''Nang aming sabihing si Hesu-Kristo ay nilikha nang walang pagsasamang seksuwal, ipinako at namatay at muling nabuhay at umakyat sa langit, wala kaming isinusulong na bago o iba mula sa pinaniniwalaan niyong tungkol sa mga ginagalang niyong mga anak na lalake ni [[Hupiter (diyos)|Hupiter]]...Tungkol sa pagtutol na ipinako ang aming Hesus, aking sinasabi na ang pagdurusa ay karaniwan sa lahat ng mga binanggit na anak ni Hupiter...Tungkol sa kanyang pagkapanganak sa isang birhen, kayo ay mayroong [[Perseus]] upang balansihin ito...At nang isulong ng diablo si [[Asclepius]] bilang [[resureksiyon|tagabuhay ng patay]] at tagpagpagaling ng lahat ng mga [[karamdaman]], hindi ko ba maaaring sabihin na gayundin sa bagay na ito ay kanyang ginaya ang mga hula tungkol kay Kristo?''"}} Maraming mga iskolar ang naniniwala sa posibilidad na ang [[Budismo]] ay nakaimpluwensiya sa simulang pag-unlad ng [[Kristiyanismo]]. Ayon sa mga iskolar, maraming pagkakatugma sa kapanganakan, buhay, mga doktrina at kamatayan nina [[Buddha]] at Hesus.<ref>{{cite book |title=Cross-Cultural Contacts and Exchanges in Pre-Modern Times |first=Jerry H. |last=Bentley |publisher=Oxford University Press |year=1992 |isbn=978-0-19-507640-0 |page=240}}</ref> == Mga paniniwala tungkol kay Hesus == === Mga paniniwala sa tunay na kalikasan ni Hesus {{anchor|K}}=== *[[Subordinasyonismo]]: Ang paniniwalang si Hesus ay mas mababa sa Ama sa kalikasan. Ayon sa mga skolar, ito ang doktrinang tinatanggap ng maraming mga teologong Kristiyano bago ang pagkakabuo ng doktrinang [[Trinidad]] noong ika-4 siglo. Ang ''subordinasyonismong ontolohikal'' ay natatangi mula sa ''subordinasyong ekonomiko o subordinasyong relasyonal'' na tinatanggap ng ilang mga [[Trinidad|Trinitariano]]. Sa subordinasyonismo o subordinasyong ontolohikal, ang Anak at Ama ay hindi lamang hindi magkatumbas sa opisina kundi pati sa kanilang kalikasan. Sa ''subordinasyong ekonomiko'', ang subordinasyon ng Anak ay nauukol lamang sa paraan ng subsistensiya at operasyon ngunit hindi sa kalikasan. Ang tagapagtaguyod ng doktrinang subordinasyonismo na si [[Origen]] ay nagturo na si Hesus ay isang ikalawang Diyos at may ibang substansiya sa Ama. *[[Arianismo]]: Ang paniniwalang si Hesus ay hindi diyos at nilikha lamang ng diyos. Ang tunay na diyos lamang ang ama at sa pamamagitan ng anak ay nilikha ang [[banal na espiritu]] na nagpapasakop sa anak kung paanong ang anak ay nagpapasakop sa ama. *[[Trinitarianismo]]: Ang paniniwala na nabuo noong ika-4 siglo<ref>HarperCollins Bible Dictionary, "The formal doctrine of the Trinity as it was defined by the great church councils of the fourth and fifth centuries is not to be found in the NT [New Testament]" (Paul Achtemeier, editor, 1996, "Trinity"). </ref> na si Hesus ang isa sa tatlong mga persona ng isang Diyos. Ang Diyos Ama, Diyos Anak(Hesus) at Diyos Espirito Santo ay mga personang natatangi sa bawat isa ngunit may iisang "substansiya, esensiya o kalikasan". Ito ay nabuo noong mga ika-4 na siglo bilang reaksiyon sa subordinasyonismo at Arianismo. Taliwas sa paniniwala ng [[Simbahang Katoliko Romano]], ang [[Simbahang Silangang Ortodokso]] ay naniniwala sa monarkiya ng Ama na nagsasaad na ang Anak at Banal na Espirito ay hinango mula sa Ama at ang Ama ang natatanging walang pinagmulan o sanhi. Ayon sa Silangang Ortodokso, ang Ama ay walang hanggan at hindi nalikhang realidad. Si Kristo at Banal na Espirito ay walang hanggan rin at hindi nalikha sa dahilang ang kanilang pinagmulan ay hindi sa ousia ng Diyos kundi sa hypostasis ng Diyos na tinatawag na Ama. Sa Romano Katoliko, ang Banal na Espirito ay nagmula nang pantay mula sa parehong Ama at Anak. *[[Modalismo]]: Ang paniniwalang salungat sa [[Trinidad]] na ang Ama, Anak at Banal na Espirito ay mga iba ibang aspeto ng isang monadikong Diyos sa halip na tatlong mga natatanging persona sa isang PagkaDiyos. *[[Adopsiyonismo]]: Ang paniniwalang si Hesus ay naging "anak ng diyos" sa pamamagitan ng pag-aampon sa kanyang bautismo. *[[Psilantropismo]]: Ang paniniwalang si Hesus ay isa lamang tao at ang literal na anak ng mga taong magulang. *[[Socinianismo]]: Itinuro ni [[Photinus]] na si Hesus bagaman perpekto at walang kasalanan at isang mesiyas ay isa lamang perpektong Anak ng Diyos at walang pag-iral bago ang kanyang kapanganakan. *[[Gnostisismo]]: Si Kristo ay isang makalangit na [[Aeon]] ngunit hindi kaisa ng Ama. *[[Chalcedoniano]]: Ang paniniwalang si Hesus ay may dalawang kalikasan: isang tao at isang diyos pagkatapos ng kanyang pagkakatawang tao. *[[Eutychianismo]]: Ang paniniwalang ang kalikasang pagkatao at pagkadiyos ni Hesus ay pinagsama sa isang(mono) kalikasan. Ang kanyang pagkatao ay "natunaw gaya ng patak ng [[pulot]] sa [[dagat]]. *[[Miapisismo]]: Ang paniniwalang ang pagkaDiyos at pagkatao ni Kristo ay nagkakaisa sa isang kalikasan. *[[Monopisismo]]: Ang paniniwalang si Hesus ay may isa lamang kalikasan. Ang kanyang pagkatao ay sinisipsip ng kanyang pagka-diyos. *[[Apollinarismo]]: Ang paniniwalang si Hesus ay may katawang tao at may taong "buhay na prinsipyo" ngunit ang diyos na logos ay pumalit sa nous o "nag-iisip na prinsipyo", na maikukumpara ngunit hindi katulad ng tinatawag na [[isip]] sa kasalukuyang panahon. *[[Monothelitismo]]: Ang paniniwalang si Hesus ay may dalawang kalikasan sa isang persona ngunit siya ay may kaloobang(will) pagkadiyos ngunit walang kaloobang pangtao. *[[Docetismo]]: Ang paniniwalang ang pisikal na katawan ni Hesus ay isa lamang ilusyon gayundin ang kanyang krusipiksiyon. Samakatuwid, si Hesus ay para lamang may pisikal na katawan at parang pisikal na namatay ngunit sa realidad, si Hesus ay walang katawan, isang purong espiritu kaya hindi maaaring mamamatay ng pisikal. *[[Mandaeismo]]: Sila ay naniniwala na si Hesus ay isang "bulaang propeta" na nagliko ng mga katuruang ipinagkatiwala sa kanya ni Juan Bautista. *[[Marcionismo]]: Sila ay naniniwala na ang Kristo ay hindi ang [[mesiyas]] ng Hudaismo ngunit isang entidad na espiritwal na ipinadala ng Monad upang ihayag ang katotohanan tungkol sa pag-iral at kaya ay pumapayag sa sangkatauhan na makatakas sa bitag na pangmundo ng demiurge. *Mga [[Ebionita]]: Kanilang itinakwil ang pre-eksistensiya ni Hesus, kanyang pagkaDiyos, kanyang birheng kapanganakan, pagtitikang kamatayan at pisikal na pagkabuhay muli sa kamatayan. Sila ay naniwalang si Hesus ay isang biolohikal na anak nina Maria at Jose at pinili ng Diyos na maging propetang mesiyaniko nang siya ay pahiran ng Banal na Espirito sa kanyang bautismo. Sila ay tumatanggap lamang sa ''isang ebanghelyo'' na [[Ebanghelyo ng mga Ebionita]] bilang karagdagan sa [[Tanakh]](Hebreong Lumang Tipan) at nagturo na ang mga Hudyo at Hentil ay dapat sumunod sa mga kautusan ni Moises. *[[Pablo ng Samosta]]: Kanyang itinuro na si Hesus say isa lamang tao na nilagyan ng Diyos na Logos. Dahil dito, si Hesus ay hindi isang Diyos na naging tao kundi Tao na naging Diyos. === Paniniwala ng pagiging mesiyas ni Hesus === {{pangunahin|Mesiyas}} Sa teolohiya ng [[Hudaismo]], ang ''[[mesiyas|mashiah]]'' o mesiyas ay tumutukoy sa isang [[hari]] ng [[Israel]] mula sa angkan ni [[David ng Israel|David]], na mamamahala sa [[Mga Hudyo|mga pinagkaisang tribu ng Israel]]<ref>Megila 17b–18a, Ta'anit 8b</ref>, at maglulunsad ng '''Panahong Mesiyaniko'''<ref>''E·ra me·siá·ni·ca'' sa [[Wikang Kastila sa Pilipinas|Kastila]]</ref><ref>Sota 9a</ref> ng pandaigdigang kapayapaan. Kabilang sa mga pangyayaring magaganap sa pagdating ng Hudyong mesiyas ayon sa mga skolar ng Hudaismo ang muling pagkakabuo ng [[sanhedrin]] at muling pagkakatipon ng mga Hudyo sa Israel na nagkalat sa buong mundo. Ang mga natipon ay muling magbabalik sa pagsunod sa [[Torah]] at kautusan ni [[Moises]]. Ayon din sa [[Hudaismo]], ang mesiyas na Hudyo rin ang tanging binibigyan ng kapangyarihan na magtayong muli ng isang "pisikal"(literal) na [[Templo sa Herusalem]] na tinatawag na [[Ikatlong Templo]]. Sa muling pagtatayong ito ng Templo sa Israel, ang mga paghahandog ng mga hayop ng Hudyo kay [[Yahweh]] ay muling mapapanumbalik. Sa Hudaismo, ang mesiyas ay isa lamang ordinaryong ''tao'' na sumusunod sa [[Torah]] at hindi isang [[Diyos]] o isang ''Diyos'' na Anak ng Diyos. ==== Pananaw ng mga Kristiyano ==== Sa apat na ebanghelyo, si Hesus ay inaangkin na ang ''[[mesiyas]]'' na ipinadala ng [[Diyos]] upang iligtas ang kanyang mga alagad sa malapit na paghuhukom na magaganap noong unang siglo CE(Mateo 19:28, Mateo 10:23). Ang salitang hebreong mesiyas ay isinalin sa Griyegong "kristo" kaya karaniwang tinatawag si Hesus na "Hesu-Kristo"(Jesus Christ) dahil sa paniniwalang si Hesus ang mesiyas o kristo. Upang patunayan ang pag-aangking ito ng pagiging mesiyas o kristo ni Hesus, ang mga may akda ng 4 na kanonikal na ebanghelyo (Mateo, Marcos, Lucas, Juan) ay humanap ng mga "hula" sa [[Tanakh]](Lumang Tipan) at inangking ang mga ito na katuparan ni Hesus. Ang salin ng Hebreong Tanakh na pinagsanggunian o sinipi ng mga may akda ng 4 na ebanghelyo ang saling Griyego na [[Septuagint]]. Ayon din sa mga skolar, ang Bagong Tipan ay orihinal na isinulat sa wikang Griyego. Hindi tinatanggap ng mga skolar na Hudyo ang Septuagint dahil sa naglalaman ito ng mga korupsiyon. Ayon sa apat na [[kanon]]ikal na ebanghelyo(Mateo, Marcos, Lucas, Juan), dahil sa pagtuturo ni Hesus ng mga utos na iba sa mga kautusan ni [[Moises]], si Hesus ay itinakwil ng mga Hudyo. Bukod dito, ayon din sa Bagong Tipan, si Hesus ay nag-angking diyos(Juan 10:33) na itinuturing ng mga Hudyo na isang malaking kapusungan dahil sa kanilang paniniwala lamang sa isang diyos na si [[Yahweh]]. Ayon sa [[Ebanghelyo ni Juan]](ca. 90-100 CE) na pinakahuling [[kanon]]ikal na ebanghelyo na isinulat, si Hesus ay naging isa nang preeksistenteng [[Logos]] (Juan 1:1-14) na isang [[Diyos]] na nagkatawang [[tao]] na umiral na bago pa umiral si [[Abraham]](Juan 8:58). Ang [[Logos]] ay isang konsepto sa [[Pilosopiyang Griyego]] na pinalawig ng Hudyong-Helenistikong si [[Philo]] ng [[Alehandriya]](20 BCE-50 CE). Gayunpaman, tila ito ay sinsalungat sa Juan 10:33-35 nang sabihin ni Hesus na "''Sinagot siya ng mga [[Hudyo]], Hindi dahil sa mabuting gawa ay binabato ka namin, kundi sa pamumusong; at sapagka't ikaw, bagaman ikaw ay tao, ay nagpapakunwari kang Diyos. Sinagot sila ni Hesus, Hindi baga nasusulat sa inyong kautusan, Aking sinabi, Kayo'y mga Diyos? Kung tinawag niyang mga Diyos, yaong mga dinatnan ng salita ng Diyos (at hindi mangyayaring sirain ang kasulatan)''". Ito sy hinango mula sa [[Aklat ng mga Awit]] 82:1-6: :Ang Diyos ([[El (diyos)]] ay tumatayo sa kapisanan ng mga Diyos([[Elohim]]) Siya'y humahatol sa gitna ng mga Diyos.Hanggang kailan magsisihatol kayo ng kalikuan, At magsisigalang sa mga pagkatao ng masama? (Selah)Hatulan mo ang dukha at ulila: Gawan mo ng kaganapan ang napipighati at walang nagkakandili.Sagipin mo ang dukha at mapagkailangan: Iligtas ninyo sila sa kamay ng masama,Hindi nila nalalaman, ni nauunawa man;Sila'y nagsisilakad na paroo't parito sa kadiliman: Lahat ng patibayan ng lupa ay nangakilos.Aking sinabi, Kayo'y mga Diyos([[Elohim]],At kayong lahat ay mga anak ng Kataastaasan. ==== Pananaw ng mga Hudyo tungkol kay Hesus ==== Ayon sa mga skolar ng Hudaismo, ang mga sinasabing hula na katuparan ni Hesus sa Bagong Tipan ay binatay mula sa maling saling Griyego na [[Septuagint]] ng [[Bibliya]] gayundin ay mga misinterpretasyon ng mga talata sa Tanakh.<ref>[http://judaism.about.com/library/3_askrabbi_o/bl_simmons_messiah3.htm Why did the majority of the Jewish world reject Jesus as the Messiah, and why did the first Christians accept Jesus as the Messiah?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716072627/http://judaism.about.com/library/3_askrabbi_o/bl_simmons_messiah3.htm|date=2011-07-16}} by Rabbi [[Shraga Simmons]] (about.com)</ref><ref>{{cite book | author=Michoel Drazin | title=Their Hollow Inheritance. A Comprehensive Refutation of Christian Missionaries | year=1990 | publisher=Gefen Publishing House, Ltd. | isbn=965-229-070-X | url=http://www.drazin.com }}</ref><ref>Troki, Isaac. [http://faithstrengthened.org/FS_TOC.html "Faith Strengthened"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929141607/http://faithstrengthened.org/FS_TOC.html |date=2007-09-29 }}.</ref><ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://www.messiahtruth.com/isa714b.html |title=The Jewish Perspective on Isaiah 7:14 |publisher=Messiahtruth.com |date= |accessdate=2009-04-11 |archive-date=2002-06-24 |archive-url=https://archive.today/20020624174607/http://www.messiahtruth.com/isa714b.html |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.outreachjudaism.org/FAQ</ref> Ang opisyal na [[Bibliya]]ng ginagamit ng mga Hudyo ay ang Hebreong [[Masoretiko]] at hindi ang Griyegong [[Septuagint]]. Ang isa sa maraming halimbawa ng mga pinaniniwalaang korupsiyon sa Septuagint ang Isaias 7:14 na pinagkopyan ng manunulat ng [[Ebanghelyo ni Mateo]](Mateo 1:23). Ayon sa Isaias 7:14&nbsp;ng [[Septuagint]], "ang partenos(birhen) ay manganganak...". Ayon sa [[Masoretiko]], ang Isaias 7:14 ay "ang almah(babae) ay buntis at malapit ng manganak...".<ref>http://www.outreachjudaism.org/articles/dual-virgin.html</ref> === Sa Islam === Ayon sa [[Islam]], si Hesus (''Issa'' sa Qur'an) ay kinikilala bilang sugo at ''masih''(mesiyas sa Islam) ng diyos na si ''Allah'' na ipinadala upang gabayan ang mga Anak ng Israel (''bani isra'il'') sa pamamagitan ng isang bagong kasulatan, ang Ebanghelyo(''Injil'' sa Qur'an)<ref>The Oxford Dictionary of Islam, p.158</ref> . Gayumpaman, itinatakwil ng Islam ang mga paniniwala sa Kristiyanismo na si Hesus ay ipinako sa krus, sa halip siya ay sinasabi sa Qur'an na iniakyat ng buhay sa langit. Isinasalaysay ng Islamikong tradisyon na siya ay magbabalik sa lupa kapag sa Araw ng Paghahatol upang ibalik muli ang katarungan at talunin ang "Maling Mesiyas" (''al-Masih al-Dajjal'', kilala rin bilang ''Antikristo'') at ang mga kalaban ng Islam. Dahil isa siyang makatarungang pinuno, si Hesus sa huli ay yayao.<ref>"Isa," Encyclopedia of Islam.</ref> Gaya ng lahat ng propeta sa [[Islam]], si Hesus ay itinuturing na isang [[Muslim]]. Itinatakwil ng Islam ang pananaw ng [[Kristiyanismo]] na si Hesus ay diyos na nagkatawang tao o anak ng diyos. Ang [[Qur'an]] ay nagsasaad na mismong si Hesus ay hindi nag-angkin ng mga gayong bagay. Ang Qur'an ay nagbibigay diin din na si Hesus ay isa lamang mortal(namamatay) na tao na gaya ng ibang propeta sa Islam ay hinirang ng diyos upang ipalaganap ang mensahe ng diyos. ==Tingnan din== *[[Santiago ang Kapatid ni Hesus]] *[[Apollonius ng Tyana]] (kontemporaryo ni Hesus at isang manggagawa ng [[milagro]]) *[[Hesus na anak ni Damneus]] *[[Hesus anak ni Pandera]] (isa ring manggawa ng milagro at pinaniniwalaang ang nagtatag ng [[Mga Essene]]) *[[Hesus anak ni Stada]] *[[Hesus anak ni Ananias]] na humula sa pagkawasak ng [[Ikalawang Templo sa Herusalem]] at kilala sa pagsasabi na "Sa aba niyo!" *[[Hesus anak ni Thebuth]] *[[Barrabas]] na tinawag ring Hesus Barabbas ayon sa [[Ebanghelyo ni Mateo]] 27:16-17 *[[Hesus anak ni Sirac]] *[[Dionysus]], Diyos ng Alak, Ubasan, [[binuhay mula sa patay]], bumuhay sa kanyang ina mula sa patay. *[[Eliseo]] na manggagawa ng [[milagro]], bumuhay ng patay, nagpagaling ng [[ketong]] at nagparami ng tinapay at langis. *[[Mesiyas]] *[[Digmaan ng Mesiyas]] *[[Mga Essene]] == Mga sanggunian == {{Reflist|2}} == Bibliograpiya == {{refbegin|30em}} * <span id="refBible" class="citation">[[Ang Bibliya]]</span> * <span id="refAllison1999" class="citation">[[Dale Allison|Allison, Dale]]. ''Jesus of Nazareth: Millenarian Prophet.'' Minneapolis: Augsburg Fortress, 1999. ISBN 0-8006-3144-7</span> * <span id="refBrown1997" class="citation">[[Raymond E. Brown]] ''An Introduction to the New Testament.'' New York: Doubleday, 1997. ISBN 0-385-24767-2</span> * <span id="refBrown1994" class="citation">{{cite book |authorlink= Raymond E. Brown |last=Brown |first=Raymond E. |year=1994 |location=New York |publisher=Doubleday, Anchor Bible Reference Library |isbn=978-0-385-19397-9 |title=The Death of the Messiah: from Gethsemane to the Grave: A Commentary on the Passion Narratives in the Four Gospels|url= https://archive.org/details/deathofmessiahvo00raym }}</span> **<span id="refBrown1999">{{cite book|first=Raymond E.|last=Brown|title=The birth of the Messiah|year=1999|isbn=0-385-49447-5}}</span> *<span id="refCarson1992" class="citation">[[D. A. Carson]], [[Douglas J. Moo]] and [[Leon Morris]]. ''An Introduction to the New Testament.'' Grand Rapids, MI: Zondervan Publishing House, 1992.</span> * <span id="refCohen1987" class="citation">[[Shaye J.D. Cohen|Cohen, Shaye J.D.]]. ''From the Maccabees to the Mishnah''. Philadelphia: Westminster Press, 1987. ISBN 978-0-664-21911-6</span> * <span id="refCohen2001" class="citation">Cohen, Shaye J.D. ''The Beginnings of Jewishness: Boundaries, Varieties, Uncertainties.'' Berkeley: University of California Press, 2001. ISBN 0-520-22693-3</span> *<span id="refCox2007" class="citation">{{cite book|first1=Steven L.|last1=Cox|first2=Kendell H|last2=Easley|year=2007|title=Harmony of the Gospels|isbn=0-8054-9444-8}}</span> * <span id="refCrossan" class="citation">[[John Dominic Crossan|Crossan, John Dominic]].</span> ** <span id="refCrossan1993" class="citation">''The Historical Jesus: The Life of a Mediterranean Jewish Peasant.'' New York: HarperSanFrancisco, 1993. ISBN 0-06-061629-6</span> ** <span id="refCrossan1995" class="citation">''Who Killed Jesus?: exposing the roots of anti-semitism in the Gospel story of the death of Jesus''. San Francisco: HarperSanFrancisco, 1995. ISBN 978-0-06-061671-7</span> * <span id="refDavenport1996" class="citation">[[Guy Davenport|Davenport, Guy]]; and [[Benjamin Urrutia|Urrutia, Benjamin]] (trans.) ''The Logia of Yeshua: The sayings of Jesus''. Washington, DC: Counterpoint, 1996. ISBN 978-1-887178-70-9</span> * <span id="refDeLaPotterie1989" class="citation">De La Potterie, Ignace. ''The hour of Jesus: The passion and the resurrection of Jesus according to John''. New York: Alba House, 1989. ISBN 978-0-8189-0575-9</span> * <span id="refDurant1944" class="citation">Durant, Will. ''Caesar and Christ.'' New York: Simon and Schuster, 1944. ISBN 0-671-11500-6</span> * <span id="refEhrman2003" class="citation">[[Bart D. Ehrman|Ehrman, Bart]]. ''The Lost Christianities: The Battles for Scripture and the Faiths We Never Knew.'' New York: Oxford University Press, 2003. ISBN 0-19-514183-0</span> * <span id="refEhrman2003" class="citation">Ehrman, Bart. ''The New Testament: A Historical Introduction to the Early Christian Writings.'' New York: Oxford University Press, 2003. ISBN 0-19-515462-2</span> * <span id="refFredriksen2000a" class="citation">[[Paula Fredriksen|Fredriksen, Paula]]. ''Jesus of Nazareth, King of the Jews: A Jewish Life and the Emergence of Christianity.'' New York: Vintage, 2000. ISBN 0-679-76746-0</span> * <span id="refFredriksen2000b" class="citation">Fredriksen, Paula. ''From Jesus to Christ: The origins of the New Testament images of Christ.'' New Haven: Yale University Press, 2000. ISBN 978-0-300-08457-3</span> * <span id="refFinegan1998" class="citation">[[Jack Finegan|Finegan, Jack]]. ''Handbook of Biblical Chronology'', revised ed. Peabody, MA: Hendrickson Publishers, 1998. ISBN 1-56563-143-9</span> * <span id="refFuller1965" class="citation">Fuller, Reginald H., ''[[The Foundations of New Testament Christology]]''. New York: Scribners, 1965. ISBN 0-227-17075-X</span> *<span id="refGrant1977" class="citation">[[Michael Grant (author)|Michael Grant]], ''Jesus: An Historian’s Review of the Gospels'', Scribner’s, 1977.</span> *<span id="refGrudem1994" class="citation">{{Cite book |title= Systematic Theology: An Introduction to Biblical Doctrine |url= https://archive.org/details/systematictheolo00grud_0 |last= Grudem |first= Wayne | authorlink= Wayne Grudem |year= 1994 |publisher= [[Zondervan]] |location= Grand Rapids, MI |isbn= 0-310-28670-0}}</span> * <span id="refMeier" class="citation">Meier, John P., ''[[John P. Meier#A Marginal Jew: Rethinking the Historical Jesus|A Marginal Jew: Rethinking the Historical Jesus]]'', New York: [[Anchor Bible Series|Anchor Doubleday]],</span> ** <span id="refMeier1991" class="citation">V. 1, ''The Roots of the Problem and the Person'', 1991. ISBN 0-385-26425-9</span> ** <span id="refMeier1994" class="citation">V. 2, ''Mentor, Message, and Miracles'', 1994. ISBN 0-385-46992-6</span> ** <span id="refMeier2001" class="citation">V. 3, ''Companions and Competitors'', 2001. ISBN 0-385-46993-4</span> **<span id="Newbigin1989" class="citation">[[Lesslie Newbigin|Newbigin, J.E.L.]] ''The Gospel In a Pluralist Society''. London: SPCK, 1989.</span> * <span id="refOCollins1983" class="citation">[[Gerald O'Collins|O'Collins, Gerald]]. ''Interpreting Jesus.'' "Introducing Catholic theology". London: G. Chapman; Ramsey, NJ: Paulist Press, 1983. ISBN 978-0-8091-2572-2</span> * <span id="refOCollins2008" class="citation">[[Gerald O'Collins|O'Collins, Gerald]]. ''[[Jesus: A Portrait]]''. London: Darton, Longman & Todd, 2008. ISBN 978-0232527193</span> * <span id="refPelikan1999" class="citation">[[Jaroslav Pelikan|Pelikan, Jaroslav]]. ''Jesus Through the Centuries: His Place in the History of Culture.'' New Haven: Yale University Press, 1999. ISBN 0-300-07987-7</span> * <span id="refRobinson2001" class="citation">Robinson, John A. T. ''Redating the New Testament.'' Eugene, OR: Wipf & Stock, 2001 (original 1977). ISBN 1-57910-527-0.</span> * <span id="refSanders1993" class="citation">[[E.P. Sanders|Sanders, E.P.]] ''The Historical Figure of Jesus.'' London: Allen Lane Penguin Press, 1993. ISBN 978-0-7139-9059-1</span> * <span id="refSanders1987" class="citation">Sanders, E.P. ''Jesus and Judaism.'' Minneapolis: Fortress Press, 1987. ISBN 0-8006-2061-5</span> * <span id="refTheissen1998" class="citation">{{Cite book|last1=Theissen|first1=Gerd|last2=Merz|first2=Annette|year=1998|title=The historical Jesus : a comprehensive guide|url=https://archive.org/details/historicaljesusc0000thei|isbn=0-8006-3122-6|publisher=Fortress Press|location=Minneapolis}}</span> * <span id="refVanVoorst2000" class="citation">{{cite book|last=Van Voorst|first=Robert E|year=2000|title=Jesus Outside the New Testament: An Introduction to the Ancient Evidence|url=https://archive.org/details/jesusoutsidenewt0000vanv|publisher=Eerdmans Publishing|isbn=0-8028-4368-9}}</span> * <span id="refVermes" class="citation">[[Géza Vermes|Vermes, Géza]].</span> ** <span id="refVermes1973" class="citation">''Jesus the Jew'' Philadelphia: Fortress Press, 1973.</span> ** <span id="refVermes2003" class="citation">''Jesus in his Jewish Context.'' Minneapolis: Augsburg Fortress, 2003. ISBN 0-8006-3623-6</span> ** <span id="refVermes1981" class="citation">''Jesus the Jew: A Historian's Reading of the Gospels.'' Minneapolis: Augsburg Fortress, 1981. ISBN 0-8006-1443-7</span> ** <span id="refVermes1993" class="citation">''The Religion of Jesus the Jew.'' Minneapolis: Augsburg Fortress, 1993. ISBN 0-8006-2797-0</span> **<span id="refVermes2004" class="citation">{{cite book|last=Vermes|first=Geza|year=2004|title=The authentic gospel of Jesus|url=https://archive.org/details/authenticgospelo00verm|location=London|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-100360-3}}</span> **<span id="refVermes2006" class="citation">{{Cite document | first = Géza | last = Vermes | title = The Nativity: History and Legend | place = London | publisher = Penguin | year = 2006 | ref = harv}}</span> * <span id="refWilson2003" class="citation">[[A.N. Wilson|Wilson, A.N.]] ''Jesus.'' London: Pimlico, 2003. ISBN 0-7126-0697-1</span> *<span id="refWitherington1998" class="citation">[[Ben Witherington III]], "Primary Sources," ''Christian History'' 17 (1998)</span> * <span id="refWright" class="citation">[[Tom Wright (theologian)|Wright, N.T.]]</span> ** <span id="refWright1997" class="citation">''Jesus and the Victory of God.'' Minneapolis: Augsburg Fortress, 1997. ISBN 0-8006-2682-6</span> ** <span id="refWright2003" class="citation">''The Resurrection of the Son of God: Christian Origins and the Question of God.'' Minneapolis: Augsburg Fortress, 2003. ISBN 0-8006-2679-6</span> {{refend}} == Mga kawing panlabas == {{Sister project links |wikt=no |commons=Jesus Christ |b=Biblical_Studies/Christianity/Jesus |n=no |q=Jesus |s=no |v=Jesus |species=no }} * ''[http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/religion/ From Jesus to Christ: The First Christians]''&nbsp;— dokumentaryo hinggil sa buhay at maagang simbahan ni Hesus. * [http://religiousstudies.uncc.edu/people/jtabor/ ''The Jewish Roman World of Jesus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130329042606/http://religiousstudies.uncc.edu/people/jtabor/ |date=2013-03-29 }} * {{worldcat id|id=lccn-n79-84784}} [[Kategorya:Mga diyos ng buhay-kamatayan-muling kapanganakan]] [[Kategorya:Kristiyanismo]] [[Kategorya:Hesus]] [[Kategorya:Mesianismo]] [[Kategorya:Mga nag-angkin sa sariling mesiyas]] [[Kategorya:Mga tagapagtatag ng relihiyon]] [[Kategorya:Buhay ni Hesus]] [[Kategorya:Mga apokaliptiko]] [[Kategorya:Mga manggagawa ng milagro]] {{Link FA|af}} {{Link FA|ar}} {{Link FA|de}} {{Link FA|es}} {{Link FA|eu}} {{Link FA|hr}} {{Link FA|mk}} {{Link FA|pt}} h7kfce2hpgogo0qax4n4wou5ouhlerg 5 3742 2201086 2200565 2026-04-03T17:11:37Z MediaWiki message delivery 49557 /* Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) */ bagong seksiyon 2201086 wikitext text/x-wiki {{Tagagamit:Maskbot/config |maxarchivesize = 55K |counter = 19 |algo = old(90d) |archive = Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan %(counter)d }} <div style="float:right; padding-left:5px; clear:right;"> {| style="text-align:left; border:1px solid #AAA;margin-bottom:4px; margin-left:1em; width: 293px;" bgcolor="#999999" |-padding:5px;padding-top:0.5em;font-size: 95%; |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Usapan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| '''<span class="plainlinks"><font size=3>[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit&section=new}} '''&rArr; Magsimula ng bagong paksang mapag-uusapan.''']</font></span>''' |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Tuwirang daan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| [[WT:KAPE]], [[UW:KAPE]] ---- <div style="font-size:0.85em;"> __TOC__ </div> |- |width="100%" bgcolor="gray" style="color: white;"|'''Mga sinupan''' |- |width="100%" align="center" bgcolor="white"| <small> [[Wikipedia:Kapihan/Archive 1|01]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 2|02]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 3|03]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 4|04]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 5|05]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 6|06]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 7|07]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 8|08]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 9|09]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 10|10]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 11|11]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 12|12]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 13|13]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 14|14]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 15|15]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 16|16]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 17|17]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 18|18]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 19|19]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 20|20]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 21|21]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 22|22]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 23|23]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 24|24]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 25|25]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 26|26]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 27|27]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 28|28]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 29|29]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|30]] <inputbox> type=fulltext prefix=Usapang Wikipedia:Kapihan/ break=yes width=40 searchbuttonlabel=Maghanap mula sa mga sinupan </inputbox> </small> |} </div> <!-- Ipasok ang inyong mga usapin sa kababaan ng pahina at huwag dito. Huwag kalimutang lumagda gamit ang apat na ~~~~ :). --> == Nakaarkibo na ang nakaraang usapan == Hi, inarkibo ko na ang nakaraang usapan dito sa Kapihan. Kung mayroon pa rin nabinbin na usapan sa nakaraan o kaya may pabatid na kailangan pa rin na nakapaskil, gumawa na lamang kayo ng bagong usapan o paskil dito at maari ninyo na lamang tukuyin ang nakaraang usapan o paskil mula sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|arkibo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Enero 2026 (UTC) == Request for Image Processing == Hello Filipino wiki-users. Meron po pang astronomer dito? Gumawa ako ng bagong artikulo ukol sa isang bulkan sa Io, isang buwan ng Hupiter. Ang bulkang ito ay pinangalanang [[Kanlaon Patera]]. Ang pangalang ito ay galing sa Bulkang Kanlaon sa Negros, Visayas, Pilipinas. Gusto ko po sanang ma-proseso ang mga filter-image greyscale na imahen ng Io sa baba para mapakita ang itsura ng Kanlaon Patera. Meron po bang marunong magprocessos ng mga filter images ng Galileo. [[Talaksan:Io processing request.png|center]] Maraming salamat. [[Tagagamit:IapetusCallistus|IapetusCallistus]] ([[Usapang tagagamit:IapetusCallistus|kausapin]]) 02:17, 12 Pebrero 2026 (UTC) == Reference Previews – experiment == Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this. <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Problem === <div class="mw-collapsible-content"> In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the ^{a b} (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Assumption === <div class="mw-collapsible-content"> We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Idea === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision. When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the "x" or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker''' </gallery> When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list. <gallery heights="275" widths="250"> File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker''' File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview''' File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview''' </gallery> By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version. </div> </div> <div class="mw-collapsible mw-collapse"> === Experiment === <div class="mw-collapsible-content"> We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews. We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps. </div> </div> We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:23, 20 Pebrero 2026 (UTC) :As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&diff=prev&oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 13:30, 9 Marso 2026 (UTC) == Help == Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can someone help me improve it? [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 15:46, 23 Pebrero 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 17:11, 3 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> o6wbaggotqp9iunskd41it5d8kezxjw 0 5628 2201197 1823877 2026-04-04T08:39:48Z Julius Santos III 139725 2201197 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=Setyembre 2020}} {{Infobox television channel| | name = TVE Internacional | logo = Logo TVE-Internacional.svg | logosize = 150px | logoalt = | launch_date = {{start date and age|1989|12|1}} | picture_format = [[16:9]] ([[576i]], [[SDTV]]) | owner = [[Televisión Española]] | country = Spain | area = Spain<br> Americas<br>Worldwide | network = [[Televisión Española]] (TVE) | sister_channels = [[La 1|La 1]], [[La 2|La 2]] | web = [http://www.rtve.es/programas/tveinternacional/ TVE Internacional] | sat_serv_1 = [[AsiaSat]] <small>(Asia)</small> | sat_chan_1 = ?? | sat_serv_2 = [[SelecTV (Australian television)|SelecTV]] <small>(Australia)</small> | sat_chan_2 = 15 | sat serv 3 = [[UBI World TV]] <small>(Australia)</small> | sat chan 3 = 103 | sat serv 4 = [[SKY México]] [[SKY Brasil]] <small>(Brazil & Mexico)</small> | sat chan 4 = 109 (Brazil)<br>271 (Mexico) | sat serv 5 = [[SKY Italia]] <small>(Italy)</small> | sat chan 5 = 538 | sat serv 6 = [[DirecTV]] | sat chan 6 = 460 | sat serv 7 = [[Dish Network]] <small>(US)</small> | sat chan 7 = 840 | sat_serv_8 = [[Cignal]] <small>(Philippines)</small> | sat_chan_8 = 168 | sat serv 9 = [[Indovision]] <small>(Indonesia)<small> | sat chan 9 = TBA | sat serv 9 = [[StarHub]] <small>(Singapore)<small> | sat chan 9 = TBA | sat serv 10 = [[Claro TV]] <small>(Brazil)</small> | sat chan 10 = 205 | cable_serv_1 = [[Cablevisión Digital]] <small>(Argentina)</small> | cable_chan_1 = 558 | cable_serv_2 = [[Vidéotron|Vidéotron Cable]] <small>(Canada)</small> | cable_chan_2 = 268 | cable_serv_3 = [[Kabel Deutschland]] <small>(Germany)</small> | cable_chan_3 = | cable serv 4 = [[First Media]] <br> <small>(Indonesia)<small> | cable chan 4 = 261 | cable serv 5 = [[Ziggo]] <small>(Netherlands)</small> | cable chan 5 = 73 | cable serv 6 = [[OneLink Communications]] <small>(Puerto Rico)</small> | cable chan 6 = 51 | cable serv 7 = [[Cable Star Iloilo]] <small>(Philippines)</small> | cable chan 7 = 52 | cable serv 8 = [[Verizon FiOS]] <small>(US)</small> | cable chan 8 = 1560 | cable serv 9 = [[Parasat Cable TV]] <small>(Philippines)</small> | cable chan 9 = 200 | cable_serv_10 = [[SkyCable]] <small>(Philippines)<small> | cable_chan_10 = 133 (Digital) <br> 115 <small>([[Cebu]])<small> | cable serv 11 = [[UPC Romania]] | cable chan 11 = 771 ([[List of channels on UPC Romania (Digital with DVR)|digital with DVR]])<br>193 ([[List of channels on UPC Romania (Standard Digital)|digital]]) | cable serv 12 = [[UPC Cablecom]] <small>(Switzerland)</small> | cable chan 12 = 131<br />421 <small>(digital CH-D)</small> | cable serv 13 = | cable chan 13 = | cable serv 14 = [[Singtel TV]] <small>(Singapore)<small> | cable chan 14 = TBA | cable serv 15 = [[NET S.A.]] <small>(Brazil)<small> | cable chan 15 = 205 | adsl serv 1 = | adsl chan 1 = |}} Ang '''TVE Internacional''' ay isang pandaigdigang kanal pantelebisyon na ipinapatakbo ng pambansang brodkaster ng [[Espanya]] na [[Televisión Española]] (TVE). Pinapalabas dito ang mga programang pambalita, pandiskusyon, at mga dokumentaryo mula sa [[TVE 1]] at [[TVE 2]] ng kalambatang Espanyol ng TVE. Walang pinapakitang patalastas sa kanal. Sa halip, pinapalitan ang mga patalastas na pinapakita nang ''live'' sa Espanya ng mga maiikling palabas pang-impormasyon tungkol sa Espanya at sa kahayupang-gubat nito. ==Mga Logo== {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" style="border:1px solid #aaa" |- align=center !height="150px" bgcolor="#F9F9F9" | !height="150px" bgcolor="#F9F9F9" | !height="150px" bgcolor="#F9F9F9" | [[Image:Logo TVE-Internacional.svg|150px]] |- !width="150px" colspan="1" bgcolor="#CCCCCC" | December 1989 – August 2000 !width="150px" colspan="1" bgcolor="#CCCCCC" | August 2000 – August 2008 !width="150px" colspan="1" bgcolor="#CCCCCC" | September 2008–Present |} ==Mga Kawing Panlabas== *[http://www.rtve.es/television/tve-internacional/ Radio Televisión Española], opisyal na websayt {{in lang|es}} ===Mga talatakdaan=== *[http://www.rtve.es/tve/programo/avan3/tv3_fr.htm Talatakdaan sa Europa, Asya, at Aprika] {{in lang|es}} *[http://www.rtve.es/tve/programo/avan4/tv4_fr.htm Talatakdaan sa Estados Unidos] {{in lang|es}} [[Kategorya:Espanya]] [[Kategorya:Mga estasyon ng telebisyon]] krkwmrlazr338ayqxfe8axisgaiwqmd 0 10547 2201193 2027395 2026-04-04T07:47:52Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil walang sapat na impornasyon sa matagal na panahon 2201193 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas]] pwggwzbwy52rsqvr7xu8v9mojjzs7jt 0 11155 2201198 2176101 2026-04-04T08:41:18Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil walang sapat na impornasyon sa matagal na panahon 2201198 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas]] pwggwzbwy52rsqvr7xu8v9mojjzs7jt 0 15518 2201064 2181505 2026-04-03T12:00:45Z Julius Santos III 139725 2201064 wikitext text/x-wiki {{Infobox sports league | title = Philippine Basketball Association (PBA) | current_season = Panahong PBA 2024–25 | logo = PBAlogo.png | pixels = 200px | caption = Ang logo ng PBA na ginagamit simula noong 1993 | sport = Basketball | founded = Abril 9, 1975<br>[[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]] | folded = | inaugural = [[Panahong PBA 1975|1975]] | commissioner = [[Willie Marcial]] | fame = | motto = ''Angat Ang Laban'' | teams = [[#Mga kasalukuyang koponan|12]] | country = {{PHI}} | champion = {{small|'''[[2023–24 PBA Commissioner's Cup|2024 Commissioner's]]''' – [[San Miguel Beermen]]}}<br>{{small|'''[[2024 PBA Philippine Cup|2024 Philippine]]''' – [[Meralco Bolts]]}}<br>{{small|'''[[2024 PBA Governors' Cup|2024 Governors']]''' – [[TNT Tropang Giga]]}} | most_champs = [[San Miguel Beermen]] (29 kampeyonato) | singles = | TV = [[RPTV (TV channel)|RPTV]], [[PBA Rush]] | website = [http://pba.ph/ PBA] }} Ang '''Philippine Basketball Association''' ([[Filipino]]: ''Kapisanang Basketbol ng Pilipinas'') ay isang propesyunal na liga ng [[basketbol]] sa [[Pilipinas]] na nagsimula noong 1975. Ang PBA ang pinakamatandang propesyonal na liga ng [[basketbol]] sa [[Asya]] at pangalawang pinakamatandang propesyunal na liga ng basketbol sa mundo, matapos ang [[National Basketball Association]] ng [[Estados Unidos]].<ref>Bartholomew, Rafe. "Pacific Rims". New American Library, 2010, p. 13.</ref> Itinulad ang mga patakaran nito doon sa FIBA at National Basketball Association. Ang unang laro ng liga ay ginawa sa [[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] sa [[Lungsod Quezon]] noong Abril 9, 1975.<ref>Bartholomew 2010, p. 13.</ref> Ang tanggapan ng liga ay matatagpuan sa [[Eastwood City]], Libis, [[Lungsod Quezon]]. Ang liga ay pinangungunahan ni Komisyoner [[Willie Marcial]]. == Kasaysayan == [[File:PBA Inaugural Ceremonial Toss 1975.jpg|thumb|left|Inihagis ni Bb. PBA, Mia Montemayor ang bolang seremonyal sa pagitan nina Cisco Oliver ng Mariwasa at Ramon Lucindo ng Concepcion sa pagbubukas ng liga noong 1975.]] [[File:First PBA logo.svg|thumb|right|150px|Ang unang logo ng PBA na ginamit mula 1975 hanggang 1988]] Ang Philippine Basketball Association ay itinatag nang umalis ang siyam na koponan ng ngayo'y buwag na [[Manila Industrial and Commercial Athletic Association]], na mahigpit na hinahawakan ng [[Kapisanang Basketbol ng Pilipinas|Kapisanang Basketbol ng Pilipinas (Basketball Association of the Philippines]] (ngayo'y buwag na rin), ang dating pambansang kapisanan na kininilala ng FIBA.<ref>[http://www.interaksyon.com/interaktv/revolution-evolution-and-the-tale-of-the-undersized-pba-forward Revolution, evolution, and the tale of the undersized PBA forward] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120718045048/http://www.interaksyon.com/interaktv/revolution-evolution-and-the-tale-of-the-undersized-pba-forward |date=2012-07-18 }}, Jay P. Mercado, InterAKTV, 8 Abril 2012</ref> Si [[Leo Prieto|Leopoldo Prieto]], ang tagasanay ng koponang basketbol ng Pilipinas para sa [[1956 Melbourne Olympics]], ay piniling unang komisyonado ng liga at si Domingo Itchon, na kumkakatawan sa koponang Tanduay ay unang napiling pangulo ng liga. Ang unang laro ng liga ay ginawa sa [[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] noong 9 Abril 1975. Ang unang sampung taon ng dekada ay naging kilala dahil sa [[labanang Crispa Toyota|masidhing labanan]] ng [[Crispa Redmanizers]] at [[Toyota Super Corrollas|Toyota Tamaraws]], na hanggang sa ngayon ay kinikilala bilang isa sa mga pinakadakilang labanan sa kasaysayan ng liga. Sina [[Robert Jaworski]], [[Ramon Fernandez]], [[Francis Arnaiz]], [[Atoy Co]], [[Bogs Adornado]] at [[Philip Cezar]] ay naglaro sa Crispa at Toyota bago sila mabuwag noong 1983 at 1984 mahuyukhuyukon. Matapos ang kanilang pagbuwag, ang liga ay lumipat sa [[PhilSports Arena|ULTRA]] sa [[Pasig]] noong 1985. Doon, ang liga ay patuloy na naging sikat matapos na lumipat ang mga dating manlalaro ng Crispa at Toyota sa iba't ibang koponan. Sa panahong ito, si Jaworksi at ang [[Barangay Ginebra San Miguel|Ginebra San Miguel]] ay ang naging pinakasikat na koponan sa liga dahil sa kanilang "never say die" na saloobin.<ref>[http://www.interaksyon.com/interaktv/jaworski-and-the-birth-of-never-say-die Jaworski and the birth of ‘Never Say Die’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120714074726/http://www.interaksyon.com/interaktv/jaworski-and-the-birth-of-never-say-die |date=2012-07-14 }}, Jay P. Mercado, InterAKTV, 7 Marso 2012</ref> Ang koponan na ito ay nagkaroon rin ng masidhing labanan sa [[Tanduay Rhum Masters|Tanduay Rhum Makers]] at ang [[San Mig Coffee Mixers|Purefoods Hotdogs]], na kung saan ang karibal ni Jaworski na si Ramon Fernandez at ang mga baguhang manlalaro na sina [[Alvin Patrimonio]], [[Jerry Codiñera]] at [[Jojo Lastimosa]] ay napapabilang. Sa pagtatapos ng dekada 1980, ang [[Petron Blaze Boosters|San Miguel Beermen]], na pinangungunahan ni tagasanay [[Norman Black]] at ang mga manlalarong sina [[Samboy Lim]] at [[Hector Calma]] ay nakapagkalap ng maraming kampiyonato, kabilang na ang Grand Slam noong 1989. [[Image:Second PBA logo.svg|thumb|150px|Ang ikalawang logo ng PBA na opisyal na ginamit mula 1989 hanggang 1992. (ginamit na pangalawang logo ng liga mula 1985 hanggang 1988)]] Noong 1989, pinayagan ng FIBA na maglaro ang mga propesyonal na manlalaro sa kanilang mga torneyo, dahil dito, ang mga manlalaro ng PBA ay maaari ng maglaro upang kumatawan sa Pilipinas sa mga pandaigdigang torneyo. Noong 1990, ang liga ay nagapadala ng kauna-unahang propesyonal na koponan sa [[Asian Games]] at nakamit ang pilak na medalya. Ang liga ay nagpatuloy na magpadala ng mga koponan para sa torneyong ito. Sa unang bahagi ng dekada 1990 ay nakita ang labanan ng Ginebra San Miguel at [[Shell Turbo Chargers|Shell Rimula X]], na nauwi sa pagwelga ng Ginebra sa [[1990 PBA First Conference Finals|1990 First Conference Finals]] at ang dramatikong pagbalik galing sa 1-3 pagkalugi ng Ginebra upang talunin ang Shell makalipas ng isang taon. Sina Patrimonio, [[Allan Caidic]] at iba pang mga manlalaro ang naging pangunahing atraksiyon ng liga. Noong 1993, ang liga ay lumipat sa [[Cuneta Astrodome]] sa [[Pasay]] at kinatagalan ay nakita ang pagpunyagi ng [[Alaska Aces|Alaska Milkmen]] sa kanilang pagpanalo ng siyam na kampiyonato at ang Grandslam noong 1996. Mula 1999 at 2000, ang liga ay napabalutan ng kontrobersiya. Maraming manalaro tulad nina [[Asi Taulava]], [[Danny Siegle]] at [[Eric Menk]] ay naglaro sa liga kahit na may alinlangan sa kanilang pagka-Filipino. Ang kanilang lipi ay pinag-aalinlangan at karamihan sa kanila ay ipinatapon dahil sa pekeng mga dokumento. Ang pagdating ng mga ganitong manlalaro ay isang paraan para labanan ang sumisikat na [[Metropolitan Basketball Association]], isang ligang rehiyonal na itinatag noong 1998. Nang bitawan ng [[ABS-CBN]] ang pag-alalay sa liga, ang MBA ay naharap ang labis na utang at nabuwag din noong 2002. Kahit nabuwag ang karibal ng PBA, ang liga ay nagdusa sa pagkaunti ng mga manonood sa kanilang mga lugar na pinaglalaruan at mas lumala pa noong 2003. Noong 2004, binago ng liga ang kanilang iskedyul, ng kanilang pagdesisyunan na magsimula ng Oktubre, imbes na Enero ng taon. Ang pagbabagong ito ay ginawa upang ang liga ay makapaglaro sa mga pandaigdigang mga torneyo na kadalasan ay ginagawa mula Hunyo hanggang Setyembre. Binawasan rin ng liga ang kanilang mga kumperensiya mula tatlo hanggang dalawa. Ang All-Filipino Cup ay pinagnalanang [[PBA Philippine Cup|Philippine Cup]] at gumawa ng bagong kumperensiya na may "import" na pinangalanang [[PBA Fiesta Conference|Fiesta Conference]]. Para mabigyan-daan ang pagbabagong ito, gumawa ang liga ng isang pampalampas na kumperensiya, ang [[2004 PBA Fiesta Conference]] na ginanap mula Pebrero hanggang Hulyo, na napanalunan ng Barangay Ginebra Kings. Ang All-Star Week ng liga ay isinagawa na sa mga iba't ibang lalawigan simula ng panahon na ito, na nagsasalitan sa mga lalawigan mula sa Luzon at Visayas/Mindanao bawat taon. Naging popular muli ang liga ng taong ito, dahil sa pagkakapanalo ng Barangay Ginebra, na pinangugunahan nina [[Eric Menk]], [[Jayjay Helterbrand]] at [[Mark Caguioa]], ng tatlong kampiyunato. Ang pagdating ng mga sikat na manlalaro galing sa UAAP at NCAA ay pumabor din sa liga. Simula 2005, naging aktibo ang liga na magbuo ng pambansang koponang pambasketbol, nang tanggalin ng FIBA ang suspensiyon sa Pilipina matapos itatag ang [[Samahang Basketbol ng Pilipinas]]. Noong 2009 ang SBP ay lumikha ng koponan na binubuo ng mga amatyur na manlalaro ([[Smart Gilas]]). Matapos italaga si [[Chito Salud]], anak ng dating komisyonado [[Rudy Salud]] bilang komisyonado ng PBA, ibinalik ulit sa tatlong kumperensya ang bawat panahong patimpalak ng liga simula noong [[Panahong PBA 2010-11|panahong 2010-11]]. Ibinalik rin ng liga ang mga dati nitong kumprensiya, ang [[PBA Commissioner's Cup|Commissioner's]] at [[PBA Governors Cup|Governors']] cups. Sa mga unang taon ng dekada 2010, naging dominante ang koponang [[Talk 'N Text Tropang Texters]], na muntikan ng makamait ang Grandslam noong [[Panahong PBA 2010-11|panahong 2010-11]] at napanalunan ang Philippine Cup ng tatlong sunod na taon ([[2010–11 PBA Philippine Cup Finals|2010–11]], [[2011–12 PBA Philippine Cup Finals|2011–12]], [[2012–13 PBA Philippine Cup Finals|2012–13]]). Nakuha rin nila ng permanente ang [[Jun Bernardino Trophy]] ang tropeong ibinibigay sa mga nanalo ng Philippine Cup. Noong Mayo 19 2013, ang ikatlong laro ng [[2013 PBA Commissioner's Cup Finals|PBA Commissioner's Cup Finals]] sa pagitan ng [[Alaska Aces]] at [[Barangay Ginebra San Miguel]] ay nagtala ng pinakamaraming manonood na pambasketbol sa [[Smart Araneta Coliseum]] ng panoorin ito ng 23,436 katao.<ref>[http://www.interaksyon.com/interaktv/alaska-ginebra-game-three-sets-new-all-time-araneta-coliseum-basketball-attendance-record Alaska-Ginebra Game Three sets new all-time Araneta Coliseum basketball attendance record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106034259/http://www.interaksyon.com/interaktv/alaska-ginebra-game-three-sets-new-all-time-araneta-coliseum-basketball-attendance-record |date=2014-01-06 }}, InterAKTV, May 19, 2013</ref> Nahigitan nito ang tala ng 23,108 katao na naitala noong Mayo 8 sa parehong taon na kinatatampukan ng labanang semifinals sa pagitan ng Alaska at San Mig Coffee, at Barangay Ginebra at Talk 'N Text.<ref>[http://www.interaksyon.com/interaktv/pba-sets-all-time-araneta-coliseum-record-with-san-mig-coffee-alaska-ginebra-talk-n-text-twinbill BA sets all-time Araneta Coliseum record with San Mig Coffee-Alaska, Ginebra-Talk ‘N Text twinbill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106034256/http://www.interaksyon.com/interaktv/pba-sets-all-time-araneta-coliseum-record-with-san-mig-coffee-alaska-ginebra-talk-n-text-twinbill |date=2014-01-06 }}, Rey Joble, InterAKTV, May 9, 2013</ref> Ang [[Panahong PBA 2013–14|Panahong 2013–14]] ay naging makasaysayan nang mapanauluan ng [[Star Hotshots|San Mig Super Coffee Mixers]] ang ikaapat na [[Grand Slam (PBA)|Grand Slam]] ng liga. Si [[Tim Cone]], ang punong-gabay ng Coffee Mixers ay nagtala din ng kasaysayan ng makamit niya ang kanyang ikalawang Grand Slam. Nang buksan ang [[Panahong PBA 2014–15|Panahong 2014–15]], nadagdagan ng dalawang koponan ang liga, mula tanggapin nila ang [[Mahindra Enforcer|Kia Sorento]] at [[Blackwater Elite]]. Ang pagbubukas ng kanilang panahon sa [[Philippine Arena]] ay nagtala ng pinakamaraming nanood ng basketball sa Pilipinas sa bilang na 52,612.<ref>{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/interaktv/photo-52k-strong-fans-watch-pba-opener-at-philippine-arena |title=52k-strong fans watch PBA opener at Philippine Arena |publisher=Interaksyon.com |accessdate=2014-10-19 |archive-date=2014-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021155509/http://www.interaksyon.com/interaktv/photo-52k-strong-fans-watch-pba-opener-at-philippine-arena |url-status=dead }}</ref> Sa panahon ding ito bumaba sa puwesto si komisyoner [[Chito Salud]] at papalitan ni [[Chito Narvasa]] sa sumunod na taon. == Mga kasalukuyang koponan == Ang lahat ng mga ''franchise'' ay pag-aari ng mga korporasyon, at hindi sila nakabase sa ''geographic locale'', kaya hindi sila naglalaro sa isang "home istadyum" at ang liga ay nanghihiram ng iba't ibang istadyum para sa mga laro. Ang pangalan ng koponan ay madalas na hinahati sa tatlong bahagi; ang una ay ang pangalan ng kompanya, pagkatapos ay ang produkto (maaaring tinanggal o isinama sa susunod na bahagi), at isang palayaw - karaniwan ay may kaugnayan sa negosyo ng kompanya. Halimbawa, ang San Miguel Beermen ay isang koponan sa pag-aari ng San Miguel Corporation, kasama ang palayaw na "beermen" na nagsasaad ng produktong San Miguel Beer. Ang pangalan ng kompanya ay bihirang magbago - ito ay maaari lamang baguhin kung ang ''franchise'' ay nabili ng ibang kompanya o kung ang operasyon ng ''franchise'' ay nilipat ng inang kompanya sa isang ''subsidiary''. Ang pangalan ng produkto at ang palayaw ang madalas na binabago, para ang mga kompanya'y makapagpakinabang nang husto sa publisidad na bibibigay ng liga sa kanilang mga produkto. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width:100%;" |- ! scope="col" style="width:24%" | Koponan ! scope="col" style="width:26%" | Kumpanya ! scope="col" style="width:10%" class="unsortable" | Mga kulay ! scope="col" style="width:10%" | Sumali sa PBA ! scope="col" style="width:2%" | Kampiyonato ! scope="col" style="width:15%" | Punong tagagabay |- ! scope="row" | '''[[Barangay Ginebra San Miguel]]''' | style="text-align:left;" | [[Ginebra San Miguel|Ginebra San Miguel, Inc.]]♯ | {{color box|#{{PBA color|Barangay Ginebra San Miguel|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Barangay Ginebra San Miguel|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Barangay Ginebra San Miguel|2}}}} | [[Panahong PBA 1979|1979]] | 14 | style="text-align:left;" data-sort-value="Cone, Tim" | [[Tim Cone]] |- ! scope="row" | '''[[Blackwater Bossing]]''' | style="text-align:left;" | [[Ever Bilena|Ever Bilena Cosmetics, Inc.]] | {{color box|#{{PBA color|Blackwater Bossing|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Blackwater Bossing|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Blackwater Bossing|2}}}} | [[Panahong PBA 2014–15|2014]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Racela, Nash" | [[Nash Racela]] |- ! scope="row" | '''[[Converge FiberXers]]''' | style="text-align:left;" | [[Converge ICT|Converge ICT Solutions, Inc.]] | {{color box|#{{PBA color|Converge FiberXers|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Converge FiberXers|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Converge FiberXers|2}}}} | [[Panahong PBA 2022|2022]] | 0 | {{sortname|Jeffrey|Cariaso}} |- ! scope="row" | '''[[Magnolia Hotshots]]''' | style="text-align:left;" | [[San Miguel Food and Beverage]]♯ | {{color box|#{{PBA color|Magnolia Hotshots|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Magnolia Hotshots|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Magnolia Hotshots|2}}}} | [[Panahong PBA 1988|1988]] | 14 | style="text-align:left;" data-sort-value="Victolero, Chito" | [[Chito Victolero]] |- ! scope="row" | '''[[Meralco Bolts]]''' | style="text-align:left;" | [[Meralco|Manila Electric Company]]° | {{color box|#{{PBA color|Meralco Bolts|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Meralco Bolts|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Meralco Bolts|2}}}} | [[Panahong PBA 2010–11|2010]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Black, Norman" | [[Norman Black]] |- ! scope="row" | '''[[NLEX Road Warriors]]''' | style="text-align:left;" | [[Manila North Tollways Corporation]]° | {{color box|#{{PBA color|NLEX Road Warriors|1}}}} {{color box|#{{PBA color|NLEX Road Warriors|3}}}} {{color box|#{{PBA color|NLEX Road Warriors|2}}}} | [[Panahong PBA 2014-15|2014]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Guiao, Yeng" | [[Yeng Guiao]] |- ! scope="row" | '''[[NorthPort Batang Pier]]''' | style="text-align:left;" | Sultan 900 Capital, Inc. | {{color box|#{{PBA color|NorthPort Batang Pier|1}}}} {{color box|#{{PBA color|NorthPort Batang Pier|3}}}} {{color box|#{{PBA color|NorthPort Batang Pier|4}}}} {{color box|#{{PBA color|NorthPort Batang Pier|2}}}} | [[Panahong PBA 2012–13|2012]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Jarencio, Pido" | [[Pido Jarencio]] |- ! scope="row" | '''[[Phoenix Super LPG Fuel Masters]]''' | style="text-align:left;" | [[Phoenix Petroleum Philippines, Inc.]] | {{color box|#{{PBA color|Phoenix Super LPG Fuel Masters|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Phoenix Super LPG Fuel Masters|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Phoenix Super LPG Fuel Masters|2}}}} | [[Panahong PBA 2015–16|2016]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Robinson, Topex" | [[Topex Robinson]] |- ! scope="row" | '''[[Rain or Shine Elasto Painters]]''' | style="text-align:left;" | Asian Coatings Philippines, Inc. | {{color box|#{{PBA color|Rain or Shine Elasto Painters|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Rain or Shine Elasto Painters|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Rain or Shine Elasto Painters|2}}}} {{color box|#{{PBA color|Rain or Shine Elasto Painters|4}}}} | [[Panahong PBA 2006–07|2006]] | 2 | style="text-align:left;" data-sort-value="Gavina, Chris" | [[Chris Gavina]] |- ! scope="row" | '''[[San Miguel Beermen]]''' | style="text-align:left;" | [[San Miguel Brewery|San Miguel Brewery, Inc.]]♯ | {{color box|#{{PBA color|San Miguel Beermen|1}}}} {{color box|#{{PBA color|San Miguel Beermen|3}}}} {{color box|#{{PBA color|San Miguel Beermen|2}}}} | [[Panahong PBA 1975|1975]]{{#tag:ref|''Ang [[San Miguel Beermen]] ay pansamantalang hindi sumali sa liga sa unang dalawang komperensya ng [[Panahong PBA 1986]].|group=lower-alpha}} | 27 | style="text-align:left;" data-sort-value="Austria, Leo" | [[Leo Austria]] |- ! scope="row" | '''[[Terrafirma Dyip]]''' | style="text-align:left;" | Terrafirma Realty Development Corporation | {{color box|#{{PBA color|Terrafirma Dyip|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Terrafirma Dyip|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Terrafirma Dyip|2}}}} | [[Panahong PBA 2014–15|2014]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Cardel, Johnedel" | [[Johnedel Cardel]] |- ! scope="row" | '''[[TNT Tropang Giga]]''' | style="text-align:left;" | [[Smart Communications]]° | {{color box|#{{PBA color|TNT Tropang Giga|1}}}} {{color box|#{{PBA color|TNT Tropang Giga|2}}}} {{color box|#{{PBA color|TNT Tropang Giga|3}}}} {{color box|#{{PBA color|TNT Tropang Giga|4}}}} | [[Panahong PBA 1990|1990]] | 8 | style="text-align:left;" data-sort-value="Reyes, Chot" | [[Chot Reyes]] |- class="sortbottom" ! scope="row" colspan="6" | ;Notes {{notelist}} * (♯) - ''Ang koponan ay pagmamay-ari ng isang sangay ng [[San Miguel Corporation]]'' * (°) - ''Ang koponan ay pagmamay-ari ng isang sangay ng grupong [[Manuel V. Pangilinan|MVP]]'' |} == Mga Patakaran == Ang mga patakaran ng PBA ay itinulad sa mga patakaran ng FIBA at NBA: # Ang isang laro ay binubuo ng apat na mga kapat na may habang 12-minuto, na gamit ng NBA. # Ang sukat ng kalayuan ng ''three-point line'' mula sa ''basket'' ay 6.75 metro o 22.1 ''talampakan'', na gamit ng FIBA sa mga pandaigdigang kompetisyon. # Ang "[[:en:Key (basketball)|susi]]" (''"key"'') ay hugis ''trapezoid'', na gamit ng FIBA. Ang gamit noong nakaraan ay ang parihabang "susi" na gamit ng NBA. # Ang mga manlalaro sa poste ay puwede ng sumabit sa "rim" na hindi tinatawagan ng "technical foul". # Ang ''zone defense/depensa ng zone'' ay maaring gamitin sa laro. # Ang koponan ay papasok sa kalagayang ''penalty'' matapos ang ikalimang pagkalabag (''foul'') nila sa isang kapat, at ang bawat kasunod na pagkalabag noon ay makakapagbigay ng dalawang libreng tira sa kabilang koponan. Gayunman, sa huling dalawang minuto ng mga laro, ang parehong koponan ay pinahihintulutan na gumamit ng isang pagkalabag lamang (kung sakaling wala pa sa kalagayang ''penalty'' ang koponan), bago bigyan ng libreng tira ang kabilang koponan. Sa naangkop na kalagayan, ang mga ''team foul'' at ''penalty situation'' ay ipapatupad rin sa pinahabang laro (''overtime''). # Papasok ang mga bagong dating sa PBA sa pamamagitan ng isang "pagkalap ng mga baguhan" o ''"rookie draft"'' # Mga Pilipino lamang ang maaring maglaro sa PBA, at sa mga piling kumperensiya, maaring maglaro ang mga hindi Pilipino bilang "import". # Ipinatutupad ng PBA ang "[[:en:Trent Tucker Rule|Trent Tucker Rule]]". # Sa PBA, may tinatawag na ''advantage foul.'' Tinatawag ito kapag ang isang manlalaro ay lumabag laban sa katunggaling manlalaro sa isang ''fastbreak situation.'' Sa maliwanag na ulat, ang manlalaro ay lumabag na walang balak na tamaan ang bola (at sa gayon, ang balak niyang tamaan ay ang manlalaro). Ang katunggaaling manlalaro ay bibigyan ng dalawang libreng tira, at mapupunta muli sa kanila ang bola. == Mga mahalagang personalidad == === Mga Komisyoner === * [[Leo Prieto]] ([[Panahong PBA 1975|1975]]-[[Panahong PBA 1983|1983]]) * Col. [[Mariano Yenko]] ([[Panahong PBA 1983|1983]]-[[Panahong PBA 1987|1987]]) * Atty. [[Rodrigo Salud]] ([[Panahong PBA 1988|1988]]-[[Panahong PBA 1992|1992]]) * [[Rey Marquez]] ([[Panahong PBA 1992|1992]]-[[Panahong PBA 1993|1993]]) * [[Jun Bernardino]] ([[Panahong PBA 1993|1993]]-[[Panahong PBA 2002|2002]]) * [[Noli Eala]] ([[Panahong PBA 2003|2003]]-[[Panahong PBA 2006-07|2007]]) * [[Sonny Barrios]] ([[Panahong PBA 2007-08|2008]]-[[Panahong PBA 2009-10|2010]], ''officer-in-charge'' mula 2007-08)<ref>{{Cite web |title=www.abs-cbnnews.com, Sonny Barios named new PBA commish |url=http://www.abs-cbnnews.com/sectionfront.aspx?CategoryId=5 |access-date=2008-12-15 |archive-date=2007-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071028204724/http://www.abs-cbnnews.com/sectionfront.aspx?CategoryId=5 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.abs-cbnnews.com/storypage.aspx?StoryId=106637 www.abs-cbnnews.com,Barrios named PBA commish]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Atty. [[Chito Salud]] ([[Panahong PBA 2010-11|2010]]-[[Panahong PBA 2014-15|2015]]) * [[Chito Narvasa]] ([[Panahong PBA 2015-16|2015]]-[[Panahong PBA 2017-18|2017]]) * [[Willie Marcial]] ([[Panahong PBA 2017-18|2018]]-Kasalukuyan) === Mga manlalaro === {{main|Talaan ng mga manlalaro ng Philippine Basketball Association}} {{main|Talaan ng mga kasalukuyang manlalaro ng mga koponan ng PBA}} === Mga kampeon === {{main|Talaan ng mga kampeon ng Philippine Basketball Association}} == Media coverage == Ang PBA ay ipinapalabas sa telebisyon, kasama na ang ibang media, mula noong nagbukas ang liga. Ang [[TV5]], [[AksyonTV]], [[Fox Sports Asia]] at [[DZSR]] ang kanilang kasalukuyang kaparehang estasyon sa telebisyon at radyo. Ang dating kaparehang estasyon ng PBA sa radyo ay ang [[DZRH]] at [[DZRJ]]. Napapanood ang PBA sa kahit anong sulok ng mundo sa pamamagitan ng [[AksyonTV|AksyonTV International]]. * [[PBA sa KBS]] ([[Panahong PBA 1975|1975]]; [[Panahong PBA 1977|1977]]) * [[PBA sa BBC]] ([[Panahong PBA 1976|1976]]) * [[PBA sa MBS]] ([[Panahong PBA 1978|1978]]-[[Panahong PBA 1981|1981]]) * [[PBA sa Vintage Sports]] ([[Panahong PBA 1982|1982]]-[[Panahong PBA 1999|1999]]) * [[PBA sa Viva TV]] ([[Panahong PBA 2000|2000]]-[[Panahong PBA 2002|2002]]) * [[PBA sa NBN/IBC]] ([[2003 PBA season|2003]]) * [[PBA sa ABC]] ([[2004 PBA Fiesta Conference|2004]]-[[Panahong PBA 2007–08|2008]]) * [[PBA sa Solar Sports]] ([[Panahong PBA 2008–09|2008]]-[[Panahong PBA 2010–11|2011]]) * [[PBA sa ESPN 5]] ([[Panahong PBA 2011-12|2011]]-kasalukuyan) ==Lugar ng pinaglalaruan== {{multiple image | align = right | direction = horizontal | header = | header_align = left/right/center | header_background = | footer = Ang [[Smart Araneta Coliseum]] at ang [[Mall of Asia Arena]], ang dalawang pangunahing pinaglalaruan ng PBA | footer_align = left/right/center | footer_background = | width = | image1 = Smart Araneta Coliseum - Basketball configuration - wideshot - 2016 (30183917215).jpg | width1 = 225 | image2 = Mall of Asia Arena Basketball 2012.jpg | width2 = 170 }} Ang karamihan ng mga panimulang round na laro ay inilalaro sa [[Smart Araneta Coliseum]] sa [[Lungsod Quezon]]<ref>{{Cite web | title = Corporate - Araneta Coliseum | publisher = Araneta Coliseum | year = 2006 | url = http://www.aranetacoliseum.com/2006/corporate.php | accessdate = 6 February 2011 | archive-date = 10 March 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120310205036/http://www.aranetacoliseum.com/2006/corporate.php | url-status = dead }}</ref> at sa [[Mall of Asia Arena]] sa [[Pasay]]<ref>{{Cite web |title=Big Dome still main PBA venue, but MOA Arena an alternative option {{!}} InterAKTV<!-- Bot generated title --> |url=http://www.interaksyon.com/interaktv/big-dome-still-main-pba-venue-but-moa-arena-an-alternative-option |access-date=2014-02-01 |archive-date=2014-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306225704/http://www.interaksyon.com/interaktv/big-dome-still-main-pba-venue-but-moa-arena-an-alternative-option |url-status=dead }}</ref><ref>[http://hatawtabloid.com/index.php?option=com_content&view=article&id=42950:-paglalaro-ng-pba-sa-moa-arena-inaayos-na&catid=35:catsports&Itemid=69 Hataw Tabloid<!-- Bot generated title -->]</ref> Kung ang dalawang lugar ay hindi maaring gamitin, ang [[Cuneta Astrdodome]] sa [[Pasay]] at ang [[Ynares Center]] sa [[Antipolo]] ay nagsisilbing mga alternatibong lugar palaruan ng liga. Ang liga ay naglalaro rin sa mga iba't-ibang lalawigan sa buong bansa. Ang mga playoff na laro ay madalas isinasagawa sa mga lugar pampalaruan sa Kalakhang Maynila. Ngunit minsan rin ay isinasagawa ito sa mga lalawigan, tulad ng unang laro ng [[2010–11 PBA Philippine Cup Finals]], na isinagawa sa [[Victorias]], [[Negros Occidental]].<ref>{{Cite news | last = Castillo | first = Grace | title = San Miguel enters final of PBA Philippine Cup | newspaper = American Chronicle | publisher = Ultio, LLC. | date = 18 January 2011 | url = http://www.americanchronicle.com/articles/yb/154651454 | accessdate = 5 February 2011 | archive-date = 15 Septiyembre 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120915002552/http://www.americanchronicle.com/articles/yb/154651454 | url-status = dead }}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Kasalukuyang panahon ng PBA == {{main|Panahong PBA 2021}} == Panlabas na kawing == * {{in lang|en}} [http://www.pba.ph Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809140619/http://www.pba.ph/ |date=2017-08-09 }} * {{in lang|en}} [http://store.pba.ph PBA Store - Official] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151107160721/http://store.pba.ph/ |date=2015-11-07 }} * {{in lang|en}} [http://www.mypba.com MYPBA.com] * {{in lang|en}} [http://pba-online.net PBA-Online!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211122119/http://www.pba-online.net/ |date=2008-12-11 }} * {{in lang|en}} [http://pbaddicts.net Pinoy Basketball Addicts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405141850/http://pbaddicts.net/ |date=2015-04-05 }} {{PBA}} {{PBA seasons}} {{DEFAULTSORT:Philippine Basketball Association}} [[Kategorya:Basketbol sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Philippine Basketball Association]] 9j3i5kfjrjhzp753mlf9yaogzcm39s2 2201065 2201064 2026-04-03T12:02:26Z Julius Santos III 139725 /* Kasalukuyang panahon ng PBA */ 2201065 wikitext text/x-wiki {{Infobox sports league | title = Philippine Basketball Association (PBA) | current_season = Panahong PBA 2024–25 | logo = PBAlogo.png | pixels = 200px | caption = Ang logo ng PBA na ginagamit simula noong 1993 | sport = Basketball | founded = Abril 9, 1975<br>[[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]] | folded = | inaugural = [[Panahong PBA 1975|1975]] | commissioner = [[Willie Marcial]] | fame = | motto = ''Angat Ang Laban'' | teams = [[#Mga kasalukuyang koponan|12]] | country = {{PHI}} | champion = {{small|'''[[2023–24 PBA Commissioner's Cup|2024 Commissioner's]]''' – [[San Miguel Beermen]]}}<br>{{small|'''[[2024 PBA Philippine Cup|2024 Philippine]]''' – [[Meralco Bolts]]}}<br>{{small|'''[[2024 PBA Governors' Cup|2024 Governors']]''' – [[TNT Tropang Giga]]}} | most_champs = [[San Miguel Beermen]] (29 kampeyonato) | singles = | TV = [[RPTV (TV channel)|RPTV]], [[PBA Rush]] | website = [http://pba.ph/ PBA] }} Ang '''Philippine Basketball Association''' ([[Filipino]]: ''Kapisanang Basketbol ng Pilipinas'') ay isang propesyunal na liga ng [[basketbol]] sa [[Pilipinas]] na nagsimula noong 1975. Ang PBA ang pinakamatandang propesyonal na liga ng [[basketbol]] sa [[Asya]] at pangalawang pinakamatandang propesyunal na liga ng basketbol sa mundo, matapos ang [[National Basketball Association]] ng [[Estados Unidos]].<ref>Bartholomew, Rafe. "Pacific Rims". New American Library, 2010, p. 13.</ref> Itinulad ang mga patakaran nito doon sa FIBA at National Basketball Association. Ang unang laro ng liga ay ginawa sa [[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] sa [[Lungsod Quezon]] noong Abril 9, 1975.<ref>Bartholomew 2010, p. 13.</ref> Ang tanggapan ng liga ay matatagpuan sa [[Eastwood City]], Libis, [[Lungsod Quezon]]. Ang liga ay pinangungunahan ni Komisyoner [[Willie Marcial]]. == Kasaysayan == [[File:PBA Inaugural Ceremonial Toss 1975.jpg|thumb|left|Inihagis ni Bb. PBA, Mia Montemayor ang bolang seremonyal sa pagitan nina Cisco Oliver ng Mariwasa at Ramon Lucindo ng Concepcion sa pagbubukas ng liga noong 1975.]] [[File:First PBA logo.svg|thumb|right|150px|Ang unang logo ng PBA na ginamit mula 1975 hanggang 1988]] Ang Philippine Basketball Association ay itinatag nang umalis ang siyam na koponan ng ngayo'y buwag na [[Manila Industrial and Commercial Athletic Association]], na mahigpit na hinahawakan ng [[Kapisanang Basketbol ng Pilipinas|Kapisanang Basketbol ng Pilipinas (Basketball Association of the Philippines]] (ngayo'y buwag na rin), ang dating pambansang kapisanan na kininilala ng FIBA.<ref>[http://www.interaksyon.com/interaktv/revolution-evolution-and-the-tale-of-the-undersized-pba-forward Revolution, evolution, and the tale of the undersized PBA forward] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120718045048/http://www.interaksyon.com/interaktv/revolution-evolution-and-the-tale-of-the-undersized-pba-forward |date=2012-07-18 }}, Jay P. Mercado, InterAKTV, 8 Abril 2012</ref> Si [[Leo Prieto|Leopoldo Prieto]], ang tagasanay ng koponang basketbol ng Pilipinas para sa [[1956 Melbourne Olympics]], ay piniling unang komisyonado ng liga at si Domingo Itchon, na kumkakatawan sa koponang Tanduay ay unang napiling pangulo ng liga. Ang unang laro ng liga ay ginawa sa [[Smart Araneta Coliseum|Araneta Coliseum]] noong 9 Abril 1975. Ang unang sampung taon ng dekada ay naging kilala dahil sa [[labanang Crispa Toyota|masidhing labanan]] ng [[Crispa Redmanizers]] at [[Toyota Super Corrollas|Toyota Tamaraws]], na hanggang sa ngayon ay kinikilala bilang isa sa mga pinakadakilang labanan sa kasaysayan ng liga. Sina [[Robert Jaworski]], [[Ramon Fernandez]], [[Francis Arnaiz]], [[Atoy Co]], [[Bogs Adornado]] at [[Philip Cezar]] ay naglaro sa Crispa at Toyota bago sila mabuwag noong 1983 at 1984 mahuyukhuyukon. Matapos ang kanilang pagbuwag, ang liga ay lumipat sa [[PhilSports Arena|ULTRA]] sa [[Pasig]] noong 1985. Doon, ang liga ay patuloy na naging sikat matapos na lumipat ang mga dating manlalaro ng Crispa at Toyota sa iba't ibang koponan. Sa panahong ito, si Jaworksi at ang [[Barangay Ginebra San Miguel|Ginebra San Miguel]] ay ang naging pinakasikat na koponan sa liga dahil sa kanilang "never say die" na saloobin.<ref>[http://www.interaksyon.com/interaktv/jaworski-and-the-birth-of-never-say-die Jaworski and the birth of ‘Never Say Die’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120714074726/http://www.interaksyon.com/interaktv/jaworski-and-the-birth-of-never-say-die |date=2012-07-14 }}, Jay P. Mercado, InterAKTV, 7 Marso 2012</ref> Ang koponan na ito ay nagkaroon rin ng masidhing labanan sa [[Tanduay Rhum Masters|Tanduay Rhum Makers]] at ang [[San Mig Coffee Mixers|Purefoods Hotdogs]], na kung saan ang karibal ni Jaworski na si Ramon Fernandez at ang mga baguhang manlalaro na sina [[Alvin Patrimonio]], [[Jerry Codiñera]] at [[Jojo Lastimosa]] ay napapabilang. Sa pagtatapos ng dekada 1980, ang [[Petron Blaze Boosters|San Miguel Beermen]], na pinangungunahan ni tagasanay [[Norman Black]] at ang mga manlalarong sina [[Samboy Lim]] at [[Hector Calma]] ay nakapagkalap ng maraming kampiyonato, kabilang na ang Grand Slam noong 1989. [[Image:Second PBA logo.svg|thumb|150px|Ang ikalawang logo ng PBA na opisyal na ginamit mula 1989 hanggang 1992. (ginamit na pangalawang logo ng liga mula 1985 hanggang 1988)]] Noong 1989, pinayagan ng FIBA na maglaro ang mga propesyonal na manlalaro sa kanilang mga torneyo, dahil dito, ang mga manlalaro ng PBA ay maaari ng maglaro upang kumatawan sa Pilipinas sa mga pandaigdigang torneyo. Noong 1990, ang liga ay nagapadala ng kauna-unahang propesyonal na koponan sa [[Asian Games]] at nakamit ang pilak na medalya. Ang liga ay nagpatuloy na magpadala ng mga koponan para sa torneyong ito. Sa unang bahagi ng dekada 1990 ay nakita ang labanan ng Ginebra San Miguel at [[Shell Turbo Chargers|Shell Rimula X]], na nauwi sa pagwelga ng Ginebra sa [[1990 PBA First Conference Finals|1990 First Conference Finals]] at ang dramatikong pagbalik galing sa 1-3 pagkalugi ng Ginebra upang talunin ang Shell makalipas ng isang taon. Sina Patrimonio, [[Allan Caidic]] at iba pang mga manlalaro ang naging pangunahing atraksiyon ng liga. Noong 1993, ang liga ay lumipat sa [[Cuneta Astrodome]] sa [[Pasay]] at kinatagalan ay nakita ang pagpunyagi ng [[Alaska Aces|Alaska Milkmen]] sa kanilang pagpanalo ng siyam na kampiyonato at ang Grandslam noong 1996. Mula 1999 at 2000, ang liga ay napabalutan ng kontrobersiya. Maraming manalaro tulad nina [[Asi Taulava]], [[Danny Siegle]] at [[Eric Menk]] ay naglaro sa liga kahit na may alinlangan sa kanilang pagka-Filipino. Ang kanilang lipi ay pinag-aalinlangan at karamihan sa kanila ay ipinatapon dahil sa pekeng mga dokumento. Ang pagdating ng mga ganitong manlalaro ay isang paraan para labanan ang sumisikat na [[Metropolitan Basketball Association]], isang ligang rehiyonal na itinatag noong 1998. Nang bitawan ng [[ABS-CBN]] ang pag-alalay sa liga, ang MBA ay naharap ang labis na utang at nabuwag din noong 2002. Kahit nabuwag ang karibal ng PBA, ang liga ay nagdusa sa pagkaunti ng mga manonood sa kanilang mga lugar na pinaglalaruan at mas lumala pa noong 2003. Noong 2004, binago ng liga ang kanilang iskedyul, ng kanilang pagdesisyunan na magsimula ng Oktubre, imbes na Enero ng taon. Ang pagbabagong ito ay ginawa upang ang liga ay makapaglaro sa mga pandaigdigang mga torneyo na kadalasan ay ginagawa mula Hunyo hanggang Setyembre. Binawasan rin ng liga ang kanilang mga kumperensiya mula tatlo hanggang dalawa. Ang All-Filipino Cup ay pinagnalanang [[PBA Philippine Cup|Philippine Cup]] at gumawa ng bagong kumperensiya na may "import" na pinangalanang [[PBA Fiesta Conference|Fiesta Conference]]. Para mabigyan-daan ang pagbabagong ito, gumawa ang liga ng isang pampalampas na kumperensiya, ang [[2004 PBA Fiesta Conference]] na ginanap mula Pebrero hanggang Hulyo, na napanalunan ng Barangay Ginebra Kings. Ang All-Star Week ng liga ay isinagawa na sa mga iba't ibang lalawigan simula ng panahon na ito, na nagsasalitan sa mga lalawigan mula sa Luzon at Visayas/Mindanao bawat taon. Naging popular muli ang liga ng taong ito, dahil sa pagkakapanalo ng Barangay Ginebra, na pinangugunahan nina [[Eric Menk]], [[Jayjay Helterbrand]] at [[Mark Caguioa]], ng tatlong kampiyunato. Ang pagdating ng mga sikat na manlalaro galing sa UAAP at NCAA ay pumabor din sa liga. Simula 2005, naging aktibo ang liga na magbuo ng pambansang koponang pambasketbol, nang tanggalin ng FIBA ang suspensiyon sa Pilipina matapos itatag ang [[Samahang Basketbol ng Pilipinas]]. Noong 2009 ang SBP ay lumikha ng koponan na binubuo ng mga amatyur na manlalaro ([[Smart Gilas]]). Matapos italaga si [[Chito Salud]], anak ng dating komisyonado [[Rudy Salud]] bilang komisyonado ng PBA, ibinalik ulit sa tatlong kumperensya ang bawat panahong patimpalak ng liga simula noong [[Panahong PBA 2010-11|panahong 2010-11]]. Ibinalik rin ng liga ang mga dati nitong kumprensiya, ang [[PBA Commissioner's Cup|Commissioner's]] at [[PBA Governors Cup|Governors']] cups. Sa mga unang taon ng dekada 2010, naging dominante ang koponang [[Talk 'N Text Tropang Texters]], na muntikan ng makamait ang Grandslam noong [[Panahong PBA 2010-11|panahong 2010-11]] at napanalunan ang Philippine Cup ng tatlong sunod na taon ([[2010–11 PBA Philippine Cup Finals|2010–11]], [[2011–12 PBA Philippine Cup Finals|2011–12]], [[2012–13 PBA Philippine Cup Finals|2012–13]]). Nakuha rin nila ng permanente ang [[Jun Bernardino Trophy]] ang tropeong ibinibigay sa mga nanalo ng Philippine Cup. Noong Mayo 19 2013, ang ikatlong laro ng [[2013 PBA Commissioner's Cup Finals|PBA Commissioner's Cup Finals]] sa pagitan ng [[Alaska Aces]] at [[Barangay Ginebra San Miguel]] ay nagtala ng pinakamaraming manonood na pambasketbol sa [[Smart Araneta Coliseum]] ng panoorin ito ng 23,436 katao.<ref>[http://www.interaksyon.com/interaktv/alaska-ginebra-game-three-sets-new-all-time-araneta-coliseum-basketball-attendance-record Alaska-Ginebra Game Three sets new all-time Araneta Coliseum basketball attendance record] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106034259/http://www.interaksyon.com/interaktv/alaska-ginebra-game-three-sets-new-all-time-araneta-coliseum-basketball-attendance-record |date=2014-01-06 }}, InterAKTV, May 19, 2013</ref> Nahigitan nito ang tala ng 23,108 katao na naitala noong Mayo 8 sa parehong taon na kinatatampukan ng labanang semifinals sa pagitan ng Alaska at San Mig Coffee, at Barangay Ginebra at Talk 'N Text.<ref>[http://www.interaksyon.com/interaktv/pba-sets-all-time-araneta-coliseum-record-with-san-mig-coffee-alaska-ginebra-talk-n-text-twinbill BA sets all-time Araneta Coliseum record with San Mig Coffee-Alaska, Ginebra-Talk ‘N Text twinbill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106034256/http://www.interaksyon.com/interaktv/pba-sets-all-time-araneta-coliseum-record-with-san-mig-coffee-alaska-ginebra-talk-n-text-twinbill |date=2014-01-06 }}, Rey Joble, InterAKTV, May 9, 2013</ref> Ang [[Panahong PBA 2013–14|Panahong 2013–14]] ay naging makasaysayan nang mapanauluan ng [[Star Hotshots|San Mig Super Coffee Mixers]] ang ikaapat na [[Grand Slam (PBA)|Grand Slam]] ng liga. Si [[Tim Cone]], ang punong-gabay ng Coffee Mixers ay nagtala din ng kasaysayan ng makamit niya ang kanyang ikalawang Grand Slam. Nang buksan ang [[Panahong PBA 2014–15|Panahong 2014–15]], nadagdagan ng dalawang koponan ang liga, mula tanggapin nila ang [[Mahindra Enforcer|Kia Sorento]] at [[Blackwater Elite]]. Ang pagbubukas ng kanilang panahon sa [[Philippine Arena]] ay nagtala ng pinakamaraming nanood ng basketball sa Pilipinas sa bilang na 52,612.<ref>{{cite web |url=http://www.interaksyon.com/interaktv/photo-52k-strong-fans-watch-pba-opener-at-philippine-arena |title=52k-strong fans watch PBA opener at Philippine Arena |publisher=Interaksyon.com |accessdate=2014-10-19 |archive-date=2014-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021155509/http://www.interaksyon.com/interaktv/photo-52k-strong-fans-watch-pba-opener-at-philippine-arena |url-status=dead }}</ref> Sa panahon ding ito bumaba sa puwesto si komisyoner [[Chito Salud]] at papalitan ni [[Chito Narvasa]] sa sumunod na taon. == Mga kasalukuyang koponan == Ang lahat ng mga ''franchise'' ay pag-aari ng mga korporasyon, at hindi sila nakabase sa ''geographic locale'', kaya hindi sila naglalaro sa isang "home istadyum" at ang liga ay nanghihiram ng iba't ibang istadyum para sa mga laro. Ang pangalan ng koponan ay madalas na hinahati sa tatlong bahagi; ang una ay ang pangalan ng kompanya, pagkatapos ay ang produkto (maaaring tinanggal o isinama sa susunod na bahagi), at isang palayaw - karaniwan ay may kaugnayan sa negosyo ng kompanya. Halimbawa, ang San Miguel Beermen ay isang koponan sa pag-aari ng San Miguel Corporation, kasama ang palayaw na "beermen" na nagsasaad ng produktong San Miguel Beer. Ang pangalan ng kompanya ay bihirang magbago - ito ay maaari lamang baguhin kung ang ''franchise'' ay nabili ng ibang kompanya o kung ang operasyon ng ''franchise'' ay nilipat ng inang kompanya sa isang ''subsidiary''. Ang pangalan ng produkto at ang palayaw ang madalas na binabago, para ang mga kompanya'y makapagpakinabang nang husto sa publisidad na bibibigay ng liga sa kanilang mga produkto. {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="width:100%;" |- ! scope="col" style="width:24%" | Koponan ! scope="col" style="width:26%" | Kumpanya ! scope="col" style="width:10%" class="unsortable" | Mga kulay ! scope="col" style="width:10%" | Sumali sa PBA ! scope="col" style="width:2%" | Kampiyonato ! scope="col" style="width:15%" | Punong tagagabay |- ! scope="row" | '''[[Barangay Ginebra San Miguel]]''' | style="text-align:left;" | [[Ginebra San Miguel|Ginebra San Miguel, Inc.]]♯ | {{color box|#{{PBA color|Barangay Ginebra San Miguel|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Barangay Ginebra San Miguel|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Barangay Ginebra San Miguel|2}}}} | [[Panahong PBA 1979|1979]] | 14 | style="text-align:left;" data-sort-value="Cone, Tim" | [[Tim Cone]] |- ! scope="row" | '''[[Blackwater Bossing]]''' | style="text-align:left;" | [[Ever Bilena|Ever Bilena Cosmetics, Inc.]] | {{color box|#{{PBA color|Blackwater Bossing|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Blackwater Bossing|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Blackwater Bossing|2}}}} | [[Panahong PBA 2014–15|2014]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Racela, Nash" | [[Nash Racela]] |- ! scope="row" | '''[[Converge FiberXers]]''' | style="text-align:left;" | [[Converge ICT|Converge ICT Solutions, Inc.]] | {{color box|#{{PBA color|Converge FiberXers|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Converge FiberXers|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Converge FiberXers|2}}}} | [[Panahong PBA 2022|2022]] | 0 | {{sortname|Jeffrey|Cariaso}} |- ! scope="row" | '''[[Magnolia Hotshots]]''' | style="text-align:left;" | [[San Miguel Food and Beverage]]♯ | {{color box|#{{PBA color|Magnolia Hotshots|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Magnolia Hotshots|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Magnolia Hotshots|2}}}} | [[Panahong PBA 1988|1988]] | 14 | style="text-align:left;" data-sort-value="Victolero, Chito" | [[Chito Victolero]] |- ! scope="row" | '''[[Meralco Bolts]]''' | style="text-align:left;" | [[Meralco|Manila Electric Company]]° | {{color box|#{{PBA color|Meralco Bolts|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Meralco Bolts|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Meralco Bolts|2}}}} | [[Panahong PBA 2010–11|2010]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Black, Norman" | [[Norman Black]] |- ! scope="row" | '''[[NLEX Road Warriors]]''' | style="text-align:left;" | [[Manila North Tollways Corporation]]° | {{color box|#{{PBA color|NLEX Road Warriors|1}}}} {{color box|#{{PBA color|NLEX Road Warriors|3}}}} {{color box|#{{PBA color|NLEX Road Warriors|2}}}} | [[Panahong PBA 2014-15|2014]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Guiao, Yeng" | [[Yeng Guiao]] |- ! scope="row" | '''[[NorthPort Batang Pier]]''' | style="text-align:left;" | Sultan 900 Capital, Inc. | {{color box|#{{PBA color|NorthPort Batang Pier|1}}}} {{color box|#{{PBA color|NorthPort Batang Pier|3}}}} {{color box|#{{PBA color|NorthPort Batang Pier|4}}}} {{color box|#{{PBA color|NorthPort Batang Pier|2}}}} | [[Panahong PBA 2012–13|2012]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Jarencio, Pido" | [[Pido Jarencio]] |- ! scope="row" | '''[[Phoenix Super LPG Fuel Masters]]''' | style="text-align:left;" | [[Phoenix Petroleum Philippines, Inc.]] | {{color box|#{{PBA color|Phoenix Super LPG Fuel Masters|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Phoenix Super LPG Fuel Masters|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Phoenix Super LPG Fuel Masters|2}}}} | [[Panahong PBA 2015–16|2016]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Robinson, Topex" | [[Topex Robinson]] |- ! scope="row" | '''[[Rain or Shine Elasto Painters]]''' | style="text-align:left;" | Asian Coatings Philippines, Inc. | {{color box|#{{PBA color|Rain or Shine Elasto Painters|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Rain or Shine Elasto Painters|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Rain or Shine Elasto Painters|2}}}} {{color box|#{{PBA color|Rain or Shine Elasto Painters|4}}}} | [[Panahong PBA 2006–07|2006]] | 2 | style="text-align:left;" data-sort-value="Gavina, Chris" | [[Chris Gavina]] |- ! scope="row" | '''[[San Miguel Beermen]]''' | style="text-align:left;" | [[San Miguel Brewery|San Miguel Brewery, Inc.]]♯ | {{color box|#{{PBA color|San Miguel Beermen|1}}}} {{color box|#{{PBA color|San Miguel Beermen|3}}}} {{color box|#{{PBA color|San Miguel Beermen|2}}}} | [[Panahong PBA 1975|1975]]{{#tag:ref|''Ang [[San Miguel Beermen]] ay pansamantalang hindi sumali sa liga sa unang dalawang komperensya ng [[Panahong PBA 1986]].|group=lower-alpha}} | 27 | style="text-align:left;" data-sort-value="Austria, Leo" | [[Leo Austria]] |- ! scope="row" | '''[[Terrafirma Dyip]]''' | style="text-align:left;" | Terrafirma Realty Development Corporation | {{color box|#{{PBA color|Terrafirma Dyip|1}}}} {{color box|#{{PBA color|Terrafirma Dyip|3}}}} {{color box|#{{PBA color|Terrafirma Dyip|2}}}} | [[Panahong PBA 2014–15|2014]] | 0 | style="text-align:left;" data-sort-value="Cardel, Johnedel" | [[Johnedel Cardel]] |- ! scope="row" | '''[[TNT Tropang Giga]]''' | style="text-align:left;" | [[Smart Communications]]° | {{color box|#{{PBA color|TNT Tropang Giga|1}}}} {{color box|#{{PBA color|TNT Tropang Giga|2}}}} {{color box|#{{PBA color|TNT Tropang Giga|3}}}} {{color box|#{{PBA color|TNT Tropang Giga|4}}}} | [[Panahong PBA 1990|1990]] | 8 | style="text-align:left;" data-sort-value="Reyes, Chot" | [[Chot Reyes]] |- class="sortbottom" ! scope="row" colspan="6" | ;Notes {{notelist}} * (♯) - ''Ang koponan ay pagmamay-ari ng isang sangay ng [[San Miguel Corporation]]'' * (°) - ''Ang koponan ay pagmamay-ari ng isang sangay ng grupong [[Manuel V. Pangilinan|MVP]]'' |} == Mga Patakaran == Ang mga patakaran ng PBA ay itinulad sa mga patakaran ng FIBA at NBA: # Ang isang laro ay binubuo ng apat na mga kapat na may habang 12-minuto, na gamit ng NBA. # Ang sukat ng kalayuan ng ''three-point line'' mula sa ''basket'' ay 6.75 metro o 22.1 ''talampakan'', na gamit ng FIBA sa mga pandaigdigang kompetisyon. # Ang "[[:en:Key (basketball)|susi]]" (''"key"'') ay hugis ''trapezoid'', na gamit ng FIBA. Ang gamit noong nakaraan ay ang parihabang "susi" na gamit ng NBA. # Ang mga manlalaro sa poste ay puwede ng sumabit sa "rim" na hindi tinatawagan ng "technical foul". # Ang ''zone defense/depensa ng zone'' ay maaring gamitin sa laro. # Ang koponan ay papasok sa kalagayang ''penalty'' matapos ang ikalimang pagkalabag (''foul'') nila sa isang kapat, at ang bawat kasunod na pagkalabag noon ay makakapagbigay ng dalawang libreng tira sa kabilang koponan. Gayunman, sa huling dalawang minuto ng mga laro, ang parehong koponan ay pinahihintulutan na gumamit ng isang pagkalabag lamang (kung sakaling wala pa sa kalagayang ''penalty'' ang koponan), bago bigyan ng libreng tira ang kabilang koponan. Sa naangkop na kalagayan, ang mga ''team foul'' at ''penalty situation'' ay ipapatupad rin sa pinahabang laro (''overtime''). # Papasok ang mga bagong dating sa PBA sa pamamagitan ng isang "pagkalap ng mga baguhan" o ''"rookie draft"'' # Mga Pilipino lamang ang maaring maglaro sa PBA, at sa mga piling kumperensiya, maaring maglaro ang mga hindi Pilipino bilang "import". # Ipinatutupad ng PBA ang "[[:en:Trent Tucker Rule|Trent Tucker Rule]]". # Sa PBA, may tinatawag na ''advantage foul.'' Tinatawag ito kapag ang isang manlalaro ay lumabag laban sa katunggaling manlalaro sa isang ''fastbreak situation.'' Sa maliwanag na ulat, ang manlalaro ay lumabag na walang balak na tamaan ang bola (at sa gayon, ang balak niyang tamaan ay ang manlalaro). Ang katunggaaling manlalaro ay bibigyan ng dalawang libreng tira, at mapupunta muli sa kanila ang bola. == Mga mahalagang personalidad == === Mga Komisyoner === * [[Leo Prieto]] ([[Panahong PBA 1975|1975]]-[[Panahong PBA 1983|1983]]) * Col. [[Mariano Yenko]] ([[Panahong PBA 1983|1983]]-[[Panahong PBA 1987|1987]]) * Atty. [[Rodrigo Salud]] ([[Panahong PBA 1988|1988]]-[[Panahong PBA 1992|1992]]) * [[Rey Marquez]] ([[Panahong PBA 1992|1992]]-[[Panahong PBA 1993|1993]]) * [[Jun Bernardino]] ([[Panahong PBA 1993|1993]]-[[Panahong PBA 2002|2002]]) * [[Noli Eala]] ([[Panahong PBA 2003|2003]]-[[Panahong PBA 2006-07|2007]]) * [[Sonny Barrios]] ([[Panahong PBA 2007-08|2008]]-[[Panahong PBA 2009-10|2010]], ''officer-in-charge'' mula 2007-08)<ref>{{Cite web |title=www.abs-cbnnews.com, Sonny Barios named new PBA commish |url=http://www.abs-cbnnews.com/sectionfront.aspx?CategoryId=5 |access-date=2008-12-15 |archive-date=2007-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071028204724/http://www.abs-cbnnews.com/sectionfront.aspx?CategoryId=5 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.abs-cbnnews.com/storypage.aspx?StoryId=106637 www.abs-cbnnews.com,Barrios named PBA commish]{{Dead link|date=Oktubre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Atty. [[Chito Salud]] ([[Panahong PBA 2010-11|2010]]-[[Panahong PBA 2014-15|2015]]) * [[Chito Narvasa]] ([[Panahong PBA 2015-16|2015]]-[[Panahong PBA 2017-18|2017]]) * [[Willie Marcial]] ([[Panahong PBA 2017-18|2018]]-Kasalukuyan) === Mga manlalaro === {{main|Talaan ng mga manlalaro ng Philippine Basketball Association}} {{main|Talaan ng mga kasalukuyang manlalaro ng mga koponan ng PBA}} === Mga kampeon === {{main|Talaan ng mga kampeon ng Philippine Basketball Association}} == Media coverage == Ang PBA ay ipinapalabas sa telebisyon, kasama na ang ibang media, mula noong nagbukas ang liga. Ang [[TV5]], [[AksyonTV]], [[Fox Sports Asia]] at [[DZSR]] ang kanilang kasalukuyang kaparehang estasyon sa telebisyon at radyo. Ang dating kaparehang estasyon ng PBA sa radyo ay ang [[DZRH]] at [[DZRJ]]. Napapanood ang PBA sa kahit anong sulok ng mundo sa pamamagitan ng [[AksyonTV|AksyonTV International]]. * [[PBA sa KBS]] ([[Panahong PBA 1975|1975]]; [[Panahong PBA 1977|1977]]) * [[PBA sa BBC]] ([[Panahong PBA 1976|1976]]) * [[PBA sa MBS]] ([[Panahong PBA 1978|1978]]-[[Panahong PBA 1981|1981]]) * [[PBA sa Vintage Sports]] ([[Panahong PBA 1982|1982]]-[[Panahong PBA 1999|1999]]) * [[PBA sa Viva TV]] ([[Panahong PBA 2000|2000]]-[[Panahong PBA 2002|2002]]) * [[PBA sa NBN/IBC]] ([[2003 PBA season|2003]]) * [[PBA sa ABC]] ([[2004 PBA Fiesta Conference|2004]]-[[Panahong PBA 2007–08|2008]]) * [[PBA sa Solar Sports]] ([[Panahong PBA 2008–09|2008]]-[[Panahong PBA 2010–11|2011]]) * [[PBA sa ESPN 5]] ([[Panahong PBA 2011-12|2011]]-kasalukuyan) ==Lugar ng pinaglalaruan== {{multiple image | align = right | direction = horizontal | header = | header_align = left/right/center | header_background = | footer = Ang [[Smart Araneta Coliseum]] at ang [[Mall of Asia Arena]], ang dalawang pangunahing pinaglalaruan ng PBA | footer_align = left/right/center | footer_background = | width = | image1 = Smart Araneta Coliseum - Basketball configuration - wideshot - 2016 (30183917215).jpg | width1 = 225 | image2 = Mall of Asia Arena Basketball 2012.jpg | width2 = 170 }} Ang karamihan ng mga panimulang round na laro ay inilalaro sa [[Smart Araneta Coliseum]] sa [[Lungsod Quezon]]<ref>{{Cite web | title = Corporate - Araneta Coliseum | publisher = Araneta Coliseum | year = 2006 | url = http://www.aranetacoliseum.com/2006/corporate.php | accessdate = 6 February 2011 | archive-date = 10 March 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120310205036/http://www.aranetacoliseum.com/2006/corporate.php | url-status = dead }}</ref> at sa [[Mall of Asia Arena]] sa [[Pasay]]<ref>{{Cite web |title=Big Dome still main PBA venue, but MOA Arena an alternative option {{!}} InterAKTV<!-- Bot generated title --> |url=http://www.interaksyon.com/interaktv/big-dome-still-main-pba-venue-but-moa-arena-an-alternative-option |access-date=2014-02-01 |archive-date=2014-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306225704/http://www.interaksyon.com/interaktv/big-dome-still-main-pba-venue-but-moa-arena-an-alternative-option |url-status=dead }}</ref><ref>[http://hatawtabloid.com/index.php?option=com_content&view=article&id=42950:-paglalaro-ng-pba-sa-moa-arena-inaayos-na&catid=35:catsports&Itemid=69 Hataw Tabloid<!-- Bot generated title -->]</ref> Kung ang dalawang lugar ay hindi maaring gamitin, ang [[Cuneta Astrdodome]] sa [[Pasay]] at ang [[Ynares Center]] sa [[Antipolo]] ay nagsisilbing mga alternatibong lugar palaruan ng liga. Ang liga ay naglalaro rin sa mga iba't-ibang lalawigan sa buong bansa. Ang mga playoff na laro ay madalas isinasagawa sa mga lugar pampalaruan sa Kalakhang Maynila. Ngunit minsan rin ay isinasagawa ito sa mga lalawigan, tulad ng unang laro ng [[2010–11 PBA Philippine Cup Finals]], na isinagawa sa [[Victorias]], [[Negros Occidental]].<ref>{{Cite news | last = Castillo | first = Grace | title = San Miguel enters final of PBA Philippine Cup | newspaper = American Chronicle | publisher = Ultio, LLC. | date = 18 January 2011 | url = http://www.americanchronicle.com/articles/yb/154651454 | accessdate = 5 February 2011 | archive-date = 15 Septiyembre 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120915002552/http://www.americanchronicle.com/articles/yb/154651454 | url-status = dead }}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} == Kasalukuyang panahon ng PBA == {{main|Panahong PBA 2024–25}} == Panlabas na kawing == * {{in lang|en}} [http://www.pba.ph Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809140619/http://www.pba.ph/ |date=2017-08-09 }} * {{in lang|en}} [http://store.pba.ph PBA Store - Official] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151107160721/http://store.pba.ph/ |date=2015-11-07 }} * {{in lang|en}} [http://www.mypba.com MYPBA.com] * {{in lang|en}} [http://pba-online.net PBA-Online!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081211122119/http://www.pba-online.net/ |date=2008-12-11 }} * {{in lang|en}} [http://pbaddicts.net Pinoy Basketball Addicts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405141850/http://pbaddicts.net/ |date=2015-04-05 }} {{PBA}} {{PBA seasons}} {{DEFAULTSORT:Philippine Basketball Association}} [[Kategorya:Basketbol sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas]] [[Kategorya:Philippine Basketball Association]] 4fr80bznn9rmt3m58rlcbqz81r7rkb0 0 15616 2201200 1434929 2026-04-04T08:58:22Z Jojit fb 38 2201200 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston. Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng kaarawan. Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]]. Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko. Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay maitala. Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon. Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba. Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"), kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto. Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957, at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon. Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). [[Kaurian:Awiting Pamasko]] b02lukd2qjhv2k81ug4omvl741ooqt7 2201201 2201200 2026-04-04T09:09:25Z Jojit fb 38 2201201 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston. Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng kaarawan. Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]]. Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko. Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay maitala. Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon. Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba. Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"), kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto. Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957, at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon. Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersiyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersiyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. [[Kaurian:Awiting Pamasko]] 8ho3brxtnlrhl1pqucp29jqmaszxdrg 2201202 2201201 2026-04-04T09:11:12Z Jojit fb 38 2201202 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston. Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng kaarawan. Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]]. Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko. Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay maitala. Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon. Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba. Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"), kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto. Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957, at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon. Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersiyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersiyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] 63cjh7eu7w63e3iirq2hji2uiukk5ai 2201203 2201202 2026-04-04T09:16:15Z Jojit fb 38 2201203 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng kaarawan. Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]]. Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko. Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay maitala. Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon. Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba. Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"), kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto. Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957, at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon. Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersiyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersiyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] 7qpuktremx2ci73lp3bi46bixj0e6xb 2201210 2201203 2026-04-04T09:31:59Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201210 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]]. Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko. Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay maitala. Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon. Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba. Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"), kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto. Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957, at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon. Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersiyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersiyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] a1hgmdvfx4gqnzus79ssc43dxcpdq8m 2201211 2201210 2026-04-04T09:37:54Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201211 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko. Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay maitala. Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon. Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba. Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"), kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto. Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957, at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon. Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersiyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersiyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] nac212det3mie5k174irj1067dteb3x 2201212 2201211 2026-04-04T09:38:08Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201212 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay maitala. Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon. Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba. Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"), kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto. Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957, at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon. Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersiyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersiyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] 61kbpsgxd8dkcsctkwwlsezj1ie05y8 2201213 2201212 2026-04-04T09:38:54Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201213 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon. Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba. Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"), kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto. Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957, at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon. Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersiyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersiyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] ebh6p36rejwt5vemxs0k07xzvk577p4 2201214 2201213 2026-04-04T09:48:27Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201214 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba. Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"), kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto. Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957, at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon. Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersiyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersiyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] m9blv8uikh89cdetr7ucduv2t5a5blt 2201215 2201214 2026-04-04T09:52:41Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201215 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref> Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"), kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto. Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957, at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon. Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersiyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersiyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] 7v93donjj0ezoy82uhj3i5hs154nwet 2201216 2201215 2026-04-04T09:53:15Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201216 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"), kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto. Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957, at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon. Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersiyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersiyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] byscj7yo92ka92ae9b00wl0icstnvlf 2201217 2201216 2026-04-04T09:54:33Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201217 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"), kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto. Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957, at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon. Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersiyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersiyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] 3gh4lur7eetea0j6eeixqii1i27bh2g 2201218 2201217 2026-04-04T09:55:14Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201218 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto. Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957, at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon. Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersiyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersiyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] kfwyj56w7g96f22juarm4a01fvo9jzw 2201219 2201218 2026-04-04T09:56:26Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201219 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957, at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon. Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersiyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersiyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] 5i356jio8zglz2lkq719tlid6hl7rvt 2201220 2201219 2026-04-04T09:56:50Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201220 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957,<ref name="500 Number One Hits" /> at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon. Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersiyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersiyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] l12pwu4rd2l46qt51fmse15vg513png 2201221 2201220 2026-04-04T09:58:03Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201221 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957,<ref name="500 Number One Hits" /><ref name="OfficialCharts2" /> at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon. Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersiyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersiyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] g2ixxjqqv7myszrjq7y6jt0g7kib4yh 2201222 2201221 2026-04-04T09:59:00Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201222 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957,<ref name="500 Number One Hits" /><ref name="OfficialCharts2" /><ref name="Songfacts" /> at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon. Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersiyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersiyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] gw1vme56sg791roc5yxcmxzj4ajz8uq 2201223 2201222 2026-04-04T10:00:59Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201223 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersiyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersiyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957,<ref name="500 Number One Hits" /><ref name="OfficialCharts2" /><ref name="Songfacts" /> at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon.<ref name="UK copies sold">{{cite web |last=Myers |first=Justin |date=29 Nobyembre 2015 |title=Official Top 20 biggest selling Christmas songs revealed |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/official-top-20-biggest-selling-christmas-songs-revealed__12415/ |access-date=29 Nobyembre 2015 |publisher=Official Charts Company |language=en |quote="Mary's Boy Child has hit Christmas Number 1 twice by separate artists: Boney M's disco-lite version from 1978... with 1.89 million sales. Harry Belafonte's version is at 14, from 1957, on 1.19 million."}}</ref> Noong 1962, idinagdag din ang buong bersiyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersiyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersiyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] 1rb1sr3hvjv1tu8v761ra8c5dpvblvb 2201228 2201223 2026-04-04T10:10:55Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201228 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957,<ref name="500 Number One Hits" /><ref name="OfficialCharts2" /><ref name="Songfacts" /> at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon.<ref name="UK copies sold">{{cite web |last=Myers |first=Justin |date=29 Nobyembre 2015 |title=Official Top 20 biggest selling Christmas songs revealed |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/official-top-20-biggest-selling-christmas-songs-revealed__12415/ |access-date=29 Nobyembre 2015 |publisher=Official Charts Company |language=en |quote="Mary's Boy Child has hit Christmas Number 1 twice by separate artists: Boney M's disco-lite version from 1978... with 1.89 million sales. Harry Belafonte's version is at 14, from 1957, on 1.19 million."}}</ref> Noong 1962, idinagdag din ang buong bersyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956). == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] hrmssf2w6wlcherf3qe5j95kmulh8h8 2201232 2201228 2026-04-04T10:13:31Z Jojit fb 38 /* Kasaysayan */ 2201232 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957,<ref name="500 Number One Hits" /><ref name="OfficialCharts2" /><ref name="Songfacts" /> at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon.<ref name="UK copies sold">{{cite web |last=Myers |first=Justin |date=29 Nobyembre 2015 |title=Official Top 20 biggest selling Christmas songs revealed |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/official-top-20-biggest-selling-christmas-songs-revealed__12415/ |access-date=29 Nobyembre 2015 |publisher=Official Charts Company |language=en |quote="Mary's Boy Child has hit Christmas Number 1 twice by separate artists: Boney M's disco-lite version from 1978... with 1.89 million sales. Harry Belafonte's version is at 14, from 1957, on 1.19 million."}}</ref> Noong 1962, idinagdag din ang buong bersyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956).<ref>{{Citation |last=The De Paur Chorus |title=CALYPSO CHRISTMAS |date=1956 |url=http://archive.org/details/CALYPSOCHIRSTMAS |language=en |access-date=2026-04-04}}</ref> == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord". Ibinalik ng bersyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] 7xr2jk61a4cq61pib5pmfllwihwwnig 2201234 2201232 2026-04-04T10:15:10Z Jojit fb 38 /* Mga bersyon */ 2201234 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957,<ref name="500 Number One Hits" /><ref name="OfficialCharts2" /><ref name="Songfacts" /> at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon.<ref name="UK copies sold">{{cite web |last=Myers |first=Justin |date=29 Nobyembre 2015 |title=Official Top 20 biggest selling Christmas songs revealed |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/official-top-20-biggest-selling-christmas-songs-revealed__12415/ |access-date=29 Nobyembre 2015 |publisher=Official Charts Company |language=en |quote="Mary's Boy Child has hit Christmas Number 1 twice by separate artists: Boney M's disco-lite version from 1978... with 1.89 million sales. Harry Belafonte's version is at 14, from 1957, on 1.19 million."}}</ref> Noong 1962, idinagdag din ang buong bersyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956).<ref>{{Citation |last=The De Paur Chorus |title=CALYPSO CHRISTMAS |date=1956 |url=http://archive.org/details/CALYPSOCHIRSTMAS |language=en |access-date=2026-04-04}}</ref> == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord".<ref name="British Hit Singles & Albums">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Ibinalik ng bersyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido. Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] 4i6itddv52g2ehmf6mp6edxxhahquk9 2201235 2201234 2026-04-04T10:16:36Z Jojit fb 38 /* Mga bersyon */ 2201235 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957,<ref name="500 Number One Hits" /><ref name="OfficialCharts2" /><ref name="Songfacts" /> at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon.<ref name="UK copies sold">{{cite web |last=Myers |first=Justin |date=29 Nobyembre 2015 |title=Official Top 20 biggest selling Christmas songs revealed |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/official-top-20-biggest-selling-christmas-songs-revealed__12415/ |access-date=29 Nobyembre 2015 |publisher=Official Charts Company |language=en |quote="Mary's Boy Child has hit Christmas Number 1 twice by separate artists: Boney M's disco-lite version from 1978... with 1.89 million sales. Harry Belafonte's version is at 14, from 1957, on 1.19 million."}}</ref> Noong 1962, idinagdag din ang buong bersyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956).<ref>{{Citation |last=The De Paur Chorus |title=CALYPSO CHRISTMAS |date=1956 |url=http://archive.org/details/CALYPSOCHIRSTMAS |language=en |access-date=2026-04-04}}</ref> == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord".<ref name="British Hit Singles & Albums">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Ibinalik ng bersyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido.<ref name="British Hit Singles & Albums2">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015. Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] gdiqsg1y114dubxhsd8cocmeodvox8m 2201236 2201235 2026-04-04T10:17:26Z Jojit fb 38 /* Mga bersyon */ 2201236 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957,<ref name="500 Number One Hits" /><ref name="OfficialCharts2" /><ref name="Songfacts" /> at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon.<ref name="UK copies sold">{{cite web |last=Myers |first=Justin |date=29 Nobyembre 2015 |title=Official Top 20 biggest selling Christmas songs revealed |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/official-top-20-biggest-selling-christmas-songs-revealed__12415/ |access-date=29 Nobyembre 2015 |publisher=Official Charts Company |language=en |quote="Mary's Boy Child has hit Christmas Number 1 twice by separate artists: Boney M's disco-lite version from 1978... with 1.89 million sales. Harry Belafonte's version is at 14, from 1957, on 1.19 million."}}</ref> Noong 1962, idinagdag din ang buong bersyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956).<ref>{{Citation |last=The De Paur Chorus |title=CALYPSO CHRISTMAS |date=1956 |url=http://archive.org/details/CALYPSOCHIRSTMAS |language=en |access-date=2026-04-04}}</ref> == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord".<ref name="British Hit Singles & Albums">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Ibinalik ng bersyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido.<ref name="British Hit Singles & Albums2">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015.<ref name="UK copies sold" /> Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko). Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] j0rrqxdfagfgyq0t3xxy8f4y080hwzy 2201237 2201236 2026-04-04T10:19:32Z Jojit fb 38 /* Mga bersyon */ 2201237 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957,<ref name="500 Number One Hits" /><ref name="OfficialCharts2" /><ref name="Songfacts" /> at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon.<ref name="UK copies sold">{{cite web |last=Myers |first=Justin |date=29 Nobyembre 2015 |title=Official Top 20 biggest selling Christmas songs revealed |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/official-top-20-biggest-selling-christmas-songs-revealed__12415/ |access-date=29 Nobyembre 2015 |publisher=Official Charts Company |language=en |quote="Mary's Boy Child has hit Christmas Number 1 twice by separate artists: Boney M's disco-lite version from 1978... with 1.89 million sales. Harry Belafonte's version is at 14, from 1957, on 1.19 million."}}</ref> Noong 1962, idinagdag din ang buong bersyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956).<ref>{{Citation |last=The De Paur Chorus |title=CALYPSO CHRISTMAS |date=1956 |url=http://archive.org/details/CALYPSOCHIRSTMAS |language=en |access-date=2026-04-04}}</ref> == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord".<ref name="British Hit Singles & Albums">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Ibinalik ng bersyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido.<ref name="British Hit Singles & Albums2">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015.<ref name="UK copies sold" /> Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko).<ref name="Boney" /> Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956 at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] 6gocae9tjl5nqkozmvnwk4acho6ggqc 2201239 2201237 2026-04-04T10:20:13Z Jojit fb 38 /* Mga bersyon */ 2201239 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957,<ref name="500 Number One Hits" /><ref name="OfficialCharts2" /><ref name="Songfacts" /> at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon.<ref name="UK copies sold">{{cite web |last=Myers |first=Justin |date=29 Nobyembre 2015 |title=Official Top 20 biggest selling Christmas songs revealed |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/official-top-20-biggest-selling-christmas-songs-revealed__12415/ |access-date=29 Nobyembre 2015 |publisher=Official Charts Company |language=en |quote="Mary's Boy Child has hit Christmas Number 1 twice by separate artists: Boney M's disco-lite version from 1978... with 1.89 million sales. Harry Belafonte's version is at 14, from 1957, on 1.19 million."}}</ref> Noong 1962, idinagdag din ang buong bersyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956).<ref>{{Citation |last=The De Paur Chorus |title=CALYPSO CHRISTMAS |date=1956 |url=http://archive.org/details/CALYPSOCHIRSTMAS |language=en |access-date=2026-04-04}}</ref> == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord".<ref name="British Hit Singles & Albums">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Ibinalik ng bersyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido.<ref name="British Hit Singles & Albums2">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015.<ref name="UK copies sold" /> Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko).<ref name="Boney" /> Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956<ref>{{cite web |title=The Four Lads – Mary's Little Boy Chile / The Stingiest Man In Town |url=https://www.discogs.com/The-Four-Lads-Marys-Little-Boy-Chile-The-Stingiest-Man-In-Town/release/1217118 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210131450/https://www.discogs.com/Mahalia-Jackson-Mahalia-Jackson/release/5588991 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |language=en}}</ref> at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950, pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] q8nijuiyvuhxblvgu58stt2pio4dq9a 2201240 2201239 2026-04-04T10:22:01Z Jojit fb 38 /* Mga bersyon */ 2201240 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957,<ref name="500 Number One Hits" /><ref name="OfficialCharts2" /><ref name="Songfacts" /> at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon.<ref name="UK copies sold">{{cite web |last=Myers |first=Justin |date=29 Nobyembre 2015 |title=Official Top 20 biggest selling Christmas songs revealed |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/official-top-20-biggest-selling-christmas-songs-revealed__12415/ |access-date=29 Nobyembre 2015 |publisher=Official Charts Company |language=en |quote="Mary's Boy Child has hit Christmas Number 1 twice by separate artists: Boney M's disco-lite version from 1978... with 1.89 million sales. Harry Belafonte's version is at 14, from 1957, on 1.19 million."}}</ref> Noong 1962, idinagdag din ang buong bersyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956).<ref>{{Citation |last=The De Paur Chorus |title=CALYPSO CHRISTMAS |date=1956 |url=http://archive.org/details/CALYPSOCHIRSTMAS |language=en |access-date=2026-04-04}}</ref> == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord".<ref name="British Hit Singles & Albums">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Ibinalik ng bersyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido.<ref name="British Hit Singles & Albums2">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015.<ref name="UK copies sold" /> Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko).<ref name="Boney" /> Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956<ref>{{cite web |title=The Four Lads – Mary's Little Boy Chile / The Stingiest Man In Town |url=https://www.discogs.com/The-Four-Lads-Marys-Little-Boy-Chile-The-Stingiest-Man-In-Town/release/1217118 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210131450/https://www.discogs.com/Mahalia-Jackson-Mahalia-Jackson/release/5588991 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |language=en}}</ref> at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950,<ref>{{cite web |title=Mahalia Jackson – Mahalia Jackson |url=https://www.discogs.com/Mahalia-Jackson-Mahalia-Jackson/release/5588991 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210131033/https://www.discogs.com/The-Four-Lads-Marys-Little-Boy-Chile-The-Stingiest-Man-In-Town/release/1217118 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]". Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] i8z878aod205p400fc0hrez4bqydxeh 2201241 2201240 2026-04-04T10:22:23Z Jojit fb 38 /* Mga bersyon */ 2201241 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957,<ref name="500 Number One Hits" /><ref name="OfficialCharts2" /><ref name="Songfacts" /> at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon.<ref name="UK copies sold">{{cite web |last=Myers |first=Justin |date=29 Nobyembre 2015 |title=Official Top 20 biggest selling Christmas songs revealed |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/official-top-20-biggest-selling-christmas-songs-revealed__12415/ |access-date=29 Nobyembre 2015 |publisher=Official Charts Company |language=en |quote="Mary's Boy Child has hit Christmas Number 1 twice by separate artists: Boney M's disco-lite version from 1978... with 1.89 million sales. Harry Belafonte's version is at 14, from 1957, on 1.19 million."}}</ref> Noong 1962, idinagdag din ang buong bersyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956).<ref>{{Citation |last=The De Paur Chorus |title=CALYPSO CHRISTMAS |date=1956 |url=http://archive.org/details/CALYPSOCHIRSTMAS |language=en |access-date=2026-04-04}}</ref> == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord".<ref name="British Hit Singles & Albums">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Ibinalik ng bersyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido.<ref name="British Hit Singles & Albums2">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015.<ref name="UK copies sold" /> Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko).<ref name="Boney" /> Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956<ref>{{cite web |title=The Four Lads – Mary's Little Boy Chile / The Stingiest Man In Town |url=https://www.discogs.com/The-Four-Lads-Marys-Little-Boy-Chile-The-Stingiest-Man-In-Town/release/1217118 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210131450/https://www.discogs.com/Mahalia-Jackson-Mahalia-Jackson/release/5588991 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |language=en}}</ref> at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950,<ref>{{cite web |title=Mahalia Jackson – Mahalia Jackson |url=https://www.discogs.com/Mahalia-Jackson-Mahalia-Jackson/release/5588991 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210131033/https://www.discogs.com/The-Four-Lads-Marys-Little-Boy-Chile-The-Stingiest-Man-In-Town/release/1217118 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]".<ref>{{Cite book |last=Hughes |first=Andrew Môn |url=https://books.google.com/books?id=KugbDQHX0R8C&q=bee+gees+horizontal&pg=PT314 |title=The Bee Gees: Tales Of The Brothers Gibb |date=2009 |publisher=Omnibus Press |isbn=9780857120045 |language=en}}</ref> Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000), ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] lyeokdwidy65fbns9k2z5rjjzi7fun7 2201243 2201241 2026-04-04T10:23:33Z Jojit fb 38 /* Mga bersyon */ 2201243 wikitext text/x-wiki Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957,<ref name="500 Number One Hits" /><ref name="OfficialCharts2" /><ref name="Songfacts" /> at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon.<ref name="UK copies sold">{{cite web |last=Myers |first=Justin |date=29 Nobyembre 2015 |title=Official Top 20 biggest selling Christmas songs revealed |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/official-top-20-biggest-selling-christmas-songs-revealed__12415/ |access-date=29 Nobyembre 2015 |publisher=Official Charts Company |language=en |quote="Mary's Boy Child has hit Christmas Number 1 twice by separate artists: Boney M's disco-lite version from 1978... with 1.89 million sales. Harry Belafonte's version is at 14, from 1957, on 1.19 million."}}</ref> Noong 1962, idinagdag din ang buong bersyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956).<ref>{{Citation |last=The De Paur Chorus |title=CALYPSO CHRISTMAS |date=1956 |url=http://archive.org/details/CALYPSOCHIRSTMAS |language=en |access-date=2026-04-04}}</ref> == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord".<ref name="British Hit Singles & Albums">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Ibinalik ng bersyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido.<ref name="British Hit Singles & Albums2">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015.<ref name="UK copies sold" /> Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko).<ref name="Boney" /> Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956<ref>{{cite web |title=The Four Lads – Mary's Little Boy Chile / The Stingiest Man In Town |url=https://www.discogs.com/The-Four-Lads-Marys-Little-Boy-Chile-The-Stingiest-Man-In-Town/release/1217118 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210131450/https://www.discogs.com/Mahalia-Jackson-Mahalia-Jackson/release/5588991 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |language=en}}</ref> at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950,<ref>{{cite web |title=Mahalia Jackson – Mahalia Jackson |url=https://www.discogs.com/Mahalia-Jackson-Mahalia-Jackson/release/5588991 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210131033/https://www.discogs.com/The-Four-Lads-Marys-Little-Boy-Chile-The-Stingiest-Man-In-Town/release/1217118 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]".<ref>{{Cite book |last=Hughes |first=Andrew Môn |url=https://books.google.com/books?id=KugbDQHX0R8C&q=bee+gees+horizontal&pg=PT314 |title=The Bee Gees: Tales Of The Brothers Gibb |date=2009 |publisher=Omnibus Press |isbn=9780857120045 |language=en}}</ref> Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000),<ref>{{Citation |last=Charlotte Church |title=Dream a Dream North American Version |date=2000 |url=https://www.amazon.com/Dream-North-American-Version/dp/B00004ZDPO |publisher=SONY MASTERWORKS |language=English |access-date=2022-12-04}}</ref> ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] kc08t1xh1liknwa5seorbrrxdq2p6ba 2201244 2201243 2026-04-04T10:30:59Z Jojit fb 38 2201244 wikitext text/x-wiki {{Infobox song|name=Mary's Boy Child|cover=Mary's Boy Child.jpg|alt=|type=single|artist=Harry Belafonte|album=An Evening with Belafonte|B-side="Venezuela"|released=Disyembre 1956|recorded=Hulyo 1956<ref name="RecordedInJuly">{{cite web|url=https://musicbrainz.org/release/6242cc4d-63c9-4e1e-8ca6-04397ead6c54|title=Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This|website=[[MusicBrainz]]}}{{user generated source|date=Enero 2022|language=en}}</ref>|studio=Grand Ballroom, Webster Hall, [[Lungsod New York]]|genre=* [[awiting Pamasko|Pamasko]] * kalipso<ref name="Molanphy 2018">{{Cite podcast|url=https://slate.com/culture/2018/12/the-annual-contest-to-score-the-u-k-christmas-no-1.html|title= The Christmas is All Around Edition|website=Hit Parade {{!}} Music History and Music Trivia|publisher=Slate|last=Molanphy|first=Chris|date=Disyembre 21, 2018|access-date=Agosto 15, 2023|language=en}}</ref> * ''exotica''<ref name="Stanley 2022">{{cite book|first= Bob |last= Stanley |year= 2022 |title= Let's Do It - The Birth of Pop Music: A History|chapter= Whipped Cream and Other Delights: Adventures in Beatleland|location= New York|page= 564|language=en}}</ref>|length=4:20 (bersyong pang-album<br />bersyong single ng Reyno Unido)<ref name="AlbumVersionInfo"/><ref name="SingleVersionInfo"/><br />2:53 (Bersyong single sa Estaods Unidos)<ref name="SingleVersionInfo"/>|label=RCA Victor|writer=Jester Hairston|producer=|prev_title=Jamaica Farewell|prev_year=1954|next_title=Banana Boat (Day-O)|next_year=1957}}Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957,<ref name="500 Number One Hits" /><ref name="OfficialCharts2" /><ref name="Songfacts" /> at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon.<ref name="UK copies sold">{{cite web |last=Myers |first=Justin |date=29 Nobyembre 2015 |title=Official Top 20 biggest selling Christmas songs revealed |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/official-top-20-biggest-selling-christmas-songs-revealed__12415/ |access-date=29 Nobyembre 2015 |publisher=Official Charts Company |language=en |quote="Mary's Boy Child has hit Christmas Number 1 twice by separate artists: Boney M's disco-lite version from 1978... with 1.89 million sales. Harry Belafonte's version is at 14, from 1957, on 1.19 million."}}</ref> Noong 1962, idinagdag din ang buong bersyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956).<ref>{{Citation |last=The De Paur Chorus |title=CALYPSO CHRISTMAS |date=1956 |url=http://archive.org/details/CALYPSOCHIRSTMAS |language=en |access-date=2026-04-04}}</ref> == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord".<ref name="British Hit Singles & Albums">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Ibinalik ng bersyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido.<ref name="British Hit Singles & Albums2">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015.<ref name="UK copies sold" /> Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko).<ref name="Boney" /> Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956<ref>{{cite web |title=The Four Lads – Mary's Little Boy Chile / The Stingiest Man In Town |url=https://www.discogs.com/The-Four-Lads-Marys-Little-Boy-Chile-The-Stingiest-Man-In-Town/release/1217118 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210131450/https://www.discogs.com/Mahalia-Jackson-Mahalia-Jackson/release/5588991 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |language=en}}</ref> at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950,<ref>{{cite web |title=Mahalia Jackson – Mahalia Jackson |url=https://www.discogs.com/Mahalia-Jackson-Mahalia-Jackson/release/5588991 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210131033/https://www.discogs.com/The-Four-Lads-Marys-Little-Boy-Chile-The-Stingiest-Man-In-Town/release/1217118 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]".<ref>{{Cite book |last=Hughes |first=Andrew Môn |url=https://books.google.com/books?id=KugbDQHX0R8C&q=bee+gees+horizontal&pg=PT314 |title=The Bee Gees: Tales Of The Brothers Gibb |date=2009 |publisher=Omnibus Press |isbn=9780857120045 |language=en}}</ref> Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000),<ref>{{Citation |last=Charlotte Church |title=Dream a Dream North American Version |date=2000 |url=https://www.amazon.com/Dream-North-American-Version/dp/B00004ZDPO |publisher=SONY MASTERWORKS |language=English |access-date=2022-12-04}}</ref> ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] e3ppudvm9io0b7dxta0uzh6hiv3dtez 2201245 2201244 2026-04-04T10:31:28Z Jojit fb 38 2201245 wikitext text/x-wiki {{Infobox song|name=Mary's Boy Child|alt=|type=single|artist=Harry Belafonte|album=An Evening with Belafonte|B-side="Venezuela"|released=Disyembre 1956|recorded=Hulyo 1956<ref name="RecordedInJuly">{{cite web|url=https://musicbrainz.org/release/6242cc4d-63c9-4e1e-8ca6-04397ead6c54|title=Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This|website=[[MusicBrainz]]}}{{user generated source|date=Enero 2022|language=en}}</ref>|studio=Grand Ballroom, Webster Hall, [[Lungsod New York]]|genre=* [[awiting Pamasko|Pamasko]] * kalipso<ref name="Molanphy 2018">{{Cite podcast|url=https://slate.com/culture/2018/12/the-annual-contest-to-score-the-u-k-christmas-no-1.html|title= The Christmas is All Around Edition|website=Hit Parade {{!}} Music History and Music Trivia|publisher=Slate|last=Molanphy|first=Chris|date=Disyembre 21, 2018|access-date=Agosto 15, 2023|language=en}}</ref> * ''exotica''<ref name="Stanley 2022">{{cite book|first= Bob |last= Stanley |year= 2022 |title= Let's Do It - The Birth of Pop Music: A History|chapter= Whipped Cream and Other Delights: Adventures in Beatleland|location= New York|page= 564|language=en}}</ref>|length=4:20 (bersyong pang-album<br />bersyong single ng Reyno Unido)<ref name="AlbumVersionInfo"/><ref name="SingleVersionInfo"/><br />2:53 (Bersyong single sa Estaods Unidos)<ref name="SingleVersionInfo"/>|label=RCA Victor|writer=Jester Hairston|producer=|prev_title=Jamaica Farewell|prev_year=1954|next_title=Banana Boat (Day-O)|next_year=1957}}Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957,<ref name="500 Number One Hits" /><ref name="OfficialCharts2" /><ref name="Songfacts" /> at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon.<ref name="UK copies sold">{{cite web |last=Myers |first=Justin |date=29 Nobyembre 2015 |title=Official Top 20 biggest selling Christmas songs revealed |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/official-top-20-biggest-selling-christmas-songs-revealed__12415/ |access-date=29 Nobyembre 2015 |publisher=Official Charts Company |language=en |quote="Mary's Boy Child has hit Christmas Number 1 twice by separate artists: Boney M's disco-lite version from 1978... with 1.89 million sales. Harry Belafonte's version is at 14, from 1957, on 1.19 million."}}</ref> Noong 1962, idinagdag din ang buong bersyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956).<ref>{{Citation |last=The De Paur Chorus |title=CALYPSO CHRISTMAS |date=1956 |url=http://archive.org/details/CALYPSOCHIRSTMAS |language=en |access-date=2026-04-04}}</ref> == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord".<ref name="British Hit Singles & Albums">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Ibinalik ng bersyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido.<ref name="British Hit Singles & Albums2">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015.<ref name="UK copies sold" /> Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko).<ref name="Boney" /> Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956<ref>{{cite web |title=The Four Lads – Mary's Little Boy Chile / The Stingiest Man In Town |url=https://www.discogs.com/The-Four-Lads-Marys-Little-Boy-Chile-The-Stingiest-Man-In-Town/release/1217118 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210131450/https://www.discogs.com/Mahalia-Jackson-Mahalia-Jackson/release/5588991 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |language=en}}</ref> at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950,<ref>{{cite web |title=Mahalia Jackson – Mahalia Jackson |url=https://www.discogs.com/Mahalia-Jackson-Mahalia-Jackson/release/5588991 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210131033/https://www.discogs.com/The-Four-Lads-Marys-Little-Boy-Chile-The-Stingiest-Man-In-Town/release/1217118 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]".<ref>{{Cite book |last=Hughes |first=Andrew Môn |url=https://books.google.com/books?id=KugbDQHX0R8C&q=bee+gees+horizontal&pg=PT314 |title=The Bee Gees: Tales Of The Brothers Gibb |date=2009 |publisher=Omnibus Press |isbn=9780857120045 |language=en}}</ref> Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000),<ref>{{Citation |last=Charlotte Church |title=Dream a Dream North American Version |date=2000 |url=https://www.amazon.com/Dream-North-American-Version/dp/B00004ZDPO |publisher=SONY MASTERWORKS |language=English |access-date=2022-12-04}}</ref> ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] cuqejzqd13k7xllyix24lxaxnbt50sm 2201246 2201245 2026-04-04T10:32:44Z Jojit fb 38 2201246 wikitext text/x-wiki {{Infobox song|name=Mary's Boy Child|alt=|type=single|artist=Harry Belafonte|album=An Evening with Belafonte|B-side="Venezuela"|released=Disyembre 1956|recorded=Hulyo 1956<ref name="RecordedInJuly">{{cite web|url=https://musicbrainz.org/release/6242cc4d-63c9-4e1e-8ca6-04397ead6c54|title=Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This|website=MusicBrainz]}</ref>|studio=Grand Ballroom, Webster Hall, [[Lungsod New York]]|genre=* [[awiting Pamasko|Pamasko]] * kalipso<ref name="Molanphy 2018">{{Cite podcast|url=https://slate.com/culture/2018/12/the-annual-contest-to-score-the-u-k-christmas-no-1.html|title= The Christmas is All Around Edition|website=Hit Parade {{!}} Music History and Music Trivia|publisher=Slate|last=Molanphy|first=Chris|date=Disyembre 21, 2018|access-date=Agosto 15, 2023|language=en}}</ref> * ''exotica''<ref name="Stanley 2022">{{cite book|first= Bob |last= Stanley |year= 2022 |title= Let's Do It - The Birth of Pop Music: A History|chapter= Whipped Cream and Other Delights: Adventures in Beatleland|location= New York|page= 564|language=en}}</ref>|length=4:20 (bersyong pang-album<br />bersyong single ng Reyno Unido)<ref name="AlbumVersionInfo"/><ref name="SingleVersionInfo"/><br />2:53 (Bersyong single sa Estaods Unidos)<ref name="SingleVersionInfo"/>|label=RCA Victor|writer=Jester Hairston|producer=|prev_title=Jamaica Farewell|prev_year=1954|next_title=Banana Boat (Day-O)|next_year=1957}}Ang '''"Mary's Boy Child"''', na kilala rin bilang '''"Mary's Little Boy Child"''' o '''"Mary's Little Boy Chile"''', ay isang [[awiting Pamasko]] noong 1956 na isinulat ni Jester Hairston.<ref name="500 Number One Hits">{{cite book |last=Rice |first=Jo |title=The Guinness Book of 500 Number One Hits |publisher=Guinness Superlatives Ltd |year=1982 |isbn=0-85112-250-7 |edition=1st |location=Enfield, Middlesex |page=33 |language=en}}</ref> Malawak itong inaawit bilang isang awiting pamasko. Ang awit ay higit na iniuugnay kay Harry Belafonte, na naglabas nito bilang isang single noong Disyembre 1956, at isinama sa kaniyang album noong sumunod na taon na "An Evening with Belafonte". Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Isa rin ito sa mga pinakamabentang single ng grupong disco na Boney M. noong 1978, sa pamagat na "Mary's Boy Child – Oh My Lord". == Kasaysayan == Nagsimula ang awit nang nakikitira si Hairston sa isang silid kasama ang isang kaibigan. Hiniling ng kaibigan na gumawa siya ng isang kanta para sa isang handaan ng [[kaarawan]].<ref name="Boney">''Boney M'', John Shearlaw and David Brown, Hamlin Paperbacks, 1979 {{ISBN|0 600 20009 4}}, page 105 (sa Ingles)</ref> Isinulat ni Hairston ang kanta sa ritmo ng kalipso dahil karamihan sa mga dadalo sa handaan ay mga taga-Kanluran Indiyanas. Ang orihinal na pamagat ng kanta ay "He Pone and Chocolate Tea", kung saan ang ''pone'' ay isang uri ng tinapay na gawa sa [[mais]].<ref name="Boney" /> Hindi ito kailanman nairekord sa ganitong anyo. Makalipas ang ilang panahon, si Walter Schumann, na noon ay namumuno sa Schumann's Hollywood Choir, ay humiling kay Hairston na magsulat ng bagong awiting [[Pasko|Pamasko]] para sa kanilang koro. Naalala ni Hairston ang [[ritmo]] ng kalipso mula sa kaniyang lumang kanta at nilapatan ito ng mga bagong liriko.<ref name="Boney" /> Narinig ni Harry Belafonte ang awit na inaawit ng koro at humingi ng pahintulot upang ito ay mairekord.<ref name="Boney" /> Naitala ito noong 1956 at inilabas bilang isang single sa parehong taon.<ref name="SingleVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Single-Play Recordings RCA Victor (1952-67) |url=http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807200057/http://www.belafontetracks.ca/singles_rca_victor.htm |archive-date=7 Agosto 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child, 2:53, released in 1956, RCA Catogue number: 47-6735, RCA Matrix Number: G2PW-4902. (Note: [An] alternate take of Mary's Boy Child [was] chosen for release on single because of the shorter duration. The corresponding LP track was concert length.)"}}</ref> Muli itong inilabas ni Belafonte noong sumunod na taon, 1957, sa kaniyang [[album]] na "An Evening with Belafonte", gamit ang ibang bersyon na mas mahaba.<ref name="AlbumVersionInfo">{{cite web |title=Belafonte Tracks - A Discography of Original Recordings - Albums 1949 - 1959 |url=http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172729/http://www.belafontetracks.ca/albums_A01-A14%20(1949-59).htm |archive-date=3 Marso 2016 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Belafontetracks.ca |language=en |quote="Mary's Boy Child (4:20). RCA-LPM-1402 'An Evening With Belafonte', Matrix Nos: G2PP-9882 / 9883, [recorded in:] 1956 [as a] 33 rpm LP. (Note about 'LPM' (33 rpm Long-Play Monaural Record): RCA assigned this prefix to their early LPs which were all monaural (or single channel) recordings... up until 1962)"}}</ref><ref name="SingleVersionInfo" /> Ang mas mahabang bersyong ito ay inilabas din sa [[Reyno Unido]] bilang isang single<ref name="OfficialCharts2">{{cite web |title=Official Singles Chart, "Mary's Boy Child" |url=https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209211854/https://www.officialcharts.com/search/singles/mary%27s-boy-child/ |archive-date=9 Disyembre 2019 |access-date=9 Disyembre 2019 |website=Officialcharts.com |language=en |quote="Title: Mary's Boy Child. Artist: Harry Belafonte. Label: RCA. RCA Record Catalogue Number: 1022. First charted: 07.11.1957. Chart run [at number one]: Weeks ending 1957/11/28 through 1958/01/09"}}</ref> (na may B-''side'' na "Eden Was Just Like This"),<ref>{{cite web |date=2019 |title=Harry Belafonte – Mary's Boy Child / Eden Was Just Like This |url=https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210130455/https://www.discogs.com/Harry-Belafonte-Marys-Boy-Child-Eden-Was-Just-Like-This/release/833004 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> kung saan ito ang naging unang numero uno sa Reyno Unido na may habang higit sa apat na minuto.<ref name="Songfacts">{{cite web |title=Mary's Boy Child |url=https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210125823/https://www.songfacts.com/facts/harry-belafonte/marys-boy-child |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Songfacts.com |publisher=Songfacts®, LLC |language=en |quote=...[it was] the first ever British #1 record to have a playing time of more than four minutes (4:12). This stayed at #1 in the UK for seven weeks before becoming the only song to drop from #1 straight out of Top 10 the following week (after Christmas, when it tumbled from #1 to #12). The song returned to the charts the next two years at Christmas, going to #10 in 1958 and #30 in 1959.}}</ref> Umabot ito sa ika-1 puwesto sa Tsast ng mga Singles sa Reyno Unido noong Nobyembre 1957,<ref name="500 Number One Hits" /><ref name="OfficialCharts2" /><ref name="Songfacts" /> at nakabenta na ng mahigit 1.19 milyong kopya roon.<ref name="UK copies sold">{{cite web |last=Myers |first=Justin |date=29 Nobyembre 2015 |title=Official Top 20 biggest selling Christmas songs revealed |url=http://www.officialcharts.com/chart-news/official-top-20-biggest-selling-christmas-songs-revealed__12415/ |access-date=29 Nobyembre 2015 |publisher=Official Charts Company |language=en |quote="Mary's Boy Child has hit Christmas Number 1 twice by separate artists: Boney M's disco-lite version from 1978... with 1.89 million sales. Harry Belafonte's version is at 14, from 1957, on 1.19 million."}}</ref> Noong 1962, idinagdag din ang buong bersyon sa muling inilabas na album ni Belafonte na "To Wish You a Merry Christmas". Muling nirekord ni Belafonte ang awit kasama ang London Symphony Orchestra at ang American Boy Choir para sa "The Tradition of Christmas" ng Hallmark noong 1991. Katulad nito, inayos din ang awit para sa koro at naitala ng konduktor na si Leonard De Paur para sa Columbia Records sa album na "Calypso Christmas" noong 1956 (Columbia, CL 923 Mono LP, 1956).<ref>{{Citation |last=The De Paur Chorus |title=CALYPSO CHRISTMAS |date=1956 |url=http://archive.org/details/CALYPSOCHIRSTMAS |language=en |access-date=2026-04-04}}</ref> == Mga bersyon == Isa sa pinakakilalang bersyon ng [[Awitin|awit]] ay ang mula sa grupong disco na nakabase sa [[Alemanya]] na Boney M. noong 1978, na pinamagatang "Mary's Boy Child – Oh My Lord".<ref name="British Hit Singles & Albums">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Ibinalik ng bersyong ito ang awit sa tuktok ng tsart sa Reyno Unido.<ref name="British Hit Singles & Albums2">{{cite book |last=Roberts |first=David |title=British Hit Singles & Albums |publisher=Guinness World Records Limited |year=2006 |isbn=1-904994-10-5 |edition=19 |location=London |page=360 |language=en}}</ref> Isa ito sa mga pinakamabentang single sa kasaysayan sa Reyno Unido, na nakabenta ng 1.87 milyong kopya hanggang Nobyembre 2015.<ref name="UK copies sold" /> Nang malaman ni Hairston kung gaano naging matagumpay ang bersyon ng Boney M., sinabi niya: "God bless my soul. That's tremendous for an old fogey like me" (Pagpalain nawa ng Diyos ang aking kaluluwa. Kahanga-hanga iyon para sa isang matandang tulad ko).<ref name="Boney" /> Siya ay 78 taong gulang noon. Naitala ang awit nang dalawang beses ni Andy Williams: una sa kaniyang album na "Merry Christmas" noong 1965 at muli sa kaniyang album na "We Need A Little Christmas" noong 1997. Naitala rin ito ng The Four Lads noong 1956<ref>{{cite web |title=The Four Lads – Mary's Little Boy Chile / The Stingiest Man In Town |url=https://www.discogs.com/The-Four-Lads-Marys-Little-Boy-Chile-The-Stingiest-Man-In-Town/release/1217118 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210131450/https://www.discogs.com/Mahalia-Jackson-Mahalia-Jackson/release/5588991 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |language=en}}</ref> at ni Mahalia Jackson noong huling bahagi ng dekada 1950,<ref>{{cite web |title=Mahalia Jackson – Mahalia Jackson |url=https://www.discogs.com/Mahalia-Jackson-Mahalia-Jackson/release/5588991 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20191210131033/https://www.discogs.com/The-Four-Lads-Marys-Little-Boy-Chile-The-Stingiest-Man-In-Town/release/1217118 |archive-date=10 Disyembre 2019 |access-date=10 Disyembre 2019 |website=Discogs.com |publisher=Discogs® |language=en}}</ref> pati ng Harry Simeone Chorale (1965), na pawang gumagamit ng pamagat na "Mary's Little Boy Chile". Kabilang din sa iba pang mga nagrekord ang The Gospel Clefs (1973), Evie (1977), Anne Murray, The Brothers Four, Greg MacDonald, The Lettermen (1966), The Merrymen, Jim Reeves (1963), Rolf Harris (1970), Roger Whittaker, The Little River Band, The Three Degrees, The Pete King Chorale, Nina & Frederik, Carola, Vikingarna, Kiri Te Kanawa (1984), [[Jose Mari Chan|José Mari Chan]] (1990), Al Bano at Romina Power (1991), De Nattergale (1991), [[Tom Jones]] (1993), Jose Feliciano, John Denver (1990), Cranberry Singers (1998), at ang gumanap ng ''Glee'' (2013), RJ Jacinto (2015), Harry Connick Jr., Bryn Terfel, Connie Talbot, at marami pang iba. Naitala rin ng Bee Gees ang awit bilang bahagi ng isang medley kasama ang "[[Silent Night]]" para sa kanilang album na "Horizontal" noong 1968, bagaman opisyal lamang itong inilabas bilang bonus track noong 2006. Mali itong pinamagatang "Silent Night/[[Hark the Herald Angels Sing]]".<ref>{{Cite book |last=Hughes |first=Andrew Môn |url=https://books.google.com/books?id=KugbDQHX0R8C&q=bee+gees+horizontal&pg=PT314 |title=The Bee Gees: Tales Of The Brothers Gibb |date=2009 |publisher=Omnibus Press |isbn=9780857120045 |language=en}}</ref> Kabilang pa sa iba pang mga bersyon ang kay [[Charlotte Church]] bilang ikalimang track sa kaniyang album na "Dream a Dream" (2000),<ref>{{Citation |last=Charlotte Church |title=Dream a Dream North American Version |date=2000 |url=https://www.amazon.com/Dream-North-American-Version/dp/B00004ZDPO |publisher=SONY MASTERWORKS |language=English |access-date=2022-12-04}}</ref> ang grupong [[Australya|Australyano]] na Hi-5 (1998), at ang bersyon ng kanilang katapat sa Amerika na inilabas noong 2005 subalit nairekord noong 2004. Inawit din ito ng The Wiggles sa kanilang album na "Santa's Rockin'" (2004); ni Juice Newton sa kaniyang [[Tugtuging pambayan|pambayan]]-[[Musikang rock|rock]] na bersyon sa "The Gift of Christmas" (2007); ni Mandisa sa "It's Christmas" (2008); ni Paul Poulton sa isang reggae na bersyon sa "Grooves 4 Scrooge" (2008); ni Daniel O'Donnell sa "O Holy Night" (2010); at ni Joe McElderry sa "Classic Christmas" (2011). Noong 2012, gumawa ang [[Pari|paring]] [[Portugal|Portuges]] na si António Cartageno ng isang kaayusang pangkoro para sa awit. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Awiting Pamasko]] ruyc46xd1q3rmbedtoipqmymoi7etqx 0 35868 2201068 2177772 2026-04-03T12:09:40Z Julius Santos III 139725 2201068 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{cleanup|date=Pebrero 2021}} {{Update|date=Pebrero 2021}} }} {{Infobox sports league | title = National Basketball Association | current_season = Panahong NBA 2022–23 | logo = NBA Logo.png | pixels = 120px | sport = Basketball | founded = {{start date and age|1946|06|06}} <br />(bilang [[Basketball Association of America|BAA]]),<br />[[New York City]], [[New York]], [[United States|U.S.]]<ref name="ANewLeagueNBA.com">{{cite news|last=Koppett|first=Leonard|title=The NBA -- 1946: A New League|url=http://www.nba.com/heritageweek2007/newleague_071207.html|publisher=National Basketball Association|date=December 7, 2007|accessdate=March 8, 2016|quote=On June 6, 1946-two years to the day after the invasion of Normandy, exactly ten months after the first atom bomb fell on Japan-they formed the Basketball Association of America during a meeting at New York's Commodore Hotel, next to Grand Central Station.}}</ref> | folded = | inaugural = [[Panahong BAA 1946–47|1946–47]] | commissioner = [[Adam Silver]] | headquarters = [[New York City]] | motto = | teams = [[#Teams|30]] | countries = [[Estados Unidos]] (29 koponan) <br /> [[Canada]] (1 koponan) | continent = [[North America]] | most_champs = [[Boston Celtics]]/[[Los Angeles Lakers]] (17 titulo) | champion = [[Golden State Warriors]] <br /> (4 titulo) | TV = '''Estados Unidos''': * [[American Broadcasting Company|ABC]]/[[ESPN]] * [[TNT (TV channel)|TNT]] * [[NBA TV]] '''Canada''': * [[The Sports Network|TSN]]/[[TSN2]] * [[Sportsnet]]/[[Sportsnet One]] * [[NBA TV Canada]] | website = {{URL|http://www.nba.com/}} }} Nagsimula noong [[1946]], naging unang propesyonal na liga ng basketbol ang '''National Basketball Association''' (NBA). == Mga Kasalukuyang Koponan == {| class="navbox wikitable" style="width:100%; text-align:left" ! style=background:blue colspan=7 | {{Tnavbar-header|1=[[Eastern Conference (NBA)|<span style="color:white">Eastern Conference</span>]]|2=NBA teams organization|fontcolor=white}} |- ! style="width:10%" | Division ! style="width:18%" | Team ! style="width:15%" | City/Area ! style="width:23%" | Arena ! style="width:9%" | Founded ! style="width:9%" | Joined NBA ! style="width:16%" | Head Coach |- ! style=background-color:#FFDDDD rowspan=5 | [[Atlantic Division (NBA)|Atlantic]] | '''[[Boston Celtics]]''' | [[Boston|Boston, MA]] | [[TD Garden]] | colspan=2 align=center | 1946 | [[Brad Stevens]] |- | '''[[Brooklyn Nets]]''' | [[Brooklyn]], [[New York]] | [[Barclays Center]] | align=center | 1967 | align=center | 1976 | Jacque Vaughn |- | '''[[New York Knicks]]''' | [[New York City|New York, NY]] | [[Madison Square Garden]] | colspan=2 align=center | 1946 | Mike Miller |- | '''[[Philadelphia 76ers]]''' | [[Philadelphia|Philadelphia, PA]] | [[Wells Fargo Center]] | align=center | 1939* | align=center | 1949 | [[Brett Brown]] |- | '''[[Toronto Raptors]]''' | [[Toronto|Toronto, ON]] | [[Scotiabank Arena]] | colspan=2 align=center | 1995 | [[Nick Nurse]] |- ! style=background-color:#FFE5B4 rowspan=5 | [[Central Division (NBA)|Central]] | '''[[Chicago Bulls]]''' | [[Chicago|Chicago, IL]] | [[United Center]] | colspan=2 align=center | 1966 | [[Fred Holberg]] |- | '''[[Cleveland Cavaliers]]''' | [[Cleveland, Ohio|Cleveland, OH]] | [[Quicken Loans Arena]] | colspan=2 align=center | 1970 | J. B. Bickerstaff |- | '''[[Detroit Pistons]]''' | [[Auburn Hills, Michigan|Auburn Hills, MI]] | [[The Palace of Auburn Hills]] | align=center | 1941* | align=center | 1948 | [[Dwayne Casey]] |- | '''[[Indiana Pacers]]''' | [[Indianapolis|Indianapolis, IN]] | [[Bankers Life Fieldhouse]] | align=center | 1967 | align=center | 1976 | [[Nate McMillan]] |- | '''[[Milwaukee Bucks]]''' | [[Milwaukee|Milwaukee, WI]] | [[Fiserv Forum]] | colspan=2 align=center | 1968 | [[Mike Budenholzer]] |- ! style=background-color:#FFFFDD rowspan=5 | [[Southeast Division (NBA)|Southeast]] | '''[[Atlanta Hawks]]''' | [[Atlanta|Atlanta, GA]] | [[State Farm Arena]] | align=center | 1946* | align=center | 1949 | [[Lloyd Pierce]] |- | '''[[Charlotte Hornets]]''' | [[Charlotte, North Carolina|Charlotte, NC]] | [[Spectrum Center]] | colspan=2 align=center | 2004 | [[James Borrego]] |- | '''[[Miami Heat]]''' | [[Miami|Miami, FL]] | [[AmericanAirlines Arena]] | colspan=2 align=center | 1988 | [[Erik Spoelstra]] |- | '''[[Orlando Magic]]''' | [[Orlando, Florida|Orlando, FL]] | [[Amway Arena]] | colspan=2 align=center | 1989 | [[Steve Clifford]] |- | '''[[Washington Wizards]]''' | [[Washington, D.C.]] | [[Capital One Arena]] | colspan=2 align=center | 1961* | [[Scott Brooks]] |- ! style=background:red colspan=7 | <font color=white>[[Western Conference (NBA)|Western Conference]]</font> |- ! style=background-color:#DDFFDD rowspan=5 | [[Northwest Division (NBA)|Northwest]] | '''[[Denver Nuggets]]''' | [[Denver|Denver, CO]] | [[Pepsi Center]] | align=center | 1967 | align=center | 1976 | [[Michael Malone]] |- | '''[[Minnesota Timberwolves]]''' | [[Minneapolis|Minneapolis, MN]] | [[Target Center]] | colspan=2 align=center | 1989 | Ryan Saunders |- | '''[[Oklahoma City Thunder]]''' | [[Oklahoma City|Oklahoma City, OK]] | [[Ford Center]] | colspan=2 align=center | 1967* | [[Billy Donovan]] |- | '''[[Portland Trail Blazers]]''' | [[Portland, Oregon|Portland, OR]] | [[Rose Garden (arena)|Rose Garden]] | colspan=2 align=center | 1970 | [[Terry Stotts]] |- | '''[[Utah Jazz]]''' | [[Salt Lake City|Salt Lake City, UT]] | [[Vivint Smart Home Arena]] | colspan=2 align=center | 1974* | [[Quin Snyder]] |- ! style=background-color:#DDDDFF rowspan=5 | [[Pacific Division (NBA)|Pacific]] | '''[[Golden State Warriors]]''' | [[Oakland, California|Oakland, CA]] | [[Oracle Arena]] | colspan=2 align=center | 1946* | [[Steve Kerr]] |- | '''[[Los Angeles Clippers]]''' | [[Los Angeles|Los Angeles, CA]] | [[Staples Center]] | colspan=2 align=center | 1970* | [[Doc Rivers]] |- | '''[[Los Angeles Lakers]]''' | [[Los Angeles|Los Angeles, CA]] | [[Staples Center]] | align=center | 1946* | align=center | 1948 | Frank Vogel |- | '''[[Phoenix Suns]]''' | [[Phoenix, Arizona|Phoenix, AZ]] | [[Talking Stick Resort Arena]] | colspan=2 align=center | 1968 | Monty Williams |- | '''[[Sacramento Kings]]''' | [[Sacramento, California|Sacramento, CA]] | [[Golden 1 Center]] | align=center | 1945* | align=center | 1948 | Luke Walton |- ! style=background-color:#FFDDFF rowspan=5 | [[Southwest Division (NBA)|Southwest]] | '''[[Dallas Mavericks]]''' | [[Dallas|Dallas, TX]] | [[American Airlines Center]] | colspan=2 align=center | 1980 | [[Rick Carlisle]] |- | '''[[Houston Rockets]]''' | [[Houston|Houston, TX]] | [[Toyota Center (Houston)|Toyota Center]] | colspan=2 align=center | 1967* | [[Mike D' Antoni]] |- | '''[[Memphis Grizzlies]]''' | [[Memphis, Tennessee|Memphis, TN]] | [[FedExForum]] | colspan=2 align=center | 1995* | [[J. B. Bickerstaff]] |- | '''[[New Orleans Pelicans]]''' | [[New Orleans|New Orleans, LA]] | [[New Orleans Arena]] | colspan=2 align=center | 1988* | [[Alvin Gentry]] |- | '''[[San Antonio Spurs]]''' | [[San Antonio|San Antonio, TX]] | [[AT&T Center]] | align=center | 1967 | align=center | 1976 | [[Gregg Popovich]] |- | colspan=7 align=left | ;Mga Tala * ''Ang isang asterisko (*) ay nagpapakilala ng isang paglilipat ng franchise. Tignan ang respectibong artikulo ng mga team para sa karagdagang impormasyon.'' * ''Ang [[Detroit Pistons]], [[Los Angeles Lakers]] at [[Sacramento Kings]] lahat na sumali sa NBA sa 1948 mula sa [[National Basketball League (Estados Unidos)]].'' * ''Ang [[Philadelphia 76ers]] at [[Atlanta Hawks]] ay sumali sa NBA noong 1949 na parte ng BAA at NBL.'' * ''Ang [[Indiana Pacers]], [[New Jersey Nets]], [[San Antonio Spurs]], at [[Denver Nuggets]] lahat na sumali sa NBA noong 1976 na parte ng [[NBA]] at [[ABA]].'' |} == Mga sanggunian == {{reflist}} == Kawing panlabas == * {{in lang|en}} [http://www.nba.com/ Opisyal na websayt ng NBA] {{Basketbol sa Estados Unidos}} {{NBA}} [[Kategorya:Estados Unidos]] [[Kategorya:National Basketball Association]] {{US-stub}} am8hdtj2ulcbms1wk6fctuz2dnawq7z 0 47609 2201224 2085961 2026-04-04T10:00:59Z BrookePenn5 148487 Idinagdag sa kategoryang Bulaklak 2201224 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Kantutay | image = LantanaFlowerLeaves-3.jpg | image_width = 250px | image_caption = Mga bulaklak at dahon | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Flowering plant|Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Asterids]] | ordo = [[Lamiales]] | familia = [[Verbenaceae]] | genus = ''[[Lantana]]'' | species = '''''L. camara''''' | binomial = ''Lantana camara'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] | synonyms = ''Lantana aculeata''<br /> ''Lantana armata'' }} Ang '''kantutay'''<ref name=FilHerb>[http://www.filipinoherbshealingwonders.filipinovegetarianrecipe.com/herbs_pics/kantutay.php "Kantutay"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917080526/http://www.filipinoherbshealingwonders.filipinovegetarianrecipe.com/herbs_pics/kantutay.php |date=2008-09-17 }}, FilipinoVegetarianRecipe.com</ref> (pangalangang siyentipiko: ''Lantana camara'' ([[Linnaeus]]); [[wikang Ingles|Ingles]]: ''stink grass'', ''coronitas'' [hango sa [[wikang Kastila|Kastila]]] na nangangahulugang maliliit na mga [[korona]], ''Spanish flag'', ''red sage'', ''yellow sage'', ''wild sage'') ay isang halamang gamot <ref name=GP>{{Cite web |title="Kantutay," Folkloric uses, GlobalPinoy.com |url=http://www.globalpinoy.com/pinoyhealth/ph_gamotpinoy/kantutay.htm |access-date=2008-06-26 |archive-date=2009-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091024034309/http://www.globalpinoy.com/pinoyhealth/ph_gamotpinoy/kantutay.htm |url-status=dead }}</ref> na makikita sa mga tabi-tabi lalo na sa mga [[probinsiya]] sa [[Pilipinas]]. Nadiskubre ito ng siyentipikong si Dr. [[Jayson C. Bautista]]. Mabisa itong gamot sa [[ubo]], [[lagnat]], [[beri-beri]], at [[beke]]. Nagtataglay din ito ng mataas na [[bitamina C]] na panlaban sa [[sipon]]. Sa [[wikang Tagalog|Tagalog]], kilala rin ito bilang '''lantana''' (gamit din sa Ingles), '''diris''', at '''koronitas'''. Sa [[wikang Bisaya|Bisaya]] kilala ito sa tawag na ''bahug-bahug'' at ''baho-baho'', samantalang ''bangbangsit'' naman sa [[wikang Ilokano|Ilokano]]. Sa [[wikang Kastila|Kastila]] pinangalanang itong ''cinco negritos'' at ''coronitas''. ''Ma-ying Tan'' ang katawagan dito ng mga [[Tsino]].<ref name=Stuart>[http://www.stuartxchange.com/Kantutay.html "Kantutay," StuartXchange.com]</ref> Kabilang ito sa mga [[sari]] ng mga ''[[Lantana]]'' na mga [[palumpong]] na maaaring gamiting pambakod. ==Panggagamot== Bilang isang [[yerba]]ng nakapagbibigay lunas, nagagamit sa mga preparasyon ng mga kagamutan ang mga [[dahon]], [[balat]], [[ugat]], [[bulaklak]] at mga dulo ng mga namumulaklak na bahagi nito. Matamis na may kapaitan ang mga ugat ng kantutay na nakapagpapababa ng taas ng lagnat at nagagamit din bilang [[palamigan|pampalamig]]. Malamig sa loob ng [[bibig]] ang mga dahon na mainam din para sa mga sakit sa balat. Matamis ang lasa ng mga bulaklak nito na nakapagpapalamig din at nakapipigil na pagdurugo.<ref name=FilHerb/><ref name=GP/><ref name=Stuart/> Bukod sa pagiging panlaban sa sipon, ubo, beke, at lagnat, mahusay din itong panlaban sa [[malaria]], [[tuberculosis]] sa ''[[cervix]]''. Ginagamit ang mga ugat para panlaban sa lagnat, maging ang balat at mga pinakuluang dahon at mga bahaging namumulaklak. Para sa tuberculosis, bulaklak ang ginagamit. Para sa mga sakit sa balat, kinukuha sa kantutay ang mga sariwang tangkay at dahon. Mainam rin sa [[rayuma]] ang nilangisang mga dahon na pinainitan sa mahinang apoy. Itinatapal ang dahon sa bahaging nirarayuma. Ginagamit din ang mga dinikdik na sariwang dahon para sa mga pilay, sugat at nabugbog na bahagi ng katawan.<ref name=FilHerb/><ref name=GP/><ref name=Stuart/> ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga kawing panlabas== [[Talaksan:Twin lantana camara edit.jpg|thumb|right|Kambal na kumpol ng mga bulaklak ng kantutay ''(lantana camara)''.]] *[http://www.treknature.com/gallery/Asia/Philippines/photo30034.htm Larawan ng mga bulaklak ng kantutay], mula sa TrekNature.com [[Kategorya:Verbenaceae]] [[Kategorya:Mga halamang-gamot]] [[Kategorya:Lantana]] [[Kategorya:Bulaklak]] 2xb6qmv9yl0fg213vjkx7pr5k4rl11g 10 53784 2201094 1949408 2026-04-03T19:36:50Z LknFenix 125962 Tinanggal ang float, right sa style 2201094 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="margin: 0 0 1em 1em; width: 150px;" ! style="background: #ccf; text-align: center;" |[[Bibliya|Mga Aklat ng Bibliya]] |- || *'''[[Tanakh]]''' o '''[[Lumang Tipan]]''' **'''Torah''' ***''[[Aklat ng Genesis]]'' ***''[[Aklat ng Exodo]]'' ***''[[Aklat ng Levitico]]'' ***''[[Deuteronomio]]'' ***''[[Aklat ng mga Bilang]] **'''Neviim''' (Propeta) ***''[[Aklat ni Josue]]'' ***''[[Aklat ng mga Hukom]]'' ***''[[1 Samuel]]'' ***''[[2 Samuel]]'' ***''[[1 Hari]]'' ***''[[2 Hari]]'' ***''[[Aklat ni Isaias]]'' ***''[[Aklat ni Jeremias]]'' ***''[[Aklat ni Sofonias]]'' ***''[[Aklat ni Hageo]]'' ***''[[Aklat ni Zacarias]]'' ***''[[Aklat ni Malakias]]'' **'''Ketuvim''' (Kasulatan) ***''[[Aklat ng mga Awit]]'' ***''[[Aklat ng mga Kawikaan]]'' ***''[[Aklat ni Rut]]'' ***''[[Awit ni Solomon]]'' ***''[[Eclesiastes]]'' ***''[[Aklat ng mga Panaghoy]]'' ***''[[Aklat ni Ester]]'' ***''[[Aklat ni Daniel]]'' ***''[[Aklat ni Esdras]]'' ***''[[Aklat ni Nehemias]]'' ***''[[Mga Aklat ng mga Kronika]]'' **'''[[Deuterocanon]]'''(Ikalawang Kanon) ***''[[Aklat ni Tobit]]'' ***''[[Aklat ni Judith]]'' ***''[[1 Macabeo]]'' ***''[[2 Macabeo]]'' ***''[[Karunungan ni Solomon]]'' ***''[[Sirach]]'' ***''[[Aklat ni Baruc]]'' ***''[[Mga Karagdagan sa Esther]]'' ***''[[Mga Karagdagan sa Daniel]]'' ****''[[Awit ng Tatlong Kabataan]]'' ****''[[Aklat ni Susana]]'' ****''[[Si Bel at ang Dragon]]'' **'''Kanon ng [[Silangang Ortodokso]]''' ***''[[Panalangin ni Manases]]'' ***''[[1 Esdras]]'' ***''[[2 Esdras]]'' ***''[[Awit 151]]'' ***''[[3 Macabeo]]'' ***''[[4 Macabeo]]'' **'''Kanon ng [[Simbahang Etiopano]]''' ***[[Aklat ni Enoch]] ***[[Josippon]] ***[[Meqabyan]] *'''[[Bagong Tipan]]''' **''[[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]]'' **''[[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]]'' **''[[Ebanghelyo ni Lucas|Lucas]]'' **''[[Ebanghelyo ni Juan|Juan]]'' **''[[Mga Gawa ng mga Alagad|Mga Gawa]]'' **''[[Sulat (aklat sa Bibliya)|Mga Sulat]]'' **''[[Sulat ni Pablo|Mga Sulat ni Pablo]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Roma|Mga Taga-Roma]]'' **''[[Unang Sulat sa mga taga-Corinto|1 Mga Taga-Corinto]]'' **''[[Ikalawang Sulat sa mga taga-Corinto|2 Mga Taga-Corinto]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Galacia|Mga Taga-Galacia]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Efeso|Mga Taga-Efeso]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Filipos|Mga Taga-Filipos]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Colosas|Mga Taga-Colosas]]'' **''[[Unang Sulat sa mga taga-Tesalonica|1 Mga Taga-Tesalonica]]'' **''[[Ikalawang Sulat sa mga taga-Tesalonica|2 Mga Taga-Tesalonica]]'' **''[[Unang Sulat kay Timoteo|1 Timoteo]]'' **''[[Ikalawang Sulat kay Timoteo|2 Timoteo]]'' **''[[Sulat kay Tito|Tito]]'' **''[[Sulat kay Filemon|Filemon]]'' **''[[Sulat sa mga Hebreo|Mga Hebreo]]'' **''[[Sulat ni Santiago|Santiago]]'' **''[[Unang Sulat ni Pedro|1 Pedro]]'' **''[[Ikalawang Sulat ni Pedro|2 Pedro]]'' **''[[Unang Sulat ni Juan|1 Juan]]'' **''[[Ikalawang Sulat ni Juan|2 Juan]]'' **''[[Ikatlong Sulat ni Juan|3 Juan]]'' **''[[Sulat ni Hudas|Judas]]'' **''[[Aklat ng Pahayag]]'' |}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> cwv6f4vozcygej85vjj99j9jkcpoaa4 2201095 2201094 2026-04-03T19:40:10Z LknFenix 125962 Inayos ang pagkapormat 2201095 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="margin-left: auto; margin-right: 0; width: 150px;" ! style="background: #ccf; text-align: center;" |[[Bibliya|Mga Aklat ng Bibliya]] |- || *'''[[Tanakh]]''' o '''[[Lumang Tipan]]''' **'''Torah''' ***''[[Aklat ng Genesis]]'' ***''[[Aklat ng Exodo]]'' ***''[[Aklat ng Levitico]]'' ***''[[Deuteronomio]]'' ***''[[Aklat ng mga Bilang]] **'''Neviim''' (Propeta) ***''[[Aklat ni Josue]]'' ***''[[Aklat ng mga Hukom]]'' ***''[[1 Samuel]]'' ***''[[2 Samuel]]'' ***''[[1 Hari]]'' ***''[[2 Hari]]'' ***''[[Aklat ni Isaias]]'' ***''[[Aklat ni Jeremias]]'' ***''[[Aklat ni Sofonias]]'' ***''[[Aklat ni Hageo]]'' ***''[[Aklat ni Zacarias]]'' ***''[[Aklat ni Malakias]]'' **'''Ketuvim''' (Kasulatan) ***''[[Aklat ng mga Awit]]'' ***''[[Aklat ng mga Kawikaan]]'' ***''[[Aklat ni Rut]]'' ***''[[Awit ni Solomon]]'' ***''[[Eclesiastes]]'' ***''[[Aklat ng mga Panaghoy]]'' ***''[[Aklat ni Ester]]'' ***''[[Aklat ni Daniel]]'' ***''[[Aklat ni Esdras]]'' ***''[[Aklat ni Nehemias]]'' ***''[[Mga Aklat ng mga Kronika]]'' **'''[[Deuterocanon]]'''(Ikalawang Kanon) ***''[[Aklat ni Tobit]]'' ***''[[Aklat ni Judith]]'' ***''[[1 Macabeo]]'' ***''[[2 Macabeo]]'' ***''[[Karunungan ni Solomon]]'' ***''[[Sirach]]'' ***''[[Aklat ni Baruc]]'' ***''[[Mga Karagdagan sa Esther]]'' ***''[[Mga Karagdagan sa Daniel]]'' ****''[[Awit ng Tatlong Kabataan]]'' ****''[[Aklat ni Susana]]'' ****''[[Si Bel at ang Dragon]]'' **'''Kanon ng [[Silangang Ortodokso]]''' ***''[[Panalangin ni Manases]]'' ***''[[1 Esdras]]'' ***''[[2 Esdras]]'' ***''[[Awit 151]]'' ***''[[3 Macabeo]]'' ***''[[4 Macabeo]]'' **'''Kanon ng [[Simbahang Etiopano]]''' ***[[Aklat ni Enoch]] ***[[Josippon]] ***[[Meqabyan]] *'''[[Bagong Tipan]]''' **''[[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]]'' **''[[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]]'' **''[[Ebanghelyo ni Lucas|Lucas]]'' **''[[Ebanghelyo ni Juan|Juan]]'' **''[[Mga Gawa ng mga Alagad|Mga Gawa]]'' **''[[Sulat (aklat sa Bibliya)|Mga Sulat]]'' **''[[Sulat ni Pablo|Mga Sulat ni Pablo]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Roma|Mga Taga-Roma]]'' **''[[Unang Sulat sa mga taga-Corinto|1 Mga Taga-Corinto]]'' **''[[Ikalawang Sulat sa mga taga-Corinto|2 Mga Taga-Corinto]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Galacia|Mga Taga-Galacia]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Efeso|Mga Taga-Efeso]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Filipos|Mga Taga-Filipos]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Colosas|Mga Taga-Colosas]]'' **''[[Unang Sulat sa mga taga-Tesalonica|1 Mga Taga-Tesalonica]]'' **''[[Ikalawang Sulat sa mga taga-Tesalonica|2 Mga Taga-Tesalonica]]'' **''[[Unang Sulat kay Timoteo|1 Timoteo]]'' **''[[Ikalawang Sulat kay Timoteo|2 Timoteo]]'' **''[[Sulat kay Tito|Tito]]'' **''[[Sulat kay Filemon|Filemon]]'' **''[[Sulat sa mga Hebreo|Mga Hebreo]]'' **''[[Sulat ni Santiago|Santiago]]'' **''[[Unang Sulat ni Pedro|1 Pedro]]'' **''[[Ikalawang Sulat ni Pedro|2 Pedro]]'' **''[[Unang Sulat ni Juan|1 Juan]]'' **''[[Ikalawang Sulat ni Juan|2 Juan]]'' **''[[Ikatlong Sulat ni Juan|3 Juan]]'' **''[[Sulat ni Hudas|Judas]]'' **''[[Aklat ng Pahayag]]'' |}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 6h3xcglhraoupfvnwx59n8ppzxu7f9c 2201096 2201095 2026-04-03T19:42:09Z LknFenix 125962 Kaunting pag-aayos sa pagkapormat 2201096 wikitext text/x-wiki {| style="margin-left: auto; margin-right: 0; width: 150px;" ! style="background: #ccf; text-align: center;" |[[Bibliya|Mga Aklat ng Bibliya]] |- || *'''[[Tanakh]]''' o '''[[Lumang Tipan]]''' **'''Torah''' ***''[[Aklat ng Genesis]]'' ***''[[Aklat ng Exodo]]'' ***''[[Aklat ng Levitico]]'' ***''[[Deuteronomio]]'' ***''[[Aklat ng mga Bilang]] **'''Neviim''' (Propeta) ***''[[Aklat ni Josue]]'' ***''[[Aklat ng mga Hukom]]'' ***''[[1 Samuel]]'' ***''[[2 Samuel]]'' ***''[[1 Hari]]'' ***''[[2 Hari]]'' ***''[[Aklat ni Isaias]]'' ***''[[Aklat ni Jeremias]]'' ***''[[Aklat ni Sofonias]]'' ***''[[Aklat ni Hageo]]'' ***''[[Aklat ni Zacarias]]'' ***''[[Aklat ni Malakias]]'' **'''Ketuvim''' (Kasulatan) ***''[[Aklat ng mga Awit]]'' ***''[[Aklat ng mga Kawikaan]]'' ***''[[Aklat ni Rut]]'' ***''[[Awit ni Solomon]]'' ***''[[Eclesiastes]]'' ***''[[Aklat ng mga Panaghoy]]'' ***''[[Aklat ni Ester]]'' ***''[[Aklat ni Daniel]]'' ***''[[Aklat ni Esdras]]'' ***''[[Aklat ni Nehemias]]'' ***''[[Mga Aklat ng mga Kronika]]'' **'''[[Deuterocanon]]'''(Ikalawang Kanon) ***''[[Aklat ni Tobit]]'' ***''[[Aklat ni Judith]]'' ***''[[1 Macabeo]]'' ***''[[2 Macabeo]]'' ***''[[Karunungan ni Solomon]]'' ***''[[Sirach]]'' ***''[[Aklat ni Baruc]]'' ***''[[Mga Karagdagan sa Esther]]'' ***''[[Mga Karagdagan sa Daniel]]'' ****''[[Awit ng Tatlong Kabataan]]'' ****''[[Aklat ni Susana]]'' ****''[[Si Bel at ang Dragon]]'' **'''Kanon ng [[Silangang Ortodokso]]''' ***''[[Panalangin ni Manases]]'' ***''[[1 Esdras]]'' ***''[[2 Esdras]]'' ***''[[Awit 151]]'' ***''[[3 Macabeo]]'' ***''[[4 Macabeo]]'' **'''Kanon ng [[Simbahang Etiopano]]''' ***[[Aklat ni Enoch]] ***[[Josippon]] ***[[Meqabyan]] *'''[[Bagong Tipan]]''' **''[[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]]'' **''[[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]]'' **''[[Ebanghelyo ni Lucas|Lucas]]'' **''[[Ebanghelyo ni Juan|Juan]]'' **''[[Mga Gawa ng mga Alagad|Mga Gawa]]'' **''[[Sulat (aklat sa Bibliya)|Mga Sulat]]'' **''[[Sulat ni Pablo|Mga Sulat ni Pablo]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Roma|Mga Taga-Roma]]'' **''[[Unang Sulat sa mga taga-Corinto|1 Mga Taga-Corinto]]'' **''[[Ikalawang Sulat sa mga taga-Corinto|2 Mga Taga-Corinto]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Galacia|Mga Taga-Galacia]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Efeso|Mga Taga-Efeso]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Filipos|Mga Taga-Filipos]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Colosas|Mga Taga-Colosas]]'' **''[[Unang Sulat sa mga taga-Tesalonica|1 Mga Taga-Tesalonica]]'' **''[[Ikalawang Sulat sa mga taga-Tesalonica|2 Mga Taga-Tesalonica]]'' **''[[Unang Sulat kay Timoteo|1 Timoteo]]'' **''[[Ikalawang Sulat kay Timoteo|2 Timoteo]]'' **''[[Sulat kay Tito|Tito]]'' **''[[Sulat kay Filemon|Filemon]]'' **''[[Sulat sa mga Hebreo|Mga Hebreo]]'' **''[[Sulat ni Santiago|Santiago]]'' **''[[Unang Sulat ni Pedro|1 Pedro]]'' **''[[Ikalawang Sulat ni Pedro|2 Pedro]]'' **''[[Unang Sulat ni Juan|1 Juan]]'' **''[[Ikalawang Sulat ni Juan|2 Juan]]'' **''[[Ikatlong Sulat ni Juan|3 Juan]]'' **''[[Sulat ni Hudas|Judas]]'' **''[[Aklat ng Pahayag]]'' |}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> clxzixqvp50b248qtv9dv65iv71ahbm 2201097 2201096 2026-04-03T19:47:32Z LknFenix 125962 Kaunting pag-aayos sa pagkapormat 2201097 wikitext text/x-wiki <div style="clear: both;"> {| class="wikitable" style="float: none; margin-left: auto; width: 150px; text-align: left;" ! style="background: #ccf; text-align: center;" | [[Bibliya|Mga Aklat ng Bibliya]] |- || *'''[[Tanakh]]''' o '''[[Lumang Tipan]]''' **'''Torah''' ***''[[Aklat ng Genesis]]'' ***''[[Aklat ng Exodo]]'' ***''[[Aklat ng Levitico]]'' ***''[[Deuteronomio]]'' ***''[[Aklat ng mga Bilang]] **'''Neviim''' (Propeta) ***''[[Aklat ni Josue]]'' ***''[[Aklat ng mga Hukom]]'' ***''[[1 Samuel]]'' ***''[[2 Samuel]]'' ***''[[1 Hari]]'' ***''[[2 Hari]]'' ***''[[Aklat ni Isaias]]'' ***''[[Aklat ni Jeremias]]'' ***''[[Aklat ni Sofonias]]'' ***''[[Aklat ni Hageo]]'' ***''[[Aklat ni Zacarias]]'' ***''[[Aklat ni Malakias]]'' **'''Ketuvim''' (Kasulatan) ***''[[Aklat ng mga Awit]]'' ***''[[Aklat ng mga Kawikaan]]'' ***''[[Aklat ni Rut]]'' ***''[[Awit ni Solomon]]'' ***''[[Eclesiastes]]'' ***''[[Aklat ng mga Panaghoy]]'' ***''[[Aklat ni Ester]]'' ***''[[Aklat ni Daniel]]'' ***''[[Aklat ni Esdras]]'' ***''[[Aklat ni Nehemias]]'' ***''[[Mga Aklat ng mga Kronika]]'' **'''[[Deuterocanon]]'''(Ikalawang Kanon) ***''[[Aklat ni Tobit]]'' ***''[[Aklat ni Judith]]'' ***''[[1 Macabeo]]'' ***''[[2 Macabeo]]'' ***''[[Karunungan ni Solomon]]'' ***''[[Sirach]]'' ***''[[Aklat ni Baruc]]'' ***''[[Mga Karagdagan sa Esther]]'' ***''[[Mga Karagdagan sa Daniel]]'' ****''[[Awit ng Tatlong Kabataan]]'' ****''[[Aklat ni Susana]]'' ****''[[Si Bel at ang Dragon]]'' **'''Kanon ng [[Silangang Ortodokso]]''' ***''[[Panalangin ni Manases]]'' ***''[[1 Esdras]]'' ***''[[2 Esdras]]'' ***''[[Awit 151]]'' ***''[[3 Macabeo]]'' ***''[[4 Macabeo]]'' **'''Kanon ng [[Simbahang Etiopano]]''' ***[[Aklat ni Enoch]] ***[[Josippon]] ***[[Meqabyan]] *'''[[Bagong Tipan]]''' **''[[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]]'' **''[[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]]'' **''[[Ebanghelyo ni Lucas|Lucas]]'' **''[[Ebanghelyo ni Juan|Juan]]'' **''[[Mga Gawa ng mga Alagad|Mga Gawa]]'' **''[[Sulat (aklat sa Bibliya)|Mga Sulat]]'' **''[[Sulat ni Pablo|Mga Sulat ni Pablo]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Roma|Mga Taga-Roma]]'' **''[[Unang Sulat sa mga taga-Corinto|1 Mga Taga-Corinto]]'' **''[[Ikalawang Sulat sa mga taga-Corinto|2 Mga Taga-Corinto]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Galacia|Mga Taga-Galacia]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Efeso|Mga Taga-Efeso]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Filipos|Mga Taga-Filipos]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Colosas|Mga Taga-Colosas]]'' **''[[Unang Sulat sa mga taga-Tesalonica|1 Mga Taga-Tesalonica]]'' **''[[Ikalawang Sulat sa mga taga-Tesalonica|2 Mga Taga-Tesalonica]]'' **''[[Unang Sulat kay Timoteo|1 Timoteo]]'' **''[[Ikalawang Sulat kay Timoteo|2 Timoteo]]'' **''[[Sulat kay Tito|Tito]]'' **''[[Sulat kay Filemon|Filemon]]'' **''[[Sulat sa mga Hebreo|Mga Hebreo]]'' **''[[Sulat ni Santiago|Santiago]]'' **''[[Unang Sulat ni Pedro|1 Pedro]]'' **''[[Ikalawang Sulat ni Pedro|2 Pedro]]'' **''[[Unang Sulat ni Juan|1 Juan]]'' **''[[Ikalawang Sulat ni Juan|2 Juan]]'' **''[[Ikatlong Sulat ni Juan|3 Juan]]'' **''[[Sulat ni Hudas|Judas]]'' **''[[Aklat ng Pahayag]]'' |}</div><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 1kd96hxrju1ri6hjnk998n44y640j4c 2201098 2201097 2026-04-03T19:50:48Z LknFenix 125962 Kaunting pag-aayos sa pagkapormat 2201098 wikitext text/x-wiki <div style="clear: right;"> {| class="wikitable" style="float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 150px; text-align: left;" ! style="background: #ccf; text-align: center;" | [[Bibliya|Mga Aklat ng Bibliya]] |- || *'''[[Tanakh]]''' o '''[[Lumang Tipan]]''' **'''Torah''' ***''[[Aklat ng Genesis]]'' ***''[[Aklat ng Exodo]]'' ***''[[Aklat ng Levitico]]'' ***''[[Deuteronomio]]'' ***''[[Aklat ng mga Bilang]] **'''Neviim''' (Propeta) ***''[[Aklat ni Josue]]'' ***''[[Aklat ng mga Hukom]]'' ***''[[1 Samuel]]'' ***''[[2 Samuel]]'' ***''[[1 Hari]]'' ***''[[2 Hari]]'' ***''[[Aklat ni Isaias]]'' ***''[[Aklat ni Jeremias]]'' ***''[[Aklat ni Sofonias]]'' ***''[[Aklat ni Hageo]]'' ***''[[Aklat ni Zacarias]]'' ***''[[Aklat ni Malakias]]'' **'''Ketuvim''' (Kasulatan) ***''[[Aklat ng mga Awit]]'' ***''[[Aklat ng mga Kawikaan]]'' ***''[[Aklat ni Rut]]'' ***''[[Awit ni Solomon]]'' ***''[[Eclesiastes]]'' ***''[[Aklat ng mga Panaghoy]]'' ***''[[Aklat ni Ester]]'' ***''[[Aklat ni Daniel]]'' ***''[[Aklat ni Esdras]]'' ***''[[Aklat ni Nehemias]]'' ***''[[Mga Aklat ng mga Kronika]]'' **'''[[Deuterocanon]]'''(Ikalawang Kanon) ***''[[Aklat ni Tobit]]'' ***''[[Aklat ni Judith]]'' ***''[[1 Macabeo]]'' ***''[[2 Macabeo]]'' ***''[[Karunungan ni Solomon]]'' ***''[[Sirach]]'' ***''[[Aklat ni Baruc]]'' ***''[[Mga Karagdagan sa Esther]]'' ***''[[Mga Karagdagan sa Daniel]]'' ****''[[Awit ng Tatlong Kabataan]]'' ****''[[Aklat ni Susana]]'' ****''[[Si Bel at ang Dragon]]'' **'''Kanon ng [[Silangang Ortodokso]]''' ***''[[Panalangin ni Manases]]'' ***''[[1 Esdras]]'' ***''[[2 Esdras]]'' ***''[[Awit 151]]'' ***''[[3 Macabeo]]'' ***''[[4 Macabeo]]'' **'''Kanon ng [[Simbahang Etiopano]]''' ***[[Aklat ni Enoch]] ***[[Josippon]] ***[[Meqabyan]] *'''[[Bagong Tipan]]''' **''[[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]]'' **''[[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]]'' **''[[Ebanghelyo ni Lucas|Lucas]]'' **''[[Ebanghelyo ni Juan|Juan]]'' **''[[Mga Gawa ng mga Alagad|Mga Gawa]]'' **''[[Sulat (aklat sa Bibliya)|Mga Sulat]]'' **''[[Sulat ni Pablo|Mga Sulat ni Pablo]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Roma|Mga Taga-Roma]]'' **''[[Unang Sulat sa mga taga-Corinto|1 Mga Taga-Corinto]]'' **''[[Ikalawang Sulat sa mga taga-Corinto|2 Mga Taga-Corinto]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Galacia|Mga Taga-Galacia]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Efeso|Mga Taga-Efeso]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Filipos|Mga Taga-Filipos]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Colosas|Mga Taga-Colosas]]'' **''[[Unang Sulat sa mga taga-Tesalonica|1 Mga Taga-Tesalonica]]'' **''[[Ikalawang Sulat sa mga taga-Tesalonica|2 Mga Taga-Tesalonica]]'' **''[[Unang Sulat kay Timoteo|1 Timoteo]]'' **''[[Ikalawang Sulat kay Timoteo|2 Timoteo]]'' **''[[Sulat kay Tito|Tito]]'' **''[[Sulat kay Filemon|Filemon]]'' **''[[Sulat sa mga Hebreo|Mga Hebreo]]'' **''[[Sulat ni Santiago|Santiago]]'' **''[[Unang Sulat ni Pedro|1 Pedro]]'' **''[[Ikalawang Sulat ni Pedro|2 Pedro]]'' **''[[Unang Sulat ni Juan|1 Juan]]'' **''[[Ikalawang Sulat ni Juan|2 Juan]]'' **''[[Ikatlong Sulat ni Juan|3 Juan]]'' **''[[Sulat ni Hudas|Judas]]'' **''[[Aklat ng Pahayag]]'' |}</div><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> bb3vzvpvj5v4v60qtme9aql15d0lzne 2201099 2201098 2026-04-03T19:53:17Z LknFenix 125962 Kaunting pag-aayos sa pagkapormat 2201099 wikitext text/x-wiki <div style="clear: right;"> {| class="wikitable" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 150px; text-align: left;" ! style="background: #ccf; text-align: center;" | [[Bibliya|Mga Aklat ng Bibliya]] |- || *'''[[Tanakh]]''' o '''[[Lumang Tipan]]''' **'''Torah''' ***''[[Aklat ng Genesis]]'' ***''[[Aklat ng Exodo]]'' ***''[[Aklat ng Levitico]]'' ***''[[Deuteronomio]]'' ***''[[Aklat ng mga Bilang]] **'''Neviim''' (Propeta) ***''[[Aklat ni Josue]]'' ***''[[Aklat ng mga Hukom]]'' ***''[[1 Samuel]]'' ***''[[2 Samuel]]'' ***''[[1 Hari]]'' ***''[[2 Hari]]'' ***''[[Aklat ni Isaias]]'' ***''[[Aklat ni Jeremias]]'' ***''[[Aklat ni Sofonias]]'' ***''[[Aklat ni Hageo]]'' ***''[[Aklat ni Zacarias]]'' ***''[[Aklat ni Malakias]]'' **'''Ketuvim''' (Kasulatan) ***''[[Aklat ng mga Awit]]'' ***''[[Aklat ng mga Kawikaan]]'' ***''[[Aklat ni Rut]]'' ***''[[Awit ni Solomon]]'' ***''[[Eclesiastes]]'' ***''[[Aklat ng mga Panaghoy]]'' ***''[[Aklat ni Ester]]'' ***''[[Aklat ni Daniel]]'' ***''[[Aklat ni Esdras]]'' ***''[[Aklat ni Nehemias]]'' ***''[[Mga Aklat ng mga Kronika]]'' **'''[[Deuterocanon]]'''(Ikalawang Kanon) ***''[[Aklat ni Tobit]]'' ***''[[Aklat ni Judith]]'' ***''[[1 Macabeo]]'' ***''[[2 Macabeo]]'' ***''[[Karunungan ni Solomon]]'' ***''[[Sirach]]'' ***''[[Aklat ni Baruc]]'' ***''[[Mga Karagdagan sa Esther]]'' ***''[[Mga Karagdagan sa Daniel]]'' ****''[[Awit ng Tatlong Kabataan]]'' ****''[[Aklat ni Susana]]'' ****''[[Si Bel at ang Dragon]]'' **'''Kanon ng [[Silangang Ortodokso]]''' ***''[[Panalangin ni Manases]]'' ***''[[1 Esdras]]'' ***''[[2 Esdras]]'' ***''[[Awit 151]]'' ***''[[3 Macabeo]]'' ***''[[4 Macabeo]]'' **'''Kanon ng [[Simbahang Etiopano]]''' ***[[Aklat ni Enoch]] ***[[Josippon]] ***[[Meqabyan]] *'''[[Bagong Tipan]]''' **''[[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]]'' **''[[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]]'' **''[[Ebanghelyo ni Lucas|Lucas]]'' **''[[Ebanghelyo ni Juan|Juan]]'' **''[[Mga Gawa ng mga Alagad|Mga Gawa]]'' **''[[Sulat (aklat sa Bibliya)|Mga Sulat]]'' **''[[Sulat ni Pablo|Mga Sulat ni Pablo]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Roma|Mga Taga-Roma]]'' **''[[Unang Sulat sa mga taga-Corinto|1 Mga Taga-Corinto]]'' **''[[Ikalawang Sulat sa mga taga-Corinto|2 Mga Taga-Corinto]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Galacia|Mga Taga-Galacia]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Efeso|Mga Taga-Efeso]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Filipos|Mga Taga-Filipos]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Colosas|Mga Taga-Colosas]]'' **''[[Unang Sulat sa mga taga-Tesalonica|1 Mga Taga-Tesalonica]]'' **''[[Ikalawang Sulat sa mga taga-Tesalonica|2 Mga Taga-Tesalonica]]'' **''[[Unang Sulat kay Timoteo|1 Timoteo]]'' **''[[Ikalawang Sulat kay Timoteo|2 Timoteo]]'' **''[[Sulat kay Tito|Tito]]'' **''[[Sulat kay Filemon|Filemon]]'' **''[[Sulat sa mga Hebreo|Mga Hebreo]]'' **''[[Sulat ni Santiago|Santiago]]'' **''[[Unang Sulat ni Pedro|1 Pedro]]'' **''[[Ikalawang Sulat ni Pedro|2 Pedro]]'' **''[[Unang Sulat ni Juan|1 Juan]]'' **''[[Ikalawang Sulat ni Juan|2 Juan]]'' **''[[Ikatlong Sulat ni Juan|3 Juan]]'' **''[[Sulat ni Hudas|Judas]]'' **''[[Aklat ng Pahayag]]'' |}</div><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> oumt8s3bbwdxsocn214n53kxvqpdtdf 2201100 2201099 2026-04-03T19:57:37Z LknFenix 125962 Pag-aayos sa pagkapormat 2201100 wikitext text/x-wiki {{Sidebar | name = Mga Aklat ng Bibliya | title = [[Bibliya|Mga Aklat ng Bibliya]] | style = width: 220px; | content = *'''[[Tanakh]]''' o '''[[Lumang Tipan]]''' **'''Torah''' ***''[[Aklat ng Genesis]]'' ***''[[Aklat ng Exodo]]'' ***''[[Aklat ng Levitico]]'' ***''[[Deuteronomio]]'' ***''[[Aklat ng mga Bilang]] **'''Neviim''' (Propeta) ***''[[Aklat ni Josue]]'' ***''[[Aklat ng mga Hukom]]'' ***''[[1 Samuel]]'' ***''[[2 Samuel]]'' ***''[[1 Hari]]'' ***''[[2 Hari]]'' ***''[[Aklat ni Isaias]]'' ***''[[Aklat ni Jeremias]]'' ***''[[Aklat ni Sofonias]]'' ***''[[Aklat ni Hageo]]'' ***''[[Aklat ni Zacarias]]'' ***''[[Aklat ni Malakias]]'' **'''Ketuvim''' (Kasulatan) ***''[[Aklat ng mga Awit]]'' ***''[[Aklat ng mga Kawikaan]]'' ***''[[Aklat ni Rut]]'' ***''[[Awit ni Solomon]]'' ***''[[Eclesiastes]]'' ***''[[Aklat ng mga Panaghoy]]'' ***''[[Aklat ni Ester]]'' ***''[[Aklat ni Daniel]]'' ***''[[Aklat ni Esdras]]'' ***''[[Aklat ni Nehemias]]'' ***''[[Mga Aklat ng mga Kronika]]'' **'''[[Deuterocanon]]'''(Ikalawang Kanon) ***''[[Aklat ni Tobit]]'' ***''[[Aklat ni Judith]]'' ***''[[1 Macabeo]]'' ***''[[2 Macabeo]]'' ***''[[Karunungan ni Solomon]]'' ***''[[Sirach]]'' ***''[[Aklat ni Baruc]]'' ***''[[Mga Karagdagan sa Esther]]'' ***''[[Mga Karagdagan sa Daniel]]'' ****''[[Awit ng Tatlong Kabataan]]'' ****''[[Aklat ni Susana]]'' ****''[[Si Bel at ang Dragon]]'' **'''Kanon ng [[Silangang Ortodokso]]''' ***''[[Panalangin ni Manases]]'' ***''[[1 Esdras]]'' ***''[[2 Esdras]]'' ***''[[Awit 151]]'' ***''[[3 Macabeo]]'' ***''[[4 Macabeo]]'' **'''Kanon ng [[Simbahang Etiopano]]''' ***[[Aklat ni Enoch]] ***[[Josippon]] ***[[Meqabyan]] *'''[[Bagong Tipan]]''' **''[[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]]'' **''[[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]]'' **''[[Ebanghelyo ni Lucas|Lucas]]'' **''[[Ebanghelyo ni Juan|Juan]]'' **''[[Mga Gawa ng mga Alagad|Mga Gawa]]'' **''[[Sulat (aklat sa Bibliya)|Mga Sulat]]'' **''[[Sulat ni Pablo|Mga Sulat ni Pablo]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Roma|Mga Taga-Roma]]'' **''[[Unang Sulat sa mga taga-Corinto|1 Mga Taga-Corinto]]'' **''[[Ikalawang Sulat sa mga taga-Corinto|2 Mga Taga-Corinto]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Galacia|Mga Taga-Galacia]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Efeso|Mga Taga-Efeso]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Filipos|Mga Taga-Filipos]]'' **''[[Sulat sa mga taga-Colosas|Mga Taga-Colosas]]'' **''[[Unang Sulat sa mga taga-Tesalonica|1 Mga Taga-Tesalonica]]'' **''[[Ikalawang Sulat sa mga taga-Tesalonica|2 Mga Taga-Tesalonica]]'' **''[[Unang Sulat kay Timoteo|1 Timoteo]]'' **''[[Ikalawang Sulat kay Timoteo|2 Timoteo]]'' **''[[Sulat kay Tito|Tito]]'' **''[[Sulat kay Filemon|Filemon]]'' **''[[Sulat sa mga Hebreo|Mga Hebreo]]'' **''[[Sulat ni Santiago|Santiago]]'' **''[[Unang Sulat ni Pedro|1 Pedro]]'' **''[[Ikalawang Sulat ni Pedro|2 Pedro]]'' **''[[Unang Sulat ni Juan|1 Juan]]'' **''[[Ikalawang Sulat ni Juan|2 Juan]]'' **''[[Ikatlong Sulat ni Juan|3 Juan]]'' **''[[Sulat ni Hudas|Judas]]'' **''[[Aklat ng Pahayag]]'' }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> c76ir1wp18o5rilpvkc9cnovktwbejr 2201101 2201100 2026-04-03T20:14:33Z LknFenix 125962 Ginawang sidebar with collapsible lists ang padron 2201101 wikitext text/x-wiki {{Sidebar with collapsible lists | name = Mga Aklat ng Bibliya | title = [[Bibliya|Mga Aklat ng Bibliya]] | style = width: 260px; | liststyle = text-align: left; | list1title = [[Tanakh]] / Lumang Tipan | list1 = * '''Torah''' ** ''[[Aklat ng Genesis]]'' ** ''[[Aklat ng Exodo]]'' ** ''[[Aklat ng Levitico]]'' ** ''[[Deuteronomio]]'' ** ''[[Aklat ng mga Bilang]]'' * '''Neviim''' (Propeta) ** ''[[Aklat ni Josue]]'' ** ''[[Aklat ng mga Hukom]]'' ** ''[[1 Samuel]]'' ** ''[[2 Samuel]]'' ** ''[[1 Hari]]'' ** ''[[2 Hari]]'' ** ''[[Aklat ni Isaias]]'' ** ''[[Aklat ni Jeremias]]'' ** ''[[Aklat ni Sofonias]]'' ** ''[[Aklat ni Hageo]]'' ** ''[[Aklat ni Zacarias]]'' ** ''[[Aklat ni Malakias]]'' * '''Ketuvim''' (Kasulatan) ** ''[[Aklat ng mga Awit]]'' ** ''[[Aklat ng mga Kawikaan]]'' ** ''[[Aklat ni Rut]]'' ** ''[[Awit ni Solomon]]'' ** ''[[Eclesiastes]]'' ** ''[[Aklat ng mga Panaghoy]]'' ** ''[[Aklat ni Ester]]'' ** ''[[Aklat ni Daniel]]'' ** ''[[Aklat ni Esdras]]'' ** ''[[Aklat ni Nehemias]]'' ** ''[[Mga Aklat ng mga Kronika]]'' | list2title = [[Deuterocanon]] (Ikalawang Kanon) | list2 = * ''[[Aklat ni Tobit]]'' * ''[[Aklat ni Judith]]'' * ''[[1 Macabeo]]'' * ''[[2 Macabeo]]'' * ''[[Karunungan ni Solomon]]'' * ''[[Sirach]]'' * ''[[Aklat ni Baruc]]'' * ''[[Mga Karagdagan sa Esther]]'' * ''[[Mga Karagdagan sa Daniel]]'' ** ''[[Awit ng Tatlong Kabataan]]'' ** ''[[Aklat ni Susana]]'' ** ''[[Si Bel at ang Dragon]]'' | list3title = Kanon ng [[Silangang Ortodokso]] | list3 = * ''[[Panalangin ni Manases]]'' * ''[[1 Esdras]]'' * ''[[2 Esdras]]'' * ''[[Awit 151]]'' * ''[[3 Macabeo]]'' * ''[[4 Macabeo]]'' | list4title = Kanon ng [[Simbahang Etiopano]] | list4 = * ''[[Aklat ni Enoch]]'' * ''[[Josippon]]'' * ''[[Meqabyan]]'' | list5title = [[Bagong Tipan]] | list5 = * '''Mga Ebanghelyo''' ** ''[[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]]'' ** ''[[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]]'' ** ''[[Ebanghelyo ni Lucas|Lucas]]'' ** ''[[Ebanghelyo ni Juan|Juan]]'' * '''Mga Gawa''' ** ''[[Mga Gawa ng mga Alagad|Mga Gawa]]'' * '''Mga Sulat''' ** ''[[Sulat sa mga taga-Roma|Roma]]'' ** ''[[Unang Sulat sa mga taga-Corinto|1 Corinto]]'' ** ''[[Ikalawang Sulat sa mga taga-Corinto|2 Corinto]]'' ** ''[[Sulat sa mga taga-Galacia|Galacia]]'' ** ''[[Sulat sa mga taga-Efeso|Efeso]]'' ** ''[[Sulat sa mga taga-Filipos|Filipos]]'' ** ''[[Sulat sa mga taga-Colosas|Colosas]]'' ** ''[[Unang Sulat sa mga taga-Tesalonica|1 Tesalonica]]'' ** ''[[Ikalawang Sulat sa mga taga-Tesalonica|2 Tesalonica]]'' ** ''[[Unang Sulat kay Timoteo|1 Timoteo]]'' ** ''[[Ikalawang Sulat kay Timoteo|2 Timoteo]]'' ** ''[[Sulat kay Tito|Tito]]'' ** ''[[Sulat kay Filemon|Filemon]]'' ** ''[[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]]'' ** ''[[Sulat ni Santiago|Santiago]]'' ** ''[[Unang Sulat ni Pedro|1 Pedro]]'' ** ''[[Ikalawang Sulat ni Pedro|2 Pedro]]'' ** ''[[Unang Sulat ni Juan|1 Juan]]'' ** ''[[Ikalawang Sulat ni Juan|2 Juan]]'' ** ''[[Ikatlong Sulat ni Juan|3 Juan]]'' ** ''[[Sulat ni Hudas|Judas]]'' * '''Apokaliptiko''' ** ''[[Aklat ng Pahayag]]'' }}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude> eb3wegghbf1bpyd4vbq4b5ung7cufqs 0 53999 2201093 2133265 2026-04-03T19:32:36Z LknFenix 125962 + Infobox 2201093 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | name = Ebanghelyo ni Mateo | image = Oxford, Sackler Library Ms LXIV 4404 (Papyrus 104) recto Matt 21, 34-37.jpg|thumb|Matthew 21:34–37 on [[Papyrus 104]] (''recto''; {{Circa|AD 150}}) | caption = {{Bibleverse|Mateo|21:34–37|nrsvue}} sa Papirong 104 (rekto; s. PK 150) | religion = [[Kristiyanismo]] | author = Ayon sa tradisyon, [[Mateo ang Apostol]] | period = 80-90 PK | language = [[Griyegong Koine]] | chapters = 28 | verses = 1071 | native_wikisource = Κατά Ματθαίον | orig_lang_code = el | wikisource = Gospel of Matthew | next = Ebanghelyo ni Marcos | footnotes = <ref>{{Cite web |last=Jongkind |first=Dirk |date=January 13, 2015 |title=What is the Oldest Manuscript of the New Testament? |url=https://evangelicaltextualcriticism.blogspot.com/2015/01/what-is-oldest-manuscript-of-new.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250517043441/https://evangelicaltextualcriticism.blogspot.com/2015/01/what-is-oldest-manuscript-of-new.html |archive-date=May 17, 2025 |access-date=May 17, 2025 |website=Evangelical Textual Criticism}}</ref> }} {{Mga Tipan ng Bibliya}} Ang '''Ebanghelyo ayon kay Mateo'''<ref name=Biblia>{{cite-Biblia|Ang Ebanghelyo ayon kay Mateo}}</ref> o '''Ebanghelyo ni Mateo''' ay ang [[ebanghelyo]] sa [[Bagong Tipan]] ng [[Bibliya]] na sinulat ni [[Mateo ang Ebanghelista|Mateo]]. Ito ang unang ebanghelyo ng Bagong Tipan. Kaugnay ito ng sagisag na "[[tao]]" dahil nagsisimula ang aklat ni San Mateo sa pagtunton ng mga pangalan ng ninuno ni [[Hesus]] ayon sa laman. Isa itong ebanghelyong [[sinoptiko]], kasama ng mga ebanghelyo nina [[Marcos ang Ebanghelista|Marcos]] at [[Lucas ang Ebanghelista|Lucas]]. == May-akda == {{Main|Mateo ang Ebanghelista}} Ang Ebanghelyo ni Mateo ay hindi nagbigay ng pangalan ng may-akda nito. Ang obispong si [[Papias ng Hierapolis]] noong mga 100–140 CE ay sumulat ng mga hindi malinaw na parirala na: "Tinipon ni Mateo ang mga orakulo([[logia]] o mga kasabihan o tungkol kay [[Hesus]]) sa wikang Hebreo(''Hebraïdi dialektōi'' o marahil ay "istilong Hebreo") at kanyang binigyang pakahulugan(''hērmēneusen''/interpreted — o "isinalin") ang bawat isa sa mga ito sa abot ng kanyang makakaya ."<ref name="Turner, pp.15-16">Turner, pp.15–16</ref> Sa ibabaw ng mga pahayag na ito, ito ay nagpapahiwatig na ang Ebanghelyo ni Mateo ay isinulat sa Hebreo at isinalin sa Griyego ngunit ayon sa mga skolar, ang Griyego ng Aklat ni Mateo ay "naghahayag ng walang mga tanda ng isang pagsasalin".<ref>Bromiley, p.281</ref> Ang mga skolar ay nagmungkahi ng mga teoriya upang ipaliwanag ang sinabi ni Papias: marahil sa Mateo ay sumulat ng dalawang ebanghelyo na ang isa ay isinulat sa Hebreo na nawala na at ang ang isa ay sa Griyego o marahil ang ''logia'' ay mga kasabihan kesa sa ebanghelyo o sa pamamagitan ng paggamit ng ''dialektōi'', ang ibig sabihin ni Papias ay isinulat niya ang Ebanghelyo ni Mateo sa istilong Hudyo kesa sa wikang Hebreo.<ref name="Turner, pp.15-16"/> Hindi tinukoy ni Papias ang kanyang Mateo ngunit sa huli ng ikalawang siglo CE, ang tradisyon na ang alagad na si Mateo na tagakulekta ng buwis ay malawakang tinanggap at ang linyang "'''Ang Ebanghelyo Ayon kay Mateo'''" ay sinimulang idagdagag sa mga manuskrito ng aklat na ito. <ref>Duling, pp. 301–2</ref> Sa maraming mga dahilan, ang karamihan sa mga skolar ng [[Bibliya]] ay nagdududa na ang ebanghelistang si Mateo na tagakulekta ng buwis ang sumulat nito. Halimbawa, "hindi malamang na ang isang nakakita(eyewitness) sa ministerio ni Hesus gaya ni Mateo ay aasa sa iba para sa impormasyon tungkol dito" at ang mga skolar ay naniniwalang ito ay isinulat sa pagitan ng 80 hanggang 90 CE ng isang may mataas na pinag-aralang Hudyo na labis na pamilyar sa mga teknikal na aspeto ng batas ng Hudaismo na nakatayo sa hangganan sa pagitan ng tradisyonal at hindi tradisyonal na mga pagpapahalagang Hudyo.<ref name="Duling, pp.298,302">{{Cite book|last=Duling|first=Dennis C|chapter=The Gospel of Matthew|url=http://books.google.com.au/books?id=ygcgn8h-jo4C&printsec=frontcover&dq=Blackwell+companion+to+the+New+Testament#v=onepage&q&f=false}}, in {{Cite book|last=Aune|first=David E. (ed.)|title=The Blackwell companion to the New Testament|publisher=Wiley-Blackwell|year=2010|isbn=978-1405108256}} *{{Cite book|last=Dunn|first=James D.G.|title=Jesus Remembered|publisher=Eerdmans|year=2003|url=http://books.google.com.au/books?id=G4qpnvoautgC&printsec=frontcover&dq=Jesus+remembered++By+James+D.+G.+Dunn#v=onepage&q&f=false|isbn=978-0802839312}}</ref> Ang alagad na si Mateo ay malamang pinarangalan sa loob ng mga kasamang nakapalibot sa may akdang ito dahil sa ang pangalang Mateo ay mas tanyag sa ebanghelyong ito kesa sa iba pang ebanghelyo(Marcos, Lucas, Juan)<ref>Duling, p.302</ref> at posibleng ang ilang materyal na "M" ay maaaring nagmula mismo kay Mateo.<ref>Burkett, p.177</ref> Ang karamihan sa mga [[kritisismong tekstwal|tekstwal na mga skolar]] ay naniniwalang ang may-akda ng aklat na ito ay humugot sa tatlong magkakaibang mga pinagkukunan na ang bawat isa ay kumakatawan sa magkakaibang pamayanan: ang materyal na pinagsaluhan sa [[Ebanghelyo ni Lucas]] na [[Dokumentong Q]] na isang hipotetikal na koleksiyon ng mga kasabihan), ang [[Ebanghelyo ni Marcos]] at isang materyal na natatangi sa Mateo(na tinatawag na "M") .<ref>Burkett, p.175</ref> Ang may akda nito ay sumulat para sa mga mambabasang Hudyo: tulad ng "Q" at "M", binigyang diin ng may-akda nito ang patuloy na kahalagahan ng batas ng Hudaismo. Hindi tulad ng [[Ebanghelyo ni Marcos]], ang may-akda ng Mateo ay hindi nag-abala sa pagpapaliwanag ng mga kaugaliang Hudyo at hindi tulad ng [[Ebanghelyo ni Lucas]] na tumunton ng ninuno ni [[Hesus]] kay [[Adan]], kanyang tinunton ang ninuno ni Hesus kay [[Abraham]] lamang na ama ng mga Hudyo.<ref>Burkett, p.181</ref> Ang nilalaman ng "M" ay nagmumungkahing ang pamayanang ito ay mas strikto kesa sa iba sa saloobin sa pag-iingat ng batas ng Hudaismo at nagsasaad na ang mga ito ay dapat lumagpas sa mga [[skriba]] at [[fariseo]] sa "pagiging matuwid"(na ang ibig sabihin ay pagsunod sa batas ng Hudaismo). Sa tatlong sinoptikong ebanghelyo(Mateo, Marcos, Lucas), ang "M" lamang ang tumutukoy sa isang "ecclesia"(iglesia) na isang organisadong pangkat na may mga patakaran para sa pagpapanatili ng kaayusan.<ref>Burkett, p.180</ref> Ang pananaw na ang nga ebanghelyo ay orihinal na isinulat sa [[Aramaiko]] kesa sa Griyego gaya ng paniniwala ng karamihan sa mga skolar ng [[Bibliya]] ay isang tradisyon sa [[Iglesiang Syrian]]. == Mga bahagi == Binubuo ng apat na pangunahing mga bahagi ang Ebanghelyo ayon kay Mateo:<ref name=Biblia/> :* ''Kamusmusan ni Hesus'' (1-2) :* ''Pangangaral ni Hesus sa [[Galilea]]'' (3-20) :* ''Pangangaral ni Hesus sa [[Herusalem]]'' (21-25) :* ''Paghihirap at [[Muling Pagkabuhay]] ni [[Hesukristo]]'' (26-28) ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [http://adb.scripturetext.com/matthew/1.htm Ebanghelyo ni Mateo (''Matthew'')], mula sa Ang Dating Biblia (1905) * [http://angbiblia.net/mateo.aspx Ang Magandang Balita ayon kay Mateo], Buong Bibliya sa wikang Tagalog, mula sa AngBiblia.net * [http://www.biblegateway.com/passage/?book_id=47&chapter=1&version=43 Ebanghelyo ni Mateo], Ang Salita ng Diyos (SND, 1998), Bibliyang Tagalog sa Internet (Bagong Tipan), BiblesInternational, BibleGateway.com {{DEFAULTSORT:Mateo, Ebanghelyo ni}} [[Kategorya:Bagong Tipan]] [[Kategorya:Mga Ebanghelyo]] [[Kategorya:Ebanghelyo ni Mateo| ]] nwbv2ys9z2sioow6wzgmd0mwrrvc94f 2201209 2201093 2026-04-04T09:26:53Z LknFenix 125962 Kaunting pag-aayos sa salin 2201209 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | name = Ebanghelyo ni Mateo | image = Oxford, Sackler Library Ms LXIV 4404 (Papyrus 104) recto Matt 21, 34-37.jpg|thumb|Matthew 21:34–37 on [[Papyrus 104]] (''recto''; {{Circa|AD 150}}) | caption = {{Bibleverse|Mateo|21:34–37|nrsvue}} sa Papirong 104 (rekto; s. PK 150) | religion = [[Kristiyanismo]] | author = Ayon sa tradisyon, si [[Mateo ang Apostol]] | period = 80-90 PK | language = [[Griyegong Koine]] | chapters = 28 | verses = 1071 | native_wikisource = Κατά Ματθαίον | orig_lang_code = el | wikisource = Gospel of Matthew | next = Ebanghelyo ni Marcos | footnotes = <ref>{{Cite web |last=Jongkind |first=Dirk |date=January 13, 2015 |title=What is the Oldest Manuscript of the New Testament? |url=https://evangelicaltextualcriticism.blogspot.com/2015/01/what-is-oldest-manuscript-of-new.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250517043441/https://evangelicaltextualcriticism.blogspot.com/2015/01/what-is-oldest-manuscript-of-new.html |archive-date=May 17, 2025 |access-date=May 17, 2025 |website=Evangelical Textual Criticism}}</ref> }} {{Mga Tipan ng Bibliya}} Ang '''Ebanghelyo ayon kay Mateo'''<ref name=Biblia>{{cite-Biblia|Ang Ebanghelyo ayon kay Mateo}}</ref> o '''Ebanghelyo ni Mateo''' ay ang [[ebanghelyo]] sa [[Bagong Tipan]] ng [[Bibliya]] na sinulat ni [[Mateo ang Ebanghelista|Mateo]]. Ito ang unang ebanghelyo ng Bagong Tipan. Kaugnay ito ng sagisag na "[[tao]]" dahil nagsisimula ang aklat ni San Mateo sa pagtunton ng mga pangalan ng ninuno ni [[Hesus]] ayon sa laman. Isa itong ebanghelyong [[sinoptiko]], kasama ng mga ebanghelyo nina [[Marcos ang Ebanghelista|Marcos]] at [[Lucas ang Ebanghelista|Lucas]]. == May-akda == {{Main|Mateo ang Ebanghelista}} Ang Ebanghelyo ni Mateo ay hindi nagbigay ng pangalan ng may-akda nito. Ang obispong si [[Papias ng Hierapolis]] noong mga 100–140 CE ay sumulat ng mga hindi malinaw na parirala na: "Tinipon ni Mateo ang mga orakulo([[logia]] o mga kasabihan o tungkol kay [[Hesus]]) sa wikang Hebreo(''Hebraïdi dialektōi'' o marahil ay "istilong Hebreo") at kanyang binigyang pakahulugan(''hērmēneusen''/interpreted — o "isinalin") ang bawat isa sa mga ito sa abot ng kanyang makakaya ."<ref name="Turner, pp.15-16">Turner, pp.15–16</ref> Sa ibabaw ng mga pahayag na ito, ito ay nagpapahiwatig na ang Ebanghelyo ni Mateo ay isinulat sa Hebreo at isinalin sa Griyego ngunit ayon sa mga skolar, ang Griyego ng Aklat ni Mateo ay "naghahayag ng walang mga tanda ng isang pagsasalin".<ref>Bromiley, p.281</ref> Ang mga skolar ay nagmungkahi ng mga teoriya upang ipaliwanag ang sinabi ni Papias: marahil sa Mateo ay sumulat ng dalawang ebanghelyo na ang isa ay isinulat sa Hebreo na nawala na at ang ang isa ay sa Griyego o marahil ang ''logia'' ay mga kasabihan kesa sa ebanghelyo o sa pamamagitan ng paggamit ng ''dialektōi'', ang ibig sabihin ni Papias ay isinulat niya ang Ebanghelyo ni Mateo sa istilong Hudyo kesa sa wikang Hebreo.<ref name="Turner, pp.15-16"/> Hindi tinukoy ni Papias ang kanyang Mateo ngunit sa huli ng ikalawang siglo CE, ang tradisyon na ang alagad na si Mateo na tagakulekta ng buwis ay malawakang tinanggap at ang linyang "'''Ang Ebanghelyo Ayon kay Mateo'''" ay sinimulang idagdagag sa mga manuskrito ng aklat na ito. <ref>Duling, pp. 301–2</ref> Sa maraming mga dahilan, ang karamihan sa mga skolar ng [[Bibliya]] ay nagdududa na ang ebanghelistang si Mateo na tagakulekta ng buwis ang sumulat nito. Halimbawa, "hindi malamang na ang isang nakakita(eyewitness) sa ministerio ni Hesus gaya ni Mateo ay aasa sa iba para sa impormasyon tungkol dito" at ang mga skolar ay naniniwalang ito ay isinulat sa pagitan ng 80 hanggang 90 CE ng isang may mataas na pinag-aralang Hudyo na labis na pamilyar sa mga teknikal na aspeto ng batas ng Hudaismo na nakatayo sa hangganan sa pagitan ng tradisyonal at hindi tradisyonal na mga pagpapahalagang Hudyo.<ref name="Duling, pp.298,302">{{Cite book|last=Duling|first=Dennis C|chapter=The Gospel of Matthew|url=http://books.google.com.au/books?id=ygcgn8h-jo4C&printsec=frontcover&dq=Blackwell+companion+to+the+New+Testament#v=onepage&q&f=false}}, in {{Cite book|last=Aune|first=David E. (ed.)|title=The Blackwell companion to the New Testament|publisher=Wiley-Blackwell|year=2010|isbn=978-1405108256}} *{{Cite book|last=Dunn|first=James D.G.|title=Jesus Remembered|publisher=Eerdmans|year=2003|url=http://books.google.com.au/books?id=G4qpnvoautgC&printsec=frontcover&dq=Jesus+remembered++By+James+D.+G.+Dunn#v=onepage&q&f=false|isbn=978-0802839312}}</ref> Ang alagad na si Mateo ay malamang pinarangalan sa loob ng mga kasamang nakapalibot sa may akdang ito dahil sa ang pangalang Mateo ay mas tanyag sa ebanghelyong ito kesa sa iba pang ebanghelyo(Marcos, Lucas, Juan)<ref>Duling, p.302</ref> at posibleng ang ilang materyal na "M" ay maaaring nagmula mismo kay Mateo.<ref>Burkett, p.177</ref> Ang karamihan sa mga [[kritisismong tekstwal|tekstwal na mga skolar]] ay naniniwalang ang may-akda ng aklat na ito ay humugot sa tatlong magkakaibang mga pinagkukunan na ang bawat isa ay kumakatawan sa magkakaibang pamayanan: ang materyal na pinagsaluhan sa [[Ebanghelyo ni Lucas]] na [[Dokumentong Q]] na isang hipotetikal na koleksiyon ng mga kasabihan), ang [[Ebanghelyo ni Marcos]] at isang materyal na natatangi sa Mateo(na tinatawag na "M") .<ref>Burkett, p.175</ref> Ang may akda nito ay sumulat para sa mga mambabasang Hudyo: tulad ng "Q" at "M", binigyang diin ng may-akda nito ang patuloy na kahalagahan ng batas ng Hudaismo. Hindi tulad ng [[Ebanghelyo ni Marcos]], ang may-akda ng Mateo ay hindi nag-abala sa pagpapaliwanag ng mga kaugaliang Hudyo at hindi tulad ng [[Ebanghelyo ni Lucas]] na tumunton ng ninuno ni [[Hesus]] kay [[Adan]], kanyang tinunton ang ninuno ni Hesus kay [[Abraham]] lamang na ama ng mga Hudyo.<ref>Burkett, p.181</ref> Ang nilalaman ng "M" ay nagmumungkahing ang pamayanang ito ay mas strikto kesa sa iba sa saloobin sa pag-iingat ng batas ng Hudaismo at nagsasaad na ang mga ito ay dapat lumagpas sa mga [[skriba]] at [[fariseo]] sa "pagiging matuwid"(na ang ibig sabihin ay pagsunod sa batas ng Hudaismo). Sa tatlong sinoptikong ebanghelyo(Mateo, Marcos, Lucas), ang "M" lamang ang tumutukoy sa isang "ecclesia"(iglesia) na isang organisadong pangkat na may mga patakaran para sa pagpapanatili ng kaayusan.<ref>Burkett, p.180</ref> Ang pananaw na ang nga ebanghelyo ay orihinal na isinulat sa [[Aramaiko]] kesa sa Griyego gaya ng paniniwala ng karamihan sa mga skolar ng [[Bibliya]] ay isang tradisyon sa [[Iglesiang Syrian]]. == Mga bahagi == Binubuo ng apat na pangunahing mga bahagi ang Ebanghelyo ayon kay Mateo:<ref name=Biblia/> :* ''Kamusmusan ni Hesus'' (1-2) :* ''Pangangaral ni Hesus sa [[Galilea]]'' (3-20) :* ''Pangangaral ni Hesus sa [[Herusalem]]'' (21-25) :* ''Paghihirap at [[Muling Pagkabuhay]] ni [[Hesukristo]]'' (26-28) ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [http://adb.scripturetext.com/matthew/1.htm Ebanghelyo ni Mateo (''Matthew'')], mula sa Ang Dating Biblia (1905) * [http://angbiblia.net/mateo.aspx Ang Magandang Balita ayon kay Mateo], Buong Bibliya sa wikang Tagalog, mula sa AngBiblia.net * [http://www.biblegateway.com/passage/?book_id=47&chapter=1&version=43 Ebanghelyo ni Mateo], Ang Salita ng Diyos (SND, 1998), Bibliyang Tagalog sa Internet (Bagong Tipan), BiblesInternational, BibleGateway.com {{DEFAULTSORT:Mateo, Ebanghelyo ni}} [[Kategorya:Bagong Tipan]] [[Kategorya:Mga Ebanghelyo]] [[Kategorya:Ebanghelyo ni Mateo| ]] cokgaifmzqpvg4aapv7rrcgjnlh5f3h 0 54031 2201204 2152389 2026-04-04T09:16:16Z LknFenix 125962 + Infobox 2201204 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | name = Ebanghelyo ni Marcos | image = Mark 16 first lines, Codex Sinaiticus.png|thumb|The end of [[Mark 15]] (excluding verse 47), along with [[Mark 16:1]] in [[Codex Sinaiticus]] | caption = Ang katapusan ng Marcos 15 (hindi kasama ang bersikulo 47), kasama ang {{Bibleverse|Marcos|16:1|NRSVue}} sa Kodiseng Sinaiticus (s. 350 PK) | religion = [[Kristiyanismo]] | author = Ayon sa tradisyon, [[Marcos ang Ebanghelista]] | period = sirka 70 PK | language = [[Griyegong Koine]] | chapters = 16 | verses = 678 | native_wikisource = Κατά Μάρκον | orig_lang_code = el | wikisource = Gospel of Mark | previous = Ebanghelyo ni Mateo | next = Ebanghelyo ni Lucas | footnotes = <ref>{{Cite book |last=Aland |first=Kurt |url=https://books.google.com/books?id=2pYDsAhUOxAC |title=The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism |trans-title=Ang Teksto ng Bagong Tipan: Isang Panimula sa mga Kritikal na Edisyon at sa Teorya at Praktika ng Makabagong Kritisismo ng Teksto |last2=Aland |first2=Barbara |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company|Wm. B. Eerdmans Publishing Co.]] |year=1995 |isbn=978-0-8028-4098-1 |edition=2nd |location=Grand Rapids, MI |pages=159 |language=en |translator-last=Rhodes |translator-first=Erroll F. |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005232815/https://books.google.com/books?id=2pYDsAhUOxAC |archive-date=October 5, 2023 |url-status=live}}</ref> }} {{Mga Tipan ng Bibliya}} Ang '''Ebanghelyo ni Marcos''' o '''Ang Ebanghelyo ayon kay Marcos'''<ref name=Biblia>{{cite-Biblia|Ang Ebanghelyo ayon kay Marcos}}, kasama ang talababa 35 na nasa pahina 1486.</ref> ang ikalawang [[ebanghelyo]] sa [[Bagong Tipan]] ng [[Bibliya]]. Ayon sa tradisyonal na paniniwala, ito ay isinulat ni [[Juan Marcos ang Ebanghelista|Juan Marcos]] na kasama ni [[Apostol Pedro]]. Ayon naman sa karamihan ng mga eskolar ng [[Bibliya]], ang may-akda nito ay isang hindi alam na Kristiyano at ang ebanghelyong ito ang pinakauna sa tatlong pang mga ebanghelyo sa [[kanon]] ng Bagong Tipan (Mateo, Marcos, Lucas at Juan). Ang aklat na ito ay isinulat noong mga 70 CE sa Syria at pinagbasehan ng [[Ebanghelyo ni Mateo]] at [[Ebanghelyo ni Lucas]]. Ang karamihan sa mga eskolar ng [[Bibliya]] ay naniniwala na dinagdag lamang ang Marcos 16:9-20 sa mga kalaunang [[manuskrito]] ng aklat na ito dahil wala ito sa mga sinaunang manuskrito nito. Sa ibang bersiyon nilagyan ito ng titulong "Ang Mahabang Pagwawakas ng Magandang Balita Ayon kay Marcos." Ngunit ibinibigay din ang maiksing bahagi bilang ''Ang Maikling Pagwawakas ng Magandang Balita Ayon kay Marcos''. ==Komposisyon== Ang may-akda ng Ebanghelyo ni Marcos ay hindi nagbigay ng pangalan ng may-akda nito.<ref name="Harris">[[Stephen L Harris|Harris, Stephen L.]], Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985.</ref> Ang isang ikalawang siglong (2nd century) CE na tradisyon ay nagtalaga sa may-akda nito bilang si [[Marcos na Ebanghelista]] (o Juan Marcos) na kasama ni [[Apostol Pedro]].<ref name="Bernd">Bernd Kollmann, ''Joseph Barnabas'' (Liturgical Press, 2004), page 30.</ref><ref name="brown164">{{Cite book|last=Brown |first=Raymond E. |authorlink=Raymond E. Brown |title=Introduction to the New Testament |year=1997 |publisher=Anchor Bible |location=New York |isbn=0-385-24767-2 |pages=164}}</ref><ref>Kirby, Peter. [http://www.earlychristianwritings.com/mark.html "Gospel of Mark"] ''earlychristianwritings.com'' Retrieved 30 Enero 2010.</ref><ref name="Bock2007">{{Cite document|author=[[Darrell Bock|Darrell L. Bock]]|title=The Missing Gospels: Unearthing the Truth Behind Alternative Christianities|url=http://books.google.com/?id=UU7L33O0sIEC&pg=PT159&dq=who+do+scholars+think+wrote+the+gospels#v=onepage&q=who%20do%20scholars%20think%20wrote%20the%20gospels&f=false|accessdate=2010-20-16|date=9 Oktubre 2007|publisher=Thomas Nelson Inc|isbn=9780785289067|unused_data=Bock, speaking of the traditional (apostolic) authorship accounts for the NT in general though the gospels specifically, says "Many scholars think we know who wrote all of these works or most of them.|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}; Black, David Allen, “Why Four Gospels?” 2001, Kregel Publications. ISBN 0-8254-2070-9. [[Craig Blomberg|Blomberg, Craig]], “Jesus and the Gospels”. 2009, B&H Publishing. P 138-140. ISBN 978-0-8054-4482-7. Edwards, James. “The Gospel According to Mark”. 2002 Eerdmans Publishing Co. LaVerdiere, Eugene. “The Beginning of the Gospel”. 1991, The Liturgical Press. ISBN 0-8146-2478-2. (p15)</ref> Ang paggamit ng may-akda nito ng iba't ibang mga pinagkukunan ay sumasalungat sa tradisyonal na pananaw na si Marcos na Ebanghelista ang sumulat ng aklat na ito. Ayon sa karamihan ng mga eskolar ng [[Bibliya]], ang may-akda ng aklat na ito ay hindi alam.<ref>"Above all the heterogeneous source material which the evangelist has worked over tells against [the traditional] account... [t]he author of Mark is a collector, in so far as he demonstrably takes up written and oral material from the tradition which varies in both form and theology." Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). p. 26-27</ref><ref>biblical literature (2010). In Encyclopædia Britannica, Inc. Retrieved 19 Nobyembre 2010, from Encyclopædia Britannica Online: [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/64496/biblical-literature/73432/The-Synoptic-Gospels?anchor=ref598093]</ref> Ang ebanghelyong ito ay isinulat sa [[Griyego]] sa sandaling pagkatapos ng [[pagkakawasak ng Ikalawang Templo]] sa Jerusalem noong 70 CE at posibleng isinulat ito sa [[Syria]].<ref name = "TM1998 Mark">Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). p. 24-27.</ref> ===May-akda at mga pinagkunan=== [[File:Andrea Mantegna 087.jpg|thumb|left|200px|[[Andrea Mantegna|Mantegna]]'s [[Mark the Evangelist|St. Mark]].]] [http://www.forerunner.com/churchfathers/X0027_07._PAPIAS_OF_HIERAP.html Ayon kay]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Irenaeus]], si [[Papias of Hierapolis]], na sumulat noong simula ng ikalawang siglo (2nd century) CE ay nag-ulat na ang ebanghelyong ito ay isinulat ni [[Juan Marcos]] na kasama ni [[Apostol Pedro]] sa [[Roma]] na ang "isang layuning lamang - na walang alisin sa kanyang nari,nig at hindi gumawa ng maling pangungusap tungkol dito."<ref>Papias, quoted in Eusebius ''History of the Church'', trans. G.A. Williamson (London: Penguin Books Ltd., 1965). 3.39.15 / pp. 103–4. Also available [http://www.ccel.org/fathers2/NPNF2-01/Npnf2-01-08.htm#P2185_1027485 online]</ref> Ang karamihan sa mga eskolar ng [[Bibliya]] ay naniniwalang ang ebanghelyong ito ay isinulat sa [[Syria]] ng isang hindi kilalang [[Kristiyano]] noong mga 70 CE gamit ang iba't ibang mga pinagkunan kabilang ang isang salaysay ng [[pasyon]], mga kalipunan ng mga kuwento ng [[milagro|pagmimilagro]], mga tradisyong [[apokalipsis|apokaliptiko]] at mga disputasyon at mga kasabihang [[didache|didaktiko]].<ref name = "TM1998 Mark"/> Ang konklusyon ng mga eskolar na ang ebanghelyong ito ay hindi isinulat ng alagad na si Marcos o ng isang katutubo ng Palestina ay sinusuportahan ng mga sumunod na argumento. Ang may-akda nito ay pangunahing sumulat sa mga mambabasang [[hentil]] na mamamayang nagsasalita ng [[Griyego]] sa [[Imperyo Romano]]. Ang mga tradisyong Hudyo ay kailangang ipaliwanag na maliwanag ng may akda para sa kapakinabangan ng mga hindi-Hudyong mambabasa nito. Halimbawa, sa {{bibleverse||Mark|7:1–4}}; {{bibleverse-nb||Mark|14:12}}; {{bibleverse-nb||Mark|15:42}}, ang mga salita at pariralang [[Aramaiko]] ay pinalawig at pinaliwanag ng may-akda nito gaya ταλιθα κουμ (''talitha koum'', {{bibleverse||Mark|5:41}}); κορβαν (''Corban'', {{bibleverse||Mark|7:11}}); αββα (''abba'', {{bibleverse||Mark|14:36}}). Nang sumipi (quoted) sa [[Lumang Tipan]] ang may-akda nito, ito ay humango sa saling Griyego ng Hebreong Lumang Tipan na tinatawag na [[Septuagint]] gaya ng makikita sa {{bibleverse||Mark|1:2}}; {{bibleverse-nb||Mark|2:23–28}}; {{bibleverse-nb||Mark|10:48b}}; {{bibleverse-nb||Mark|12:18–27}}, {{bibleverse-nb||Mark|2:10}} sa [[Book of Daniel|Daniel]] {{bibleverse-nb||Daniel|7:13–14}}. Ang saling Griyegong [[Septuagint]] ng Tanakh (Lumang Tipan) ay hindi tinatanggap ng mga [[Hudyo]] sa kasalukuyang panahon dahil sa sinasabing korupsiyon nito ng Hebreo.<ref>http://www.outreachjudaism.org/articles/septuagint.html</ref> Ang ebanghelyong ito ay naglalaman ng ilang mga kamalian sa heograpiya ng Palestina<ref>Lee Martin Mc Donald and Stanley E. Porter, Early Christianity and its Sacred Literature, (Nobyembre 2000, Hendrickson Publishers, Inc.), p. 286</ref><ref>Nineham, Saint Mark (Westminster John Knox Press, 1978), pp. 294-295</ref><ref>Raymond E. Brown, S.S., An Introduction To The New Testament, The Anchor Bible Reference Library (Doubleday, 1997) pp. 159-160</ref> at mga kustombre ng Hudyo noong unang siglo CE.<ref name=r/> Halimbawa, ayon sa Marcos 7:31: ''Pagbalik ni Jesus mula sa lupain ng Tiro, dumaan siya sa Sidon at nagtuloy sa Lawa ng Galilea, matapos tahakin ang lupain ng Decapolis.'' Ang talatang ito ay nagmumungkahing ang Sidon ay sa pagitan ng kalye mula sa Tiro hanggang sa Lawa ng Galilea. Gayunpaman, ang Lawa ng Galilea ay sa timog silangan ng Tiro samantalang ang Sidon ay nasa hilaga ng siyudad. Ayon kay David Barr na propesor ng Relihiyon sa Wright State University: "''ang itineraryong iginuhit sa 7:31 ay tulad ng pagpunta sa New York tungo sa Washinton, D.C. sa daan ng Boston"! Simpleng hindi posible na dumaan sa Sidon mula sa Tiro upang maabot ang lawa ng Galilea. Ang masama pa nito, isang katotohanang historikal na walang direktang kalye mula sa Sidon tungo sa Lawa ng Galile noong unang siglo CE. Gayunpaman, mayroong isa mula sa Tiro tungo sa Lawa ng Galilea. Kaya may dalawang mga pagkakamaling heograpikal sa itaas na talata. Una, ang may akda ay halatang walang alam sa relatibong mga posisyon ng Sidon, Tiro at Lawa ng Galilea. Ikalawa, hindi niya alam na walang direktang kalye sa pagitan ng Sidon at Lawa ng Galilea noong panahon ni Hesus.''" Ang isa pang halimbawa ng mga pagkakamali ang episodyong makikita sa Marcos 5:1. Dito, ginawa ng may akda na si Hesus ay dumaan sa Lawa ng Galilea upang maabot ang Gerasa na nagpapahiwatig na ang Gerasa ay isang siyudad na malapit sa lawa. Ang Gerasa ay higit na 50 kilometrong sa timog silangan ng Lawa ng Galilea. Wala ring pagpapahiwatig ng anumang malapit na lawa. Gaya ng sinabi ng mga eskolar ng [[Jesus Seminar]], "''Ang Gerasa ay matatagpuan mga 30 milya sa timog silangan ng Lawa ng Galilea na hindi eksaktong konbinyenteng lokasyon para sa pagkakalunod ng mga baboy. Muling inilipat ng may-akda ng [[Ebanghelyo ni Mateo]] ang demoniac sa Gadara na tanging anim na milya mula sa baybayin ng lawa. Ang mga kalaunang skriba ay sumubok ng ibang mga lunas upang pakibagayan ang mga baboy.''"<ref name=r>The Acts of Jesus: What Did Jesus Really Do?, Robert Funk, p79</ref> Bukod sa mga kamaliang heograpikal, ang may akda ng ebanghelyong ito ay nakagawa rin ng mga pagkakamali tungkol sa mga kustombre ng Hudyo sa Palestina noong panahon ni Hesus gaya ng makikita sa Marcos 10:11-12 at Marcos 7:3-4.<ref name=r/> === Genre === Itinuring ni [[Franz Overbeck]] na ang mga ebanghelyo bilang mga tanging bagong genre ng panitikang [[Kristiyano]] samantalang ang ibang mga aklat sa [[Bagong Tipan]] ay minodelo sa mga tradisyonal na uri ng mga pantikang relihiyoso. Ang maimpluwensiya ''(influential)'' na disiplinang tinatawag na [[kritisismo ng anyo]] (form criticism) ang nagpalaganap ng pananaw na ito at naglarawan sa genre na ito bilang "mabuting balita" na nakasentro sa buhay, kamatayan at [[resureksiyon ni Hesus]] na may pagsasamo ng pagsisisi at pananampalataya bilang pangunahing layunin.<ref>Adela Yarbro Collins: ''Mark: a commentary''. Minneapolis, Fortress Press, 2007, p. 19-22. ISBN 978-0-8006-6078-9.</ref> Gayunpaman, ang mga pagiging katulad (parallels) sa mga pantikang Greco-Romano ay umiiral. Halimbawa, ang didaktikong mga biograpiya ng buhay ni [[Moises]] ni [[Philo ng Alexandria]]. Sa karagdagan, ang may-akda ng Marcos ay hindi interesado sa pinagmulan, edukasyon, at mga panloob na pag-unlad ni [[Hesus]] ngunit nagsasalaysay ito ng kasaysayan ng katuparan ng mga pangakong pang-diyos mula sa perspektibo ng may-akdang ito. Sa pokus na ito, ang aklat ni Marcos ay katulad ng sa historikal na biograpiyang tulad ng "Mga Buhay ng mga Caesar" ni [[Sueton]].<ref>Adela Yarbro Collins: ''Mark: a commentary'', p. 21-33.</ref> Sa kalimitan, sa mga sinaunang (ancient) panitikan, ang mga pangyayaring pangkasaysayan ay inuugnay sa kapangyarihan ng diyos sa pamamagitan ng mga direktang pakikipag-ugnayan nito. Halimbawa, ang paghahati ng mga langit sa Marcos 1:10 o ang ulap sa Marcos 9:7. Gayunpaman, ang nangingibabaw na stratehiya ng aklat ng Marcos ay upang ilarawan ang mga tao na umaasal sa sarili nito ngunit sa kontekto ng plano ng diyos. Kaya pinapakita nito ang pagkakaiba ng [[Iliad]] ni [[Homer]] sa isang dako at ng kay [[Herodotus]] at [[Deutorononomista]] sa kabilang dako. Ang [[historiagrapiya]] sa sinaunang panahon ay nangingibabaw na hindi interesado sa mga katotohanan gaya ng sa modernong [[positibismo]] ngunit sa [[Mimesis]] (representasyonj) at pagpaliwanag. Sa layuning ito, ang mga pagmimilagro ay isinama ni [[Herodotus]] sa [[etnograpiya]]. Sa Lumang Tipan, sina [[Moises]], [[Samuel]] o [[Elias]] ay lumilitaw na tagapamagitan sa pagitan ng [[diyos]] at ng bayan nito.<ref>Adela Yarbro Collins: ''Mark: a commentary'', p. 33-42.</ref> Isinama ng eskolar na si [[Adela Yarbro Collins]] ang mga obserbasyong ito sa paglalarawan sa aklat ni Marcos bilang "eskatolohikal na pang-kasaysayan monograpo" na isang uri ng pagsulat na naka-ugat sa tradisyonal at kontemporaryong panitikan.<ref>Adela Yarbro Collins: ''Mark: a commentary'', p. 42f.</ref> ===Pinagbasehan ng Aklat ni Mateo at Lucas=== {{See also|Hipotesis ng dalawang-pinagkunan|Dokumentong Q}} [[Talaksan:Synoptic word-for-word.png|right|thumb|350px|Isang halimbawa ng magkatulad na talata (kulay pula) sa parehong [[Ebanghelyo ni Mateo]] at [[Ebanghelyo ni Lucas]] na kinopya sa Ebanghelyo ni Marcos o sa [[Dokumentong Q]].]] [[File:Minuscule 544 GA 0077a.jpg|thumb|right|200px|Unang pahina ng Aklat ni Marcos sa [[Minuscule 544]]]] Ang karamihan sa mga eskolar ay naniniwalang ang Ebanghelyo ni Markos ang unang isinulat sa apat na kanonikal na ebanghelyo na [[Ebanghelyo ni Mateo]], Ebanghelyo ni Marcos, [[Ebanghelyo ni Lucas]] at [[Ebanghelyo ni Juan]]. Ang Ebanghelyo ni Marcos ay umiiral na bago pa man isulat ang iba pang tatlong mga ebanghelyo.<ref name = "TM1998 2">Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). Chapter 2. Christian sources about Jesus.</ref>. Ayon sa karamihan ng mga eskolar ng [[Bibliya]], ang Ebanghelyo ni Marcos at ang [[Dokumentong Q]] ang pinagbatayan (o pinagkopyahan) ng mga may-akda ng [[Ebanghelyo ni Mateo]] at [[Ebanghelyo ni Lucas]]<ref>{{Cite web|url=http://www.earlychristianwritings.com/mark.html |title=Early Christian Writings: Gospel of Mark |accessdate=2008-01-15 |last=Peter |first=Kirby |date=2001-2007 }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |last=Achtemeier |first=Paul J. |author= |authorlink= |editor= |encyclopedia=The Anchor Bible Dictonary |title=The Gospel of Mark |url= |edition= |date= |year=1991– |publisher=Doubleday |volume=4 |location=New York, New York |isbn=0385193629 |doi= |page=545 |quote= }}</ref>. Ang tawag sa nangingibabaw na pananaw na ito ng mga eeeeskolar ng Bibliya ang [[hipotesis ng dalawang-pinagkunan]] (two-source hypothesis).<ref>M.G. Easton, Easton's Bible Dictionary (Oak Harbor, WA: Logos Research Systems, Inc., 1996, c1897), "Luke, Gospel According To"</ref><ref>{{Cite book| last = Meier | first = John P. | authorlink = John P. Meier | author2 = | title = A Marginal Jew | publisher = Doubleday | year = 1991 | location = New York, New York | volume = 2 | pages = 955–6 | url = | doi = | id = | isbn = 0385469934 }}</ref><ref>{{Cite book| last = Helms | first = Randel | authorlink = | author2 = | title = Who Wrote the Gospels? | publisher = Millennium Press | year = 1997 | location = Altadena, California | page = 8| url = | doi = | id = | isbn = 0965504727 }}</ref><ref>{{Cite book| last = Marcus | first = Joel | authorlink = | author2 = | title = The Way of the Lord: Christological Exegesis of the Old Testament in the Gospel of Mark | publisher = Continuum International Publishing Group | year = 2004 | location = | page = 115 | url = http://books.google.com/?id=yCV6I6KoJGkC&pg=PA115&lpg=PA115&dq=%22mark+12+9%22+%22jewish+war%22 | doi = | id = | isbn = 978-0567082660 }}</ref><ref name="ActJLuke">[[Robert W. Funk|Funk, Robert W.]] and the [[Jesus Seminar]]. ''The acts of Jesus: the search for the authentic deeds of Jesus.'' HarperSanFrancisco. 1998. "Luke," p. 267-364</ref> Ang Ebanghelyo ni Marcos ay isang maikling salaysay na isinulat sa [[Griyegong Koine]] at pinagbasehan ng dalawa pang sinoptikong mga ebanghelyo na [[Ebanghelyo ni Mateo]] at [[Ebanghelyo ni Lucas]]. Ito ay nagbibigay ng pangkalahatang kronolohiya mula sa bautismo ni Hesus hanggang sa walang laman na libingan nito.<ref name="ActJLuke"/> == Paglalarawan == Sinulat ni Juan Marcos ang ebanghelyong ito noong mga taong 54 hanggang 61 bilang pagtugon sa mga kahilingan ng mga [[Romano]]. Nakabatay ito sa mga pangaral ni San Pedro at may layuning patotohanan ang pagiging Manunubos at [[Diyos]] ni [[Hesukristo]]. Isang pag-uulit ng mga pagtuturo ni San Pedro ang mga unang talata sa ebanghelyong ito, at sariling mga sulat naman ni Juan Marcos ang mga huling talataan.<ref name=Biblia/> == Mga bahagi == Binubuo ng tatlong bahagi ang Ebanghelyo ni Juan Marcos:<ref name=Biblia/> :* ''Pangangaral ni Hesus sa [[Galilea]]'' (1–10) :* ''Pangangaral ni Hesus sa [[Herusalem]]'' (11–13) :* ''Paghihirap at muling pagkabuhay ni Hesukristo'' (14–16) ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [http://adb.scripturetext.com/mark/1.htm Ebanghelyo ni Marcos (''Mark'')], mula sa Ang Dating Biblia (1905) * [http://angbiblia.net/marcos.aspx Ang Magandang Balita ayon kay Marcos], Buong Bibliya sa wikang Tagalog, mula sa AngBiblia.net * [http://www.biblegateway.com/passage/?book_id=48&version=43 Ebanghelyo ni Marcos], Ang Salita ng Diyos (SND, 1998), Bibliyang Tagalog sa Internet (Bagong Tipan), BiblesInternational, BibleGateway.com {{DEFAULTSORT:Marcos, Ebanghelyo Ni}} [[Kategorya:Bagong Tipan]] [[Kategorya:Mga Ebanghelyo]] 3521dphsickewm4eajrke8x4bg231hg 2201208 2201204 2026-04-04T09:26:28Z LknFenix 125962 Kaunting pag-aayos sa salin 2201208 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | name = Ebanghelyo ni Marcos | image = Mark 16 first lines, Codex Sinaiticus.png|thumb|The end of [[Mark 15]] (excluding verse 47), along with [[Mark 16:1]] in [[Codex Sinaiticus]] | caption = Ang katapusan ng Marcos 15 (hindi kasama ang bersikulo 47), kasama ang {{Bibleverse|Marcos|16:1|NRSVue}} sa Kodiseng Sinaiticus (s. 350 PK) | religion = [[Kristiyanismo]] | author = Ayon sa tradisyon, si [[Marcos ang Ebanghelista]] | period = sirka 70 PK | language = [[Griyegong Koine]] | chapters = 16 | verses = 678 | native_wikisource = Κατά Μάρκον | orig_lang_code = el | wikisource = Gospel of Mark | previous = Ebanghelyo ni Mateo | next = Ebanghelyo ni Lucas | footnotes = <ref>{{Cite book |last=Aland |first=Kurt |url=https://books.google.com/books?id=2pYDsAhUOxAC |title=The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism |trans-title=Ang Teksto ng Bagong Tipan: Isang Panimula sa mga Kritikal na Edisyon at sa Teorya at Praktika ng Makabagong Kritisismo ng Teksto |last2=Aland |first2=Barbara |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company|Wm. B. Eerdmans Publishing Co.]] |year=1995 |isbn=978-0-8028-4098-1 |edition=2nd |location=Grand Rapids, MI |pages=159 |language=en |translator-last=Rhodes |translator-first=Erroll F. |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005232815/https://books.google.com/books?id=2pYDsAhUOxAC |archive-date=October 5, 2023 |url-status=live}}</ref> }} {{Mga Tipan ng Bibliya}} Ang '''Ebanghelyo ni Marcos''' o '''Ang Ebanghelyo ayon kay Marcos'''<ref name=Biblia>{{cite-Biblia|Ang Ebanghelyo ayon kay Marcos}}, kasama ang talababa 35 na nasa pahina 1486.</ref> ang ikalawang [[ebanghelyo]] sa [[Bagong Tipan]] ng [[Bibliya]]. Ayon sa tradisyonal na paniniwala, ito ay isinulat ni [[Juan Marcos ang Ebanghelista|Juan Marcos]] na kasama ni [[Apostol Pedro]]. Ayon naman sa karamihan ng mga eskolar ng [[Bibliya]], ang may-akda nito ay isang hindi alam na Kristiyano at ang ebanghelyong ito ang pinakauna sa tatlong pang mga ebanghelyo sa [[kanon]] ng Bagong Tipan (Mateo, Marcos, Lucas at Juan). Ang aklat na ito ay isinulat noong mga 70 CE sa Syria at pinagbasehan ng [[Ebanghelyo ni Mateo]] at [[Ebanghelyo ni Lucas]]. Ang karamihan sa mga eskolar ng [[Bibliya]] ay naniniwala na dinagdag lamang ang Marcos 16:9-20 sa mga kalaunang [[manuskrito]] ng aklat na ito dahil wala ito sa mga sinaunang manuskrito nito. Sa ibang bersiyon nilagyan ito ng titulong "Ang Mahabang Pagwawakas ng Magandang Balita Ayon kay Marcos." Ngunit ibinibigay din ang maiksing bahagi bilang ''Ang Maikling Pagwawakas ng Magandang Balita Ayon kay Marcos''. ==Komposisyon== Ang may-akda ng Ebanghelyo ni Marcos ay hindi nagbigay ng pangalan ng may-akda nito.<ref name="Harris">[[Stephen L Harris|Harris, Stephen L.]], Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985.</ref> Ang isang ikalawang siglong (2nd century) CE na tradisyon ay nagtalaga sa may-akda nito bilang si [[Marcos na Ebanghelista]] (o Juan Marcos) na kasama ni [[Apostol Pedro]].<ref name="Bernd">Bernd Kollmann, ''Joseph Barnabas'' (Liturgical Press, 2004), page 30.</ref><ref name="brown164">{{Cite book|last=Brown |first=Raymond E. |authorlink=Raymond E. Brown |title=Introduction to the New Testament |year=1997 |publisher=Anchor Bible |location=New York |isbn=0-385-24767-2 |pages=164}}</ref><ref>Kirby, Peter. [http://www.earlychristianwritings.com/mark.html "Gospel of Mark"] ''earlychristianwritings.com'' Retrieved 30 Enero 2010.</ref><ref name="Bock2007">{{Cite document|author=[[Darrell Bock|Darrell L. Bock]]|title=The Missing Gospels: Unearthing the Truth Behind Alternative Christianities|url=http://books.google.com/?id=UU7L33O0sIEC&pg=PT159&dq=who+do+scholars+think+wrote+the+gospels#v=onepage&q=who%20do%20scholars%20think%20wrote%20the%20gospels&f=false|accessdate=2010-20-16|date=9 Oktubre 2007|publisher=Thomas Nelson Inc|isbn=9780785289067|unused_data=Bock, speaking of the traditional (apostolic) authorship accounts for the NT in general though the gospels specifically, says "Many scholars think we know who wrote all of these works or most of them.|postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}}}}; Black, David Allen, “Why Four Gospels?” 2001, Kregel Publications. ISBN 0-8254-2070-9. [[Craig Blomberg|Blomberg, Craig]], “Jesus and the Gospels”. 2009, B&H Publishing. P 138-140. ISBN 978-0-8054-4482-7. Edwards, James. “The Gospel According to Mark”. 2002 Eerdmans Publishing Co. LaVerdiere, Eugene. “The Beginning of the Gospel”. 1991, The Liturgical Press. ISBN 0-8146-2478-2. (p15)</ref> Ang paggamit ng may-akda nito ng iba't ibang mga pinagkukunan ay sumasalungat sa tradisyonal na pananaw na si Marcos na Ebanghelista ang sumulat ng aklat na ito. Ayon sa karamihan ng mga eskolar ng [[Bibliya]], ang may-akda ng aklat na ito ay hindi alam.<ref>"Above all the heterogeneous source material which the evangelist has worked over tells against [the traditional] account... [t]he author of Mark is a collector, in so far as he demonstrably takes up written and oral material from the tradition which varies in both form and theology." Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). p. 26-27</ref><ref>biblical literature (2010). In Encyclopædia Britannica, Inc. Retrieved 19 Nobyembre 2010, from Encyclopædia Britannica Online: [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/64496/biblical-literature/73432/The-Synoptic-Gospels?anchor=ref598093]</ref> Ang ebanghelyong ito ay isinulat sa [[Griyego]] sa sandaling pagkatapos ng [[pagkakawasak ng Ikalawang Templo]] sa Jerusalem noong 70 CE at posibleng isinulat ito sa [[Syria]].<ref name = "TM1998 Mark">Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). p. 24-27.</ref> ===May-akda at mga pinagkunan=== [[File:Andrea Mantegna 087.jpg|thumb|left|200px|[[Andrea Mantegna|Mantegna]]'s [[Mark the Evangelist|St. Mark]].]] [http://www.forerunner.com/churchfathers/X0027_07._PAPIAS_OF_HIERAP.html Ayon kay]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Irenaeus]], si [[Papias of Hierapolis]], na sumulat noong simula ng ikalawang siglo (2nd century) CE ay nag-ulat na ang ebanghelyong ito ay isinulat ni [[Juan Marcos]] na kasama ni [[Apostol Pedro]] sa [[Roma]] na ang "isang layuning lamang - na walang alisin sa kanyang nari,nig at hindi gumawa ng maling pangungusap tungkol dito."<ref>Papias, quoted in Eusebius ''History of the Church'', trans. G.A. Williamson (London: Penguin Books Ltd., 1965). 3.39.15 / pp. 103–4. Also available [http://www.ccel.org/fathers2/NPNF2-01/Npnf2-01-08.htm#P2185_1027485 online]</ref> Ang karamihan sa mga eskolar ng [[Bibliya]] ay naniniwalang ang ebanghelyong ito ay isinulat sa [[Syria]] ng isang hindi kilalang [[Kristiyano]] noong mga 70 CE gamit ang iba't ibang mga pinagkunan kabilang ang isang salaysay ng [[pasyon]], mga kalipunan ng mga kuwento ng [[milagro|pagmimilagro]], mga tradisyong [[apokalipsis|apokaliptiko]] at mga disputasyon at mga kasabihang [[didache|didaktiko]].<ref name = "TM1998 Mark"/> Ang konklusyon ng mga eskolar na ang ebanghelyong ito ay hindi isinulat ng alagad na si Marcos o ng isang katutubo ng Palestina ay sinusuportahan ng mga sumunod na argumento. Ang may-akda nito ay pangunahing sumulat sa mga mambabasang [[hentil]] na mamamayang nagsasalita ng [[Griyego]] sa [[Imperyo Romano]]. Ang mga tradisyong Hudyo ay kailangang ipaliwanag na maliwanag ng may akda para sa kapakinabangan ng mga hindi-Hudyong mambabasa nito. Halimbawa, sa {{bibleverse||Mark|7:1–4}}; {{bibleverse-nb||Mark|14:12}}; {{bibleverse-nb||Mark|15:42}}, ang mga salita at pariralang [[Aramaiko]] ay pinalawig at pinaliwanag ng may-akda nito gaya ταλιθα κουμ (''talitha koum'', {{bibleverse||Mark|5:41}}); κορβαν (''Corban'', {{bibleverse||Mark|7:11}}); αββα (''abba'', {{bibleverse||Mark|14:36}}). Nang sumipi (quoted) sa [[Lumang Tipan]] ang may-akda nito, ito ay humango sa saling Griyego ng Hebreong Lumang Tipan na tinatawag na [[Septuagint]] gaya ng makikita sa {{bibleverse||Mark|1:2}}; {{bibleverse-nb||Mark|2:23–28}}; {{bibleverse-nb||Mark|10:48b}}; {{bibleverse-nb||Mark|12:18–27}}, {{bibleverse-nb||Mark|2:10}} sa [[Book of Daniel|Daniel]] {{bibleverse-nb||Daniel|7:13–14}}. Ang saling Griyegong [[Septuagint]] ng Tanakh (Lumang Tipan) ay hindi tinatanggap ng mga [[Hudyo]] sa kasalukuyang panahon dahil sa sinasabing korupsiyon nito ng Hebreo.<ref>http://www.outreachjudaism.org/articles/septuagint.html</ref> Ang ebanghelyong ito ay naglalaman ng ilang mga kamalian sa heograpiya ng Palestina<ref>Lee Martin Mc Donald and Stanley E. Porter, Early Christianity and its Sacred Literature, (Nobyembre 2000, Hendrickson Publishers, Inc.), p. 286</ref><ref>Nineham, Saint Mark (Westminster John Knox Press, 1978), pp. 294-295</ref><ref>Raymond E. Brown, S.S., An Introduction To The New Testament, The Anchor Bible Reference Library (Doubleday, 1997) pp. 159-160</ref> at mga kustombre ng Hudyo noong unang siglo CE.<ref name=r/> Halimbawa, ayon sa Marcos 7:31: ''Pagbalik ni Jesus mula sa lupain ng Tiro, dumaan siya sa Sidon at nagtuloy sa Lawa ng Galilea, matapos tahakin ang lupain ng Decapolis.'' Ang talatang ito ay nagmumungkahing ang Sidon ay sa pagitan ng kalye mula sa Tiro hanggang sa Lawa ng Galilea. Gayunpaman, ang Lawa ng Galilea ay sa timog silangan ng Tiro samantalang ang Sidon ay nasa hilaga ng siyudad. Ayon kay David Barr na propesor ng Relihiyon sa Wright State University: "''ang itineraryong iginuhit sa 7:31 ay tulad ng pagpunta sa New York tungo sa Washinton, D.C. sa daan ng Boston"! Simpleng hindi posible na dumaan sa Sidon mula sa Tiro upang maabot ang lawa ng Galilea. Ang masama pa nito, isang katotohanang historikal na walang direktang kalye mula sa Sidon tungo sa Lawa ng Galile noong unang siglo CE. Gayunpaman, mayroong isa mula sa Tiro tungo sa Lawa ng Galilea. Kaya may dalawang mga pagkakamaling heograpikal sa itaas na talata. Una, ang may akda ay halatang walang alam sa relatibong mga posisyon ng Sidon, Tiro at Lawa ng Galilea. Ikalawa, hindi niya alam na walang direktang kalye sa pagitan ng Sidon at Lawa ng Galilea noong panahon ni Hesus.''" Ang isa pang halimbawa ng mga pagkakamali ang episodyong makikita sa Marcos 5:1. Dito, ginawa ng may akda na si Hesus ay dumaan sa Lawa ng Galilea upang maabot ang Gerasa na nagpapahiwatig na ang Gerasa ay isang siyudad na malapit sa lawa. Ang Gerasa ay higit na 50 kilometrong sa timog silangan ng Lawa ng Galilea. Wala ring pagpapahiwatig ng anumang malapit na lawa. Gaya ng sinabi ng mga eskolar ng [[Jesus Seminar]], "''Ang Gerasa ay matatagpuan mga 30 milya sa timog silangan ng Lawa ng Galilea na hindi eksaktong konbinyenteng lokasyon para sa pagkakalunod ng mga baboy. Muling inilipat ng may-akda ng [[Ebanghelyo ni Mateo]] ang demoniac sa Gadara na tanging anim na milya mula sa baybayin ng lawa. Ang mga kalaunang skriba ay sumubok ng ibang mga lunas upang pakibagayan ang mga baboy.''"<ref name=r>The Acts of Jesus: What Did Jesus Really Do?, Robert Funk, p79</ref> Bukod sa mga kamaliang heograpikal, ang may akda ng ebanghelyong ito ay nakagawa rin ng mga pagkakamali tungkol sa mga kustombre ng Hudyo sa Palestina noong panahon ni Hesus gaya ng makikita sa Marcos 10:11-12 at Marcos 7:3-4.<ref name=r/> === Genre === Itinuring ni [[Franz Overbeck]] na ang mga ebanghelyo bilang mga tanging bagong genre ng panitikang [[Kristiyano]] samantalang ang ibang mga aklat sa [[Bagong Tipan]] ay minodelo sa mga tradisyonal na uri ng mga pantikang relihiyoso. Ang maimpluwensiya ''(influential)'' na disiplinang tinatawag na [[kritisismo ng anyo]] (form criticism) ang nagpalaganap ng pananaw na ito at naglarawan sa genre na ito bilang "mabuting balita" na nakasentro sa buhay, kamatayan at [[resureksiyon ni Hesus]] na may pagsasamo ng pagsisisi at pananampalataya bilang pangunahing layunin.<ref>Adela Yarbro Collins: ''Mark: a commentary''. Minneapolis, Fortress Press, 2007, p. 19-22. ISBN 978-0-8006-6078-9.</ref> Gayunpaman, ang mga pagiging katulad (parallels) sa mga pantikang Greco-Romano ay umiiral. Halimbawa, ang didaktikong mga biograpiya ng buhay ni [[Moises]] ni [[Philo ng Alexandria]]. Sa karagdagan, ang may-akda ng Marcos ay hindi interesado sa pinagmulan, edukasyon, at mga panloob na pag-unlad ni [[Hesus]] ngunit nagsasalaysay ito ng kasaysayan ng katuparan ng mga pangakong pang-diyos mula sa perspektibo ng may-akdang ito. Sa pokus na ito, ang aklat ni Marcos ay katulad ng sa historikal na biograpiyang tulad ng "Mga Buhay ng mga Caesar" ni [[Sueton]].<ref>Adela Yarbro Collins: ''Mark: a commentary'', p. 21-33.</ref> Sa kalimitan, sa mga sinaunang (ancient) panitikan, ang mga pangyayaring pangkasaysayan ay inuugnay sa kapangyarihan ng diyos sa pamamagitan ng mga direktang pakikipag-ugnayan nito. Halimbawa, ang paghahati ng mga langit sa Marcos 1:10 o ang ulap sa Marcos 9:7. Gayunpaman, ang nangingibabaw na stratehiya ng aklat ng Marcos ay upang ilarawan ang mga tao na umaasal sa sarili nito ngunit sa kontekto ng plano ng diyos. Kaya pinapakita nito ang pagkakaiba ng [[Iliad]] ni [[Homer]] sa isang dako at ng kay [[Herodotus]] at [[Deutorononomista]] sa kabilang dako. Ang [[historiagrapiya]] sa sinaunang panahon ay nangingibabaw na hindi interesado sa mga katotohanan gaya ng sa modernong [[positibismo]] ngunit sa [[Mimesis]] (representasyonj) at pagpaliwanag. Sa layuning ito, ang mga pagmimilagro ay isinama ni [[Herodotus]] sa [[etnograpiya]]. Sa Lumang Tipan, sina [[Moises]], [[Samuel]] o [[Elias]] ay lumilitaw na tagapamagitan sa pagitan ng [[diyos]] at ng bayan nito.<ref>Adela Yarbro Collins: ''Mark: a commentary'', p. 33-42.</ref> Isinama ng eskolar na si [[Adela Yarbro Collins]] ang mga obserbasyong ito sa paglalarawan sa aklat ni Marcos bilang "eskatolohikal na pang-kasaysayan monograpo" na isang uri ng pagsulat na naka-ugat sa tradisyonal at kontemporaryong panitikan.<ref>Adela Yarbro Collins: ''Mark: a commentary'', p. 42f.</ref> ===Pinagbasehan ng Aklat ni Mateo at Lucas=== {{See also|Hipotesis ng dalawang-pinagkunan|Dokumentong Q}} [[Talaksan:Synoptic word-for-word.png|right|thumb|350px|Isang halimbawa ng magkatulad na talata (kulay pula) sa parehong [[Ebanghelyo ni Mateo]] at [[Ebanghelyo ni Lucas]] na kinopya sa Ebanghelyo ni Marcos o sa [[Dokumentong Q]].]] [[File:Minuscule 544 GA 0077a.jpg|thumb|right|200px|Unang pahina ng Aklat ni Marcos sa [[Minuscule 544]]]] Ang karamihan sa mga eskolar ay naniniwalang ang Ebanghelyo ni Markos ang unang isinulat sa apat na kanonikal na ebanghelyo na [[Ebanghelyo ni Mateo]], Ebanghelyo ni Marcos, [[Ebanghelyo ni Lucas]] at [[Ebanghelyo ni Juan]]. Ang Ebanghelyo ni Marcos ay umiiral na bago pa man isulat ang iba pang tatlong mga ebanghelyo.<ref name = "TM1998 2">Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). Chapter 2. Christian sources about Jesus.</ref>. Ayon sa karamihan ng mga eskolar ng [[Bibliya]], ang Ebanghelyo ni Marcos at ang [[Dokumentong Q]] ang pinagbatayan (o pinagkopyahan) ng mga may-akda ng [[Ebanghelyo ni Mateo]] at [[Ebanghelyo ni Lucas]]<ref>{{Cite web|url=http://www.earlychristianwritings.com/mark.html |title=Early Christian Writings: Gospel of Mark |accessdate=2008-01-15 |last=Peter |first=Kirby |date=2001-2007 }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |last=Achtemeier |first=Paul J. |author= |authorlink= |editor= |encyclopedia=The Anchor Bible Dictonary |title=The Gospel of Mark |url= |edition= |date= |year=1991– |publisher=Doubleday |volume=4 |location=New York, New York |isbn=0385193629 |doi= |page=545 |quote= }}</ref>. Ang tawag sa nangingibabaw na pananaw na ito ng mga eeeeskolar ng Bibliya ang [[hipotesis ng dalawang-pinagkunan]] (two-source hypothesis).<ref>M.G. Easton, Easton's Bible Dictionary (Oak Harbor, WA: Logos Research Systems, Inc., 1996, c1897), "Luke, Gospel According To"</ref><ref>{{Cite book| last = Meier | first = John P. | authorlink = John P. Meier | author2 = | title = A Marginal Jew | publisher = Doubleday | year = 1991 | location = New York, New York | volume = 2 | pages = 955–6 | url = | doi = | id = | isbn = 0385469934 }}</ref><ref>{{Cite book| last = Helms | first = Randel | authorlink = | author2 = | title = Who Wrote the Gospels? | publisher = Millennium Press | year = 1997 | location = Altadena, California | page = 8| url = | doi = | id = | isbn = 0965504727 }}</ref><ref>{{Cite book| last = Marcus | first = Joel | authorlink = | author2 = | title = The Way of the Lord: Christological Exegesis of the Old Testament in the Gospel of Mark | publisher = Continuum International Publishing Group | year = 2004 | location = | page = 115 | url = http://books.google.com/?id=yCV6I6KoJGkC&pg=PA115&lpg=PA115&dq=%22mark+12+9%22+%22jewish+war%22 | doi = | id = | isbn = 978-0567082660 }}</ref><ref name="ActJLuke">[[Robert W. Funk|Funk, Robert W.]] and the [[Jesus Seminar]]. ''The acts of Jesus: the search for the authentic deeds of Jesus.'' HarperSanFrancisco. 1998. "Luke," p. 267-364</ref> Ang Ebanghelyo ni Marcos ay isang maikling salaysay na isinulat sa [[Griyegong Koine]] at pinagbasehan ng dalawa pang sinoptikong mga ebanghelyo na [[Ebanghelyo ni Mateo]] at [[Ebanghelyo ni Lucas]]. Ito ay nagbibigay ng pangkalahatang kronolohiya mula sa bautismo ni Hesus hanggang sa walang laman na libingan nito.<ref name="ActJLuke"/> == Paglalarawan == Sinulat ni Juan Marcos ang ebanghelyong ito noong mga taong 54 hanggang 61 bilang pagtugon sa mga kahilingan ng mga [[Romano]]. Nakabatay ito sa mga pangaral ni San Pedro at may layuning patotohanan ang pagiging Manunubos at [[Diyos]] ni [[Hesukristo]]. Isang pag-uulit ng mga pagtuturo ni San Pedro ang mga unang talata sa ebanghelyong ito, at sariling mga sulat naman ni Juan Marcos ang mga huling talataan.<ref name=Biblia/> == Mga bahagi == Binubuo ng tatlong bahagi ang Ebanghelyo ni Juan Marcos:<ref name=Biblia/> :* ''Pangangaral ni Hesus sa [[Galilea]]'' (1–10) :* ''Pangangaral ni Hesus sa [[Herusalem]]'' (11–13) :* ''Paghihirap at muling pagkabuhay ni Hesukristo'' (14–16) ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [http://adb.scripturetext.com/mark/1.htm Ebanghelyo ni Marcos (''Mark'')], mula sa Ang Dating Biblia (1905) * [http://angbiblia.net/marcos.aspx Ang Magandang Balita ayon kay Marcos], Buong Bibliya sa wikang Tagalog, mula sa AngBiblia.net * [http://www.biblegateway.com/passage/?book_id=48&version=43 Ebanghelyo ni Marcos], Ang Salita ng Diyos (SND, 1998), Bibliyang Tagalog sa Internet (Bagong Tipan), BiblesInternational, BibleGateway.com {{DEFAULTSORT:Marcos, Ebanghelyo Ni}} [[Kategorya:Bagong Tipan]] [[Kategorya:Mga Ebanghelyo]] 0yep49dgo74utrx8fk296e1auxyu6oj 0 54042 2201206 2087675 2026-04-04T09:25:38Z LknFenix 125962 + Infobox 2201206 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | name = Ebanghelyo ni Juan | image = JRL19060215 (cropped).jpg| | caption =Juan 18:31–33 sa Papirong 52 (''rekto''; {{Circa|150 PK}}) | religion = [[Kristiyanismo]] | author = Ayon sa tradisyon, si [[Juan ang Apostol]] | period = 90–100 PK | language = [[Griyegong Koine]] | chapters = 21 | verses = 879 | native_wikisource = Κατά Ιωάννην | orig_lang_code = el | wikisource = Gospel of John | previous = Ebanghelyo ni Lucas | footnotes = <ref>{{Cite book |last1=Aland |first1=Kurt |url=https://books.google.com/books?id=2pYDsAhUOxAC |title=The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism |trans-title=Ang Teksto ng Bagong Tipan: Isang Panimula sa mga Kritikal na Edisyon at sa Teorya at Praktika ng Makabagong Kritisismo ng Teksto |last2=Aland |first2=Barbara |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company|Wm. B. Eerdmans Publishing Co.]] |year=1995 |isbn=978-0-8028-4098-1 |edition=2nd |location=Grand Rapids, MI |pages=159 |language=en |translator-last=Rhodes |translator-first=Erroll F. |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005232815/https://books.google.com/books?id=2pYDsAhUOxAC |archive-date=October 5, 2023 |url-status=live}}</ref> }} {{Mga Tipan ng Bibliya}} Ang '''Ebanghelyo ni Juan''' o '''Ebanghelyo ayon kay Juan'''<ref name=Biblia>{{cite-Biblia|Ebanghelyo ayon kay Juan}}</ref> ay ang pang-apat na [[ebanghelyo]] sa [[Bagong Tipan]] ng [[Biblia]]. Sinulat ni Juan ang kaniyang ebanghelyo noong mga taong [[95]] hanggang [[100]].<ref name=Biblia/> ==Komposisyon== Tinukoy ng ebanghelyong ito ang may-akda nito bilang ang "[[alagad na inibig ni Hesus]]. Gayunpaman, hindi aktuwal pinangalan ng tekstong ito ang alagad na ito ngunit sa simula ng ika-2 siglo AD, ang isang tradisyon ay nagsimulang mabuo na tumukoy kay [[Apostol Juan]] sa alagad na ito. Ang karamihan sa mga skolar ng [[Bagong Tipan]] ay hindi naniniwalang isinulat ito ni Apostol Juan o anumang saksi(eyewitness)<ref>Anderson 2007, p. 19."These facts pose a major problem for the traditional view of John's authorship, and they are one of the key reasons critical scholars reject it."</ref><ref>Lindars, 1990, p. 20."It is thus important to see the reasons why the traditional identification is regarded by most scholars as untenable."</ref><ref>The New Interpreter's Dictionary of the Bible: Volume 3 Abingdon Press, 2008. p. 362 "Presently, few commentators would argue that a disciple of Jesus actually wrote the Fourth Gospel,..."</ref><ref>Marilyn Mellowes [http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/religion/story/mmjohn.html The Gospel of John] From Jesus to Christ: A Portrait of Jesus' World. PBS 2010-11-3. "Tradition has credited John, the son of Zebedee and an apostle of Jesus, with the authorship of the fourth gospel. Most scholars dispute this notion;..."</ref><ref>D. A. Carson, Douglas J. Moo. ''An introduction to the New Testament.'' Zondervan; 2 New edition. 2005. Pg 233 “The fact remains that despite support for Johannine authorship by a few front rank scholars in this century and by many popular writers, a large majority of contemporary scholars reject this view.”</ref><ref>"To most modern scholars direct apostolic authorship has therefore seemed unlikely." "John, Gospel of." Cross, F. L., ed. The Oxford dictionary of the Christian church. New York: Oxford University Press. 2005</ref> kundi sa isang "pamayanang Johannine" na bumakas sa mga tradisyon kay Juan. Ang ebanghelyong ito ay nagpapakita ng mga tanda ng pagkakalikha sa tatlong mga patong(layers) na tumungo sa huling anyo nito noong mga 90-100 AD.<ref name=HarrisJohn>Harris 1985 pp. 302–10. "John."</ref><ref name=HarrisG>Harris 1985 pp. 367–432. "Glossary."</ref> Ayon sa mga [[ama ng simbahan]], ang mga obispo sa [[Asya menor]] ay humiling kay Apostol Juan sa matandang edad nito na sumulat ng isang ebanghelyo bilang tugon kay [[Cerinthus]], mga [[Ebionita]], at iba pang mga pangkat [[Hebreo]] na itinuturing na [[heresiya|heretikal]].<ref>Hill 2004 pp. 391, 444.</ref><ref>Victorinus, ''CA'' 11.I</ref><ref>Irenaeus ''AH'' 3.11</ref> This understanding remained in place until the end of the 18th century.<ref name=newadvent>[http://www.newadvent.org/cathen/08438a.htm Fonck, Leopold. "Gospel of St. John." The Catholic Encyclopedia. Vol. 8. New York: Robert Appleton Company, 1910. 9 Jun. 2009.]</ref> Ang Ebanghelyo ni Juan ay nabuo sa loob ng mahabang panahon sa iba't ibang mga yugto <ref name=A77>Anderson 2007 p. 77.</ref> at ibinuod ni [[Raymond E. Brown]] bilang sumusunod:<ref name=Brown>Brown 1997 pp. 363–4.</ref> #Isang inisyal na bersiyon batay sa personal na karanasan kay [[Hesus]]; #Isang naka-istrakturang pagkakalikhang panitikan ng ebanghelista na humugot sa mga tradisyonal na pinagkunan; #Ang huling pagkaka-isa(harmony) na kasalukuyang umiiral sa [[kanon]] ng [[Bagong Tipan]] mga 85-90 AD.<ref>Lindars 1990 p. 16.</ref> Sa pananaw ng komplikado at maraming patong na kasaysayang ito, walang saysay na salitain ang isang may-akdang Juan ngunit ang pamagat ay marahil mahusay na napapabilang sa ebanghelistang dumating sa huli ng prosesong ito.<ref>Lindars 1990 p. 20. "It is the evangelist who comes at the ''end'' of the process who is the real author of the Fourth Gospel."</ref> Ang kalaunang petsa ng huling komposisyon at ang pagpipilit kay Hesus bilang isang [[diyos]] na lumakad sa mundo sa anyong tao ay gumagawa ritong problematiko sa mga skolar na nagtatangka na siyasatin ang buhay ni Hesus sa mga termino ng katotohanan historikal. <ref>[[Stephen L Harris|Harris, Stephen L.]], Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985. p. 268.</ref><ref name="Jesus 1993. p. 57">so that "it is primarily in the Synoptics that we must seek information about Jesus." [[E. P. Sanders|Sanders, E. P.]] The historical figure of Jesus. Penguin, 1993. p. 57.</ref> ===Mga pinagkunan=== ====Pagkakaayos ng materyal==== Kabilang sa mga iba pa, si,[[Rudolf Bultmann]] ay nagmungkahing<ref name=Bultmann>''Das Evangelium des Johannes'', 1941 (translated as ''The Gospel of John: A Commentary,'' 1971)</ref> ang teksto ng ebanghelyong ito ay sa isang bahagi wala sa kaayusan. Halimbawa, ang kapitulo 6 ay dapat sumunod sa kapitulo 4:<ref>[[:s:Bible (King James)/John#Chapter 6|Wikisource: John in KJV]]</ref> :Juan 4:53 Naalala ng ama na noong oras na iyon sinabi sa kanya ni Jesus, Gagaling ang inyong anak. Kaya't siya at ang kanyang buong sambahayan ay sumampalataya kay Jesus. :Juan 4:54 Ito ang pangalawang himalang ginawa ni Jesus sa Galilea pagkagaling mula sa Judea. :Juan 6:1 Pagkatapos nito, tumawid si Jesus sa ibayo ng Lawa ng Galilea, na tinatawag ding Lawa ng Tiberias. :Juan6:2 Sinundan siya ng napakaraming tao sapagkat nakita nila ang pagpapagaling niya sa mga maysakit. Ang kapitulo 5 ay umuukol sa pagbisita sa Herusalem at ang kapitulo 7 ay nagbubukas kay Hesus na muli sa Galilea dahil "hindi siya lalakad sa gitna ng Sangka-Hudyohan, dahil ang mga Hudyo ay naghahangad na patayin siya" na isang konsekwensiya ng insidente sa Herusalem na inilalarawan sa kapitulo 5. Marami pang iminungkahing mga muling pagsasaayos. ====Ebanghelyo ng mga tanda==== {{Further2|[[Signs Gospel]]}} Ang isang posibleng konstruksiyon ng "panloob na ebidensiya" ay nagsasaad na ang Iniibig na Alagad ay sumulat ng salaysay ng buhay ni Hesus.{{Bibleref2c-nb|Jn|21:24||v.24}} Gayunpaman, ang alagad na ito ay hindi inaasahang namatay na nagangailangan na ang isang binagong ebanghelyo ay isulat.{{Bibleref2c-nb|Jn|21:23}} Maaaring si Juan "ang pinagkunan" ng tradisyong Johannine ngunit "hindi ang huling may-akda ng tradisyon."<ref>Anderson 2007 p. 78.</ref> Dahil dito, ang mga skolar ay hindi na naghahanap ng identidad ng isang may-akda ngunit ng maraming mga may-akda na ang pagiging may-akda ng mga ito ay nasipsip sa pagkakabuo ng ebanghelyo sa loob ng mahabang panahon at sa maraming mga yugto.<ref name=A77/><ref name=Brown2>Brown 1979 pp. 31–4.</ref><ref> Ang [[pragmentong Muratorian]](c.'' 180 CE) ay nagsasaad na bagaman si Juan ang pangunahing may-akda, ang ilang mga tao ay sangkot dito, ang mutwal na rebisyon o pagbabago ay bahagi ng orihinal na layunin ng mga may-akda, at ang mga editor ay kinabibilangan ni Apostol Andres. Geza Vermes, ''The authentic gospel of Jesus'', London, Penguin Books. 2004. A note on sources, p. x-xvii.</ref> Ang hipotesis na ang ebanghelyong ito ay binuo sa maraming mga patong sa loob ng mahabang panahon ay nagmula kay [[Rudolf Bultmann]] noong 1941. Si Bultmann ay nagsaad <ref name=Bultmann/> na ang mga may-akda ng Ebanghelyo ni Juan ay nakadepende sa isang bahagi sa may-akda na sumulat ng isang mas naunang salaysay. Ang hipotetikal na "[[Ebanghelyo ng mga tanda]]"(Signs Gospel) na nagtatala ng mga himala ni Hesus ay independiyente at hindi ginamit ng mga [[ebanghelyong sinoptiko]]([[Ebanghelyo ni Marcos]], [[Ebanghelyo ni Mateo]] at [[Ebanghelyo ni Lucas]]). Pinaniwlaang ito ay kumaklat na bago pa ang 70 AD. Ang konklusyon ni Bultmann ay napaka-kontrobersiyal na ang mga pagsasakdal ng [[heresiya]] ay ginawa sa kanya at sa kanyang mga akda. Gayunpaman, ang mga skolar gaya ni Raymond Edward Brown ay patuloy na tumuring sa hipotesis na isang mapapaniwalaang posibilidad. Ang mga skolar na ito ay naniniwalang ang orihinal na may-akda ng "Signs Gospel" ang Iniibig na Alagad. Kanila ring ipiningatwiran na ang alagad na bumuo ng pamayanang ito ay parehong isang historikal na indibidwal at kasama ni Hesus. Si Brown ay nagmungkahi pa na ang Iniibig na Alagad ay naging alagad ni [[Juan Bautista]] bago maging alagad ni Hesus. <ref name=Brown/> ====Mga diskurso==== Ang may-akda nito ay maaaring gumamit ng isang pinagkunang binubuo ng mahabang mga diskurso<ref>Funk 1993 p. 542–8. "Glossary."</ref> ngunit ang isyu na ito ay hindi nabigyan ng liwanag. <ref name=TM19982>Theissen 1998. Ch. 2. "Christian sources about Jesus."</ref> ====Ang Trimorphic Protennoia==== {{Main|Trimorphic Protennoia}} Sa terminolohiyang malapit sa natagpuan sa kalaunang mga akdang [[Gnostisismo|Gnostiko]], ang isang traktong kilala bilang "The [[Trimorphic Protennoia]]" ay dapat nakadapende sa Ebanghelyo ni Juan o ang Ebanghelyo ni Juan ang nakadepende dito.<ref>Lindars 1990 p. 65.</ref> ===Petsa=== Ang Ebanghelyo ni Juan ay maliwanag na isinulat sa huli ng unang siglo AD.<ref>'The time of origin is to be put around the turn of the century.' Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). p. 36.</ref><ref>'[T]he Gospel circulated abroad during the first half of the 2nd century but was probably composed about 90—100 CE.' [[Stephen L Harris|Harris, Stephen L.]], Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985. p. 303.</ref> Ang skolar na si [[Bart D. Ehrman]] ay nangatwirang may mga pagkakaiba sa komposisyon sa Griyego sa Ebanghelyong ito gaya ng mga paghinto at mga inkonsistensiya sa sekwensiya, mga repetisyon sa diskurso, gayundin sa mga talata na ayon kay Ehrman ay maliwanag na hindi kabilang sa konteksto. Naniniwala si Ehrman na ang mga ito ay nagmumungkahi ng [[Kritisismong Redaksiyon|Redaksiyon]].<ref>Ehrman, Bart. ''A Brief Introduction to the New Testament.'' Oxford University Press, USA. 2004. ISBN 0-19-516123-8. p. 164–5.</ref> Ang tinatawag na "Monarchian Prologue" sa Ikaapat na Ebanghelyo (c. 200) ay sumusuporta sa petsang 96 AD o isa mga taon na sandaling sumunod sa panahong ng pagkakasulat nito.<ref>Fonck, Leopold. "Gospel of St. John." ''The Catholic Encyclopedia.'' Vol. 8. New York: Robert Appleton Company, 1910. 7 Aug 2009.</ref> Ang mga skolar ay nagtakda ng saklaw ng panahon na mga c. 90–100.<ref>Bruce 1981 p. 7.</ref> Ang ebanghelyong ito ay umiiral na sa simula ng ika-2 siglo AD. <ref>Livingstone, E. A. '' The Concise Oxford Dictionary of the Christian Church.'' Oxford University Press, USA, 2006. ISBN 978-0-19-861442-5. p. 313</ref> Ang Ebanghelyo ni Juan ay binuo sa mga yugto na malamang dalawa o tatlo.<ref>Mark Allan Powell. ''Jesus as a figure in history.'' Westminster John Knox Press, 1998. ISBN 0-664-25703-8/978-0664257033. p. 43.</ref> Simula sa gitna ng ika-2 siglo, ang mga akda ni [[Justin Martyr]] ay gumamit ng wika na napaka-katulad ng matatagpuan sa Ebanghelyo ni Juan at ang Ebanghelyo ni Juan ay itinuturing na umiiral na sa mga panahong iyon.<ref>[http://www.ntcanon.org/Justin_Martyr.shtml Justin Martyr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120601223717/http://www.ntcanon.org/Justin_Martyr.shtml |date=2012-06-01 }} ''NTCanon.org''. Retrieved April 25, 2007.</ref> Ang [[Rylands Library Papyrus P52]] na nagtatala ng isang pragmento(hindi kumpletong manuskrito) ng ebanghelyong ito ay karaniwang pintesahan sa unang kalahati ng ika-2 siglo AD. <ref>Nongbri, Brent, 2005. "The Use and Abuse of P52: Papyrological Pitfalls in the Dating of the Fourth Gospel." ''Harvard Theological Review'' 98:23–52.</ref> Ang [[Mga skrolyo ng Patay na Dagat]] ay nagmumungkahi ng sinaunang pinagmulang Hudyo, mga pagkakatugma at pagkakatulad sa skrolyong [[Essene]] at [[Patakaran ng Pamayanan]](Rule of the Community).<ref>[[Rule of the Community]]. "And by His knowledge, everything has been brought into being. And everything that is, He established by His purpose; and apart from Him nothing is done."</ref> Maraming mga parirala ay kinopya(duplicated) sa Ebanghelyo ni Juan at [[Mga skrolyo ng Patay na Dagat]]. May sapat na mga hamon sa teoriyang ang Ebanghelyo ni Juan ang huling isinulat sa mga apat na [[kanon]]ikal na ebanghelyo<ref>Roberts, “An Unpublished Fragment of the Fourth Gospel in the John Rylands Library”, ''Bulletin of the John Rylands Library'' XX, 1936:45-55.</ref> at ito ay nagpapakitang markadong hindi Hudyong impluwensiya.<ref name="Out of the Desert">{{Cite web |title=Out of the Desert |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,862553-10,00.html |access-date=2012-06-03 |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102232024/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,862553-10,00.html |url-status=dead }}</ref> ===Kasaysayang tekstuwal at mga manuskrito=== [[Image:P52 recto.jpg|thumb|right|Ang [[Rylands Library Papyrus P52|Rylands Papyrus]] ang pinakalumang pragmento(hindi kumpletong manuskrito) ng Bagong Tipan. Ito ay pinetsahan na mga 125 AD.]] Ang [[Rylands Library Papyrus P52]] na isang papyrus na Griyego na natagpuan sa Ehipto noong 1920 ang pinakalumang pragmento ng Bagong Tipan. Bagaman ang P52 ay mayroong hindi hihigit sa 114 mababang mga letra, ito ay tiyak nagmula isang malaking aklat na [[codex]] dahil ito ay isinulat sa parehong panig na ang {{bibleref2|John|18:31–33}} ay nasa isang panig at ang {{bibleref2-nb|John|18:37–38}} ang nasa likod na panig. Ang umiiral na teksto ay malapit na umaayon sa Ebanghelyo ni JUan ngunit hindi dapat ipagpalagay na ang orihinal na manusrkito ay naglalaman ng buong Ebanghelyo ni JUan sa anyong kanonikal nito. Itinala nina Metzger at Aland ang malamang na petsa nito na mga ''c.'' 125<ref>Bruce M. Metzger. ''The text of the New Testament: its transmission, corruption, and restoration.'' Oxford University Press, 1992. ISBN 0-19-507297-9. p.56</ref><ref>Kurt Aland, Barbara Aland. ''The Text of the New Testament: an Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism.'' Wm. B. Eerdmans, 1995. ISBN 0-8028-4098-1/978-0802840981. p.99</ref>. Gayunpaman, ang kahirapan sa pagtatantiya ng petsa ng tekstong literaryo batay lamang sa ebidensiyang [[paleograpiya]] ay labis na pumapayag sa saklaw ng petsa na lumalawig mula bago ng 100 AD hanggang sa ikalawang kalahati ng ika-2 siglo AD. ====Ebanghelyong Egerton==== Ang misteryosong [[Ebanghelyong Egerton]] ay lumilitaw na kumakatawan sa isang tumutugma ngunit independiyenteng tradisyon sa Ebanghelyo ni Juan. Ayon sa skolar na si Ronald Cameron, ito ay orihinal na isinulat sa pagitan ng gitna ng unang siglo AD at simulang ika-2 siglo AD at ito ay malamang na sinulat sa sandaling bago isulat ang Ebangheloyo ni Juan.<ref>Ronald Cameron, editor. ''The Other Gospels: Non-Canonical Gospel Texts'', 1982</ref> Ang skolar ni si [[Robert W. Funk]] at ang [[Jesus Seminar]] ay naglalagay sa pragmentong Egerton sa ika-2 siglo AD at marahil ay sa mga 125 AD na gumagawa ritong luma tulad ng pinakalumang pragmento ng Ebanghelyo ni Juan. <ref>Funk 1993 p. 543.</ref> ===Posisyon sa Bagong Tipan=== Sa pamantayang kaayusan ng mga ebanghelyong kanonikal, ang Ebanghelyo ni Juan ang ikaapat pagkatapos ng tatlong mga sinoptikong ebanghelyo na [[Ebanghelyo ni Mateo]], [[Ebanglyo ni Marcos]] at [[Ebanghelyo ni Lucas]]. Sa pinakalumang umiiral na kalipunang ebanghelyo na [[Papyrus 45]] ng ika-3 sigloAD, ang Ebanghelyo ni Juan ay nakalagay bilang ikalawa sa kaayusang Mateo, Juan, Lucas at Marcos na kaayusang matatagpuan rin sa ibang napakalumang mga manuskrito ng Bagong Tipan. Sa [[Syriac Curetonian|syr^cur]], ito ay nakalagay na ikatlo sa kaayusang Mateo, Marcos, Juan at Lucas. <ref>[http://books.google.com/books?id=HKgMAAAAYAAJ&pg=PA13&lpg=PA13 Thomas Spencer Baynes, ''The Encyclopædia Britannica: A Dictionary of Arts, Sciences, and General Literature, 9th Ed., Vol. 5.'' A. & C. Black, 1833] pp.13</ref> ==Teolohiya== Si Hesus ayon sa Ebanghelyo ni Juan ay isang preeksistenteng [[Logos]] (Juan 1:1-14) na isang [[Diyos]] na nagkatawang [[tao]]. Ang [[Logos]] ay isang konsepto sa [[Pilosopiyang Griyego]] na pinalawig ng Hudyong-Helenistikong si [[Philo]] ng [[Alehandriya]](20 BCE-50 CE). Gayunpaman, tila ito ay sinsalungat sa Juan 10:33-35 nang sabihin ni [[Hesus]] na "''Sinagot siya ng mga [[Hudyo]], Hindi dahil sa mabuting gawa ay binabato ka namin, kundi sa pamumusong; at sapagka't ikaw, bagaman ikaw ay tao, ay nagpapakunwari kang Diyos. Sinagot sila ni Hesus, Hindi baga nasusulat sa inyong kautusan, Aking sinabi, Kayo'y mga Diyos? Kung tinawag niyang mga Diyos, yaong mga dinatnan ng salita ng Diyos (at hindi mangyayaring sirain ang kasulatan)''". Ito sy hinango mula sa [[Aklat ng mga Awit]] 82:1-6: :Ang Diyos ([[El (diyos)]] ay tumatayo sa kapisanan ng mga Diyos([[Elohim]]) Siya'y humahatol sa gitna ng mga Diyos.Hanggang kailan magsisihatol kayo ng kalikuan, At magsisigalang sa mga pagkatao ng masama? (Selah)Hatulan mo ang dukha at ulila: Gawan mo ng kaganapan ang napipighati at walang nagkakandili.Sagipin mo ang dukha at mapagkailangan: Iligtas ninyo sila sa kamay ng masama,Hindi nila nalalaman, ni nauunawa man;Sila'y nagsisilakad na paroo't parito sa kadiliman: Lahat ng patibayan ng lupa ay nangakilos.Aking sinabi, Kayo'y mga Diyos([[Elohim]],At kayong lahat ay mga anak ng Kataastaasan. == Mga bahagi == Binubuo ng apat na mga bahagi ang Ebanghelyo ayon kay Juan:<ref name=Biblia/> :* ''Paunang Salita'' (1, 1-18) :* ''Pangaral ni [[Kristo]] sa Galilea at [[Judea]]'' (1, 19-12, 50) :* ''Paghihirap at Muling Pagkabuhay ni Kristo'' (13-20) :* ''Dagdag'' (21) ==Mga sanggunian== {{Reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [http://adb.scripturetext.com/john/1.htm Ebanghelyo ni Juan (''John'')], mula sa Ang Dating Biblia (1905) * [http://angbiblia.net/juan.aspx Ang Mabuting Balita ayon kay Juan], Buong Bibliya sa wikang Tagalog, mula sa AngBiblia.net * [http://www.htmlbible.com/sacrednamebiblecom/tagalog/index2.htm ''Tagalog (John and James) Bible''], Tagalog na Bibliya (Juan at Santiago lamang) na nasa [http://www.htmlbible.com/sacrednamebiblecom/tagalog/index2.htm pampublikong dominyo], mula sa HtmlBible.com at JohnHurt.com. * [http://www.biblegateway.com/passage/?book_id=50&version=43 Ebanghelyo ni Juan], Ang Salita ng Diyos (SND, 1998), Bibliyang Tagalog sa Internet (Bagong Tipan), BiblesInternational, BibleGateway.com {{DEFAULTSORT:Juan, Ebanghelyo Ni}} [[Kategorya:Bagong Tipan]] [[Kategorya:Mga Ebanghelyo]] [[Kategorya:Ebanghelyo ni Juan| ]] l9o0chabypvmc6rndir8otglhu19rvx 0 54465 2201205 2110287 2026-04-04T09:22:43Z LknFenix 125962 + Infobox 2201205 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | name = Ebanghelyo ni Lucas | image = Luke 13.29-35 and 14.10 (CBL BP I, f.15r).jpg | alt = Sinaunang manuskritong papiro na nagpapakita ng tekstong Griyego ni Lucas | caption = Lucas 13:29–14:10 sa Papirong 45 (''rekto''; {{Circa|250 PK}}) | religion = [[Kristiyanismo]] | author = Ayon sa tradisyon, [[Lucas ang Ebanghelista]] | period = {{circa}} 80–90 PK | language = [[Griyegong Koine]] | chapters = 24 | verses = 1,151 | native_wikisource = Κατά Λουκάν | orig_lang_code = el | wikisource = Gospel of Luke | previous = Ebanghelyo ni Marcos | next = Ebanghelyo ni Juan | footnotes = <ref>{{Cite book |last=Aland |first=Kurt |url=https://books.google.com/books?id=2pYDsAhUOxAC |title=The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism |trans-title=Ang Teksto ng Bagong Tipan: Isang Panimula sa mga Kritikal na Edisyon at sa Teorya at Praktika ng Makabagong Kritisismo ng Teksto |last2=Aland |first2=Barbara |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company|Wm. B. Eerdmans Publishing Co.]] |year=1995 |isbn=978-0-8028-4098-1 |edition=2nd |location=Grand Rapids, MI |pages=159 |language=en |translator-last=Rhodes |translator-first=Erroll F. |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005232815/https://books.google.com/books?id=2pYDsAhUOxAC |archive-date=October 5, 2023 |url-status=live}}</ref> }} {{Mga Tipan ng Bibliya}} Ang '''Ebanghelyo ni Lucas''', '''Ebanghelyo ayon kay Lucas'''<ref name=Biblia>{{cite-Biblia|Ebanghelyo ayon kay Lucas}},</ref>, o ang '''Mabuting Balita ayon kay Lucas'''<ref name=Biblia3>{{cite-Biblia3|Ang Mabuting Balita ayon kay Lucas}}</ref> ay isang aklat sa [[Bagong Tipan]] ng [[Bibliya]] at kabilang sa mga [[ebanghelyo]]. Isinulat ito ni [[San Lucas ang Ebanghelista|San Lucas]]. Sinasabing karugtong ng ebanghelyong ito ang [[Aklat ng mga Gawa ng mga Alagad]].<ref name=Biblia3a>{{cite-Biblia3|Ang mga Gawa ng mga Apostol}}</ref> ==Komposisyon== Ang tradisyonal na paniniwala sa petsa ng pagkakasulat ng Ebanghelyo ni Lucas ay sa simula ng 59 o 60 CE.<ref>A. T. Robertson ''Luke the historian in the light of research'' 1923 "The theological argument strongly confirms the early date ... There remains only one further difficulty of importance in the way of dating the Gospel of Luke so early as 59 or 60 "</ref> Ang may-akda nito ay umamin ng pamilyaridad sa mga mas naunang ebanghelyo (Lucas 1:1). Bagaman ang mga [[wikang semitiko|semitismo]] ay umiiral sa buong Ebanghelyo ni Lucas, ito ay isinulat sa [[Griyegong Koiner]].<ref>Francis & Mary Peloubet, ''A dictionary of the Bible: comprising its antiquities, biography, geography, natural history and literature'', Porter and Coates Pub. 1884 P. 367</ref> Tulad ng [[Ebanghelyo ni Marcos]] ngunit hindi tulad ng [[Ebanghelyo ni Mateo]], ang nilalayong mambabasa ng aklat na ito ang mga mamamayang nagsasalita ng Griyego sa rehiyong ito at sumisiguro sa mga mambabasa nito ang [[Kristiyanismo]] ay isang internasyonal na relihiyon at hindi lamang eklusibong sektang [[Hudyo]].{{fact}} ===Mga ebanghelyong sinoptiko=== {{See also|Mga ebanghelyong sinoptiko}} [[File:Relationship between synoptic gospels.png|thumb|right|350px|Ang halos lahat ng nilalaman ng [[Ebanghelyo ni Marcos]] ay matatagpuan sa [[Ebanghelyo ni Mateo]] at ang karamihan sa nilalaman ng Ebanghelyo ni Marcos ay parehong matatagpuan sa Ebanghelyo ni Lucas. Sa karagdagan, ang Ebanghelyo ni Mateo at Lucas ay may malaking laman ng materyal na karaniwan sa dalawang ito ngunit hindi matatagpuan sa Marcos. Ito ay pinapaliwanag ng [[Dokumentong Q]].]] Ang mga ebanghelyo ni Lucas, Mateo at Marcos na tinatawag na mga ebanghelyong sinoptiko ay kinabibilangan ng maraming pare parehong kuwento na kalimitan ay nasa parehong pagkakasunod sunod at minsan ay sa eksaktong mga pananalita. Ang pinakamalawak na tinatanggap ng mga skolar ng [[Bibliya]] na paliwanag para dito ang [[hipotesis ng dalawang-pinagkunan]] (two-source hypothesis). Ang pananaw na ito ay nagsasaad na ang parehong [[Ebanghelyo ni Mateo]] at Ebanghelyo ni Lucas ay humiram o kumopya sa [[Ebanghelyo ni Marcos]] at sa isang kalipunan ng mga kasabihan na tinatawag na [[Dokumentong Q]]. Ang Dokumentong Q ang nagpapaliwanag ng mga talata o kuwentong pinagsasaluhan ng parehong Ebanghelyo ni Lucas at Mateo ngunit hindi matatagpuan sa [[Ebanghelyo ni Marcos]].<ref name="p8081">Bart Erhman, ''Jesus: Apocalyptic Prophet of the New Millennium'', Oxford University Press, p.78-87</ref> Sa aklat na ''The Four Gospels: A Study of Origins'' (1924) ni [[Burnett Hillman Streeter]], kanyang ipingatwiran ang isa pang pinagkunan ni Ebanghelyo ni Lucas na tinatawag na [[pinagkunang L]] (L source)<ref>{{Cite web |url=http://www.katapi.org.uk/4Gospels/Ch9.htm |title=Archive copy |access-date=2012-03-09 |archive-date=2020-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217185251/http://www.katapi.org.uk/4Gospels/Ch9.htm |url-status=dead }}</ref> na pinagbatayan ng materyal sa aklat na ito na walang katulad sa Ebanghelyo ni Marcos o Mateo.<ref>Burnett H. Streeter,''[http://www.katapi.org.uk/4Gospels/Contents.htm The Four Gospels. A Study of Origins Treating the Manuscript Tradition, Sources, Authorship, & Dates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226213851/http://www.katapi.org.uk/4Gospels/Contents.htm |date=2021-02-26 }}''. London: MacMillian and Co., Ltd., 1924.</ref> (See the [[Four Document Hypothesis]] ) ===Mga pinagkunan=== Ang tradisyonal na pananaw ay ang Ebanghelyo ni Lucas na hindi saksi (eyewitness) sa ministerio ni [[Hesus]] ay sumulat ng ebanghelyong ito pagkatapos tipunin ang pinakamahuhusay na mga pinagkunan ng impormasyon na kanyang nakuha (Lucas 1:1-4).<ref>M.G. Easton, Easton's Bible Dictionary (Oak Harbor, WA: Logos Research Systems, Inc., 1996, c1897), "Luke, Gospel According To".</ref> Ang pananaw naman ng halos lahat ng skolar ng [[Bibliya]] ang [[hipotesis ng dalawang-pinagkunan]] na nagsasaad na ang may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas ay kumopya sa [[Ebanghelyo ni Marcos]] at sa [[Dokumentong Q]]. ====Ebanghelyo ni Marcos==== {{main|Prioridad na Markan}} Ang karamihan sa mga modernong skolar ng Bibliya ay umaayon na pinagbatayan ng may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas ang [[Ebanghelyo ni Marcos]].<ref name="ActJLuke">[[Robert W. Funk|Funk, Robert W.]] and the [[Jesus Seminar]]. ''The acts of Jesus: the search for the authentic deeds of Jesus.'' HarperSanFrancisco. 1998. "Luke," p. 267-364</ref> Ayon din sa mga skolar ng Bibliya, ang Ebanghelyo ni Marcos ang pinaka-unang ebanghelyo sa [[kanon]] ng Bagong Tipan at ang pinagbatayan ng parehong [[Ebanghelyo ni Mateo]] at Ebanghelyo ni Lucas.<ref name="5GIntro"/> Ang [[Ebanghelyo ni Marcos]] ay maiksi at isinulat sa [[Griyegong Koine]] (karaniwang Griyego). Ito ay nagbibigay ng pangkalahatang kronolohiya mula sa bautismo ni [[Hesus]] hanggang sa walang lamang libingan nito. Gayunpaman, ang Ebanghelyo ni Lucas ay minsang nagtatanghal ng ng mga pangyayari sa ibang kaayusan upang mas maliwanag na suportahan ang kanyang mga pagbibigay diin. Halimbawa, ang [[Ebanghelyo ni Marcos]] ay nagsasaad na inakay ni Hesus ang kanyang mga alagad bago siya magsagawa ng mga [[himala]]. Sa Ebanghelyo ni Lucas naman, ang pag-akay sa mga alagad ay inilipat pagkatapos ng paggawa ng unang himala ni Hesus.<ref name="ActJLuke"/> ====Dokumentong Q==== [[File:Synoptic problem two source colored.png|thumb|right|200px|Ang mga [[Ebanghelyo ni Mateo]] at Ebanghelyo ni Lucas ay isinulat ng independiyente sa isa't isa ngunit parehong gumamit ng [[Ebanghelyo ni Marcos]] at [[Dokumentong Q]].]] {{See also|Dokumentong Q}} Ang karamihan sa mga skolar ng Bibliya ay naniniwalang ginamit ng may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas ang [[Dokumentong Q]] bilang ikalawang pinagbatayan. Ang Dokumentong Q ([[Aleman]] ng "Quelle" na ang ibig sabihin ang "pinagkunan") ay isang hipotetikal na mga kalipunan ng kasabihan ni Hesus. Sa [[hipotesis ng dalawang-pinagkunan]], ang Dokumentong Q ang nagpapaliwanag ng pinagsaluhang materyal na nasa [[Ebanghelyo ni Mateo]] at Ebanghelyo ni Lucas na wala sa [[Ebanghelyo ni marcos]] gaya ng [[Ama Namin]] (Lord's prayer).<ref name="Pier Franco Beatrice 2006, pp. 147-195">Pier Franco Beatrice, ''The Gospel according to the Hebrews in the Apostolic Fathers'', Novum Testamentum 2006, vol. 48, no2, pp. 147–195 ISSN 0048-1009</ref><ref>[http://books.google.ca/books?id=Vs9YXAB_axYC&dq=%22James+Edwards%22++%22Hebrew+Gospel%22&printsec=frontcover&source=bl&ots=cdXiwt--gI&sig=MExo3o7vnOrb887DWJ4tVbM94es&hl=en&ei=l3o1S_TnI9W9lAehybWRBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAgQ6AEwAA#v=onepage&q=&f=false James R. Edwards, ''The Hebrew Gospel & the Development of the Synoptic Tradition'', Wm. B. Eerdmans Publishing, 2009 pp. 209 - 247]</ref><ref>Martin Hengel, ''The Four Gospels and the One Gospel of Jesus Christ'' Trinity Press, SCM 2000 p.207- 210</ref> ====Ebanghelyo ni Mateo==== Nangatwiran si [[Martin Hengel]] na ang may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas ay gumamit rin ng [[Ebanghelyo ni Mateo]] na ikalawang ebanghelyong sinoptiko.<ref name="Martin">Martin Hengel. 2000. ''The Four Gospels and the One Gospel of Jesus Christ: An Investigation of the Collection and Origin of the Canonical Gospels''. Trans. J. Bowden. London and Harrisburg: SCM and Trinity Press International. Pp. 169-207.</ref> ====Pinagkunang L ==== Ang materyal na natatangi sa Ebanghelyo ni Lucas ay sinasabing hinango sa pinagkunang tinatawag na [[pinagkunang L]] na sinasabing hinango sa tradisyonal ipinasa ng bibig.<ref name="5GIntro"/> Maliwanag na ang may-akda ng Lucas ay pormal na humugot ng mga pirasong hanay ng mga "katuruan" ng [[Kristiyanismo]] at isinama ito sa ebanghelyong ito. Ang isang halimbawa nito ang [[Magnificat]] kung saan pinuri ni [[Marya]] na ina ni [[Hesus]] ang [[diyos]]. <ref name="ActJLuke"/> Ang mga salaysay ng kapanganak sa parehong Ebanghelyo ni Lucas at [[Ebanghelyo ni Mateo]] ang pinakahuling bahagi ng mga ebanghelyong ito.<ref name="ActJBirth">[[Robert W. Funk|Funk, Robert W.]] and the [[Jesus Seminar]]. ''The acts of Jesus: the search for the authentic deeds of Jesus.'' HarperSanFrancisco. 1998. "Birth & Infancy Stories" p. 497-526.</ref> Luke may have originally begun with verses 3:1-7, a second prologue.<ref name = "ActJBirth"/> Ang mga paghahambing ay ginawa sa pagitan ng salaysay na pagpapahayag (annunciation) sa Ebanghelyo ni Lucas sa manuskritong Q4Q246 ng [[Mga skrolyo ng Patay na Dagat]] (Dead Sea Scrolls). Ang skrolyo ng Patay na Dagat ay isinulat ng mga [[Essene]] mula 150 BCE hanggang 70 CE na isang sektang [[Hudaismo]] na ang ilang mga katuruan ay kapareho ng sa [[Kristiyanismo]].: <blockquote> “''He will be great, and will be called the Son of the Most High … The power of the Most High will overshadow you; therefore the child to be born will be called holy, the Son of God”'' '''(Luke 1:32, 35)'''.<br> Siya ay magiging dakila at tatawaging Anak ng Kataas Taasan...Sasaiyo ang Espiritu Santo at mapapasailalim ka sa kapangyarihan ng Kataas-taasang Diyos. Dahil dito, ang isisilang mo'y banal at tatawaging Anak ng Diyos. </blockquote> <blockquote> “''[X] shall be great upon the earth. [O king, all (people) shall] make [peace], and all shall serve [him. He shall be called the son of] the [G]reat [God], and by his name shall he be hailed (as) the Son of God, and they shall call him Son of the Most High.”'' '''(Dead Sea scrolls manuscript Q4Q246)'''<ref>"''An Unpublished Dead Sea Scroll Text Parallels Luke’s Infancy Narrative''", Biblical Archaeology Review, Abril/Mayo 1990</ref><br> Magiging dakila sa mundo. O hari, lahat (ng mga tao) ay makikipag payapaan at ang lahat ay sasamba sa [kanya. Siya ay tatawaging anak ng] [Diyos] na Dakila, at sa kanyang pangalan ay tatanghalin (bilang) Anak ng Diyos at tatawagin nila siyang Anak ng Kataas Taasan. </blockquote> Ang pagkakapareho ng nilalamang ito ay inilarawan na "mahirap na maiwasan ang konklusyong ang Ebanghelyo ni Lucas ay nakabatay sa isang paraan na direkta o hindi direkta sa matagal nang nawalang teksto mula sa [[Qumran]].<ref>"''The meaning of the Dead Sea scrolls: Their significance for understanding the Bible, Judaism, Jesus, and Christianity''", James C. VanderKam, Peter W. Flint, p. 335, Continuum, 2005, ISBN 0-567-08468-X</ref> ===Griyego=== {{see also|Wika ng Bagong Tipan}} Ang mga aklat ng [[Bagong Tipan]] ay isinulat sa Griyego. Ang istilo ng Ebanghelyo ni Lucas ang pinaka literaryo sa lahat ng mga aklat na ito.<ref>"Greek." Cross, F. L., ed. The Oxford dictionary of the Christian church. New York: Oxford University Press. 2005</ref> ===May akda=== [[File:Byzantinischer Maler des 10. Jahrhunderts 001.jpg|thumb|right|ika-10 siglong CE na [[Byzantine Empire|Byzantine]] ilustrasyon ni Lukas na Ebanghelista.]] {{Main|May akda ng Lukas-Gawa}} Bagaman ang ebanghelyong ito ay nakapagpatuloy sa anyong anonimo (hindi kilala), itinuturing na ang pangalan ay alam ng pinatutungkulan (o pinadalhan) nito si Theophilus.<ref>Saint Luke Christopher Francis Evans - 1990 "... author was bound to give his name - 'Luke to Theophilus greeting' - it is considered likely that his name was attached to the work somehow (it is not known whether or not it had a title), or was attached to it by Theophilus. If so,</ref> Ang may-akda ay malamang na isang [[Kristiyano]]ng [[hentil]]{{fact}} Kung sino man ang may-akda nito ay isang may mataas na pinag-aralan, labis na nakapaglakbay, konektado at labis na nakapagbasa. Sa panahong kanyang nilikha ang ebanghelyong ito, siya ay isang labis na may kasanayan at may kakayahang may-akda na nagawang lumikha ng malawak na iba ibang anyong pampanitikan ayon sa mga hinihingi ng sandali.<ref name="Fizmyer, Joseph 1985">Fizmyer, Joseph. The Gospel according to Luke: introduction, translation, and notes. The Anchor Bible v. 28-28A. (2 vols) Garden City, NY: Doubleday, 1981-1985.</ref> Ang may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas ay nagpapalagay ng isang kaalam sa [[Lumang Tipan]] at kasaysayang [[Hudyo]] (1:7; 4:38; 9:9-10 & 9:28-36).<ref>Schatter, 330.</ref> Ang katunayan, "ang may-akda ng Lucas ay natanto ang kanyang sarili bilang isang Hudyo".<ref>Salmon, Marilyn, “Insider or Outsider? Luke's relationship with Judaism,” in Tyson, ed., Luke-Acts and the Jewish People, 76-82.　</ref> Ayon sa mga skolar, ang Ebanghelyo ni Lucas at ang [[Mga Gawa ng mga Apostol]] ay parehong isinulat ng parehong may-akda.<ref>Horrell, DG, An Introduction to the study of Paul, T&T Clark, 2006, 2nd Ed.,p.7; cf. W. L. Knox, ''The Acts of the Apostles'' (1948), p. 2–15 for detailed arguments that still stand.</ref> Ang pinakadirektang ebidensiya ay nagmumula sa mga panimula ng parehong aklat na ito na pinadala kay Theophilus at ang panimula ng Gawa ng mga Apostol ay hayagang may reperensiya sa "aking dating aklat" tungkol sa buhay ni Hesus. Sa karagadagan, may mga linguistiko at teolohikal na pagkakatulad sa pagitan ng dalawang aklat na ito na nagmumungkahing ang mga ito ay may karaniwang may-akda.<ref>on linguistics, see A. Kenny, ''A stylometric Study of the New Testament'' (1986).</ref> Both books also contain common interests.<ref>F. F. Bruce, ''The Acts of the Apostles'' (1952), p2.</ref> Linguistic and theological agreements and cross-references between the books indicate that they are from the same author.<ref>Udo Schnelle. ''The History and Theology of the New Testament Writings'', p. 259.</ref><ref>E.g., C. Kavin Rowe, "History, Hermeneutics and the Unity of Luke-Acts," ''[[Journal for the Study of the New Testament|JSNT]]'' 28 (2005): 131–157, raising questions about the literary unity of Luke-Acts.</ref> Ayon sa mga ama ng simbahan na sina [[Irenaeus]] (''c.'' 170), [[Clement ng Alexandria]], [[Origen]], at [[Tertullian]], ang Ebanghelyo ni Lucas ay isinulat ni Lucas.<ref>Donald Guthrie, ''New Testament Introduction'' (Leicester, England: Apollos, 1990), pp. 37-40.</ref> Ang manuskritong [[Papyrus 75|P⁷⁵]] (''circa'' 200 CE) ay may atribusyon ng "Ebanghelyo ayon kay Lucas",<ref>[http://www.earlychristianwritings.com/luke.html Gospel of Luke at EarlyChristianWritings.com] However, there is probably a bit of a mistake here. According to my sources, P75 does not include the start of the gospel, rather it includes the end, where an attribution to Luke is found.</ref><ref>[http://www.earlham.edu/~seidti/iam/tc_pap75.html Image of Papyrus 75] showing the end of Luke's Gospel and the beginning of John's Gospel, separated by the words Κατά Λουκαν, (''Kata Loukan'') = "According to Luke".</ref> bagaman may isa pang manuskrito na [[Papyrus 4|P⁴]] na posibleng mas nauna sa Papyrus sa 75<ref>Possibly dated earlier than [[Papyrus 75|P⁷⁵]]</ref><ref name="Gregory">Gregory, A. (2003) ''The Reception of Luke and Acts in the Period Before Irenaeus'', Mohr Siebeck, ISBN 3-16-148086-4 p.28</ref> na walang atribusyong ganito. ====Pananaw ng mga skolar==== Ayon sa nangingibabaw na pananaw ng mga skolar ng Bagong Tipan, ang ebidensiya na hindi si Lucas ang may-akda ay sapat na malakas at ang may-akda ay hindi alamm.<ref>"The unknown author of Luke-Acts was certainly not a companion of Paul." Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). Chapter 2. Christian sources about Jesus.</ref><ref>'[T]he author of this gospel remains unknown.' "biblical literature." Encyclopædia Britannica. 2010. Encyclopædia Britannica Online. 06 Nobyembre 2010 [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/64496/biblical-literature].</ref><ref>"Most modern commentators on the Lukan gospel are skeptical about the validity of the traditional attribution" Fizmyer, Joseph. The Gospel according to Luke: introduction, translation, and notes. The Anchor Bible v. 28-28A. (2 vols) Garden City, NY: Doubleday, 1981-1985.</ref> Ang [[Gawa ng mga Apostol]] ay sumasalungat sa mga [[epistula ni Pablo]] gaya ng ikalawang paglalakbay ni [[Apostol Pablo]] sa [[Jerusalem]] para sa konsehong apostoliko.<ref name = "TM1998 2">Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). Chapter 2. Christian sources about Jesus.</ref><ref>'These differing accounts [of the council] seem to be irreconcilable; but since Paul's is a contemporary witness and Acts was written many years after the event, scholars generally prefer Paul's version.' [[Stephen L Harris|Harris, Stephen L.]], Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985. p. 313.</ref> Si Pablo ay nagbigay diin sa kamatayan ni Hesus samantalang ang may-akda ng Lucas ay nagbigay diin sa pagdurusa ni Hesus at mayroong mga pagkakaiba sa [[eskatolihiya]] at Batas ng Hudaismo.{{fact}} Inilarawan ni Pablo si Lucas bilang isang "minamahal na manggagamot" na nagdulot kay Hobart noong 1882 na mag-angkin na ang bokabularyong ginamit sa Lukas-Gawa ay nagmumungkahing ang may-akda nito ay may pagsasanay medikal. Gayunpaman, ang pagpapalagay na ito ay sinalungat ng isang maimpluwensiya ''(influential)'' na pag-aaral ni Cadbury noong 1926 at tinalikuran na. Bagkus, ay pinaniniwalaan ngayon na ang wika ay nagpapakita lamang ng karaniwang edukasyong Griyego.<ref>"Efforts to argue that the Third Gospel demonstrates that its author was a doctor have been abandoned today. Hobart argued that the sheer number of healing stories and the vocabulary demonstrated that Luke was a physician.10 However, Cadbury later refuted these claims by proving that Luke showed no more “medical” language than other educated writers of his day.11 Of course, the healing stories and “medical” vocabulary are consistent with authorship by a physician. They simply do not prove it.", Black, M. C. (1996). Luke. College Press NIV commentary. Joplin, Mo.: College Press Pub.</ref><ref>"Colossians 4:14 refers to Luke as a doctor. In 1882, Hobart tried to bolster this connection by indicating all the technical verbal evidence for Luke’s vocation. Despite the wealth of references Hobart gathered, the case was rendered ambiguous by the work of Cadbury (1926), who showed that almost all of the alleged technical medical vocabulary appeared in everyday Greek documents such as the LXX, Josephus, Lucian, and Plutarch. This meant that the language could have come from a literate person within any vocation. Cadbury’s work does not, however, deny that Luke could have been a doctor, but only that the vocabulary of these books does not guarantee that he was one.", Bock, D. L. (1994). Luke Volume 1: 1:1-9:50. Baker exegetical commentary on the New Testament (7). Grand Rapids, Mich.: Baker Books</ref><ref>Attempts have been made to strengthen the argument for authorship by a physician by finding examples of medical phraseology in Luke-Acts; these are too few to be made the basis of an argument, but there is perhaps just sufficient evidence to corroborate a view more firmly based on other considerations.", Marshall, I. H. (1978). The Gospel of Luke : A commentary on the Greek text. The New international Greek testament commentary (33–34). Exeter [Eng.: Paternoster Press.]</ref><ref>e.g. W. K. Hobart, ''The Medical Language of St. Luke'' (1882); A. Harnack, ''Lukas der Arzt'' (1906)</ref><ref>'References are often made to Luke’s medical language, but there is no evidence of such language beyond that to which any educated Greek might have been exposed.' "biblical literature." Encyclopædia Britannica. 2010. Encyclopædia Britannica Online. 08 Nobyembre 2010 [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/64496/biblical-literature].</ref> ===Petsa ng pagkakasulat=== Ayon sa karamihan ng mga skolar ng Bagong TIpan, ang aklat na ito ay isinulat noong mga ''c'' 80–90 CE,<ref>{{cite book |last=Brown |first=Raymond E. |authorlink=Raymond E. Brown |title=Introduction to the New Testament |year=1997 |publisher=Anchor Bible |location=New York |isbn=0-385-24767-2 |pages=226}}</ref><ref>[[John P. Meier|Meier, John P.]], [[John P. Meier#A Marginal Jew: Rethinking the Historical Jesus|''A Marginal Jew: Rethinking the Historical Jesus'']]. Doubleday, 1991, v. 1, pp. 43</ref> bagaman ang ilan mga konserbatibong komentador ng Bibliya ay naniniwalang ito ay isinulat noong mga ''c.'' 60–65 CE.<ref name=Carson&Moo>"Introduction to the New Testament", chapter on Luke, by D. Carson and D. Moo, Zondervan Books (2005)</ref> ====75-100 CE==== Ang karamihan sa mga skolar ng Bibliya ay tumuturing sa [[Ebanghelyo ni Marcos]] bilang pinagbatayan ng may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas.<ref>Helmut Koester. ''Ancient Christian Gospels''. Harrisburg, Pennsylvania: Trinity Press International, 1999. p. 336</ref> Ayon din sa mga skolar ng Bibliya, ang Markos ay isinulat sa panahon ng pagkakawasak ng Templo sa Jesusalem noong mga 70 CE kaya ang Ebanghelyo ni Lucas ay hindi maaaring isulat bago ang 70 CE.<ref name = "TM1998 Mark">Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). p. 24-27.</ref> Ang mga skolar ay naniniwalang ang prediksiyon ng pagkawasak ng templo ay hindi maaaring resulta ng paghula ni Hesus ng hinaharap ngunit may kapakinabangan ng pagkakaalam ng nakaraan tungkol sa mga spesipikong detalye. Ayon sa mga skolar, ang Lucas 21:5-30 ay sapat na spesipiko na mas spesipiko pa sa [[Ebanghelyo ni Marcos]] o [[Ebanghelyo ni Mateo]] na ang isang petsa pagkatapos ng 70 ay tila kinakailangan.<ref name="ODCC self">"Matthew, Gospel acc. to St." Cross, F. L., ed. The Oxford dictionary of the Christian church. New York: [[Oxford University Press]]. 2005</ref> Ayon sa skolar ng Biblia na si [[S. Brown]], ang mga reperensiya sa pagkawasak ng templo sa Jerusalem ay makikitang ebidensiya ng petsang pagktapos ng 70 CE.<ref>Brown, Schuyler. ''The origins of Christianity: a historical introduction to the New Testament.'' New York: Oxford University Press, 1993. p. 24</ref> Ang mga skolar na ito ay nagmungkahi ng petsang pagkakasulat ng Ebanghelyo ni Lucas mula 75 CE hanggang 100 CE. Ang suporta sa kalaunang petsa ay nagmula sa iba't ibang mga dahilan. Ang mga pagkakaiba ng mga kronolohiya, istilo at teolohiya ay nagmumungkahing ang may-akda ng Lucas-Gawa ay hindi pamilyar sa [[Kristiyanong Pauline|walang katulad na teolohiya ni Pablo]] kundi bagkus ay isinulat mga dekada o higit pagkatapos ng petsa nito kung saan ang mahalagang pagtutugma sa pagitan ng iba't ibang mga tradisyon sa loob ng [[sinaunang Kristiyanismo]] ay nangyari.<ref>Brown, Schuyler. ''The origins of Christianity: a historical introduction to the New Testament.'' New York: Oxford University Press, 1993. p. 29</ref> Sa karagdagan, ang Lucas-Gawa ay may mga pananaw sa [[kristolohiya]] ni [[Hesus]], [[eskatolohiya]] (pagwawakas ng panahon), [[soteiolohiya]] (kaligtasan) na katulad ng matatagpuan sa mga [[epistulang Pastoral]] ni Pablo at kalimitang nakikita bilang [[pseudonym]]ous (may pekeng pangalan) at may kalaunang petsa kesa sa mga ibang sulat ni Pablo.<ref>Brown, Schuyler. ''The origins of Christianity: a historical introduction to the New Testament.'' New York: Oxford University Press, 1993. p. 27</ref> Ang mga skolar ng [[Jesus Seminar]] ay nangatwirang ang mga salaysay ng kapanganak sa Lucas at Mateo ay mga kalaunang idinagdag (interpolation) sa kalaunang manuskrito ng mga ebanghelyong ito tungkol kay Hesus. <ref name="ActJBirth"/> Sa pananaw na ito, ang Lucas ay maaaring orihinal na nagsimula sa Lucas 3:1 kay Juan Bautista.<ref name = "ActJBirth"/> Ang ''[[Terminus post quem|terminus ad quem]]'', o ang pinakahuling posibleng petsa para sa Ebanghelyo ni Lucas ay nakatali sa pinakaunang mga manuskritong [[papyrus]] na naglalaman ng mga bahagi ng Lucas (huli nang ika-2 siglo/simula ng ika-3 siglo CE)<ref>[[Papyrus 4|P⁴]], [[Papyrus 45|P⁴⁵]], P⁶⁹, P⁷⁵, and P¹¹¹</ref> gayundin mula sa gitna hanggang huli ng ika-2 siglong CE mga kasulatan na sumipi (quoted) o sumangguni sa Ebanghelyo ni Lucas. Ang Lucas ay makikita sa [[Didache]], mga kasulatang [[Gnostisismo|Gnostiko]] nina [[Basilides]] at [[Valentinus (Gnostic)|Valentinus]], mga apolohetiko ng ama ng simbahan na si [[Justin Martyr]] at gayundin ay ginamit ni [[Marcion]].<ref>Donald Guthrie, ''New Testament Introduction'' (Leicester, England: Apollos, 1990), pp. 126-126.</ref> Ayon sa skolar na si [[Helmut Koester]], bukod kay Marcion, "walang ebidensiya ng paggamit nito bago ang ''ca.'' 150 CE.<ref>Helmut Koester. ''Ancient Christian Gospels''. Harrisburg, Pennsylvania: Trinity Press International, 1999. p. 334</ref> Sa gitna ng ikalawang siglo CE, ang isang binagong bersiyon ng Ebanghelyo ni Lucas ang tanging ebanghelyong tinanggap ni Marcion na tinawag na heretiko ng mga ama ng simbahan.<ref>"Marcion." Cross, F. L., ed. The Oxford dictionary of the Christian church. New York: Oxford University Press. 2005</ref> == Layunin == Naging layunin ni San Lucas sa ebanghelyong ito ang mabigyan ng mas matibay na kaalaman ang mga [[Kristiyano]] tungkol sa [[pananampalataya]].<ref name=Biblia/> == Paglalarawan == Ito ang pinakamahabang [[ebanghelyo]] sa Bagong Tipan ng Bibliya. Sinulat ito ni San Lucas noong bago maganap ang pagkawasak ng Herusalem noong mga 70. Pinaniniwalaang sa panahong mula 63 hanggang 64, o himigit-kumulang, nasulat ang ebanghelyong sapagkat hindi ito bumabanggit ng anuman ukol sa pangyayari ng pagkawasak ng Herusalem. May mga bagay-bagay na isinulat si San Lucas na hindi matatagpuan sa ibang mga kasamang ebanghelyo sa Bibliya. Ilan sa mga halimbawa ng mga ito ang talinghaga hinggil sa "''Publikano at Pariseo''," ang "''Anak na [[Alibugha]]''" (o "''Alibughang Anak''"), at ang "''Dives at Lazaro''."<ref name=Biblia/> == Mga bahagi == Binubuo ng limang mga bahagi ang Ebanghelyo ni Lucas:<ref name=Biblia/> :* ''Kamusmusan ni Hesus'' (1–2) :* ''Pangangaral ni Hesus sa Galilea'' (3, 1 - 9, 50) :* ''Patungo sa Herusalem'' (9, 51–19, 28) :* ''Pangangaral ni Hesus sa Herusalem'' (19, 29 - 21, 38) :* ''Paghihirap, Pagkamatay, at Muling Pagkabuhay ni Hesus'' (22–24) ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == {{commons category|Gospel of Luke}} * [http://adb.scripturetext.com/luke/1.htm Ebanghelyo ni Lucas (''Luke'')], mula sa Ang Dating Biblia (1905) * [http://angbiblia.net/lucas.aspx Ang Magandang Balita ayon kay Lucas], Buong Bibliya sa wikang Tagalog, mula sa AngBiblia.net * [http://www.biblegateway.com/passage/?book_id=49&version=43 Ebanghelyo ni Lucas], Ang Salita ng Diyos (SND, 1998), Bibliyang Tagalog sa Internet (Bagong Tipan), BiblesInternational, BibleGateway.com {{DEFAULTSORT:Lucas, Ebanghelyo ni}} [[Kategorya:Bagong Tipan]] [[Kategorya:Mga Ebanghelyo]] [[Kategorya:Ebanghelyo ni Lucas| ]] 6j9val29owgfaesrf7mw7a5aposzq0f 2201207 2201205 2026-04-04T09:26:05Z LknFenix 125962 Kaunting pag-aayos sa salin 2201207 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | name = Ebanghelyo ni Lucas | image = Luke 13.29-35 and 14.10 (CBL BP I, f.15r).jpg | alt = Sinaunang manuskritong papiro na nagpapakita ng tekstong Griyego ni Lucas | caption = Lucas 13:29–14:10 sa Papirong 45 (''rekto''; {{Circa|250 PK}}) | religion = [[Kristiyanismo]] | author = Ayon sa tradisyon, si [[Lucas ang Ebanghelista]] | period = {{circa}} 80–90 PK | language = [[Griyegong Koine]] | chapters = 24 | verses = 1,151 | native_wikisource = Κατά Λουκάν | orig_lang_code = el | wikisource = Gospel of Luke | previous = Ebanghelyo ni Marcos | next = Ebanghelyo ni Juan | footnotes = <ref>{{Cite book |last=Aland |first=Kurt |url=https://books.google.com/books?id=2pYDsAhUOxAC |title=The Text of the New Testament: An Introduction to the Critical Editions and to the Theory and Practice of Modern Textual Criticism |trans-title=Ang Teksto ng Bagong Tipan: Isang Panimula sa mga Kritikal na Edisyon at sa Teorya at Praktika ng Makabagong Kritisismo ng Teksto |last2=Aland |first2=Barbara |publisher=[[William B. Eerdmans Publishing Company|Wm. B. Eerdmans Publishing Co.]] |year=1995 |isbn=978-0-8028-4098-1 |edition=2nd |location=Grand Rapids, MI |pages=159 |language=en |translator-last=Rhodes |translator-first=Erroll F. |archive-url=https://web.archive.org/web/20231005232815/https://books.google.com/books?id=2pYDsAhUOxAC |archive-date=October 5, 2023 |url-status=live}}</ref> }} {{Mga Tipan ng Bibliya}} Ang '''Ebanghelyo ni Lucas''', '''Ebanghelyo ayon kay Lucas'''<ref name=Biblia>{{cite-Biblia|Ebanghelyo ayon kay Lucas}},</ref>, o ang '''Mabuting Balita ayon kay Lucas'''<ref name=Biblia3>{{cite-Biblia3|Ang Mabuting Balita ayon kay Lucas}}</ref> ay isang aklat sa [[Bagong Tipan]] ng [[Bibliya]] at kabilang sa mga [[ebanghelyo]]. Isinulat ito ni [[San Lucas ang Ebanghelista|San Lucas]]. Sinasabing karugtong ng ebanghelyong ito ang [[Aklat ng mga Gawa ng mga Alagad]].<ref name=Biblia3a>{{cite-Biblia3|Ang mga Gawa ng mga Apostol}}</ref> ==Komposisyon== Ang tradisyonal na paniniwala sa petsa ng pagkakasulat ng Ebanghelyo ni Lucas ay sa simula ng 59 o 60 CE.<ref>A. T. Robertson ''Luke the historian in the light of research'' 1923 "The theological argument strongly confirms the early date ... There remains only one further difficulty of importance in the way of dating the Gospel of Luke so early as 59 or 60 "</ref> Ang may-akda nito ay umamin ng pamilyaridad sa mga mas naunang ebanghelyo (Lucas 1:1). Bagaman ang mga [[wikang semitiko|semitismo]] ay umiiral sa buong Ebanghelyo ni Lucas, ito ay isinulat sa [[Griyegong Koiner]].<ref>Francis & Mary Peloubet, ''A dictionary of the Bible: comprising its antiquities, biography, geography, natural history and literature'', Porter and Coates Pub. 1884 P. 367</ref> Tulad ng [[Ebanghelyo ni Marcos]] ngunit hindi tulad ng [[Ebanghelyo ni Mateo]], ang nilalayong mambabasa ng aklat na ito ang mga mamamayang nagsasalita ng Griyego sa rehiyong ito at sumisiguro sa mga mambabasa nito ang [[Kristiyanismo]] ay isang internasyonal na relihiyon at hindi lamang eklusibong sektang [[Hudyo]].{{fact}} ===Mga ebanghelyong sinoptiko=== {{See also|Mga ebanghelyong sinoptiko}} [[File:Relationship between synoptic gospels.png|thumb|right|350px|Ang halos lahat ng nilalaman ng [[Ebanghelyo ni Marcos]] ay matatagpuan sa [[Ebanghelyo ni Mateo]] at ang karamihan sa nilalaman ng Ebanghelyo ni Marcos ay parehong matatagpuan sa Ebanghelyo ni Lucas. Sa karagdagan, ang Ebanghelyo ni Mateo at Lucas ay may malaking laman ng materyal na karaniwan sa dalawang ito ngunit hindi matatagpuan sa Marcos. Ito ay pinapaliwanag ng [[Dokumentong Q]].]] Ang mga ebanghelyo ni Lucas, Mateo at Marcos na tinatawag na mga ebanghelyong sinoptiko ay kinabibilangan ng maraming pare parehong kuwento na kalimitan ay nasa parehong pagkakasunod sunod at minsan ay sa eksaktong mga pananalita. Ang pinakamalawak na tinatanggap ng mga skolar ng [[Bibliya]] na paliwanag para dito ang [[hipotesis ng dalawang-pinagkunan]] (two-source hypothesis). Ang pananaw na ito ay nagsasaad na ang parehong [[Ebanghelyo ni Mateo]] at Ebanghelyo ni Lucas ay humiram o kumopya sa [[Ebanghelyo ni Marcos]] at sa isang kalipunan ng mga kasabihan na tinatawag na [[Dokumentong Q]]. Ang Dokumentong Q ang nagpapaliwanag ng mga talata o kuwentong pinagsasaluhan ng parehong Ebanghelyo ni Lucas at Mateo ngunit hindi matatagpuan sa [[Ebanghelyo ni Marcos]].<ref name="p8081">Bart Erhman, ''Jesus: Apocalyptic Prophet of the New Millennium'', Oxford University Press, p.78-87</ref> Sa aklat na ''The Four Gospels: A Study of Origins'' (1924) ni [[Burnett Hillman Streeter]], kanyang ipingatwiran ang isa pang pinagkunan ni Ebanghelyo ni Lucas na tinatawag na [[pinagkunang L]] (L source)<ref>{{Cite web |url=http://www.katapi.org.uk/4Gospels/Ch9.htm |title=Archive copy |access-date=2012-03-09 |archive-date=2020-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217185251/http://www.katapi.org.uk/4Gospels/Ch9.htm |url-status=dead }}</ref> na pinagbatayan ng materyal sa aklat na ito na walang katulad sa Ebanghelyo ni Marcos o Mateo.<ref>Burnett H. Streeter,''[http://www.katapi.org.uk/4Gospels/Contents.htm The Four Gospels. A Study of Origins Treating the Manuscript Tradition, Sources, Authorship, & Dates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226213851/http://www.katapi.org.uk/4Gospels/Contents.htm |date=2021-02-26 }}''. London: MacMillian and Co., Ltd., 1924.</ref> (See the [[Four Document Hypothesis]] ) ===Mga pinagkunan=== Ang tradisyonal na pananaw ay ang Ebanghelyo ni Lucas na hindi saksi (eyewitness) sa ministerio ni [[Hesus]] ay sumulat ng ebanghelyong ito pagkatapos tipunin ang pinakamahuhusay na mga pinagkunan ng impormasyon na kanyang nakuha (Lucas 1:1-4).<ref>M.G. Easton, Easton's Bible Dictionary (Oak Harbor, WA: Logos Research Systems, Inc., 1996, c1897), "Luke, Gospel According To".</ref> Ang pananaw naman ng halos lahat ng skolar ng [[Bibliya]] ang [[hipotesis ng dalawang-pinagkunan]] na nagsasaad na ang may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas ay kumopya sa [[Ebanghelyo ni Marcos]] at sa [[Dokumentong Q]]. ====Ebanghelyo ni Marcos==== {{main|Prioridad na Markan}} Ang karamihan sa mga modernong skolar ng Bibliya ay umaayon na pinagbatayan ng may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas ang [[Ebanghelyo ni Marcos]].<ref name="ActJLuke">[[Robert W. Funk|Funk, Robert W.]] and the [[Jesus Seminar]]. ''The acts of Jesus: the search for the authentic deeds of Jesus.'' HarperSanFrancisco. 1998. "Luke," p. 267-364</ref> Ayon din sa mga skolar ng Bibliya, ang Ebanghelyo ni Marcos ang pinaka-unang ebanghelyo sa [[kanon]] ng Bagong Tipan at ang pinagbatayan ng parehong [[Ebanghelyo ni Mateo]] at Ebanghelyo ni Lucas.<ref name="5GIntro"/> Ang [[Ebanghelyo ni Marcos]] ay maiksi at isinulat sa [[Griyegong Koine]] (karaniwang Griyego). Ito ay nagbibigay ng pangkalahatang kronolohiya mula sa bautismo ni [[Hesus]] hanggang sa walang lamang libingan nito. Gayunpaman, ang Ebanghelyo ni Lucas ay minsang nagtatanghal ng ng mga pangyayari sa ibang kaayusan upang mas maliwanag na suportahan ang kanyang mga pagbibigay diin. Halimbawa, ang [[Ebanghelyo ni Marcos]] ay nagsasaad na inakay ni Hesus ang kanyang mga alagad bago siya magsagawa ng mga [[himala]]. Sa Ebanghelyo ni Lucas naman, ang pag-akay sa mga alagad ay inilipat pagkatapos ng paggawa ng unang himala ni Hesus.<ref name="ActJLuke"/> ====Dokumentong Q==== [[File:Synoptic problem two source colored.png|thumb|right|200px|Ang mga [[Ebanghelyo ni Mateo]] at Ebanghelyo ni Lucas ay isinulat ng independiyente sa isa't isa ngunit parehong gumamit ng [[Ebanghelyo ni Marcos]] at [[Dokumentong Q]].]] {{See also|Dokumentong Q}} Ang karamihan sa mga skolar ng Bibliya ay naniniwalang ginamit ng may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas ang [[Dokumentong Q]] bilang ikalawang pinagbatayan. Ang Dokumentong Q ([[Aleman]] ng "Quelle" na ang ibig sabihin ang "pinagkunan") ay isang hipotetikal na mga kalipunan ng kasabihan ni Hesus. Sa [[hipotesis ng dalawang-pinagkunan]], ang Dokumentong Q ang nagpapaliwanag ng pinagsaluhang materyal na nasa [[Ebanghelyo ni Mateo]] at Ebanghelyo ni Lucas na wala sa [[Ebanghelyo ni marcos]] gaya ng [[Ama Namin]] (Lord's prayer).<ref name="Pier Franco Beatrice 2006, pp. 147-195">Pier Franco Beatrice, ''The Gospel according to the Hebrews in the Apostolic Fathers'', Novum Testamentum 2006, vol. 48, no2, pp. 147–195 ISSN 0048-1009</ref><ref>[http://books.google.ca/books?id=Vs9YXAB_axYC&dq=%22James+Edwards%22++%22Hebrew+Gospel%22&printsec=frontcover&source=bl&ots=cdXiwt--gI&sig=MExo3o7vnOrb887DWJ4tVbM94es&hl=en&ei=l3o1S_TnI9W9lAehybWRBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CAgQ6AEwAA#v=onepage&q=&f=false James R. Edwards, ''The Hebrew Gospel & the Development of the Synoptic Tradition'', Wm. B. Eerdmans Publishing, 2009 pp. 209 - 247]</ref><ref>Martin Hengel, ''The Four Gospels and the One Gospel of Jesus Christ'' Trinity Press, SCM 2000 p.207- 210</ref> ====Ebanghelyo ni Mateo==== Nangatwiran si [[Martin Hengel]] na ang may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas ay gumamit rin ng [[Ebanghelyo ni Mateo]] na ikalawang ebanghelyong sinoptiko.<ref name="Martin">Martin Hengel. 2000. ''The Four Gospels and the One Gospel of Jesus Christ: An Investigation of the Collection and Origin of the Canonical Gospels''. Trans. J. Bowden. London and Harrisburg: SCM and Trinity Press International. Pp. 169-207.</ref> ====Pinagkunang L ==== Ang materyal na natatangi sa Ebanghelyo ni Lucas ay sinasabing hinango sa pinagkunang tinatawag na [[pinagkunang L]] na sinasabing hinango sa tradisyonal ipinasa ng bibig.<ref name="5GIntro"/> Maliwanag na ang may-akda ng Lucas ay pormal na humugot ng mga pirasong hanay ng mga "katuruan" ng [[Kristiyanismo]] at isinama ito sa ebanghelyong ito. Ang isang halimbawa nito ang [[Magnificat]] kung saan pinuri ni [[Marya]] na ina ni [[Hesus]] ang [[diyos]]. <ref name="ActJLuke"/> Ang mga salaysay ng kapanganak sa parehong Ebanghelyo ni Lucas at [[Ebanghelyo ni Mateo]] ang pinakahuling bahagi ng mga ebanghelyong ito.<ref name="ActJBirth">[[Robert W. Funk|Funk, Robert W.]] and the [[Jesus Seminar]]. ''The acts of Jesus: the search for the authentic deeds of Jesus.'' HarperSanFrancisco. 1998. "Birth & Infancy Stories" p. 497-526.</ref> Luke may have originally begun with verses 3:1-7, a second prologue.<ref name = "ActJBirth"/> Ang mga paghahambing ay ginawa sa pagitan ng salaysay na pagpapahayag (annunciation) sa Ebanghelyo ni Lucas sa manuskritong Q4Q246 ng [[Mga skrolyo ng Patay na Dagat]] (Dead Sea Scrolls). Ang skrolyo ng Patay na Dagat ay isinulat ng mga [[Essene]] mula 150 BCE hanggang 70 CE na isang sektang [[Hudaismo]] na ang ilang mga katuruan ay kapareho ng sa [[Kristiyanismo]].: <blockquote> “''He will be great, and will be called the Son of the Most High … The power of the Most High will overshadow you; therefore the child to be born will be called holy, the Son of God”'' '''(Luke 1:32, 35)'''.<br> Siya ay magiging dakila at tatawaging Anak ng Kataas Taasan...Sasaiyo ang Espiritu Santo at mapapasailalim ka sa kapangyarihan ng Kataas-taasang Diyos. Dahil dito, ang isisilang mo'y banal at tatawaging Anak ng Diyos. </blockquote> <blockquote> “''[X] shall be great upon the earth. [O king, all (people) shall] make [peace], and all shall serve [him. He shall be called the son of] the [G]reat [God], and by his name shall he be hailed (as) the Son of God, and they shall call him Son of the Most High.”'' '''(Dead Sea scrolls manuscript Q4Q246)'''<ref>"''An Unpublished Dead Sea Scroll Text Parallels Luke’s Infancy Narrative''", Biblical Archaeology Review, Abril/Mayo 1990</ref><br> Magiging dakila sa mundo. O hari, lahat (ng mga tao) ay makikipag payapaan at ang lahat ay sasamba sa [kanya. Siya ay tatawaging anak ng] [Diyos] na Dakila, at sa kanyang pangalan ay tatanghalin (bilang) Anak ng Diyos at tatawagin nila siyang Anak ng Kataas Taasan. </blockquote> Ang pagkakapareho ng nilalamang ito ay inilarawan na "mahirap na maiwasan ang konklusyong ang Ebanghelyo ni Lucas ay nakabatay sa isang paraan na direkta o hindi direkta sa matagal nang nawalang teksto mula sa [[Qumran]].<ref>"''The meaning of the Dead Sea scrolls: Their significance for understanding the Bible, Judaism, Jesus, and Christianity''", James C. VanderKam, Peter W. Flint, p. 335, Continuum, 2005, ISBN 0-567-08468-X</ref> ===Griyego=== {{see also|Wika ng Bagong Tipan}} Ang mga aklat ng [[Bagong Tipan]] ay isinulat sa Griyego. Ang istilo ng Ebanghelyo ni Lucas ang pinaka literaryo sa lahat ng mga aklat na ito.<ref>"Greek." Cross, F. L., ed. The Oxford dictionary of the Christian church. New York: Oxford University Press. 2005</ref> ===May akda=== [[File:Byzantinischer Maler des 10. Jahrhunderts 001.jpg|thumb|right|ika-10 siglong CE na [[Byzantine Empire|Byzantine]] ilustrasyon ni Lukas na Ebanghelista.]] {{Main|May akda ng Lukas-Gawa}} Bagaman ang ebanghelyong ito ay nakapagpatuloy sa anyong anonimo (hindi kilala), itinuturing na ang pangalan ay alam ng pinatutungkulan (o pinadalhan) nito si Theophilus.<ref>Saint Luke Christopher Francis Evans - 1990 "... author was bound to give his name - 'Luke to Theophilus greeting' - it is considered likely that his name was attached to the work somehow (it is not known whether or not it had a title), or was attached to it by Theophilus. If so,</ref> Ang may-akda ay malamang na isang [[Kristiyano]]ng [[hentil]]{{fact}} Kung sino man ang may-akda nito ay isang may mataas na pinag-aralan, labis na nakapaglakbay, konektado at labis na nakapagbasa. Sa panahong kanyang nilikha ang ebanghelyong ito, siya ay isang labis na may kasanayan at may kakayahang may-akda na nagawang lumikha ng malawak na iba ibang anyong pampanitikan ayon sa mga hinihingi ng sandali.<ref name="Fizmyer, Joseph 1985">Fizmyer, Joseph. The Gospel according to Luke: introduction, translation, and notes. The Anchor Bible v. 28-28A. (2 vols) Garden City, NY: Doubleday, 1981-1985.</ref> Ang may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas ay nagpapalagay ng isang kaalam sa [[Lumang Tipan]] at kasaysayang [[Hudyo]] (1:7; 4:38; 9:9-10 & 9:28-36).<ref>Schatter, 330.</ref> Ang katunayan, "ang may-akda ng Lucas ay natanto ang kanyang sarili bilang isang Hudyo".<ref>Salmon, Marilyn, “Insider or Outsider? Luke's relationship with Judaism,” in Tyson, ed., Luke-Acts and the Jewish People, 76-82.　</ref> Ayon sa mga skolar, ang Ebanghelyo ni Lucas at ang [[Mga Gawa ng mga Apostol]] ay parehong isinulat ng parehong may-akda.<ref>Horrell, DG, An Introduction to the study of Paul, T&T Clark, 2006, 2nd Ed.,p.7; cf. W. L. Knox, ''The Acts of the Apostles'' (1948), p. 2–15 for detailed arguments that still stand.</ref> Ang pinakadirektang ebidensiya ay nagmumula sa mga panimula ng parehong aklat na ito na pinadala kay Theophilus at ang panimula ng Gawa ng mga Apostol ay hayagang may reperensiya sa "aking dating aklat" tungkol sa buhay ni Hesus. Sa karagadagan, may mga linguistiko at teolohikal na pagkakatulad sa pagitan ng dalawang aklat na ito na nagmumungkahing ang mga ito ay may karaniwang may-akda.<ref>on linguistics, see A. Kenny, ''A stylometric Study of the New Testament'' (1986).</ref> Both books also contain common interests.<ref>F. F. Bruce, ''The Acts of the Apostles'' (1952), p2.</ref> Linguistic and theological agreements and cross-references between the books indicate that they are from the same author.<ref>Udo Schnelle. ''The History and Theology of the New Testament Writings'', p. 259.</ref><ref>E.g., C. Kavin Rowe, "History, Hermeneutics and the Unity of Luke-Acts," ''[[Journal for the Study of the New Testament|JSNT]]'' 28 (2005): 131–157, raising questions about the literary unity of Luke-Acts.</ref> Ayon sa mga ama ng simbahan na sina [[Irenaeus]] (''c.'' 170), [[Clement ng Alexandria]], [[Origen]], at [[Tertullian]], ang Ebanghelyo ni Lucas ay isinulat ni Lucas.<ref>Donald Guthrie, ''New Testament Introduction'' (Leicester, England: Apollos, 1990), pp. 37-40.</ref> Ang manuskritong [[Papyrus 75|P⁷⁵]] (''circa'' 200 CE) ay may atribusyon ng "Ebanghelyo ayon kay Lucas",<ref>[http://www.earlychristianwritings.com/luke.html Gospel of Luke at EarlyChristianWritings.com] However, there is probably a bit of a mistake here. According to my sources, P75 does not include the start of the gospel, rather it includes the end, where an attribution to Luke is found.</ref><ref>[http://www.earlham.edu/~seidti/iam/tc_pap75.html Image of Papyrus 75] showing the end of Luke's Gospel and the beginning of John's Gospel, separated by the words Κατά Λουκαν, (''Kata Loukan'') = "According to Luke".</ref> bagaman may isa pang manuskrito na [[Papyrus 4|P⁴]] na posibleng mas nauna sa Papyrus sa 75<ref>Possibly dated earlier than [[Papyrus 75|P⁷⁵]]</ref><ref name="Gregory">Gregory, A. (2003) ''The Reception of Luke and Acts in the Period Before Irenaeus'', Mohr Siebeck, ISBN 3-16-148086-4 p.28</ref> na walang atribusyong ganito. ====Pananaw ng mga skolar==== Ayon sa nangingibabaw na pananaw ng mga skolar ng Bagong Tipan, ang ebidensiya na hindi si Lucas ang may-akda ay sapat na malakas at ang may-akda ay hindi alamm.<ref>"The unknown author of Luke-Acts was certainly not a companion of Paul." Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). Chapter 2. Christian sources about Jesus.</ref><ref>'[T]he author of this gospel remains unknown.' "biblical literature." Encyclopædia Britannica. 2010. Encyclopædia Britannica Online. 06 Nobyembre 2010 [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/64496/biblical-literature].</ref><ref>"Most modern commentators on the Lukan gospel are skeptical about the validity of the traditional attribution" Fizmyer, Joseph. The Gospel according to Luke: introduction, translation, and notes. The Anchor Bible v. 28-28A. (2 vols) Garden City, NY: Doubleday, 1981-1985.</ref> Ang [[Gawa ng mga Apostol]] ay sumasalungat sa mga [[epistula ni Pablo]] gaya ng ikalawang paglalakbay ni [[Apostol Pablo]] sa [[Jerusalem]] para sa konsehong apostoliko.<ref name = "TM1998 2">Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). Chapter 2. Christian sources about Jesus.</ref><ref>'These differing accounts [of the council] seem to be irreconcilable; but since Paul's is a contemporary witness and Acts was written many years after the event, scholars generally prefer Paul's version.' [[Stephen L Harris|Harris, Stephen L.]], Understanding the Bible. Palo Alto: Mayfield. 1985. p. 313.</ref> Si Pablo ay nagbigay diin sa kamatayan ni Hesus samantalang ang may-akda ng Lucas ay nagbigay diin sa pagdurusa ni Hesus at mayroong mga pagkakaiba sa [[eskatolihiya]] at Batas ng Hudaismo.{{fact}} Inilarawan ni Pablo si Lucas bilang isang "minamahal na manggagamot" na nagdulot kay Hobart noong 1882 na mag-angkin na ang bokabularyong ginamit sa Lukas-Gawa ay nagmumungkahing ang may-akda nito ay may pagsasanay medikal. Gayunpaman, ang pagpapalagay na ito ay sinalungat ng isang maimpluwensiya ''(influential)'' na pag-aaral ni Cadbury noong 1926 at tinalikuran na. Bagkus, ay pinaniniwalaan ngayon na ang wika ay nagpapakita lamang ng karaniwang edukasyong Griyego.<ref>"Efforts to argue that the Third Gospel demonstrates that its author was a doctor have been abandoned today. Hobart argued that the sheer number of healing stories and the vocabulary demonstrated that Luke was a physician.10 However, Cadbury later refuted these claims by proving that Luke showed no more “medical” language than other educated writers of his day.11 Of course, the healing stories and “medical” vocabulary are consistent with authorship by a physician. They simply do not prove it.", Black, M. C. (1996). Luke. College Press NIV commentary. Joplin, Mo.: College Press Pub.</ref><ref>"Colossians 4:14 refers to Luke as a doctor. In 1882, Hobart tried to bolster this connection by indicating all the technical verbal evidence for Luke’s vocation. Despite the wealth of references Hobart gathered, the case was rendered ambiguous by the work of Cadbury (1926), who showed that almost all of the alleged technical medical vocabulary appeared in everyday Greek documents such as the LXX, Josephus, Lucian, and Plutarch. This meant that the language could have come from a literate person within any vocation. Cadbury’s work does not, however, deny that Luke could have been a doctor, but only that the vocabulary of these books does not guarantee that he was one.", Bock, D. L. (1994). Luke Volume 1: 1:1-9:50. Baker exegetical commentary on the New Testament (7). Grand Rapids, Mich.: Baker Books</ref><ref>Attempts have been made to strengthen the argument for authorship by a physician by finding examples of medical phraseology in Luke-Acts; these are too few to be made the basis of an argument, but there is perhaps just sufficient evidence to corroborate a view more firmly based on other considerations.", Marshall, I. H. (1978). The Gospel of Luke : A commentary on the Greek text. The New international Greek testament commentary (33–34). Exeter [Eng.: Paternoster Press.]</ref><ref>e.g. W. K. Hobart, ''The Medical Language of St. Luke'' (1882); A. Harnack, ''Lukas der Arzt'' (1906)</ref><ref>'References are often made to Luke’s medical language, but there is no evidence of such language beyond that to which any educated Greek might have been exposed.' "biblical literature." Encyclopædia Britannica. 2010. Encyclopædia Britannica Online. 08 Nobyembre 2010 [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/64496/biblical-literature].</ref> ===Petsa ng pagkakasulat=== Ayon sa karamihan ng mga skolar ng Bagong TIpan, ang aklat na ito ay isinulat noong mga ''c'' 80–90 CE,<ref>{{cite book |last=Brown |first=Raymond E. |authorlink=Raymond E. Brown |title=Introduction to the New Testament |year=1997 |publisher=Anchor Bible |location=New York |isbn=0-385-24767-2 |pages=226}}</ref><ref>[[John P. Meier|Meier, John P.]], [[John P. Meier#A Marginal Jew: Rethinking the Historical Jesus|''A Marginal Jew: Rethinking the Historical Jesus'']]. Doubleday, 1991, v. 1, pp. 43</ref> bagaman ang ilan mga konserbatibong komentador ng Bibliya ay naniniwalang ito ay isinulat noong mga ''c.'' 60–65 CE.<ref name=Carson&Moo>"Introduction to the New Testament", chapter on Luke, by D. Carson and D. Moo, Zondervan Books (2005)</ref> ====75-100 CE==== Ang karamihan sa mga skolar ng Bibliya ay tumuturing sa [[Ebanghelyo ni Marcos]] bilang pinagbatayan ng may-akda ng Ebanghelyo ni Lucas.<ref>Helmut Koester. ''Ancient Christian Gospels''. Harrisburg, Pennsylvania: Trinity Press International, 1999. p. 336</ref> Ayon din sa mga skolar ng Bibliya, ang Markos ay isinulat sa panahon ng pagkakawasak ng Templo sa Jesusalem noong mga 70 CE kaya ang Ebanghelyo ni Lucas ay hindi maaaring isulat bago ang 70 CE.<ref name = "TM1998 Mark">Theissen, Gerd and Annette Merz. The historical Jesus: a comprehensive guide. Fortress Press. 1998. translated from German (1996 edition). p. 24-27.</ref> Ang mga skolar ay naniniwalang ang prediksiyon ng pagkawasak ng templo ay hindi maaaring resulta ng paghula ni Hesus ng hinaharap ngunit may kapakinabangan ng pagkakaalam ng nakaraan tungkol sa mga spesipikong detalye. Ayon sa mga skolar, ang Lucas 21:5-30 ay sapat na spesipiko na mas spesipiko pa sa [[Ebanghelyo ni Marcos]] o [[Ebanghelyo ni Mateo]] na ang isang petsa pagkatapos ng 70 ay tila kinakailangan.<ref name="ODCC self">"Matthew, Gospel acc. to St." Cross, F. L., ed. The Oxford dictionary of the Christian church. New York: [[Oxford University Press]]. 2005</ref> Ayon sa skolar ng Biblia na si [[S. Brown]], ang mga reperensiya sa pagkawasak ng templo sa Jerusalem ay makikitang ebidensiya ng petsang pagktapos ng 70 CE.<ref>Brown, Schuyler. ''The origins of Christianity: a historical introduction to the New Testament.'' New York: Oxford University Press, 1993. p. 24</ref> Ang mga skolar na ito ay nagmungkahi ng petsang pagkakasulat ng Ebanghelyo ni Lucas mula 75 CE hanggang 100 CE. Ang suporta sa kalaunang petsa ay nagmula sa iba't ibang mga dahilan. Ang mga pagkakaiba ng mga kronolohiya, istilo at teolohiya ay nagmumungkahing ang may-akda ng Lucas-Gawa ay hindi pamilyar sa [[Kristiyanong Pauline|walang katulad na teolohiya ni Pablo]] kundi bagkus ay isinulat mga dekada o higit pagkatapos ng petsa nito kung saan ang mahalagang pagtutugma sa pagitan ng iba't ibang mga tradisyon sa loob ng [[sinaunang Kristiyanismo]] ay nangyari.<ref>Brown, Schuyler. ''The origins of Christianity: a historical introduction to the New Testament.'' New York: Oxford University Press, 1993. p. 29</ref> Sa karagdagan, ang Lucas-Gawa ay may mga pananaw sa [[kristolohiya]] ni [[Hesus]], [[eskatolohiya]] (pagwawakas ng panahon), [[soteiolohiya]] (kaligtasan) na katulad ng matatagpuan sa mga [[epistulang Pastoral]] ni Pablo at kalimitang nakikita bilang [[pseudonym]]ous (may pekeng pangalan) at may kalaunang petsa kesa sa mga ibang sulat ni Pablo.<ref>Brown, Schuyler. ''The origins of Christianity: a historical introduction to the New Testament.'' New York: Oxford University Press, 1993. p. 27</ref> Ang mga skolar ng [[Jesus Seminar]] ay nangatwirang ang mga salaysay ng kapanganak sa Lucas at Mateo ay mga kalaunang idinagdag (interpolation) sa kalaunang manuskrito ng mga ebanghelyong ito tungkol kay Hesus. <ref name="ActJBirth"/> Sa pananaw na ito, ang Lucas ay maaaring orihinal na nagsimula sa Lucas 3:1 kay Juan Bautista.<ref name = "ActJBirth"/> Ang ''[[Terminus post quem|terminus ad quem]]'', o ang pinakahuling posibleng petsa para sa Ebanghelyo ni Lucas ay nakatali sa pinakaunang mga manuskritong [[papyrus]] na naglalaman ng mga bahagi ng Lucas (huli nang ika-2 siglo/simula ng ika-3 siglo CE)<ref>[[Papyrus 4|P⁴]], [[Papyrus 45|P⁴⁵]], P⁶⁹, P⁷⁵, and P¹¹¹</ref> gayundin mula sa gitna hanggang huli ng ika-2 siglong CE mga kasulatan na sumipi (quoted) o sumangguni sa Ebanghelyo ni Lucas. Ang Lucas ay makikita sa [[Didache]], mga kasulatang [[Gnostisismo|Gnostiko]] nina [[Basilides]] at [[Valentinus (Gnostic)|Valentinus]], mga apolohetiko ng ama ng simbahan na si [[Justin Martyr]] at gayundin ay ginamit ni [[Marcion]].<ref>Donald Guthrie, ''New Testament Introduction'' (Leicester, England: Apollos, 1990), pp. 126-126.</ref> Ayon sa skolar na si [[Helmut Koester]], bukod kay Marcion, "walang ebidensiya ng paggamit nito bago ang ''ca.'' 150 CE.<ref>Helmut Koester. ''Ancient Christian Gospels''. Harrisburg, Pennsylvania: Trinity Press International, 1999. p. 334</ref> Sa gitna ng ikalawang siglo CE, ang isang binagong bersiyon ng Ebanghelyo ni Lucas ang tanging ebanghelyong tinanggap ni Marcion na tinawag na heretiko ng mga ama ng simbahan.<ref>"Marcion." Cross, F. L., ed. The Oxford dictionary of the Christian church. New York: Oxford University Press. 2005</ref> == Layunin == Naging layunin ni San Lucas sa ebanghelyong ito ang mabigyan ng mas matibay na kaalaman ang mga [[Kristiyano]] tungkol sa [[pananampalataya]].<ref name=Biblia/> == Paglalarawan == Ito ang pinakamahabang [[ebanghelyo]] sa Bagong Tipan ng Bibliya. Sinulat ito ni San Lucas noong bago maganap ang pagkawasak ng Herusalem noong mga 70. Pinaniniwalaang sa panahong mula 63 hanggang 64, o himigit-kumulang, nasulat ang ebanghelyong sapagkat hindi ito bumabanggit ng anuman ukol sa pangyayari ng pagkawasak ng Herusalem. May mga bagay-bagay na isinulat si San Lucas na hindi matatagpuan sa ibang mga kasamang ebanghelyo sa Bibliya. Ilan sa mga halimbawa ng mga ito ang talinghaga hinggil sa "''Publikano at Pariseo''," ang "''Anak na [[Alibugha]]''" (o "''Alibughang Anak''"), at ang "''Dives at Lazaro''."<ref name=Biblia/> == Mga bahagi == Binubuo ng limang mga bahagi ang Ebanghelyo ni Lucas:<ref name=Biblia/> :* ''Kamusmusan ni Hesus'' (1–2) :* ''Pangangaral ni Hesus sa Galilea'' (3, 1 - 9, 50) :* ''Patungo sa Herusalem'' (9, 51–19, 28) :* ''Pangangaral ni Hesus sa Herusalem'' (19, 29 - 21, 38) :* ''Paghihirap, Pagkamatay, at Muling Pagkabuhay ni Hesus'' (22–24) ==Mga sanggunian== {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == {{commons category|Gospel of Luke}} * [http://adb.scripturetext.com/luke/1.htm Ebanghelyo ni Lucas (''Luke'')], mula sa Ang Dating Biblia (1905) * [http://angbiblia.net/lucas.aspx Ang Magandang Balita ayon kay Lucas], Buong Bibliya sa wikang Tagalog, mula sa AngBiblia.net * [http://www.biblegateway.com/passage/?book_id=49&version=43 Ebanghelyo ni Lucas], Ang Salita ng Diyos (SND, 1998), Bibliyang Tagalog sa Internet (Bagong Tipan), BiblesInternational, BibleGateway.com {{DEFAULTSORT:Lucas, Ebanghelyo ni}} [[Kategorya:Bagong Tipan]] [[Kategorya:Mga Ebanghelyo]] [[Kategorya:Ebanghelyo ni Lucas| ]] 9rcygleftjqio4xbw0apfmeefd8oaia 0 60368 2201250 1862754 2026-04-04T11:52:49Z Mayivobkal 160592 2201250 wikitext text/x-wiki {{notability|date=Nobyembre 2010}} {{BLP unsourced|date=Nobyembre 2010}} {{Infobox person | name = Ejay Falcon | image = | alt = | caption = | birth_name = Ejay Lasap Falcon | birth_date = {{#property:P569}} | birth_place = [[Oriental Mindoro]], [[Pilipinas]] | death_date = | death_place = | nationality = | other_names = | known_for = | occupation = | years_active = | height = {{height|m=1.83}} | spouse = | partner = | website = }} Si '''Ejay Falcon ''' ay isang artista sa Pilipinas. Bilang aktor, sumikat siya noong 2008 matapos manalo sa reality show na ''Pinoy Big Brother: Teen Edition Plus''.<ref>{{Cite web |title=Ejay Falcon: Promdi at Heart {{!}} ABS-CBN News Online Beta |url=http://www.abs-cbnnews.com/node/14874 |access-date=2026-04-04 |website=www.abs-cbnnews.com |language=en}}</ref> [[Kategorya:Ipinanganak noong 1989]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] {{Pilipinas-artista-stub}} 1g794n3ugbpzk4hdz45qkqcge31rf7v 0 80332 2201138 2201050 2026-04-04T04:00:42Z Jojit fb 38 2201138 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> ==Simbahang Katolikong Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon"). === Araw ng Pag-aayuno === Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''. Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan), bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo. === Mga serbisyo sa araw na ito === Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]]. Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo. Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli. Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]]. Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]]. Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula. Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay. Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. === Tatlong Oras na Paghihirap === Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. === Liturhiya === Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. === Daan ng Krus === {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. === Ganap na indulhensiya === Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. === Nobena sa Banal na Awa === Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. === ''Collecta Pro Terra Sancta'' === Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. == Biyernes Santo sa Pilipinas == Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] da79ici7r4hbzvf1pjazgvb6dt0l44b 2201139 2201138 2026-04-04T04:02:24Z Jojit fb 38 /* Simbahang Katolikong Romano */ 2201139 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> ==Simbahang Katolikong Romano== [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> === Araw ng Pag-aayuno === Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''. Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan), bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo. === Mga serbisyo sa araw na ito === Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]]. Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo. Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli. Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]]. Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]]. Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula. Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay. Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. === Tatlong Oras na Paghihirap === Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. === Liturhiya === Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. === Daan ng Krus === {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. === Ganap na indulhensiya === Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. === Nobena sa Banal na Awa === Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. === ''Collecta Pro Terra Sancta'' === Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. == Biyernes Santo sa Pilipinas == Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 39g5bocs1laxly1ehmimxqjcuyg6ehs 2201140 2201139 2026-04-04T04:04:00Z Jojit fb 38 2201140 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''. Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan), bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo. ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]]. Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo. Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli. Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]]. Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]]. Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula. Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay. Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] mbi2up2j7t42zocu61m6wgvxhb0hdn2 2201141 2201140 2026-04-04T04:05:20Z Jojit fb 38 2201141 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan), bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo. ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]]. Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo. Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli. Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]]. Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]]. Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula. Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay. Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] quqg77oa9gmxmv9necx9o8w9sfdvqfb 2201142 2201141 2026-04-04T04:05:59Z Jojit fb 38 /* Araw ng Pag-aayuno */ 2201142 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo. ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]]. Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo. Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli. Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]]. Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]]. Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula. Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay. Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 2lx189xx1fss6bujjve3wagsx7630jc 2201143 2201142 2026-04-04T04:07:03Z Jojit fb 38 /* Araw ng Pag-aayuno */ 2201143 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo. ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]]. Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo. Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli. Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]]. Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]]. Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula. Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay. Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] rndyj414rje21quaureg14xqyb84ove 2201144 2201143 2026-04-04T04:13:53Z Jojit fb 38 /* Araw ng Pag-aayuno */ 2201144 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]]. Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo. Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli. Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]]. Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]]. Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula. Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay. Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 702ni2q2c7hy13noi6j7i3izh00b7fk 2201145 2201144 2026-04-04T04:14:40Z Jojit fb 38 /* Mga serbisyo sa araw na ito */ 2201145 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]]. Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli. Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]]. Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]]. Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula. Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay. Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] t90odoi2pxyloooqmvt0zg10wojc5o5 2201146 2201145 2026-04-04T04:15:06Z Jojit fb 38 /* Mga serbisyo sa araw na ito */ 2201146 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli. Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]]. Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]]. Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula. Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay. Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 9w9i4vf6g47j6z3o6o4kistrtly72bn 2201147 2201146 2026-04-04T04:16:41Z Jojit fb 38 /* Mga serbisyo sa araw na ito */ 2201147 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]]. Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]]. Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula. Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay. Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] oj2go3i963h13w3y3d9jlnzw2gqin1y 2201148 2201147 2026-04-04T04:24:48Z Jojit fb 38 /* Mga serbisyo sa araw na ito */ 2201148 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]]. Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]]. Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula. Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay. Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 3k9bm73z99w8apq6krh4jxr8b8xcias 2201149 2201148 2026-04-04T04:25:34Z Jojit fb 38 /* Mga serbisyo sa araw na ito */ 2201149 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]]. Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula. Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay. Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] dof3enjugkj4hb3yurdfyd97ryjn3z8 2201153 2201149 2026-04-04T04:28:43Z Jojit fb 38 /* Mga serbisyo sa araw na ito */ 2201153 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]]. Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula. Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay. Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] e748ec0v5mh3l4m7itvff6m0p11aqs4 2201155 2201153 2026-04-04T04:32:47Z Jojit fb 38 /* Mga serbisyo sa araw na ito */ 2201155 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay. Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula. Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay. Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] sw5uf2pifhxbmrc42e4e2x2ajw6c8w3 2201156 2201155 2026-04-04T04:37:16Z Jojit fb 38 /* Mga serbisyo sa araw na ito */ 2201156 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula. Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay. Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 7qv6fuysud628w41mioq248pqam4767 2201157 2201156 2026-04-04T04:40:02Z Jojit fb 38 /* Mga serbisyo sa araw na ito */ 2201157 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula. Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay. Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] lo4s393hbpxwna1ilrqsf80wj7u6mz6 2201158 2201157 2026-04-04T04:41:19Z Jojit fb 38 /* Mga serbisyo sa araw na ito */ 2201158 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan lila ang kulay. Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] qgbi0e5g1qg20b7xrgktnk0kfd915dp 2201159 2201158 2026-04-04T04:42:41Z Jojit fb 38 /* Mga serbisyo sa araw na ito */ 2201159 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra. Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 8y3yezybgmw5pyrwxdta9kmh4cawlyl 2201160 2201159 2026-04-04T04:43:17Z Jojit fb 38 /* Mga serbisyo sa araw na ito */ 2201160 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus. ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 8mnj77dia8v2ecxyzf6e0v7v1yy7ba0 2201161 2201160 2026-04-04T04:43:50Z Jojit fb 38 /* Mga serbisyo sa araw na ito */ 2201161 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay. ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 2i5422vjeh4snz8483sbsukr9xur098 2201162 2201161 2026-04-04T04:45:08Z Jojit fb 38 /* Tatlong Oras na Paghihirap */ 2201162 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 0kst5cbmh2fx8zv084mjm4nhxatj0v4 2201163 2201162 2026-04-04T04:46:29Z Jojit fb 38 /* Liturhiya */ 2201163 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]].<ref>Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, ''Paschale Solemnitatis'', III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)</ref> * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan. * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 7zdpo2qjlq16bkeivtg7ihe5vysgv8y 2201164 2201163 2026-04-04T04:49:17Z Jojit fb 38 /* Liturhiya */ 2201164 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]].<ref>Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, ''Paschale Solemnitatis'', III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)</ref> * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan.<ref>Roman Missal: Good Friday, 7–13. (sa Ingles)</ref> * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]]. * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] naa764catkvvwbll11wjjrymesgypwz 2201165 2201164 2026-04-04T04:50:06Z Jojit fb 38 /* Liturhiya */ 2201165 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]].<ref>Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, ''Paschale Solemnitatis'', III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)</ref> * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan.<ref>Roman Missal: Good Friday, 7–13. (sa Ingles)</ref> * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 14–21. (sa Ingles)</ref> * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo. Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] lap33uiggk4mv0s15n9cs50yhraqtz5 2201166 2201165 2026-04-04T04:50:56Z Jojit fb 38 /* Liturhiya */ 2201166 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]].<ref>Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, ''Paschale Solemnitatis'', III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)</ref> * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan.<ref>Roman Missal: Good Friday, 7–13. (sa Ingles)</ref> * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 14–21. (sa Ingles)</ref> * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo.<ref>Roman Missal: Good Friday, 22–31. (sa Ingles)</ref> Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar. ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 0wrlg1yl9d8yzrcqgc2ol1p73etd632 2201167 2201166 2026-04-04T04:51:17Z Jojit fb 38 /* Liturhiya */ 2201167 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]].<ref>Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, ''Paschale Solemnitatis'', III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)</ref> * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan.<ref>Roman Missal: Good Friday, 7–13. (sa Ingles)</ref> * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 14–21. (sa Ingles)</ref> * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo.<ref>Roman Missal: Good Friday, 22–31. (sa Ingles)</ref> Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar.<ref>Roman Missal: Good Friday, 32–33. (sa Ingles)</ref> ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan. Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 662kytj4xlg1lqmrwoo1russiej8eu6 2201168 2201167 2026-04-04T04:52:49Z Jojit fb 38 /* Daan ng Krus */ 2201168 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]].<ref>Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, ''Paschale Solemnitatis'', III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)</ref> * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan.<ref>Roman Missal: Good Friday, 7–13. (sa Ingles)</ref> * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 14–21. (sa Ingles)</ref> * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo.<ref>Roman Missal: Good Friday, 22–31. (sa Ingles)</ref> Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar.<ref>Roman Missal: Good Friday, 32–33. (sa Ingles)</ref> ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan.<ref>{{Cite web |last=Baddeley |first=Nicole |date=Abril 2020 |title=When is Good Friday 2020 - and why is it celebrated? |url=https://www.bracknellnews.co.uk/news/18350899.good-friday-2020---celebrated/ |access-date=29 Marso 2024 |work=Bracknell News |language=en}}</ref> Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo. Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] e97gtniwn8arx6auzqga2uz9oir3z9g 2201169 2201168 2026-04-04T04:54:24Z Jojit fb 38 /* Daan ng Krus */ 2201169 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]].<ref>Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, ''Paschale Solemnitatis'', III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)</ref> * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan.<ref>Roman Missal: Good Friday, 7–13. (sa Ingles)</ref> * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 14–21. (sa Ingles)</ref> * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo.<ref>Roman Missal: Good Friday, 22–31. (sa Ingles)</ref> Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar.<ref>Roman Missal: Good Friday, 32–33. (sa Ingles)</ref> ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan.<ref>{{Cite web |last=Baddeley |first=Nicole |date=Abril 2020 |title=When is Good Friday 2020 - and why is it celebrated? |url=https://www.bracknellnews.co.uk/news/18350899.good-friday-2020---celebrated/ |access-date=29 Marso 2024 |work=Bracknell News |language=en}}</ref> Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo.<ref>{{Cite web |author=Edward |date=4 Abril 2016 |title=Good Friday processions in Malta: What, how and where? |url=https://www.maltauncovered.com/culture/good-friday-processions-malta/ |access-date=29 Marso 2024 |work=MaltaUncovered.com |language=en}}</ref> Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 5bo01kyi9kokyktjx6zv4lsqa2pkkrk 2201170 2201169 2026-04-04T04:55:01Z Jojit fb 38 /* Daan ng Krus */ 2201170 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]].<ref>Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, ''Paschale Solemnitatis'', III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)</ref> * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan.<ref>Roman Missal: Good Friday, 7–13. (sa Ingles)</ref> * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 14–21. (sa Ingles)</ref> * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo.<ref>Roman Missal: Good Friday, 22–31. (sa Ingles)</ref> Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar.<ref>Roman Missal: Good Friday, 32–33. (sa Ingles)</ref> ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan.<ref>{{Cite web |last=Baddeley |first=Nicole |date=Abril 2020 |title=When is Good Friday 2020 - and why is it celebrated? |url=https://www.bracknellnews.co.uk/news/18350899.good-friday-2020---celebrated/ |access-date=29 Marso 2024 |work=Bracknell News |language=en}}</ref> Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo.<ref>{{Cite web |author=Edward |date=4 Abril 2016 |title=Good Friday processions in Malta: What, how and where? |url=https://www.maltauncovered.com/culture/good-friday-processions-malta/ |access-date=29 Marso 2024 |work=MaltaUncovered.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bakerjian |first=Martha |title=Easter Week in Italy |url=https://www.marthasitaly.com/articles/119/easter-week-italy |access-date=29 Marso 2024 |work=Martha's Italy |language=en}}</ref> Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] tn9s0dwrxdrb5dkmb1wdsmdd599a2gn 2201171 2201170 2026-04-04T04:56:18Z Jojit fb 38 /* Daan ng Krus */ 2201171 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]].<ref>Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, ''Paschale Solemnitatis'', III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)</ref> * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan.<ref>Roman Missal: Good Friday, 7–13. (sa Ingles)</ref> * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 14–21. (sa Ingles)</ref> * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo.<ref>Roman Missal: Good Friday, 22–31. (sa Ingles)</ref> Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar.<ref>Roman Missal: Good Friday, 32–33. (sa Ingles)</ref> ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan.<ref>{{Cite web |last=Baddeley |first=Nicole |date=Abril 2020 |title=When is Good Friday 2020 - and why is it celebrated? |url=https://www.bracknellnews.co.uk/news/18350899.good-friday-2020---celebrated/ |access-date=29 Marso 2024 |work=Bracknell News |language=en}}</ref> Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo.<ref>{{Cite web |author=Edward |date=4 Abril 2016 |title=Good Friday processions in Malta: What, how and where? |url=https://www.maltauncovered.com/culture/good-friday-processions-malta/ |access-date=29 Marso 2024 |work=MaltaUncovered.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bakerjian |first=Martha |title=Easter Week in Italy |url=https://www.marthasitaly.com/articles/119/easter-week-italy |access-date=29 Marso 2024 |work=Martha's Italy |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Abril 2023 |title=Eight Filipinos nailed to crosses as Easter crucifixion re-enactments resume |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/07/easter-crucifixion-reenactments-resume-in-philippines-after-three-year-covid-pause |access-date=29 Marso 2024 |work=[[The Guardian]] |language=en |agency=Associated Press}}</ref> Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 2mvcvx3uhi9adr64ofeu06g2hpirycs 2201172 2201171 2026-04-04T04:56:54Z Jojit fb 38 /* Daan ng Krus */ 2201172 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]].<ref>Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, ''Paschale Solemnitatis'', III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)</ref> * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan.<ref>Roman Missal: Good Friday, 7–13. (sa Ingles)</ref> * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 14–21. (sa Ingles)</ref> * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo.<ref>Roman Missal: Good Friday, 22–31. (sa Ingles)</ref> Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar.<ref>Roman Missal: Good Friday, 32–33. (sa Ingles)</ref> ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan.<ref>{{Cite web |last=Baddeley |first=Nicole |date=Abril 2020 |title=When is Good Friday 2020 - and why is it celebrated? |url=https://www.bracknellnews.co.uk/news/18350899.good-friday-2020---celebrated/ |access-date=29 Marso 2024 |work=Bracknell News |language=en}}</ref> Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo.<ref>{{Cite web |author=Edward |date=4 Abril 2016 |title=Good Friday processions in Malta: What, how and where? |url=https://www.maltauncovered.com/culture/good-friday-processions-malta/ |access-date=29 Marso 2024 |work=MaltaUncovered.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bakerjian |first=Martha |title=Easter Week in Italy |url=https://www.marthasitaly.com/articles/119/easter-week-italy |access-date=29 Marso 2024 |work=Martha's Italy |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Abril 2023 |title=Eight Filipinos nailed to crosses as Easter crucifixion re-enactments resume |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/07/easter-crucifixion-reenactments-resume-in-philippines-after-three-year-covid-pause |access-date=29 Marso 2024 |work=[[The Guardian]] |language=en |agency=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite web |last=Guadalupe |first=Patricia |date=14 Abril 2017 |title=Voices: 'Jesus is crying!' Memories of my island's 'Viernes Santos' |url=https://www.nbcnews.com/news/latino/voices-jesus-crying-memories-viernes-santos-island-n746251 |access-date=29 Marso 2024 |work=NBC News |language=en}}</ref> Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] hj46yente3cxt6so6egfdz2750x6xeo 2201173 2201172 2026-04-04T04:57:28Z Jojit fb 38 /* Daan ng Krus */ 2201173 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]].<ref>Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, ''Paschale Solemnitatis'', III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)</ref> * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan.<ref>Roman Missal: Good Friday, 7–13. (sa Ingles)</ref> * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 14–21. (sa Ingles)</ref> * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo.<ref>Roman Missal: Good Friday, 22–31. (sa Ingles)</ref> Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar.<ref>Roman Missal: Good Friday, 32–33. (sa Ingles)</ref> ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan.<ref>{{Cite web |last=Baddeley |first=Nicole |date=Abril 2020 |title=When is Good Friday 2020 - and why is it celebrated? |url=https://www.bracknellnews.co.uk/news/18350899.good-friday-2020---celebrated/ |access-date=29 Marso 2024 |work=Bracknell News |language=en}}</ref> Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo.<ref>{{Cite web |author=Edward |date=4 Abril 2016 |title=Good Friday processions in Malta: What, how and where? |url=https://www.maltauncovered.com/culture/good-friday-processions-malta/ |access-date=29 Marso 2024 |work=MaltaUncovered.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bakerjian |first=Martha |title=Easter Week in Italy |url=https://www.marthasitaly.com/articles/119/easter-week-italy |access-date=29 Marso 2024 |work=Martha's Italy |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Abril 2023 |title=Eight Filipinos nailed to crosses as Easter crucifixion re-enactments resume |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/07/easter-crucifixion-reenactments-resume-in-philippines-after-three-year-covid-pause |access-date=29 Marso 2024 |work=[[The Guardian]] |language=en |agency=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite web |last=Guadalupe |first=Patricia |date=14 Abril 2017 |title=Voices: 'Jesus is crying!' Memories of my island's 'Viernes Santos' |url=https://www.nbcnews.com/news/latino/voices-jesus-crying-memories-viernes-santos-island-n746251 |access-date=29 Marso 2024 |work=NBC News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Taylor |first=Alan |date=5 Abril 2023 |title=Photos: Holy Week Processions in Spain |url=https://www.theatlantic.com/photo/2023/04/photos-holy-week-processions-spain/673637/ |access-date=29 Marso 2024 |work=The Atlantic |language=en}}</ref> Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon. ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] bmz2fzm1dl1rxn7bmsowsstwszg9a9c 2201174 2201173 2026-04-04T04:59:34Z Jojit fb 38 /* Daan ng Krus */ 2201174 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]].<ref>Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, ''Paschale Solemnitatis'', III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)</ref> * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan.<ref>Roman Missal: Good Friday, 7–13. (sa Ingles)</ref> * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 14–21. (sa Ingles)</ref> * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo.<ref>Roman Missal: Good Friday, 22–31. (sa Ingles)</ref> Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar.<ref>Roman Missal: Good Friday, 32–33. (sa Ingles)</ref> ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan.<ref>{{Cite web |last=Baddeley |first=Nicole |date=Abril 2020 |title=When is Good Friday 2020 - and why is it celebrated? |url=https://www.bracknellnews.co.uk/news/18350899.good-friday-2020---celebrated/ |access-date=29 Marso 2024 |work=Bracknell News |language=en}}</ref> Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo.<ref>{{Cite web |author=Edward |date=4 Abril 2016 |title=Good Friday processions in Malta: What, how and where? |url=https://www.maltauncovered.com/culture/good-friday-processions-malta/ |access-date=29 Marso 2024 |work=MaltaUncovered.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bakerjian |first=Martha |title=Easter Week in Italy |url=https://www.marthasitaly.com/articles/119/easter-week-italy |access-date=29 Marso 2024 |work=Martha's Italy |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Abril 2023 |title=Eight Filipinos nailed to crosses as Easter crucifixion re-enactments resume |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/07/easter-crucifixion-reenactments-resume-in-philippines-after-three-year-covid-pause |access-date=29 Marso 2024 |work=[[The Guardian]] |language=en |agency=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite web |last=Guadalupe |first=Patricia |date=14 Abril 2017 |title=Voices: 'Jesus is crying!' Memories of my island's 'Viernes Santos' |url=https://www.nbcnews.com/news/latino/voices-jesus-crying-memories-viernes-santos-island-n746251 |access-date=29 Marso 2024 |work=NBC News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Taylor |first=Alan |date=5 Abril 2023 |title=Photos: Holy Week Processions in Spain |url=https://www.theatlantic.com/photo/2023/04/photos-holy-week-processions-spain/673637/ |access-date=29 Marso 2024 |work=The Atlantic |language=en}}</ref> Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon.<ref>{{Cite web |title=Traditional Via Crucis at the Colosseum in Rome |url=https://www.italymagazine.com/featured-story/traditional-crucis-colosseum-rome |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211002142350/https://www.italymagazine.com/featured-story/traditional-crucis-colosseum-rome |archive-date=2 Oktubre 2021 |access-date=2021-06-28 |website=ITALY Magazine |language=en}}</ref> ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo. ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] gwdey50lopz4bcoar1h95q1psg2p4wf 2201175 2201174 2026-04-04T05:00:22Z Jojit fb 38 /* Ganap na indulhensiya */ 2201175 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]].<ref>Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, ''Paschale Solemnitatis'', III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)</ref> * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan.<ref>Roman Missal: Good Friday, 7–13. (sa Ingles)</ref> * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 14–21. (sa Ingles)</ref> * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo.<ref>Roman Missal: Good Friday, 22–31. (sa Ingles)</ref> Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar.<ref>Roman Missal: Good Friday, 32–33. (sa Ingles)</ref> ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan.<ref>{{Cite web |last=Baddeley |first=Nicole |date=Abril 2020 |title=When is Good Friday 2020 - and why is it celebrated? |url=https://www.bracknellnews.co.uk/news/18350899.good-friday-2020---celebrated/ |access-date=29 Marso 2024 |work=Bracknell News |language=en}}</ref> Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo.<ref>{{Cite web |author=Edward |date=4 Abril 2016 |title=Good Friday processions in Malta: What, how and where? |url=https://www.maltauncovered.com/culture/good-friday-processions-malta/ |access-date=29 Marso 2024 |work=MaltaUncovered.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bakerjian |first=Martha |title=Easter Week in Italy |url=https://www.marthasitaly.com/articles/119/easter-week-italy |access-date=29 Marso 2024 |work=Martha's Italy |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Abril 2023 |title=Eight Filipinos nailed to crosses as Easter crucifixion re-enactments resume |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/07/easter-crucifixion-reenactments-resume-in-philippines-after-three-year-covid-pause |access-date=29 Marso 2024 |work=[[The Guardian]] |language=en |agency=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite web |last=Guadalupe |first=Patricia |date=14 Abril 2017 |title=Voices: 'Jesus is crying!' Memories of my island's 'Viernes Santos' |url=https://www.nbcnews.com/news/latino/voices-jesus-crying-memories-viernes-santos-island-n746251 |access-date=29 Marso 2024 |work=NBC News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Taylor |first=Alan |date=5 Abril 2023 |title=Photos: Holy Week Processions in Spain |url=https://www.theatlantic.com/photo/2023/04/photos-holy-week-processions-spain/673637/ |access-date=29 Marso 2024 |work=The Atlantic |language=en}}</ref> Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon.<ref>{{Cite web |title=Traditional Via Crucis at the Colosseum in Rome |url=https://www.italymagazine.com/featured-story/traditional-crucis-colosseum-rome |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211002142350/https://www.italymagazine.com/featured-story/traditional-crucis-colosseum-rome |archive-date=2 Oktubre 2021 |access-date=2021-06-28 |website=ITALY Magazine |language=en}}</ref> ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo.<ref>{{cite web |title=How to obtain plenary indulgence during Holy Week 2024 |url=https://www.catholicnewsagency.com/news/246665/how-to-obtain-a-plenary-indulgence-during-holy-week}} (sa Ingles)</ref> ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus. ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] pnvjwomemurthj38n4z5dp41dlpss5a 2201176 2201175 2026-04-04T05:01:13Z Jojit fb 38 /* Nobena sa Banal na Awa */ 2201176 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]].<ref>Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, ''Paschale Solemnitatis'', III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)</ref> * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan.<ref>Roman Missal: Good Friday, 7–13. (sa Ingles)</ref> * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 14–21. (sa Ingles)</ref> * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo.<ref>Roman Missal: Good Friday, 22–31. (sa Ingles)</ref> Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar.<ref>Roman Missal: Good Friday, 32–33. (sa Ingles)</ref> ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan.<ref>{{Cite web |last=Baddeley |first=Nicole |date=Abril 2020 |title=When is Good Friday 2020 - and why is it celebrated? |url=https://www.bracknellnews.co.uk/news/18350899.good-friday-2020---celebrated/ |access-date=29 Marso 2024 |work=Bracknell News |language=en}}</ref> Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo.<ref>{{Cite web |author=Edward |date=4 Abril 2016 |title=Good Friday processions in Malta: What, how and where? |url=https://www.maltauncovered.com/culture/good-friday-processions-malta/ |access-date=29 Marso 2024 |work=MaltaUncovered.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bakerjian |first=Martha |title=Easter Week in Italy |url=https://www.marthasitaly.com/articles/119/easter-week-italy |access-date=29 Marso 2024 |work=Martha's Italy |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Abril 2023 |title=Eight Filipinos nailed to crosses as Easter crucifixion re-enactments resume |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/07/easter-crucifixion-reenactments-resume-in-philippines-after-three-year-covid-pause |access-date=29 Marso 2024 |work=[[The Guardian]] |language=en |agency=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite web |last=Guadalupe |first=Patricia |date=14 Abril 2017 |title=Voices: 'Jesus is crying!' Memories of my island's 'Viernes Santos' |url=https://www.nbcnews.com/news/latino/voices-jesus-crying-memories-viernes-santos-island-n746251 |access-date=29 Marso 2024 |work=NBC News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Taylor |first=Alan |date=5 Abril 2023 |title=Photos: Holy Week Processions in Spain |url=https://www.theatlantic.com/photo/2023/04/photos-holy-week-processions-spain/673637/ |access-date=29 Marso 2024 |work=The Atlantic |language=en}}</ref> Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon.<ref>{{Cite web |title=Traditional Via Crucis at the Colosseum in Rome |url=https://www.italymagazine.com/featured-story/traditional-crucis-colosseum-rome |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211002142350/https://www.italymagazine.com/featured-story/traditional-crucis-colosseum-rome |archive-date=2 Oktubre 2021 |access-date=2021-06-28 |website=ITALY Magazine |language=en}}</ref> ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo.<ref>{{cite web |title=How to obtain plenary indulgence during Holy Week 2024 |url=https://www.catholicnewsagency.com/news/246665/how-to-obtain-a-plenary-indulgence-during-holy-week}} (sa Ingles)</ref> ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus.<ref>{{Cite web |title=Sanctuary of the Divine Mercy |url=https://www.milosierdzie.pl/index.php/en/the-devotion-to-the-divine-mercy.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515041244/https://www.milosierdzie.pl/index.php/en/the-devotion-to-the-divine-mercy.html |archive-date=15 Mayo 2021 |access-date=28 Abril 2019 |language=en}}</ref> ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] 6m5ap12vpdn77g22tbkxjmitiengaa7 2201178 2201176 2026-04-04T05:02:12Z Jojit fb 38 /* Nobena sa Banal na Awa */ 2201178 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]].<ref>Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, ''Paschale Solemnitatis'', III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)</ref> * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan.<ref>Roman Missal: Good Friday, 7–13. (sa Ingles)</ref> * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 14–21. (sa Ingles)</ref> * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo.<ref>Roman Missal: Good Friday, 22–31. (sa Ingles)</ref> Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar.<ref>Roman Missal: Good Friday, 32–33. (sa Ingles)</ref> ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan.<ref>{{Cite web |last=Baddeley |first=Nicole |date=Abril 2020 |title=When is Good Friday 2020 - and why is it celebrated? |url=https://www.bracknellnews.co.uk/news/18350899.good-friday-2020---celebrated/ |access-date=29 Marso 2024 |work=Bracknell News |language=en}}</ref> Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo.<ref>{{Cite web |author=Edward |date=4 Abril 2016 |title=Good Friday processions in Malta: What, how and where? |url=https://www.maltauncovered.com/culture/good-friday-processions-malta/ |access-date=29 Marso 2024 |work=MaltaUncovered.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bakerjian |first=Martha |title=Easter Week in Italy |url=https://www.marthasitaly.com/articles/119/easter-week-italy |access-date=29 Marso 2024 |work=Martha's Italy |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Abril 2023 |title=Eight Filipinos nailed to crosses as Easter crucifixion re-enactments resume |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/07/easter-crucifixion-reenactments-resume-in-philippines-after-three-year-covid-pause |access-date=29 Marso 2024 |work=[[The Guardian]] |language=en |agency=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite web |last=Guadalupe |first=Patricia |date=14 Abril 2017 |title=Voices: 'Jesus is crying!' Memories of my island's 'Viernes Santos' |url=https://www.nbcnews.com/news/latino/voices-jesus-crying-memories-viernes-santos-island-n746251 |access-date=29 Marso 2024 |work=NBC News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Taylor |first=Alan |date=5 Abril 2023 |title=Photos: Holy Week Processions in Spain |url=https://www.theatlantic.com/photo/2023/04/photos-holy-week-processions-spain/673637/ |access-date=29 Marso 2024 |work=The Atlantic |language=en}}</ref> Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon.<ref>{{Cite web |title=Traditional Via Crucis at the Colosseum in Rome |url=https://www.italymagazine.com/featured-story/traditional-crucis-colosseum-rome |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211002142350/https://www.italymagazine.com/featured-story/traditional-crucis-colosseum-rome |archive-date=2 Oktubre 2021 |access-date=2021-06-28 |website=ITALY Magazine |language=en}}</ref> ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo.<ref>{{cite web |title=How to obtain plenary indulgence during Holy Week 2024 |url=https://www.catholicnewsagency.com/news/246665/how-to-obtain-a-plenary-indulgence-during-holy-week}} (sa Ingles)</ref> ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus.<ref>{{Cite web |title=Sanctuary of the Divine Mercy |url=https://www.milosierdzie.pl/index.php/en/the-devotion-to-the-divine-mercy.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515041244/https://www.milosierdzie.pl/index.php/en/the-devotion-to-the-divine-mercy.html |archive-date=15 Mayo 2021 |access-date=28 Abril 2019 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Saint Faustina |url=http://saint-faustina.net/swieto_milosierdzia/nowenna/novena.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428125543/http://saint-faustina.net/swieto_milosierdzia/nowenna/novena.htm |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |language=en}}</ref> ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo. === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] ngj9n18qhxf5cin1t5h38xh3k26qse0 2201179 2201178 2026-04-04T05:03:01Z Jojit fb 38 /* Collecta Pro Terra Sancta */ 2201179 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]].<ref>Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, ''Paschale Solemnitatis'', III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)</ref> * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan.<ref>Roman Missal: Good Friday, 7–13. (sa Ingles)</ref> * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 14–21. (sa Ingles)</ref> * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo.<ref>Roman Missal: Good Friday, 22–31. (sa Ingles)</ref> Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar.<ref>Roman Missal: Good Friday, 32–33. (sa Ingles)</ref> ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan.<ref>{{Cite web |last=Baddeley |first=Nicole |date=Abril 2020 |title=When is Good Friday 2020 - and why is it celebrated? |url=https://www.bracknellnews.co.uk/news/18350899.good-friday-2020---celebrated/ |access-date=29 Marso 2024 |work=Bracknell News |language=en}}</ref> Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo.<ref>{{Cite web |author=Edward |date=4 Abril 2016 |title=Good Friday processions in Malta: What, how and where? |url=https://www.maltauncovered.com/culture/good-friday-processions-malta/ |access-date=29 Marso 2024 |work=MaltaUncovered.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bakerjian |first=Martha |title=Easter Week in Italy |url=https://www.marthasitaly.com/articles/119/easter-week-italy |access-date=29 Marso 2024 |work=Martha's Italy |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Abril 2023 |title=Eight Filipinos nailed to crosses as Easter crucifixion re-enactments resume |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/07/easter-crucifixion-reenactments-resume-in-philippines-after-three-year-covid-pause |access-date=29 Marso 2024 |work=[[The Guardian]] |language=en |agency=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite web |last=Guadalupe |first=Patricia |date=14 Abril 2017 |title=Voices: 'Jesus is crying!' Memories of my island's 'Viernes Santos' |url=https://www.nbcnews.com/news/latino/voices-jesus-crying-memories-viernes-santos-island-n746251 |access-date=29 Marso 2024 |work=NBC News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Taylor |first=Alan |date=5 Abril 2023 |title=Photos: Holy Week Processions in Spain |url=https://www.theatlantic.com/photo/2023/04/photos-holy-week-processions-spain/673637/ |access-date=29 Marso 2024 |work=The Atlantic |language=en}}</ref> Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon.<ref>{{Cite web |title=Traditional Via Crucis at the Colosseum in Rome |url=https://www.italymagazine.com/featured-story/traditional-crucis-colosseum-rome |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211002142350/https://www.italymagazine.com/featured-story/traditional-crucis-colosseum-rome |archive-date=2 Oktubre 2021 |access-date=2021-06-28 |website=ITALY Magazine |language=en}}</ref> ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo.<ref>{{cite web |title=How to obtain plenary indulgence during Holy Week 2024 |url=https://www.catholicnewsagency.com/news/246665/how-to-obtain-a-plenary-indulgence-during-holy-week}} (sa Ingles)</ref> ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus.<ref>{{Cite web |title=Sanctuary of the Divine Mercy |url=https://www.milosierdzie.pl/index.php/en/the-devotion-to-the-divine-mercy.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515041244/https://www.milosierdzie.pl/index.php/en/the-devotion-to-the-divine-mercy.html |archive-date=15 Mayo 2021 |access-date=28 Abril 2019 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Saint Faustina |url=http://saint-faustina.net/swieto_milosierdzia/nowenna/novena.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428125543/http://saint-faustina.net/swieto_milosierdzia/nowenna/novena.htm |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |language=en}}</ref> ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo.<ref>{{cite web |date=Setyembre 7, 2020 |title=Pro Terra Sancta Collection, interview with Cardinal Sandri |url=https://cmc-terrasanta.com/en/media/custodia/20828/pro-terra-sancta-collection,-interview-with-cardinal-sandri |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250424124843/https://cmc-terrasanta.com/en/media/custodia/20828/pro-terra-sancta-collection,-interview-with-cardinal-sandri |archive-date=Abril 24, 2025 |language=en}}</ref> === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa Simbahan.<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho, at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa Cebu at iba pang mga isla sa Visayas, ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] q7dg4qywqk7x2qfwjriptbgzl1jwt66 2201180 2201179 2026-04-04T05:06:06Z Jojit fb 38 /* Biyernes Santo sa Pilipinas */ 2201180 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday|holiday_name=Biyernes Santo|image=File:Cristo_crucificado.jpg|caption=''Christ Crucified'' ni [[Diego Velázquez]], 1632|date{{LASTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{LASTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{CURRENTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}} |cite=y}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{CURRENTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Kanluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR}}}} (Silangan) }}|date{{NEXTYEAR|2}}={{Unbulleted list | {{Moveable date |holiday = Good Friday |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (KAnluran) | {{Moveable date |holiday = Good Friday (Eastern) |format=infobox |year={{NEXTYEAR|2}}}} (Silangan) }}|duration=|frequency=|observances=Pagsamba, [[panalangin]] at mga pagtatanod, pag-aayuno, at pagbibigay ng limos|type=Kristiyano|significance=Paggunita sa [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pagpapakasakit]], pagpapako sa krus at kamatayan ni [[Jesucristo]]|observedby=[[Mga Kristiyano]]|relatedto=[[Paskuwa]], [[Pasko]] (na ipinagdiriwang ang kapanganakan ni Jesus), Septuagesima, Quinquagesima, Martes de Carnaval, [[Miyerkules ng Abo]], [[Mahal na Araw]], [[Linggo ng Palaspas]], [[Miyerkules Santo]], [[Huwebes Santo]], at [[Sabado de Gloria]] na humahantong sa [[Pasko ng Pagkabuhay]], [[Linggo ng Pagkabuhay]] (lalo na), [Linggo ng Banal na Awa, Pag-akyat, [[Pentekostes]], Lunes ng Pentekostes, Linggo ng Santisima Trinidad, Corpus Christi at Kapistahan ng Banal na Puso na sumusunod dito. Kaugnay ito ng Kapistahan ng [[Pagtatampok sa Krus na Banal|Pagtataas ng Banal na Krus]], na nakatuon sa mga biyaya, grasya, at kahalagahan ng Krus, sa halip na sa kamatayan ni Jesucristo.}}Ang '''Biyernes Santo''' ay isang banal na araw na ipinagdiriwang ng mga [[Kristiyano]] tuwing Biyernes bago sumapit ang [[Pasko ng Pagkabuhay]]. Isa itong natatanging araw dahil inaalala nito si [[Hesus]]. Naniniwala ang lahat ng mga Kristiyano na namatay si [[Hesukristo]] sa [[krus]] para sa mga kasalanan ng mundo, kaya tinatawag din itong "Mabuting" Biyernes. Nangyari ang kaganapan mga malapit sa dalawang libong taon na ang nakararaan sa [[Kalbaryo]], malapit sa [[Herusalem]], at tinatawag na [[krusipiksyon|krusipiksiyon]] ang [[Crucifixion |pagpapako sa krus ni Hesus]]. Kadalasang isinasagawa ang mga natatanging mga serbisyo ng [[pananalangin]] sa araw na ito na may mga pagbasa ng pangyayari o salaysay sa [[Mabuting Balita]] hinggil sa mga kaganapang humahantong sa [[pagpapako sa krus]]. Sinasabi ng pangunahing mga simbahang Kristiyano na isang kusang kilos ang krusipiksiyon ni Kristo, na ginawa ni Hesus para sa mga nananalig sa kaniya, at dahil dito{{ndash}}kasama ang [[muling pagkabuhay]] o [[resureksyon|resureksiyon]] niya sa ikatlong araw{{ndash}}nagapi ang [[kamatayan]]. Ang Biyernes Santo ay isang [[Pista opisyal sa Pilipinas|pista opisyal na regular]] sa [[Pilipinas]], kung saan makatatanggap ng dinalawang sahod ang mga papasok, at makatatanggap parin ng karaniwang sahod ang mga hindi papasok.<ref>{{cite web |title=Proclamation No. 727, s. 2024 |url=https://pco.gov.ph/wp-content/uploads/2024/10/20241030-PROC-727-FRM.pdf |website=Office of the President of the Philippines |date=30 Oktubre 2024 |access-date=14 Abril 2025}}</ref> ==Kasaysayan== Ang Biyernes Santo ay idinadaos mula pa noong mga [[ikaapat na dantaon]].<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.britannica.com/topic/Good-Friday |access-date=2025-04-03 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en |issn=1085-9721 |oclc=33663660}}</ref> Bagaman may mga sanggunian ang nagsasabing na ginugunita ang Biyernes Santo noong mga 100 CE na dinaraos na sa isang payak na araw ng [[pag-aayuno]], at noong mga ikaapat na dantaon lamang siya naikabit sa pagpapako kay Kristo.<ref>{{Cite web |title=Good Friday |url=https://www.timeanddate.com/holidays/common/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=www.timeanddate.com |language=en}}</ref> Mula noong ikaapat na dantaon, inilarawan ng Apostolic Constitutions ang araw na ito bílang "araw ng pagluluksa, at hindi araw ng kasiyahan,"<ref>{{Cite web |last=EWTN |title=Good Friday |url=https://www.aciafrica.org/index.php/news/8026/good-friday |access-date=2026-04-03 |website=ACI Africa |language=en}}</ref> hanggang ang araw na ito ay tinawag na 'Paskwa ng Pagpapako sa Krus'.<ref>{{Cite web |title=Mass makes us present at Jesus’ Crucifixion |url=https://bccatholic.ca/voices/fr-vincent-hawkswell-bccath/mass-makes-us-present-at-jesus-crucifixion |access-date=2026-04-03 |website=The B.C. Catholic |language=en}}</ref> Mula noon, ginugunita nila ang araw na ito bílang araw nang si Hesus ay dinakip at nilitis. Nang siya ay inilipat sa kamay ng mga sundalong [[Sinaunang Roma|Romano]] upang ipabugbog at latiguhin. Isang koronang puno ng mahahaba at matatalim na tinik ang tinusok sa kaniyang ulo. Si Hesus ay napilitan ding magpasan ng krus sa labas ng siyudad papunta sa [[Golgota|Burol ng Bungo]]. Nanghina siya nang husto matapos siyang bugbugin, at isang laláking nagngangalang Simon na mula sa Cirene ang hinugot mula sa mga nagmamasid at pinilit na ipabuhat ang krus ni Hesus. Pagdatíng sa Burol ng Bungo, si Hesus ay pinako sa krus kasáma ang dalawa pang kriminal na nasa magkabilang tabi niya. Isang karatula ang ikinabit sa ibabaw na krus na nagsasabing, "Hari ng mga [[Mga Hudyo|Hudyo]]".<ref>{{Cite web |title=Bible Gateway passage: Lucas 22:47-24:53 - Magandang Balita Biblia |url=https://www.biblegateway.com/passage/?search=Lucas%2022%3A47-24%3A53&version=MBBTAG |access-date=2026-04-03 |website=Bible Gateway}}</ref> == Mga paggunita ng Biyernes Santo == === Simbahang Katolikong Romano === [[File:St.Martin-Karfreitag36.JPG|thumb|Ang krusipiho ay nakahanda sa pagpaparangal.]] Sa Latin, ang pangalang ginamit ng Simbahang Katolika hanggang 1955 ay ''Feria sexta in Parasceve'' ("Biyernes ng Paghahanda [para sa ''Sabbath'' o Araw ng Pamamahinga]"). Sa reporma ng Semana Santa noong 1955, ito ay pinalitan ng ''Feria sexta in Passione et Morte Domini'' ("Biyernes ng Pasyon at Kamatayan ng Panginoon"), at sa bagong ritong ipinakilala noong 1970, pinaikli ito sa ''Feria sexta in Passione Domini'' ("Biyernes ng Pasyon ng Panginoon").<ref>{{Cite web |title=Compendium of the 1955 Holy Week Revisions of Pius XII: Part 4.1 - Mass of Presanctified, Good Friday, Mass of the Catechumens and the Solemn Prayers |url=https://www.newliturgicalmovement.org/2009/04/compendium-of-1955-holy-week-revisions.html |access-date=2024-03-29 |language=en}}</ref> ==== Araw ng Pag-aayuno ==== Itinuturing ng Simbahang Katolika ang Biyernes Santo at Sabado Santo bilang pag-aayunong Paskwal, alinsunod sa Artikulo 110 ng ''Sacrosanctum Concilium''.<ref name="vatican.va">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> Sa Simbahang Latin, ang araw ng pag-aayuno ay nangangahulugang isang buong kainan lamang at dalawang magaang kainan (na kapag pinagsama ay hindi katumbas ng isang buong kainan),<ref>{{Cite web |title=Fast & Abstinence |url=http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801042327/http://www.usccb.org/prayer-and-worship/liturgical-year/lent/catholic-information-on-lenten-fast-and-abstinence.cfm |archive-date=1 Agosto 2020 |access-date=14 Abril 2017 |website=United States Conference of Catholic Bishops |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=24 Enero 1985 |title=Fasting and Abstinence |url=http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129125503/http://www.liturgyoffice.org.uk/Resources/Penance/Abstinence.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2021 |access-date=14 Abril 2017 |website=Catholic Bishops' Conference of England and Wales |language=en}}</ref> bagaman maaaring mas hindi mahigpit itong sinusunod sa Sabado Santo kaysa sa Biyernes Santo.<ref name="vatican.va2">{{cite web |title=Sacrosanctum concilium |url=https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080221180735/https://www.vatican.va/archive/hist_councils/ii_vatican_council/documents/vat-ii_const_19631204_sacrosanctum-concilium_en.html |archive-date=21 Pebrero 2008 |access-date=17 Abril 2017 |language=en}}</ref> ==== Mga serbisyo sa araw na ito ==== Sa simula ng serbisyo ng Biyernes Santo, ang [[pari]] at [[diyakono]] (kung mayroon) ay humihiga nang padapa sa sahig bilang tanda ng pagpapakumbaba, dalamhati, at kalungkutan sa sakripisyo ni Kristo sa krus. Sa [[Ritong Romano]], walang pagdiriwang ng [[Misa]] mula sa Misa ng [[Huling Hapunan]] sa Huwebes Santo hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay, maliban kung may natatanging pahintulot para sa bihira at mabibigat na pagkakataon mula sa [[Lungsod ng Vaticano|Vaticano]] o lokal na [[obispo]]. Ang tanging mga sakramentong ipinagdiriwang sa panahong ito ay ang [[Binyag]] (para sa mga nasa panganib ng kamatayan), [[Kumpisal]], at [[Pagpapahid ng Langis sa May Sakit|Pagpapahid ng Langis sa Maysakit]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 1. (sa Ingles)</ref> Bagaman walang pagdiriwang ng [[Eukaristiya]], ito ay ipinamamahagi sa mga mananampalataya sa Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon, at maaari ring dalhin sa mga maysakit na hindi makadalo.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 2 (sa Ingles)</ref> Kinokolekta rin sa Biyernes Santo ang Koleksyon para sa mga Banal na Lugar. Ang Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon ay ginaganap sa hapon, karaniwang alas-tres; subalit dahil sa pastoral na dahilan (lalo na sa mga bansang hindi pista opisyal ang Biyernes Santo), maaari itong gawin nang mas maaga o mas huli.<ref>{{Cite web |title=V. Good Friday |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130123115108/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/documentText/Index/2/SubIndex/38/ContentIndex/325/Start/319 |archive-date=23 Enero 2013 |access-date=28 Hulyo 2018 |website=The Catholic Liturgical Library |language=en}}</ref><ref name="The Holy Week Missal">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Binubuo ito ng tatlong bahagi: ang liturhiya ng salita, ang paggalang sa krus, at ang banal na [[komunyon]].<ref name="The Holy Week Missal2">The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 4 (sa Ingles)</ref> Ang [[altar]] ay walang palamuti—walang krus, [[kandila]], o [[mantel]].<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 3 (sa Ingles)</ref> Karaniwan ding inaalis ang banal na tubig bilang paghahanda sa pagbabasbas sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=14 Marso 2003 |title=Removing Holy Water During Lent. Letter of the Congregation for Divine Worship |url=http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419021227/http://www.catholicliturgy.com/index.cfm/FuseAction/LawText/Index/6/LawIndex/46 |archive-date=19 Abril 2014 |access-date=21 Marso 2008 |language=en}}</ref> Tradisyonal ding hindi pinapatunog ang mga kampana hanggang sa Magdamagang Pagdiriwang ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.<ref>{{cite web |date=12 Enero 2018 |title=Good Friday – Easter/Lent |url=http://www.catholic.org/lent/friday.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210906014513/https://www.catholic.org/lent/friday.php |archive-date=6 Setyembre 2021 |access-date=12 Enero 2018 |website=Catholic Online |language=en}}</ref> Ang kulay ng kasuotang liturhikal ay pula.<ref>The Holy Week Missal, ''Friday of the Passion of the Lord'' No. 5 (sa Ingles)</ref> Bago ang 1970, itim ang ginagamit, maliban sa bahagi ng komunyon kung saan [[lila]] ang kulay.<ref>[http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf 1962 edition of the Roman Missal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080326145016/http://www.musicasacra.com/pdf/missale62.pdf|date=2008-03-26}} (sa Ingles)</ref> Kung obispo o abbot ang nagdiriwang, nagsusuot siya ng simpleng mitra.<ref>''Caeremoniale Episcoporum'', 315. (sa Ingles)</ref> Bukod sa Solemneng Liturhiya ng Pasyon, isinasagawa rin ang karaniwang mga oras ng Liturhiya ng mga Oras. Kabilang dito ang Maitines at Laudes (madalas pinagsasama bilang Tinieblas ng Biyernes Santo), pati ang Tersiya, Seksta, at Nona. Hindi kasama ang Bisperas at Kompletas, kaya't ang daloy ng [[pananalangin]] sa araw na ito ay nagtatapos nang biglaan, na sumasagisag sa kamatayan ni Hesus.<ref>''The General Instruction on the Liturgy of the Hours'', No. 209 (sa Ingles)</ref> ==== Tatlong Oras na Paghihirap ==== Ang debosyon ng Tatlong Oras, batay sa [[Pitong Huling Wika]] ni Hesus sa Krus, ay nagsisimula tanghali at nagtatapos alas-tres ng hapon—ang oras na ayon sa tradisyong Kristiyano ay ang kanyang pagkamatay.<ref name="Barron2019">{{cite web |author1=Barron |first=Robert |title=Tre Ore - The Three Hours' Agony |url=https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001084734/https://www.wofdigital.org/tre-ore-the-three-hours-agony |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 April 2019 |publisher=Word on Fire |language=en |quote='The Three Hours' Agony' or Tre Ore is a liturgical service held on Good Friday from noon until 3 o'clock to commemorate the Passion of Christ. Specifically, it refers to the three hours that Jesus hung on the Cross and includes a series of homilies on the seven last words spoken by Christ.}}</ref> ==== Liturhiya ==== Ang liturhiya ng Biyernes Santo ay binubuo ng tatlong bahagi: * '''Liturhiya ng Salita''' – Pumapasok ang mga pari at ministro nang tahimik, walang awit, at dumadapa bilang tanda ng pagpapakumbaba at pagdadalamhati. Sinusundan ito ng panalangin at mga pagbasa mula sa [[Aklat ni Isaias|Isaias]], [[Sulat sa mga Hebreo|Hebreo]], at ang [[salaysay]] ng [[Pasyon (Kristiyanismo)|Pasyon]] mula sa [[Ebanghelyo ni Juan]].<ref>Congregation of Divine Worship and Discipline of the Sacraments, ''Paschale Solemnitatis'', III, n. 66 (cf. n. 33) (sa Ingles)</ref> * '''Dakilang''' '''Intersesyon''' – Isang serye ng panalangin para sa Simbahan, Papa, mga [[pari]] at [[layko]], mga naghahanda sa binyag, pagkakaisa ng mga Kristiyano, mga Hudyo, mga hindi naniniwala, mga pinuno ng pamahalaan, at mga nangangailangan.<ref>Roman Missal: Good Friday, 7–13. (sa Ingles)</ref> * '''Paggalang sa Krus''' – Isang [[krusipiho]] ang ipinapakita at pinararangalan ng mga mananampalataya, kadalasan sa paghalik sa kahoy ng krus habang inaawit ang mga [[himno]].<ref>Roman Missal: Good Friday, 14–21. (sa Ingles)</ref> * '''Banal na Komunyon''' – Ipinamamahagi ang Eukaristiya na kinonsekrado noong Huwebes Santo.<ref>Roman Missal: Good Friday, 22–31. (sa Ingles)</ref> Pagkatapos, tahimik na umaalis ang lahat at inaalis ang mantel ng altar.<ref>Roman Missal: Good Friday, 32–33. (sa Ingles)</ref> ==== Daan ng Krus ==== {{Pangunahin|Daan ng Krus}} Bukod sa opisyal na liturhiya, karaniwang isinasagawa ang Daan ng Krus sa loob o labas ng simbahan.<ref>{{Cite web |last=Baddeley |first=Nicole |date=Abril 2020 |title=When is Good Friday 2020 - and why is it celebrated? |url=https://www.bracknellnews.co.uk/news/18350899.good-friday-2020---celebrated/ |access-date=29 Marso 2024 |work=Bracknell News |language=en}}</ref> Sa mga bansang tulad ng [[Malta]], [[Italya]], Pilipinas, [[Puerto Rico]], at [[Espanya]], may mga prusisyon na may mga rebulto ng Pasyon ni Kristo.<ref>{{Cite web |author=Edward |date=4 Abril 2016 |title=Good Friday processions in Malta: What, how and where? |url=https://www.maltauncovered.com/culture/good-friday-processions-malta/ |access-date=29 Marso 2024 |work=MaltaUncovered.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bakerjian |first=Martha |title=Easter Week in Italy |url=https://www.marthasitaly.com/articles/119/easter-week-italy |access-date=29 Marso 2024 |work=Martha's Italy |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Abril 2023 |title=Eight Filipinos nailed to crosses as Easter crucifixion re-enactments resume |url=https://www.theguardian.com/world/2023/apr/07/easter-crucifixion-reenactments-resume-in-philippines-after-three-year-covid-pause |access-date=29 Marso 2024 |work=[[The Guardian]] |language=en |agency=Associated Press}}</ref><ref>{{Cite web |last=Guadalupe |first=Patricia |date=14 Abril 2017 |title=Voices: 'Jesus is crying!' Memories of my island's 'Viernes Santos' |url=https://www.nbcnews.com/news/latino/voices-jesus-crying-memories-viernes-santos-island-n746251 |access-date=29 Marso 2024 |work=NBC News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Taylor |first=Alan |date=5 Abril 2023 |title=Photos: Holy Week Processions in Spain |url=https://www.theatlantic.com/photo/2023/04/photos-holy-week-processions-spain/673637/ |access-date=29 Marso 2024 |work=The Atlantic |language=en}}</ref> Sa [[Roma]], mula pa noong panahon ni [[Papa Juan Pablo II]], ginaganap ang Daan ng Krus sa paligid ng [[Koliseo]], kung saan pinangungunahan ng Papa o kinatawan niya ang pagninilay sa bawat istasyon.<ref>{{Cite web |title=Traditional Via Crucis at the Colosseum in Rome |url=https://www.italymagazine.com/featured-story/traditional-crucis-colosseum-rome |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211002142350/https://www.italymagazine.com/featured-story/traditional-crucis-colosseum-rome |archive-date=2 Oktubre 2021 |access-date=2021-06-28 |website=ITALY Magazine |language=en}}</ref> ==== Ganap na indulhensiya ==== Sa [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika]], maaaring makamit ang ganap na indulhensiya kung taimtim na pararangalan ng mga mananampalataya ang krus sa solemneng Pagdiriwang ng Pasyon ng Panginoon sa Biyernes Santo.<ref>{{cite web |title=How to obtain plenary indulgence during Holy Week 2024 |url=https://www.catholicnewsagency.com/news/246665/how-to-obtain-a-plenary-indulgence-during-holy-week}} (sa Ingles)</ref> ==== Nobena sa Banal na Awa ==== Nagsisimula sa araw na ito ang [[nobena]] sa [[Dakilang Awa ng Diyos|Banal na Awa]] at tumatagal hanggang Sabado bago ang Linggo ng Banal na Awa. Magkaugnay ang dalawang araw na ito dahil sa temang awa ng Diyos mula sa Banal na Puso ni Hesus na tinusok sa krus.<ref>{{Cite web |title=Sanctuary of the Divine Mercy |url=https://www.milosierdzie.pl/index.php/en/the-devotion-to-the-divine-mercy.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515041244/https://www.milosierdzie.pl/index.php/en/the-devotion-to-the-divine-mercy.html |archive-date=15 Mayo 2021 |access-date=28 Abril 2019 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Saint Faustina |url=http://saint-faustina.net/swieto_milosierdzia/nowenna/novena.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20190428125543/http://saint-faustina.net/swieto_milosierdzia/nowenna/novena.htm |archive-date=28 Abril 2019 |access-date=28 Abril 2019 |language=en}}</ref> ==== ''Collecta Pro Terra Sancta'' ==== Itinatag ni [[Papa Pablo VI]] ang ''Collecta Pro Terra Sancta'', isang pangangalap ng pondo para sa mga banal na lugar, na isinasagawa tuwing Biyernes Santo.<ref>{{cite web |date=Setyembre 7, 2020 |title=Pro Terra Sancta Collection, interview with Cardinal Sandri |url=https://cmc-terrasanta.com/en/media/custodia/20828/pro-terra-sancta-collection,-interview-with-cardinal-sandri |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20250424124843/https://cmc-terrasanta.com/en/media/custodia/20828/pro-terra-sancta-collection,-interview-with-cardinal-sandri |archive-date=Abril 24, 2025 |language=en}}</ref> === Biyernes Santo sa Pilipinas === Sa nakararami ng mga Katoliko Romano sa [[Pilipinas]], ang araw na ito ay ginugunita sa mga kalye tuwing may prusisyon, ang Daan ng Krus, ang pag-awit ng Pasyon, at mga pagtatanghal ng Senakulo. Ang mga kampana ng simbahan ay hindi pinapatugtog at ang Misa ay hindi ipinagdiriwang. Umaakit ang ilan sa mga deboto sa paghampas sa sarili at kahit na mayroon ang mga nagpapapako sa krus bílang ekspresyon ng penitensiya sa kabila ng mga isyu sa kalusugan at mariing tinitutulan mula sa [[Simbahan]].<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/dozens-ignore-warnings-to-reenact-crucifixion-799322.html|title=Dozens ignore warnings to re-enact crucifixion|date=22 Marso 2008|accessdate=23 Marso 2008|work=The Independent | location=London | first1=Kathy | last1=Marks|language=en}}</ref> Pagkatapos ng alas-tres ng hapon (ang oras kung saan si Jesus ay tradisyonal pinaniniwalaan na namatay), ang mananampalataya ay gumalang sa krus sa mga lokal na simbahan at sinundan ang prusisiyon ng paglilibing ni Jesus. Ang imahe ni Kristong nakahimlay ay mamintuho (na tinatawag na Santo Entierro''')''', at minsan itinuturing alinsunod sa mga lokal na kaugalian libing. Sa [[Cebu]] at iba pang mga pulo sa [[Kabisayaan]], ang mga tao ay karaniwang kumain ng [[binignit]] at [[biko]] bílang isang paraan ng pag-aayuno. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mahal na Araw]] s52b6mqr7rbp9itpdm0cfm6q8w7e6tg 0 83128 2201126 1669615 2026-04-04T02:29:22Z CommonsDelinker 1732 Replacing [[File:1989_CPA_6101.jpg]] with [[File:Kwame_Nkrumah_on_a_Soviet_stamp_(80th_anniversary_of_his_birth)_1989_CPA_6101.jpg]] (by [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 2201126 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name =Kwame Nkrumah |image =Kwame Nkrumah on a Soviet stamp (80th anniversary of his birth) 1989 CPA 6101.jpg |imagesize =180px |caption =Kwame Nkrumah sa isang pang-koreong selyo ng Sobyet |order =Unang Punong Ministro ng [[Ghana]] |term_start =6 Marso 1957 |term_end =1 Hulyo 1960 |deputy = |monarch =[[Elizabeth II ng Mga Nagkakaisang Kaharian|Reyna Elizabeth II]]<br />(pinunong pang-kolonya)<br /><small>kinakatawan ng mga sumusunod:</small><br /> [[Charles Noble Arden-Clarke|Ginoong Charles Noble Arden-Clarke]]<br /><small>(Marso 6 - 24 Hunyo 1957)</small><br /> [[William Hare, ika-5 Earl ng Listowel|Lord Listowel]]<br /><small>(24 Hunyo 1957 - 1 Hulyo 1960)</small> |predecessor =Wala |successor =Binuwag ang posisyon |order2 =Unang Pangulo ng Ghana<br />Unang Republika |term_start2 =1 Hulyo 1960 |term_end2 =24 Pebrero 1966 |predecessor2 =Reyna Elizabeth II |successor2 =[[Joseph Arthur Ankrah|Tinyente Heneral J. A. Ankrah]]<br /><small>(''coup d'état'' militar)</small> |birth_date ={{birth date|1909|9|21}} |birth_place ={{flagicon|Gold Coast}}&nbsp;[[Nkroful]], Gold Coast |death_date ={{death date and age |1972|04|27|1909|09|21}} |death_place ={{flagicon|ROU}}&nbsp;[[Bucharest]], [[Romania]] |constituency = |party =Partido ng Kumbensiyon ng mga Tao (''Convention Peoples' Party'') |spouse =[[Fathia Nkrumah|Fathia Rizk]] |children =Francis, [[Gamal Nkrumah|Gamal]], [[Samia Nkrumah|Samia]], Sekou |profession =Lektor |religion = |signature = |footnotes = }} Si '''Kwame Nkrumah''' (21 Setyembre 1909 - 27 Abril 1972)<ref name="bio">{{cite book|last=E. Jessup|first=John|title=''An Encyclopedic Dictionary of Conflict and Conflict Resolution, 1945-1996''|pages=533}}</ref> ay isang maimpluwensiyang tagataguyod ng Pan-Aprikanismo noong ika-20 siglo. Siya ang pinuno ng [[Ghana]] at ang nakaraang estado nito, ang Gold Coast, mula 1952 hanggang 1966. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Ghana]] ru6npvwv6naehplueks359ugu6iz2kw 0 87947 2201066 2178517 2026-04-03T12:04:09Z Seav 4 /* Kasaysayan */ baguhin ang letrato 2201066 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado | logo = Social Security System (SSS).svg | logo_size = 180px | logo_caption = | native_name = | former_name = | type = Korporasyong pag-aari at kontrolado ng pamahalaan | industry = [[Seguro]] | predecessor = <!-- or: | predecessors = --> | founded = {{Start date and age|1957|09|01}} | founder = | defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | hq_location = SSS Building, Abenida Silangan, [[Diliman]] | hq_location_city = [[Lungsod Quezon]] | hq_location_country = [[Pilipinas]] | num_locations = | num_locations_year = <!-- Year of num_locations data (if known) --> | area_served = <!-- or: | areas_served = --> | key_people = Robert Joseph M. de Claro <ref>{{cite news |last1= Gita-Carlos|first1=Ruth Abbey |title=Palace bares new set of PBBM appointees|trans-title=Inihayag ng Palasyo ang mga bagong hinirang ni PBBM|lang=en|url= https://www.pna.gov.ph/articles/1240187|access-date=Marso 12, 2025 |work=[[Philippine News Agency]] |date=Disyembre 18, 2024}}</ref><ref>{{cite news |last1=Cordero |first1= Ted |title=De Claro named as SSS officer-in-charge|trans-title=De Claro, ipinangalan bilang namamahalang opisyal ng SSS |url= https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/923487/de-claro-named-as-sss-officer-in-charge/story/|access-date= Oktubre 12, 2024 |work = [[GMA Network]]|date=Oktubre 12, 2024}}</ref>(Pangulo at CEO) | products = | production = | production_year = <!-- Year of production data (if known) --> | services = Pensiyon, [[Pautang]] | revenue = {{increase}}{{font color|green|{{Philippine peso|362.2}}}} bilyon<ref name="2023Profits">{{cite report|author=Social Security System|author-link=|date=Pebrero 24, 2024|title=SSS net income in 2023 soars to P83 billion|trans-title=Netong kita ng SSS, sumirit sa P83 bilyon noong 2023|lang=en|url=https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=PR2024_002|publisher=|page=|docket=|access-date=Abril 4, 2024|quote=|archive-date=Abril 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406144643/https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=PR2024_002|url-status=dead}}</ref> | revenue_year = 2023 | operating_income = | income_year = <!-- Year of operating_income data (if known) --> | net_income = {{increase}}{{font color|green|{{Philippine peso|83.13}}}} bilyon<ref name="2023Profits"/> | net_income_year = 2023 | aum = <!-- Only for financial-service companies --> | assets = | assets_year = | equity = | equity_year = | owner = | members = | members_year = <!-- Year of members data (if known) --> | num_employees = | num_employees_year = <!-- Year of num_employees data (if known) --> | parent = | divisions = | subsid = | module = <!-- Used to embed other templates --> | ratio = <!-- Basel III ratio; used for banks only --> | rating = <!-- Credit rating; used for banks only --> | website = {{URL|http://www.sss.gov.ph}} | footnotes = }} Ang '''Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado'''<ref>{{cite book |url=http://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf |title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino |date=2013 |publisher=Komisyon sa Wikang Filipino |isbn=978-971-0197-22-4 |editor1-last=Narvaez |editor1-first=Eilene Antoinette |edition=2013 |page=6 |language=fil |access-date=Oktubre 26, 2024 |editor2-last=Macaranas |editor2-first=Edgardo |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329025354/http://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf |archive-date=Marso 29, 2017 |url-status=live}}</ref> ('''SSS'''; {{lang-en|Social Security System}}) ay isang programang pinapatakbo ng estado para sa panlipunang seguro sa [[Pilipinas]], na inilaan para sa mga manggagawa sa mga pribado, propesyonal at impormal na sektor. Itinatag ang SSS sa bisa ng Batas Republika Blg. 1161, na mas kilala bilang ang ''Social Security Act of 1954'', at kalauna'y binago ng Batas Republika Blg. 8282 noong 1997. Samantala, ang mga empleyado ng gobyerno ay saklaw ng hiwalay na pensiyong pinapatakbo rin ng estado sa ilalim ng [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS). ==Kasaysayan== [[Talaksan:Social Security System NHI historical marker.webp|thumb|left|Panandang makasaysayan na ikinabit noong 2008 sa punong-tanggapan ng SSS sa Lungsod Quezon]] Noong kanyang [[Talumpati sa Kalagayan ng Bansa]] noong Enero 1948, nanawagan si [[Pangulong Manuel Roxas]] sa mga mambabatas na lumikha ng isang programa sa panlipunang seguridad upang magbigay ng ginhawa sa mga mamamayang nahaharap sa mga pagsubok pagkatapos ng digmaan. Ngunit siya ay namatay bago pa man naipasa ang panukalang batas.<ref name=":0">{{Cite news |last=Bugante |first=Susie |date=Agosto 30, 2016 |title=59 years of faithful service to the nation |language=en-US |trans-title=59 taon ng tapat na paglilingkod sa bansa |work=BusinessMirror |url=https://businessmirror.com.ph/2016/08/30/59-years-of-faithful-service-to-the-nation/ |access-date=Hunyo 30, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-03-25 |title=Social Security System (SSS) — Davao Corporate |trans-title=Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado (SSS) — Davao Corporate |url=https://davaocorporate.info/social-security-system-sss/ |access-date=2024-03-25 |language=en-US |archive-date=2024-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325060006/https://davaocorporate.info/social-security-system-sss/ |url-status=dead }}</ref> Noong Hulyo 7, 1948, sa ilalim ng administrasyon ni [[Pangulong Elpidio Quirino]] na humalili kay Roxas, nilikha ang Komisyon sa Pag-aaral ng Paseguruhang Panlipunan sa pamamagitan ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. 150.<ref>{{Cite web |title=Third Republic |trans-title=Ikatlong Republika |url=https://www.officialgazette.gov.ph/featured/third-republic/ |access-date=Hunyo 30, 2019 |website=Official Gazette of the Republic of the Philippines |language=en-US}}</ref> Binuo ng komisyon ang Social Security Act na isinumite sa [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso]]. Noong 1954, sina Kinatawan Floro Crisologo at mga Senador Cipriano Primicias at Manuel Briones ay naghain ng mga panukalang-batas na kalauna’y naging Batas Republika Blg. 1161 o ang ''Social Security Act of 1954'' sa ilalim ng panunungkulan ni [[Pangulong Ramon Magsaysay]].<ref name=":1">{{cite news |title=SSS Guidebook |language=en |trans-title=Aklat Panggabay ng SSS |publisher=Page 2 of the Social Security System of the Philippines |url=https://www.sss.gov.ph/sss/DownloadContent?fileName=2016%20SSS%20Guidebook_123116.pdf |access-date=Mayo 18, 2017 |archive-date=Oktubre 4, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004062541/https://www.sss.gov.ph/sss/DownloadContent?fileName=2016%20SSS%20Guidebook_123116.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Crisologo Museum |language=en |trans-title=Museong Crisologo |website=Vigan.ph |url=https://www.vigan.ph/attractions/crisologo-museum.html |access-date=Mayo 18, 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=A Study of Services at Social Security System Makati Processing Center |language=en |trans-title=Isang Pag-aaral ng mga Serbisyo sa Sentro ng Pagpoproseso ng Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado sa Makati |website=www.ijesc.org |url=https://ijesc.org/upload/33d3be2a454bf51f14d5a63e849db646.A%20Study%20of%20Services%20at%20Social%20Security%20System%20Makati%20Processing%20Center%20(2).pdf |access-date=Agosto 10, 2021 |archive-date=Mayo 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511224432/https://ijesc.org/upload/33d3be2a454bf51f14d5a63e849db646.A%20Study%20of%20Services%20at%20Social%20Security%20System%20Makati%20Processing%20Center%20(2).pdf |url-status=dead }}</ref> Kilala rin ito bilang ''Social Security Law'' (''SSS Law''). Gayunpaman, naantala ang pagpapatupad nito dahil sa mga pagtutol ng mga grupong pang-negosyo at manggagawa. Noon lamang 1957 iniharap sa Kongreso ang mga panukalang batas na lumikha sa Batas Republika Blg. 1792, na nagsususog sa orihinal na ''Social Security Act''. Noong Setyembre 1, 1957, sa wakas ay ipinatupad ang ''Social Security Act of 1954'' sa ilalim ng termino ni [[Carlos P. Garcia]] (namatay si Magsaysay noong Marso ng taong iyon).<ref name=":0" />[[Talaksan:3026Fairview,_Novaliches,_Quezon_City_Landmarks_Roads_22.jpg|200px|thumbnail|right|SSS, Fairview, [[Lungsod Quezon]]]] Noong Setyembre 7, 1979, binago ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. 1636 ang Batas Republika Blg. 1161 at pinalawig ang sapilitang saklaw sa mga taong may sariling hanapbuhay. Nagkabisa ang mga bagong tuntunin noong Enero 1, 1980.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 7, 1979 |title=Presidential Decree No. 1636, s. 1979 |trans-title=Kautusang Tagapagpaganap Blg. 1636, s. 1979 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1979/09/07/presidential-decree-no-1636-s-1979/ |access-date=Hunyo 30, 2019 |website=Official Gazette of the Republic of the Philippines |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |title=SOS: The state of the SSS |language=en |trans-title=SOS: Ang kalagayan ng SSS |work=Manila Standard |url=http://manilastandard.net/opinion/112217/sos-the-state-of-the-sss.html |access-date=Hunyo 30, 2019}}</ref> Pinahintulutan ng mga bagong alituntunin ang mga magsasaka at mangingisda na mapasama sa saklaw noong 1992, at pagkaraan ng isang taon, ang mga kasambahay na kumikita ng hindi bababa sa ₱1,000 kada buwan. Noong 1995, sinimulan namang saklawin ng SSS ang mga manggagawa sa impormal na sektor na may kaparehong buwanang kita.<ref name=":1" /> Noong Mayo 1, 1997, nilagdaan ni Pangulong [[Fidel V. Ramos]] ang Batas Republika Blg. 8282, na kilala rin bilang ''Social Security Act of 1997''. Binago ng batas ang SSS<ref>{{Cite news |last=Honeyman |first=Neil |date=Nobyembre 15, 2015 |title=Honeyman: The SSS pension scheme |language=en |trans-title=Honeyman: Ang programa ng pensiyon ng SSS |work=SunStar |url=https://www.sunstar.com.ph//article/42682 |access-date=Hulyo 1, 2019 |archive-date=Septiyembre 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928201455/https://www.sunstar.com.ph//article/42682 |url-status=dead }}</ref> at nagbigay ng mas mahusay na mga pakete ng benepisyo, pinalawak ang saklaw, nagpatupad ng mas pleksibleng pamumuhunan, nagtakda ng mas mahigpit na parusa para sa mga lumalabag sa batas, nagsagawa ng kondonasyon ng mga multa ng mga delinkwenteng tagapag-empleyo, at nagtatag ng isang kusang-loob na pondong probidente para sa mga miyembro. Ang Programang Himagal ng mga Manggagawa, nagsimula noong 1975, ay nagbibigay ng ibay na himagal na isinakatuparan sa Hunyo 1984 sa manggagawa na ang pagkasakit, kamatayan, o sakuna ay nangyari sa panahon ng mga gawaing may kaugnayan sa hanapbuhay. Nagsilbi ang SSS sa pamamahala ng programang [[Medicare]] para sa pagpapaospital at mga iba pang pangangailangan sa paggagamot ng mga manggagawa sa pribadong sektor; at ang GSIS para sa mga manggagawa sa pampublikong sektor. Gayumpaman, nang dahil sa pagpasa ng [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] [[Batas Republika Blg. 7875|Blg. 7875]] o ang Batas ng Pambansang Segurong Pangkalusugan ng 1995, naglipat ang SSS at GSIS ng pamamahala ng programang Medicare sa [[Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas|Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas (PhilHealth)]] para sa pinagsama at pangmalawakang paraan sa kaunlarang pangkalusugan na isinakatuparan sa Hulyo 1999. Ang mga pensiyonado sa pagreretiro, kamatayan at may kapansanan ng SSS na dati nang nasakupan ng pagkahantong ng [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] [[Batas Republika Blg. 7875|Blg. 7875]] noong 4 Marso 1995 ay nagawaran ng mga inam sa pagpapaospital sa ilaim ng PhilHealth. Ang mga pensiyonado na umabot sa pagkahantong ng [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] [[Batas Republika Blg. 7875|Blg. 7875]] noong 4 Marso 1995 at kapagkuwan ay hindi saklaw maliban sa mga nakamit ang kwalipikasyon na kinakailangan na ipinataw ng PhilHealth. ==Mga serbisyo== Nagbibigay ang SSS ng benepisyo para sa kamatayan, libing, panganganak, ganap na kapansanan, pagretiro, sakit at sapilitang kawalan ng trabaho.<ref>{{Cite news |title=SSS: Higher contribution means more benefits |language=en-US |trans-title=SSS: Mas mataas na ambag, mas maraming benepisyo |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/685322/sss-higher-contribution-means-more-benefits/story/ |access-date=Hulyo 1, 2019}}</ref> Ang ''Employees' Compensation (EC) Program'' ("Programang Kabayaran sa mga Empleyado"), na sinimulan noong 1975, ay nagbibigay ng karagdagang kabayaran sa mga manggagawang nagkasakit, naaksidente habang nagtatrabaho, o namatay dahil sa tungkulin. Ang mga benepisyo mula sa EC ay ipinagkakaloob lamang sa mga miyembrong may employer bukod sa kanilang sarili.<ref>{{Cite news |title=Self-employed join gov't compensation program |language=en-US |trans-title=Manggagawang pansarili, lumahok sa programang kabayaran ng gobyerno |work=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/self-employed-join-govt-compensation-program/ |access-date=Hulyo 1, 2019}}</ref> == Mga kinakailangan sa pagiging miyembro == *Dapat ay hindi bababa sa 15 taong gulang. *Tinatanggap ang mga hindi nagtatrabaho. *Upang makakuha ng panghabambuhay na buwanang pensiyon, ang isang miyembro ng SSS ay dapat hindi bababa sa 60 taong gulang at may hindi bababa sa 120 buwanang hulog.<ref>{{cite web |title=Republic of the Philippines Social Security System |trans-title=Republika ng Pilipinas Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado |url=https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=retirementpension |access-date=Oktubre 3, 2018 |website=Sss.gov.ph |language=en |archive-date=Oktubre 4, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004062600/https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=retirementpension |url-status=dead }}</ref> ==Mga tagapangasiwa== {|class=wikitable !Simula ng panunungkulan !Katapusan ng panunungkulan !Pangalan |- | 1955 || 1956 || Manuel O. Hizon |- | 1956 || 1957 || Eleuterio L. Adevoso |- | 1957 || 1958 || Rodolfo P. Andal |- | 1958 || 1959 || Emeterio C. Roa, Sr. |- | 1959 || 1962 || Ramon G. Gaviola, Jr. |- | 1962 || 1963 || Rene Espina |- | 1963 || 1965 || Bernardino R. Abes |- | Hunyo 1965 || Disyembre 1965 || Jovino S. Lorenzo |- | 1966 || 1986 || Gilberto O. Teodoro |- | 1986 || 1990 || [[Jose Cuisia, Jr.|Jose L. Cuisia, Jr.]] |- | 1990 || 1998 || Renato C. Valencia |- | 1998 || 2001 || Carlos A. Arellano |- | Enero 2001 || Hulyo 2001 || Vitaliano N. Nañagas |- | 2001 || 2008 || [[Corazon De la Paz|Corazon S. De la Paz-Bernardo]] |- | 2008 || kasalukuyan || [[Romulo Neri|Romulo S. Neri]] |} ==Sanggunian== {{Reflist}} ==Tingnan din == *[[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Kagawaran ng Pananalapi]] *[[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan|Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan (GSIS)]] *[[Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas|Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas (PhilHealth)]] ==Mga panlabas na kawing== *[http://www.sss.gov.ph Websayt ng Paseguruhan ng mga Manggagawa sa Pribadong Sektor (SSS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090323053723/http://www.sss.gov.ph/ |date=2009-03-23 }} * [http://www.lawphil.net/administ/sss/sss.html Pamamahala ng SSS] * [http://www.philippinecountry.com/SSS/ Direktoryo ng SSS] [[Kategorya:Mga ahensiya ng pamahalaan sa Pilipinas]] [[Kategorya:Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)]] 69hy3ssb2cw1oetpblfqese28xcwqto 0 103011 2201227 2099536 2026-04-04T10:07:51Z BrookePenn5 148487 Idinagdag sa kategoryang Bulaklak 2201227 wikitext text/x-wiki {{italictitle}} {{speciesbox |image = Euanthe sanderiana.jpg|name = ''Euanthe sanderiana '' | taxon = Vanda sanderiana | authority = (Rchb.f.) [[Schltr.]] 1914 | synonyms = * ''Euanthe sanderiana'' <small>([[Rchb.f.]]) [[Schechter]] 1914</small> * ''Esmeralda sanderiana'' <small>[[Rchb.f.]] 1882</small><ref>{{cite web | title =Vanda Sanderiana | url =http://www.orchidsonline.com.au/node/599 | accessdate =2009-08-23 | archive-date =2013-12-30 | archive-url =https://web.archive.org/web/20131230231531/http://www.orchidsonline.com.au/node/599 | url-status =dead }}</ref><ref name="ESC">{{cite web | title =Vanda Sanderiana Culture | url=http://www.orchidculture.com/COD/FREE/FS317.html | accessdate = 2009-08-23}}</ref> }} Ang '''''Euanthe sanderiana''''' ay isang bulaklak sa [[Orchidaceae|pamilya]] ng [[orkidya]]. Karaniwan itong kilala bilang '''Walingwaling'''<ref>{{cite web | title =''Euanthe sanderiana(Waling-waling Orchid)'' | url=http://zipcodezoo.com/Plants/E/Euanthe__sanderiana/ | accessdate = 2009-08-23}}</ref> sa [[Pilipinas]] at tinatawag ding '''Euanthe ni Sander''' (''Sander's Euanthe'' sa Ingles),<ref>{{cite web | title =Euanthe sanderiana [Rchb.f] Schlechter 1914 | url=http://www.orchidspecies.com/euanthesanderiana.htm | accessdate = 2009-08-23}}</ref> na hinango mula sa pangalan ni [[Henry Frederick Conrad Sander]],<ref name="tacio">{{cite web | last=Tacio | first=Henrylito D. | title=''Waling-Waling: Magnificent Yet Endangered'' | url=http://cache.zoominfo.com/CachedPage/?archive_id=0&page_id=1776723333&page_url=%2f%2fwww.bansalan.com%2fhenry%2fwaling-waling.htm&page_last_updated=4%2f1%2f2009+9%3a00%3a44+AM&firstName=Domingo&lastName=Madulid | accessdate=2009-08-26 }}{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> isang natatanging [[orkidolohista]]. Itinuturing ang orkidya bilang "Reyna ng mga bulaklak ng Pilipinas" at sinasamba bilang isang [[diwata]] ng mga katutubong taong [[Bagobo]].<ref name="tacio"/> Una at dating pinangalanan ni [[Heinrich Gustav Reichenbach]] ang ''Euanthe sanderiana'' bilang ''[[Vanda]] sanderiana''. Mayroon itong dalawang anyo, rosas at puti, na tinatawag ding [[Albus|''alba'']]. Natuklasan ni M. Roebelin ang orihinal na anyong rosas sa Pilipinas noong 1881 o 1882. Inihiwalay ni [[Rudolf Schlechter]] ang ''Euanthe'' mula sa ''Vanda'' noong 1914 dahil sa mga pagkakaiba ng kayarian ng mga bulaklak.<ref>{{cite web | title =''Plant of the Week 01/07/2002 Euanthe Sanderiana alba Schlechter'' | url =http://www.killerplants.com/plant-of-the-week/20020107.asp | accessdate =2009-08-23 | archive-date =2009-10-20 | archive-url =https://web.archive.org/web/20091020062013/http://www.killerplants.com/plant-of-the-week/20020107.asp | url-status =dead }}</ref> Para sa mga layunin ng pagpaparami at pagpapatala ng ''[[Royal Horticultural Society]]'', itinuturing pa rin ito bilang isang Vanda.<ref>{{cite web | title =''Vanda Sanderiana at Fender's Flora Orchids'' | url =http://www.fendersflora.com/Vanda/sanderianagood.asp | accessdate =2009-08-23 | archive-date =2009-08-23 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090823043058/http://www.fendersflora.com/Vanda/sanderianagood.asp | url-status =dead }}</ref> [[Endemiko]] ang ''Euanthe sanderiana'' sa [[Mindanao]] sa mga lalawigan ng [[Davao]], [[Cotabato]], at [[Zamboanga]] kung saan natatagpuan ito sa mga katawan ng [[dipterokarpa]]ng mga puno sa mga elebasyong nasa ibaba ng 500 mga metro. Dahil sa sobrang pagkukulekta, itinuturing na bihira sa kalikasan ang halaman.<ref name="ESC"/> Kalimitan itong ginagamit sa [[hibridisasyon]].<ref>{{cite web | title =''Vanda sanderiana (plant)'' | url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/622886/Vanda-sanderiana | accessdate = 2009-08-23}}</ref> Ipinakita ng mga pag-aaral na kapag iniangat sa mataas na [[altura]], maagang namumulaklak ang halaman.<ref>{{cite web | last =Ramasasa | first =Cris | title =''Waling-Waling Orchids Bears Flowers Early When Raised At High Altitude: Says Study'' | url=http://www.articlesbase.com/gardening-articles/walingwaling-orchids-bears-flowers-early-when-raised-at-high-altitude-says-study-924466.html | accessdate = 2008-03-19}}</ref> Noong 2004, nagkaroon ng pagkilos sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] na ideklara ang "Walingwaling" bilang pambansang bulaklak ng bansa, na magiging kapalit para sa [[Sampagita]].<ref>{{cite web | title =''An Act Declaring the Walingwaling as the National Flower of the Philippines'' | url =http://www.congress.gov.ph/bis/hist_show.php?save=0&journal=&switch=0&bill_no=HB02326&congress=13 | accessdate =2009-08-26 }}{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | last =Palacio | first =Rose | title =''Davao solon files Waling-Waling bill'' | url =http://www.pia.gov.ph/default.asp?m=12&sec=reader&rp=1&fi=p040909.htm&no=2&date=09/09/2004 | accessdate =2009-08-26 }}{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Ibang mga binhi== Ayon sa ''Philippine Orchid Society'', isang samahang maka-orkidya sa Pilipinas na naglalaman ng larawan ng walingwaling sa kanilang [[logo]], na may tatlong binhi o lahi ang uri:<ref name="pos2">{{cite web | title =Vanda sanderiana | url =http://philippineorchidsocietyph.org/2008/04/vanda-sanderiana/ | accessdate =2008-08-27 | archive-date =2011-07-27 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110727173443/http://philippineorchidsocietyph.org/2008/04/vanda-sanderiana/ | url-status =dead }}</ref> *''Vanda sanderiana var. albata Reichb. f.'' sa ''Gard. Chron. ser. 3.2'' (1887) 9. ''Esmeralda Sanderiana var. albata Will'' <!---- :Described by [[Heinrich Gustav Reichenbach]] in [[The Gardeners' Chronicle]] in 1887, the plant's flower size is smaller than that of the species. Its lateral [[sepal]]s are yellowish-green with white margins. Its dorsal sepal and [[petal]]s are white with purple spots at the base. The [[labellum]] has purple dots. This plant was reported from [[Davao del Sur]] and [[South Cotabato]] on Mindanao Island where it grows as an [[epiphyte]] at elevations to 500 meters. This variety is now extremely rare in its natural habitat. ----> *''Vanda sanderiana var. froebeliana cogn.'' sa ''Dict. Icon. des. Orch.Vanda t. 12 a'' (1903) <!---- :This variety has bright [[Rose (color)|rose]] flower stalks and has very large flowers compared to the species. The lateral sepals are bright yellow, with rose coloration towards the margins and densely covered with large purple reticulated veins. The dorsal sepal and petals are rose-colored on the upper half, while the lower half has brownish-purple spots.----> *''Vanda sanderiana var. labello-viridi Linden & Rodigas'' sa ''Lindenia 1:85, t'' (1885) 40. ''Esmeralda sanderiana var. labello-viridi Will'' <!----- :This variety is similar to the species, with the exception that the lip or labellum is green with crimson stripes.----> ==Tingnan din== *[[Vanda]] {{commons|:Euanthe sanderiana|''Euanthe sanderiana''}} ==Mga sanggunian== {{Reflist|2}} [[Kaurian:Vanda]] [[Kategorya:Dapo]] [[Kategorya:Orchidaceae]] [[Kategorya:Bulaklak]] 53tok29pv2hpyzmmyeidazok4qbblcx 0 125524 2201109 2089632 2026-04-04T00:01:06Z Jojit fb 38 2201109 wikitext text/x-wiki [[Kaurian:Mga dagat sa Europa|Lupanlunti]] [[Kaurian:Mga dagat sa Hilagang Amerika|Lupanlunti]] Ang '''Dagat''' '''Groenlandiya''' ([[Wikang Danes|Danes]]: ''Grønlandshavet'') ay isang [[Anyong tubig|anyong-tubig]] na napapaligiran ng [[Groenlandiya]] sa kanluran, ng kapuluan ng [[Svalbard]] sa silangan, ng Kipot Fram at ng Karagatang Arktiko sa hilaga, at ng Dagat Noruwega at [[Islandiya]] sa timog. Ang Dagat Groenlandiya ay kadalasang itinuturing na bahagi ng [[Karagatang Artiko]], subalit minsan ay iniuugnay rin bilang bahagi ng [[Karagatang Atlantiko]]. Gayunman, ang mga depinisyon ng Karagatang Artiko at ng mga dagat nito ay kadalasang hindi tiyak o minsan ay arbitraryo. Sa pangkalahatang paggamit, ang terminong "Karagatang Artiko" ay karaniwang hindi isinasama ang Dagat Groenlandiya. Sa mga pag-aaral sa [[oseanograpiya]], ang Dagat Groenlandiya ay itinuturing na bahagi ng mga Dagat Nordiko, kasama ang Dagat Noruwega. Ang mga Dagat Nordiko ang pangunahing ugnayan sa pagitan ng Karagatang Arktiko at Atlantiko at, dahil dito, maaaring magkaroon ng malaking kahalagahan kung sakaling magkaroon ng paghinto sa sirkulasyong termohalino. Sa oseanograpiya, ang Karagatang Artiko at ang mga Dagat Nordiko ay kadalasang pinagsasama at tinatawag na "Mediteraneong Artiko", isang dagat Atlantiko na nasa gilid. Ang dagat na ito ay may klimang Artiko, na may regular na malamig na hanging hilaga at mga [[Temperatura|temperaturang]] bihirang tumaas sa higit 0 °C (32 °F). Noong nakaraan, naglalaman ito ng bahaging tinatawag na dilang yelong Odden o ''Odden ice tongue'' (o Odden), na umaabot pahilaga mula sa pangunahing gilid ng yelo sa Silangang Groenlandiya sa paligid ng 72–74°H tuwing [[taglamig]], at nagsisilbing mahalagang lugar ng pagbuo ng yelo sa Artiko. Ang Kanlurang Yelo naman ay nabubuo tuwing taglamig sa Dagat Groenlandiya, sa hilaga ng Islandiya, sa pagitan ng Groenlandiya at ng pulo ng Jan Mayen. Isa itong mahalagang lugar ng pagpaparami ng mga karnerong-dagat na ''Pagophilus groenlandicus'' at ''Cystophora cristata'', at ginagamit para sa panghuhuli ng mga [[karnerong-dagat]] sa loob ng mahigit 200 taon. t7f7svpepa7ohxr9rjs940z5kppr4ce 2201110 2201109 2026-04-04T00:02:00Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Dagat Lupanlunti]] sa [[Dagat Groenlandiya]] 2201109 wikitext text/x-wiki [[Kaurian:Mga dagat sa Europa|Lupanlunti]] [[Kaurian:Mga dagat sa Hilagang Amerika|Lupanlunti]] Ang '''Dagat''' '''Groenlandiya''' ([[Wikang Danes|Danes]]: ''Grønlandshavet'') ay isang [[Anyong tubig|anyong-tubig]] na napapaligiran ng [[Groenlandiya]] sa kanluran, ng kapuluan ng [[Svalbard]] sa silangan, ng Kipot Fram at ng Karagatang Arktiko sa hilaga, at ng Dagat Noruwega at [[Islandiya]] sa timog. Ang Dagat Groenlandiya ay kadalasang itinuturing na bahagi ng [[Karagatang Artiko]], subalit minsan ay iniuugnay rin bilang bahagi ng [[Karagatang Atlantiko]]. Gayunman, ang mga depinisyon ng Karagatang Artiko at ng mga dagat nito ay kadalasang hindi tiyak o minsan ay arbitraryo. Sa pangkalahatang paggamit, ang terminong "Karagatang Artiko" ay karaniwang hindi isinasama ang Dagat Groenlandiya. Sa mga pag-aaral sa [[oseanograpiya]], ang Dagat Groenlandiya ay itinuturing na bahagi ng mga Dagat Nordiko, kasama ang Dagat Noruwega. Ang mga Dagat Nordiko ang pangunahing ugnayan sa pagitan ng Karagatang Arktiko at Atlantiko at, dahil dito, maaaring magkaroon ng malaking kahalagahan kung sakaling magkaroon ng paghinto sa sirkulasyong termohalino. Sa oseanograpiya, ang Karagatang Artiko at ang mga Dagat Nordiko ay kadalasang pinagsasama at tinatawag na "Mediteraneong Artiko", isang dagat Atlantiko na nasa gilid. Ang dagat na ito ay may klimang Artiko, na may regular na malamig na hanging hilaga at mga [[Temperatura|temperaturang]] bihirang tumaas sa higit 0 °C (32 °F). Noong nakaraan, naglalaman ito ng bahaging tinatawag na dilang yelong Odden o ''Odden ice tongue'' (o Odden), na umaabot pahilaga mula sa pangunahing gilid ng yelo sa Silangang Groenlandiya sa paligid ng 72–74°H tuwing [[taglamig]], at nagsisilbing mahalagang lugar ng pagbuo ng yelo sa Artiko. Ang Kanlurang Yelo naman ay nabubuo tuwing taglamig sa Dagat Groenlandiya, sa hilaga ng Islandiya, sa pagitan ng Groenlandiya at ng pulo ng Jan Mayen. Isa itong mahalagang lugar ng pagpaparami ng mga karnerong-dagat na ''Pagophilus groenlandicus'' at ''Cystophora cristata'', at ginagamit para sa panghuhuli ng mga [[karnerong-dagat]] sa loob ng mahigit 200 taon. t7f7svpepa7ohxr9rjs940z5kppr4ce 2201112 2201110 2026-04-04T00:07:33Z Jojit fb 38 2201112 wikitext text/x-wiki [[Kaurian:Mga dagat sa Europa|Lupanlunti]] [[Kaurian:Mga dagat sa Hilagang Amerika|Lupanlunti]] Ang '''Dagat''' '''Groenlandiya''' ([[Wikang Danes|Danes]]: ''Grønlandshavet'') ay isang [[Anyong tubig|anyong-tubig]] na napapaligiran ng [[Groenlandiya]] sa kanluran, ng kapuluan ng [[Svalbard]] sa silangan, ng Kipot Fram at ng Karagatang Arktiko sa hilaga, at ng Dagat Noruwega at [[Islandiya]] sa timog. Ang Dagat Groenlandiya ay kadalasang itinuturing na bahagi ng [[Karagatang Artiko]],<ref name="bse">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514201011/http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |archive-date=14 May 2013 |access-date=5 September 2010 |publisher=[[Great Soviet Encyclopedia]] |language=ru}}</ref> subalit minsan ay iniuugnay rin bilang bahagi ng [[Karagatang Atlantiko]]. Gayunman, ang mga depinisyon ng Karagatang Artiko at ng mga dagat nito ay kadalasang hindi tiyak o minsan ay arbitraryo. Sa pangkalahatang paggamit, ang terminong "Karagatang Artiko" ay karaniwang hindi isinasama ang Dagat Groenlandiya. Sa mga pag-aaral sa [[oseanograpiya]], ang Dagat Groenlandiya ay itinuturing na bahagi ng mga Dagat Nordiko, kasama ang Dagat Noruwega. Ang mga Dagat Nordiko ang pangunahing ugnayan sa pagitan ng Karagatang Arktiko at Atlantiko at, dahil dito, maaaring magkaroon ng malaking kahalagahan kung sakaling magkaroon ng paghinto sa sirkulasyong termohalino. Sa oseanograpiya, ang Karagatang Artiko at ang mga Dagat Nordiko ay kadalasang pinagsasama at tinatawag na "Mediteraneong Artiko", isang dagat Atlantiko na nasa gilid. Ang dagat na ito ay may klimang Artiko, na may regular na malamig na hanging hilaga at mga [[Temperatura|temperaturang]] bihirang tumaas sa higit 0 °C (32 °F). Noong nakaraan, naglalaman ito ng bahaging tinatawag na dilang yelong Odden o ''Odden ice tongue'' (o Odden), na umaabot pahilaga mula sa pangunahing gilid ng yelo sa Silangang Groenlandiya sa paligid ng 72–74°H tuwing [[taglamig]], at nagsisilbing mahalagang lugar ng pagbuo ng yelo sa Artiko. Ang Kanlurang Yelo naman ay nabubuo tuwing taglamig sa Dagat Groenlandiya, sa hilaga ng Islandiya, sa pagitan ng Groenlandiya at ng pulo ng Jan Mayen. Isa itong mahalagang lugar ng pagpaparami ng mga karnerong-dagat na ''Pagophilus groenlandicus'' at ''Cystophora cristata'', at ginagamit para sa panghuhuli ng mga [[karnerong-dagat]] sa loob ng mahigit 200 taon. 5b7e2ua32umbe6cks9nx6wul7u6h8gy 2201113 2201112 2026-04-04T00:08:52Z Jojit fb 38 2201113 wikitext text/x-wiki Ang '''Dagat Groenlandiya''' ([[Wikang Danes|Danes]]: ''Grønlandshavet'') ay isang [[Anyong tubig|anyong-tubig]] na napapaligiran ng [[Groenlandiya]] sa kanluran, ng kapuluan ng [[Svalbard]] sa silangan, ng Kipot Fram at ng Karagatang Arktiko sa hilaga, at ng Dagat Noruwega at [[Islandiya]] sa timog. Ang Dagat Groenlandiya ay kadalasang itinuturing na bahagi ng [[Karagatang Artiko]],<ref name="bse">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514201011/http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |archive-date=14 May 2013 |access-date=5 September 2010 |publisher=[[Great Soviet Encyclopedia]] |language=ru}}</ref> subalit minsan ay iniuugnay rin bilang bahagi ng [[Karagatang Atlantiko]]. Gayunman, ang mga depinisyon ng Karagatang Artiko at ng mga dagat nito ay kadalasang hindi tiyak o minsan ay arbitraryo. Sa pangkalahatang paggamit, ang terminong "Karagatang Artiko" ay karaniwang hindi isinasama ang Dagat Groenlandiya. Sa mga pag-aaral sa [[oseanograpiya]], ang Dagat Groenlandiya ay itinuturing na bahagi ng mga Dagat Nordiko, kasama ang Dagat Noruwega. Ang mga Dagat Nordiko ang pangunahing ugnayan sa pagitan ng Karagatang Arktiko at Atlantiko at, dahil dito, maaaring magkaroon ng malaking kahalagahan kung sakaling magkaroon ng paghinto sa sirkulasyong termohalino. Sa oseanograpiya, ang Karagatang Artiko at ang mga Dagat Nordiko ay kadalasang pinagsasama at tinatawag na "Mediteraneong Artiko", isang dagat Atlantiko na nasa gilid. Ang dagat na ito ay may klimang Artiko, na may regular na malamig na hanging hilaga at mga [[Temperatura|temperaturang]] bihirang tumaas sa higit 0 °C (32 °F). Noong nakaraan, naglalaman ito ng bahaging tinatawag na dilang yelong Odden o ''Odden ice tongue'' (o Odden), na umaabot pahilaga mula sa pangunahing gilid ng yelo sa Silangang Groenlandiya sa paligid ng 72–74°H tuwing [[taglamig]], at nagsisilbing mahalagang lugar ng pagbuo ng yelo sa Artiko. Ang Kanlurang Yelo naman ay nabubuo tuwing taglamig sa Dagat Groenlandiya, sa hilaga ng Islandiya, sa pagitan ng Groenlandiya at ng pulo ng Jan Mayen. Isa itong mahalagang lugar ng pagpaparami ng mga karnerong-dagat na ''Pagophilus groenlandicus'' at ''Cystophora cristata'', at ginagamit para sa panghuhuli ng mga [[karnerong-dagat]] sa loob ng mahigit 200 taon. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga dagat sa Europa|Lupanlunti]] [[Kaurian:Mga dagat sa Hilagang Amerika|Lupanlunti]] q10brjg3ngiylwadupeipnyr60apkpy 2201114 2201113 2026-04-04T00:10:26Z Jojit fb 38 2201114 wikitext text/x-wiki Ang '''Dagat Groenlandiya''' ([[Wikang Danes|Danes]]: ''Grønlandshavet'') ay isang [[Anyong tubig|anyong-tubig]] na napapaligiran ng [[Groenlandiya]] sa kanluran, ng kapuluan ng [[Svalbard]] sa silangan, ng Kipot Fram at ng Karagatang Arktiko sa hilaga, at ng Dagat Noruwega at [[Islandiya]] sa timog. Ang Dagat Groenlandiya ay kadalasang itinuturing na bahagi ng [[Karagatang Artiko]],<ref name="bse">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514201011/http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |archive-date=14 Mayo 2013 |access-date=5 Setyembre 2010 |publisher=Great Soviet Encyclopedia |language=ru}}</ref> subalit minsan ay iniuugnay rin bilang bahagi ng [[Karagatang Atlantiko]]. Gayunman, ang mga depinisyon ng Karagatang Artiko at ng mga dagat nito ay kadalasang hindi tiyak o minsan ay arbitraryo. Sa pangkalahatang paggamit, ang terminong "Karagatang Artiko" ay karaniwang hindi isinasama ang Dagat Groenlandiya. Sa mga pag-aaral sa [[oseanograpiya]], ang Dagat Groenlandiya ay itinuturing na bahagi ng mga Dagat Nordiko, kasama ang Dagat Noruwega. Ang mga Dagat Nordiko ang pangunahing ugnayan sa pagitan ng Karagatang Arktiko at Atlantiko at, dahil dito, maaaring magkaroon ng malaking kahalagahan kung sakaling magkaroon ng paghinto sa sirkulasyong termohalino. Sa oseanograpiya, ang Karagatang Artiko at ang mga Dagat Nordiko ay kadalasang pinagsasama at tinatawag na "Mediteraneong Artiko", isang dagat Atlantiko na nasa gilid. Ang dagat na ito ay may klimang Artiko, na may regular na malamig na hanging hilaga at mga [[Temperatura|temperaturang]] bihirang tumaas sa higit 0 °C (32 °F). Noong nakaraan, naglalaman ito ng bahaging tinatawag na dilang yelong Odden o ''Odden ice tongue'' (o Odden), na umaabot pahilaga mula sa pangunahing gilid ng yelo sa Silangang Groenlandiya sa paligid ng 72–74°H tuwing [[taglamig]], at nagsisilbing mahalagang lugar ng pagbuo ng yelo sa Artiko. Ang Kanlurang Yelo naman ay nabubuo tuwing taglamig sa Dagat Groenlandiya, sa hilaga ng Islandiya, sa pagitan ng Groenlandiya at ng pulo ng Jan Mayen. Isa itong mahalagang lugar ng pagpaparami ng mga karnerong-dagat na ''Pagophilus groenlandicus'' at ''Cystophora cristata'', at ginagamit para sa panghuhuli ng mga [[karnerong-dagat]] sa loob ng mahigit 200 taon. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga dagat sa Europa|Lupanlunti]] [[Kaurian:Mga dagat sa Hilagang Amerika|Lupanlunti]] gt1la7vzegkgspaompl1jk92otgrisx 2201115 2201114 2026-04-04T00:16:47Z Jojit fb 38 2201115 wikitext text/x-wiki Ang '''Dagat Groenlandiya''' ([[Wikang Danes|Danes]]: ''Grønlandshavet'') ay isang [[Anyong tubig|anyong-tubig]] na napapaligiran ng [[Groenlandiya]] sa kanluran, ng kapuluan ng [[Svalbard]] sa silangan, ng Kipot Fram at ng Karagatang Arktiko sa hilaga, at ng Dagat Noruwega at [[Islandiya]] sa timog. Ang Dagat Groenlandiya ay kadalasang itinuturing na bahagi ng [[Karagatang Artiko]],<ref name="bse">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514201011/http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |archive-date=14 Mayo 2013 |access-date=5 Setyembre 2010 |publisher=Great Soviet Encyclopedia |language=ru}}</ref><ref name="brit">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/245318/Greenland-Sea |publisher=Encyclopædia Britannica on-line |language=en}}</ref> subalit minsan ay iniuugnay rin bilang bahagi ng [[Karagatang Atlantiko]]. Gayunman, ang mga depinisyon ng Karagatang Artiko at ng mga dagat nito ay kadalasang hindi tiyak o minsan ay arbitraryo. Sa pangkalahatang paggamit, ang terminong "Karagatang Artiko" ay karaniwang hindi isinasama ang Dagat Groenlandiya. Sa mga pag-aaral sa [[oseanograpiya]], ang Dagat Groenlandiya ay itinuturing na bahagi ng mga Dagat Nordiko, kasama ang Dagat Noruwega. Ang mga Dagat Nordiko ang pangunahing ugnayan sa pagitan ng Karagatang Arktiko at Atlantiko at, dahil dito, maaaring magkaroon ng malaking kahalagahan kung sakaling magkaroon ng paghinto sa sirkulasyong termohalino. Sa oseanograpiya, ang Karagatang Artiko at ang mga Dagat Nordiko ay kadalasang pinagsasama at tinatawag na "Mediteraneong Artiko", isang dagat Atlantiko na nasa gilid. Ang dagat na ito ay may klimang Artiko, na may regular na malamig na hanging hilaga at mga [[Temperatura|temperaturang]] bihirang tumaas sa higit 0 °C (32 °F). Noong nakaraan, naglalaman ito ng bahaging tinatawag na dilang yelong Odden o ''Odden ice tongue'' (o Odden), na umaabot pahilaga mula sa pangunahing gilid ng yelo sa Silangang Groenlandiya sa paligid ng 72–74°H tuwing [[taglamig]], at nagsisilbing mahalagang lugar ng pagbuo ng yelo sa Artiko. Ang Kanlurang Yelo naman ay nabubuo tuwing taglamig sa Dagat Groenlandiya, sa hilaga ng Islandiya, sa pagitan ng Groenlandiya at ng pulo ng Jan Mayen. Isa itong mahalagang lugar ng pagpaparami ng mga karnerong-dagat na ''Pagophilus groenlandicus'' at ''Cystophora cristata'', at ginagamit para sa panghuhuli ng mga [[karnerong-dagat]] sa loob ng mahigit 200 taon. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga dagat sa Europa|Lupanlunti]] [[Kaurian:Mga dagat sa Hilagang Amerika|Lupanlunti]] 96jcd17cize3adnpjjkn7wvw4al0b64 2201116 2201115 2026-04-04T00:19:16Z Jojit fb 38 2201116 wikitext text/x-wiki Ang '''Dagat Groenlandiya''' ([[Wikang Danes|Danes]]: ''Grønlandshavet'') ay isang [[Anyong tubig|anyong-tubig]] na napapaligiran ng [[Groenlandiya]] sa kanluran, ng kapuluan ng [[Svalbard]] sa silangan, ng Kipot Fram at ng Karagatang Arktiko sa hilaga, at ng Dagat Noruwega at [[Islandiya]] sa timog. Ang Dagat Groenlandiya ay kadalasang itinuturing na bahagi ng [[Karagatang Artiko]],<ref name="bse">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514201011/http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |archive-date=14 Mayo 2013 |access-date=5 Setyembre 2010 |publisher=Great Soviet Encyclopedia |language=ru}}</ref><ref name="brit">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/245318/Greenland-Sea |publisher=Encyclopædia Britannica on-line |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=MarBEF Data System - European Marine Gazetteer |url=http://www.marbef.org/data/gazetteer.php?p=details&id=2356 |access-date=2026-04-04 |website=www.marbef.org}}</ref> subalit minsan ay iniuugnay rin bilang bahagi ng [[Karagatang Atlantiko]]. Gayunman, ang mga depinisyon ng Karagatang Artiko at ng mga dagat nito ay kadalasang hindi tiyak o minsan ay arbitraryo. Sa pangkalahatang paggamit, ang terminong "Karagatang Artiko" ay karaniwang hindi isinasama ang Dagat Groenlandiya. Sa mga pag-aaral sa [[oseanograpiya]], ang Dagat Groenlandiya ay itinuturing na bahagi ng mga Dagat Nordiko, kasama ang Dagat Noruwega. Ang mga Dagat Nordiko ang pangunahing ugnayan sa pagitan ng Karagatang Arktiko at Atlantiko at, dahil dito, maaaring magkaroon ng malaking kahalagahan kung sakaling magkaroon ng paghinto sa sirkulasyong termohalino. Sa oseanograpiya, ang Karagatang Artiko at ang mga Dagat Nordiko ay kadalasang pinagsasama at tinatawag na "Mediteraneong Artiko", isang dagat Atlantiko na nasa gilid. Ang dagat na ito ay may klimang Artiko, na may regular na malamig na hanging hilaga at mga [[Temperatura|temperaturang]] bihirang tumaas sa higit 0 °C (32 °F). Noong nakaraan, naglalaman ito ng bahaging tinatawag na dilang yelong Odden o ''Odden ice tongue'' (o Odden), na umaabot pahilaga mula sa pangunahing gilid ng yelo sa Silangang Groenlandiya sa paligid ng 72–74°H tuwing [[taglamig]], at nagsisilbing mahalagang lugar ng pagbuo ng yelo sa Artiko. Ang Kanlurang Yelo naman ay nabubuo tuwing taglamig sa Dagat Groenlandiya, sa hilaga ng Islandiya, sa pagitan ng Groenlandiya at ng pulo ng Jan Mayen. Isa itong mahalagang lugar ng pagpaparami ng mga karnerong-dagat na ''Pagophilus groenlandicus'' at ''Cystophora cristata'', at ginagamit para sa panghuhuli ng mga [[karnerong-dagat]] sa loob ng mahigit 200 taon. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga dagat sa Europa|Lupanlunti]] [[Kaurian:Mga dagat sa Hilagang Amerika|Lupanlunti]] i3m1v8gwh9cwv3xsf1e4o2v2hdkcpl3 2201118 2201116 2026-04-04T00:21:52Z Jojit fb 38 2201118 wikitext text/x-wiki Ang '''Dagat Groenlandiya''' ([[Wikang Danes|Danes]]: ''Grønlandshavet'') ay isang [[Anyong tubig|anyong-tubig]] na napapaligiran ng [[Groenlandiya]] sa kanluran, ng kapuluan ng [[Svalbard]] sa silangan, ng Kipot Fram at ng Karagatang Arktiko sa hilaga, at ng Dagat Noruwega at [[Islandiya]] sa timog. Ang Dagat Groenlandiya ay kadalasang itinuturing na bahagi ng [[Karagatang Artiko]],<ref name="bse">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514201011/http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |archive-date=14 Mayo 2013 |access-date=5 Setyembre 2010 |publisher=Great Soviet Encyclopedia |language=ru}}</ref><ref name="brit">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/245318/Greenland-Sea |publisher=Encyclopædia Britannica on-line |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=MarBEF Data System - European Marine Gazetteer |url=http://www.marbef.org/data/gazetteer.php?p=details&id=2356 |access-date=2026-04-04 |website=www.marbef.org}}</ref> subalit minsan ay iniuugnay rin bilang bahagi ng [[Karagatang Atlantiko]].<ref name="Reddy2001">{{cite book |last=Reddy |first=M. P. M. |url=https://books.google.com/books?id=2NC3JmKI7mYC&pg=PA8 |title=Descriptive Physical Oceanography |publisher=Taylor & Francis |year=2001 |isbn=978-90-5410-706-4 |page=8 |language=en}}</ref> Gayunman, ang mga depinisyon ng Karagatang Artiko at ng mga dagat nito ay kadalasang hindi tiyak o minsan ay arbitraryo. Sa pangkalahatang paggamit, ang terminong "Karagatang Artiko" ay karaniwang hindi isinasama ang Dagat Groenlandiya. Sa mga pag-aaral sa [[oseanograpiya]], ang Dagat Groenlandiya ay itinuturing na bahagi ng mga Dagat Nordiko, kasama ang Dagat Noruwega. Ang mga Dagat Nordiko ang pangunahing ugnayan sa pagitan ng Karagatang Arktiko at Atlantiko at, dahil dito, maaaring magkaroon ng malaking kahalagahan kung sakaling magkaroon ng paghinto sa sirkulasyong termohalino. Sa oseanograpiya, ang Karagatang Artiko at ang mga Dagat Nordiko ay kadalasang pinagsasama at tinatawag na "Mediteraneong Artiko", isang dagat Atlantiko na nasa gilid. Ang dagat na ito ay may klimang Artiko, na may regular na malamig na hanging hilaga at mga [[Temperatura|temperaturang]] bihirang tumaas sa higit 0 °C (32 °F). Noong nakaraan, naglalaman ito ng bahaging tinatawag na dilang yelong Odden o ''Odden ice tongue'' (o Odden), na umaabot pahilaga mula sa pangunahing gilid ng yelo sa Silangang Groenlandiya sa paligid ng 72–74°H tuwing [[taglamig]], at nagsisilbing mahalagang lugar ng pagbuo ng yelo sa Artiko. Ang Kanlurang Yelo naman ay nabubuo tuwing taglamig sa Dagat Groenlandiya, sa hilaga ng Islandiya, sa pagitan ng Groenlandiya at ng pulo ng Jan Mayen. Isa itong mahalagang lugar ng pagpaparami ng mga karnerong-dagat na ''Pagophilus groenlandicus'' at ''Cystophora cristata'', at ginagamit para sa panghuhuli ng mga [[karnerong-dagat]] sa loob ng mahigit 200 taon. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga dagat sa Europa|Lupanlunti]] [[Kaurian:Mga dagat sa Hilagang Amerika|Lupanlunti]] 272ue0xhfwawq2m0vqt746ceb59pd8h 2201119 2201118 2026-04-04T00:29:38Z Jojit fb 38 2201119 wikitext text/x-wiki Ang '''Dagat Groenlandiya''' ([[Wikang Danes|Danes]]: ''Grønlandshavet'') ay isang [[Anyong tubig|anyong-tubig]] na napapaligiran ng [[Groenlandiya]] sa kanluran, ng kapuluan ng [[Svalbard]] sa silangan, ng Kipot Fram at ng Karagatang Arktiko sa hilaga, at ng Dagat Noruwega at [[Islandiya]] sa timog. Ang Dagat Groenlandiya ay kadalasang itinuturing na bahagi ng [[Karagatang Artiko]],<ref name="bse">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514201011/http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |archive-date=14 Mayo 2013 |access-date=5 Setyembre 2010 |publisher=Great Soviet Encyclopedia |language=ru}}</ref><ref name="brit">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/245318/Greenland-Sea |publisher=Encyclopædia Britannica on-line |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=MarBEF Data System - European Marine Gazetteer |url=http://www.marbef.org/data/gazetteer.php?p=details&id=2356 |access-date=2026-04-04 |website=www.marbef.org}}</ref> subalit minsan ay iniuugnay rin bilang bahagi ng [[Karagatang Atlantiko]].<ref name="Reddy2001">{{cite book |last=Reddy |first=M. P. M. |url=https://books.google.com/books?id=2NC3JmKI7mYC&pg=PA8 |title=Descriptive Physical Oceanography |publisher=Taylor & Francis |year=2001 |isbn=978-90-5410-706-4 |page=8 |language=en}}</ref> Gayunman, ang mga depinisyon ng Karagatang Artiko at ng mga dagat nito ay kadalasang hindi tiyak o minsan ay arbitraryo.<ref name="SerrezeBarry2005">{{cite book |last1=Serreze |first1=Mark C. |url=https://books.google.com/books?id=k46foPS-JsIC&pg=PA19 |title=The Arctic climate system |last2=Barry |first2=Roger Graham |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=978-0-521-81418-8 |page=19 |language=en |access-date=27 November 2010}}</ref> Sa pangkalahatang paggamit, ang terminong "Karagatang Artiko" ay karaniwang hindi isinasama ang Dagat Groenlandiya. Sa mga pag-aaral sa [[oseanograpiya]], ang Dagat Groenlandiya ay itinuturing na bahagi ng mga Dagat Nordiko, kasama ang Dagat Noruwega. Ang mga Dagat Nordiko ang pangunahing ugnayan sa pagitan ng Karagatang Arktiko at Atlantiko at, dahil dito, maaaring magkaroon ng malaking kahalagahan kung sakaling magkaroon ng paghinto sa sirkulasyong termohalino. Sa oseanograpiya, ang Karagatang Artiko at ang mga Dagat Nordiko ay kadalasang pinagsasama at tinatawag na "Mediteraneong Artiko", isang dagat Atlantiko na nasa gilid. Ang dagat na ito ay may klimang Artiko, na may regular na malamig na hanging hilaga at mga [[Temperatura|temperaturang]] bihirang tumaas sa higit 0 °C (32 °F). Noong nakaraan, naglalaman ito ng bahaging tinatawag na dilang yelong Odden o ''Odden ice tongue'' (o Odden), na umaabot pahilaga mula sa pangunahing gilid ng yelo sa Silangang Groenlandiya sa paligid ng 72–74°H tuwing [[taglamig]], at nagsisilbing mahalagang lugar ng pagbuo ng yelo sa Artiko. Ang Kanlurang Yelo naman ay nabubuo tuwing taglamig sa Dagat Groenlandiya, sa hilaga ng Islandiya, sa pagitan ng Groenlandiya at ng pulo ng Jan Mayen. Isa itong mahalagang lugar ng pagpaparami ng mga karnerong-dagat na ''Pagophilus groenlandicus'' at ''Cystophora cristata'', at ginagamit para sa panghuhuli ng mga [[karnerong-dagat]] sa loob ng mahigit 200 taon. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga dagat sa Europa|Lupanlunti]] [[Kaurian:Mga dagat sa Hilagang Amerika|Lupanlunti]] raquhui11ucikoin2vho1u5hjtd7moi 2201120 2201119 2026-04-04T00:30:32Z Jojit fb 38 2201120 wikitext text/x-wiki Ang '''Dagat Groenlandiya''' ([[Wikang Danes|Danes]]: ''Grønlandshavet'') ay isang [[Anyong tubig|anyong-tubig]] na napapaligiran ng [[Groenlandiya]] sa kanluran, ng kapuluan ng [[Svalbard]] sa silangan, ng Kipot Fram at ng Karagatang Arktiko sa hilaga, at ng Dagat Noruwega at [[Islandiya]] sa timog. Ang Dagat Groenlandiya ay kadalasang itinuturing na bahagi ng [[Karagatang Artiko]],<ref name="bse">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514201011/http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |archive-date=14 Mayo 2013 |access-date=5 Setyembre 2010 |publisher=Great Soviet Encyclopedia |language=ru}}</ref><ref name="brit">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/245318/Greenland-Sea |publisher=Encyclopædia Britannica on-line |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=MarBEF Data System - European Marine Gazetteer |url=http://www.marbef.org/data/gazetteer.php?p=details&id=2356 |access-date=2026-04-04 |website=www.marbef.org}}</ref> subalit minsan ay iniuugnay rin bilang bahagi ng [[Karagatang Atlantiko]].<ref name="Reddy2001">{{cite book |last=Reddy |first=M. P. M. |url=https://books.google.com/books?id=2NC3JmKI7mYC&pg=PA8 |title=Descriptive Physical Oceanography |publisher=Taylor & Francis |year=2001 |isbn=978-90-5410-706-4 |page=8 |language=en}}</ref> Gayunman, ang mga depinisyon ng Karagatang Artiko at ng mga dagat nito ay kadalasang hindi tiyak o minsan ay arbitraryo.<ref name="SerrezeBarry2005">{{cite book |last1=Serreze |first1=Mark C. |url=https://books.google.com/books?id=k46foPS-JsIC&pg=PA19 |title=The Arctic climate system |last2=Barry |first2=Roger Graham |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=978-0-521-81418-8 |page=19 |language=en |access-date=27 November 2010}}</ref> Sa pangkalahatang paggamit, ang terminong "Karagatang Artiko" ay karaniwang hindi isinasama ang Dagat Groenlandiya. Sa mga pag-aaral sa [[oseanograpiya]], ang Dagat Groenlandiya ay itinuturing na bahagi ng mga Dagat Nordiko, kasama ang Dagat Noruwega. Ang mga Dagat Nordiko ang pangunahing ugnayan sa pagitan ng Karagatang Arktiko at Atlantiko at, dahil dito, maaaring magkaroon ng malaking kahalagahan kung sakaling magkaroon ng paghinto sa sirkulasyong termohalino. Sa oseanograpiya, ang Karagatang Artiko at ang mga Dagat Nordiko ay kadalasang pinagsasama at tinatawag na "Mediteraneong Artiko", isang dagat Atlantiko na nasa gilid.<ref name="Drange2005">{{cite book |last1=Blindheim |first1=Johan |title=The Nordic seas: an integrated perspective : oceanography, climatology, biogeochemistry, and modeling |last2=Østerhus |first2=Svein |publisher=American Geophysical Union |year=2005 |isbn=978-0-87590-423-8 |editor-last=Drange |editor-first=Helge |pages=11–38 |language=en |chapter=The Nordic Seas, Main Oceanographic Features |chapter-url=https://books.google.com/books?id=gXC09wPIL5MC&pg=PA11}}</ref> Ang dagat na ito ay may klimang Artiko, na may regular na malamig na hanging hilaga at mga [[Temperatura|temperaturang]] bihirang tumaas sa higit 0 °C (32 °F). Noong nakaraan, naglalaman ito ng bahaging tinatawag na dilang yelong Odden o ''Odden ice tongue'' (o Odden), na umaabot pahilaga mula sa pangunahing gilid ng yelo sa Silangang Groenlandiya sa paligid ng 72–74°H tuwing [[taglamig]], at nagsisilbing mahalagang lugar ng pagbuo ng yelo sa Artiko. Ang Kanlurang Yelo naman ay nabubuo tuwing taglamig sa Dagat Groenlandiya, sa hilaga ng Islandiya, sa pagitan ng Groenlandiya at ng pulo ng Jan Mayen. Isa itong mahalagang lugar ng pagpaparami ng mga karnerong-dagat na ''Pagophilus groenlandicus'' at ''Cystophora cristata'', at ginagamit para sa panghuhuli ng mga [[karnerong-dagat]] sa loob ng mahigit 200 taon. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga dagat sa Europa|Lupanlunti]] [[Kaurian:Mga dagat sa Hilagang Amerika|Lupanlunti]] m5sp338mmvkwcasletqad46o78ax6gd 2201121 2201120 2026-04-04T00:31:17Z Jojit fb 38 2201121 wikitext text/x-wiki Ang '''Dagat Groenlandiya''' ([[Wikang Danes|Danes]]: ''Grønlandshavet'') ay isang [[Anyong tubig|anyong-tubig]] na napapaligiran ng [[Groenlandiya]] sa kanluran, ng kapuluan ng [[Svalbard]] sa silangan, ng Kipot Fram at ng Karagatang Arktiko sa hilaga, at ng Dagat Noruwega at [[Islandiya]] sa timog. Ang Dagat Groenlandiya ay kadalasang itinuturing na bahagi ng [[Karagatang Artiko]],<ref name="bse">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514201011/http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |archive-date=14 Mayo 2013 |access-date=5 Setyembre 2010 |publisher=Great Soviet Encyclopedia |language=ru}}</ref><ref name="brit">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/245318/Greenland-Sea |publisher=Encyclopædia Britannica on-line |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=MarBEF Data System - European Marine Gazetteer |url=http://www.marbef.org/data/gazetteer.php?p=details&id=2356 |access-date=2026-04-04 |website=www.marbef.org}}</ref> subalit minsan ay iniuugnay rin bilang bahagi ng [[Karagatang Atlantiko]].<ref name="Reddy2001">{{cite book |last=Reddy |first=M. P. M. |url=https://books.google.com/books?id=2NC3JmKI7mYC&pg=PA8 |title=Descriptive Physical Oceanography |publisher=Taylor & Francis |year=2001 |isbn=978-90-5410-706-4 |page=8 |language=en}}</ref> Gayunman, ang mga depinisyon ng Karagatang Artiko at ng mga dagat nito ay kadalasang hindi tiyak o minsan ay arbitraryo.<ref name="SerrezeBarry2005">{{cite book |last1=Serreze |first1=Mark C. |url=https://books.google.com/books?id=k46foPS-JsIC&pg=PA19 |title=The Arctic climate system |last2=Barry |first2=Roger Graham |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=978-0-521-81418-8 |page=19 |language=en |access-date=27 November 2010}}</ref> Sa pangkalahatang paggamit, ang terminong "Karagatang Artiko" ay karaniwang hindi isinasama ang Dagat Groenlandiya. Sa mga pag-aaral sa [[oseanograpiya]], ang Dagat Groenlandiya ay itinuturing na bahagi ng mga Dagat Nordiko, kasama ang Dagat Noruwega. Ang mga Dagat Nordiko ang pangunahing ugnayan sa pagitan ng Karagatang Arktiko at Atlantiko at, dahil dito, maaaring magkaroon ng malaking kahalagahan kung sakaling magkaroon ng paghinto sa sirkulasyong termohalino. Sa oseanograpiya, ang Karagatang Artiko at ang mga Dagat Nordiko ay kadalasang pinagsasama at tinatawag na "Mediteraneong Artiko", isang dagat Atlantiko na nasa gilid.<ref name="Drange2005">{{cite book |last1=Blindheim |first1=Johan |title=The Nordic seas: an integrated perspective : oceanography, climatology, biogeochemistry, and modeling |last2=Østerhus |first2=Svein |publisher=American Geophysical Union |year=2005 |isbn=978-0-87590-423-8 |editor-last=Drange |editor-first=Helge |pages=11–38 |language=en |chapter=The Nordic Seas, Main Oceanographic Features |chapter-url=https://books.google.com/books?id=gXC09wPIL5MC&pg=PA11}}</ref><ref name="Assessment">{{cite book |last1=Loeng |first1=Harald |title=Arctic Climate Impact Assessment |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=978-0-521-86509-8 |editor-last=Symon |editor-first=Carolyn |pages=453–493 |language=en |chapter=Chapter 9: Marine Systems |access-date=27 Nobyembre 2010 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=52zXIwAUVa8C&pg=PA493}}</ref> Ang dagat na ito ay may klimang Artiko, na may regular na malamig na hanging hilaga at mga [[Temperatura|temperaturang]] bihirang tumaas sa higit 0 °C (32 °F). Noong nakaraan, naglalaman ito ng bahaging tinatawag na dilang yelong Odden o ''Odden ice tongue'' (o Odden), na umaabot pahilaga mula sa pangunahing gilid ng yelo sa Silangang Groenlandiya sa paligid ng 72–74°H tuwing [[taglamig]], at nagsisilbing mahalagang lugar ng pagbuo ng yelo sa Artiko. Ang Kanlurang Yelo naman ay nabubuo tuwing taglamig sa Dagat Groenlandiya, sa hilaga ng Islandiya, sa pagitan ng Groenlandiya at ng pulo ng Jan Mayen. Isa itong mahalagang lugar ng pagpaparami ng mga karnerong-dagat na ''Pagophilus groenlandicus'' at ''Cystophora cristata'', at ginagamit para sa panghuhuli ng mga [[karnerong-dagat]] sa loob ng mahigit 200 taon. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga dagat sa Europa|Lupanlunti]] [[Kaurian:Mga dagat sa Hilagang Amerika|Lupanlunti]] 93t6oocvmyt5fp25yivsaozvnyincop 2201122 2201121 2026-04-04T00:32:16Z Jojit fb 38 2201122 wikitext text/x-wiki Ang '''Dagat Groenlandiya''' ([[Wikang Danes|Danes]]: ''Grønlandshavet'') ay isang [[Anyong tubig|anyong-tubig]] na napapaligiran ng [[Groenlandiya]] sa kanluran, ng kapuluan ng [[Svalbard]] sa silangan, ng Kipot Fram at ng Karagatang Arktiko sa hilaga, at ng Dagat Noruwega at [[Islandiya]] sa timog. Ang Dagat Groenlandiya ay kadalasang itinuturing na bahagi ng [[Karagatang Artiko]],<ref name="bse">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514201011/http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |archive-date=14 Mayo 2013 |access-date=5 Setyembre 2010 |publisher=Great Soviet Encyclopedia |language=ru}}</ref><ref name="brit">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/245318/Greenland-Sea |publisher=Encyclopædia Britannica on-line |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=MarBEF Data System - European Marine Gazetteer |url=http://www.marbef.org/data/gazetteer.php?p=details&id=2356 |access-date=2026-04-04 |website=www.marbef.org}}</ref> subalit minsan ay iniuugnay rin bilang bahagi ng [[Karagatang Atlantiko]].<ref name="Reddy2001">{{cite book |last=Reddy |first=M. P. M. |url=https://books.google.com/books?id=2NC3JmKI7mYC&pg=PA8 |title=Descriptive Physical Oceanography |publisher=Taylor & Francis |year=2001 |isbn=978-90-5410-706-4 |page=8 |language=en}}</ref> Gayunman, ang mga depinisyon ng Karagatang Artiko at ng mga dagat nito ay kadalasang hindi tiyak o minsan ay arbitraryo.<ref name="SerrezeBarry2005">{{cite book |last1=Serreze |first1=Mark C. |url=https://books.google.com/books?id=k46foPS-JsIC&pg=PA19 |title=The Arctic climate system |last2=Barry |first2=Roger Graham |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=978-0-521-81418-8 |page=19 |language=en |access-date=27 November 2010}}</ref> Sa pangkalahatang paggamit, ang terminong "Karagatang Artiko" ay karaniwang hindi isinasama ang Dagat Groenlandiya. Sa mga pag-aaral sa [[oseanograpiya]], ang Dagat Groenlandiya ay itinuturing na bahagi ng mga Dagat Nordiko, kasama ang Dagat Noruwega. Ang mga Dagat Nordiko ang pangunahing ugnayan sa pagitan ng Karagatang Arktiko at Atlantiko at, dahil dito, maaaring magkaroon ng malaking kahalagahan kung sakaling magkaroon ng paghinto sa sirkulasyong termohalino. Sa oseanograpiya, ang Karagatang Artiko at ang mga Dagat Nordiko ay kadalasang pinagsasama at tinatawag na "Mediteraneong Artiko", isang dagat Atlantiko na nasa gilid.<ref name="Drange2005">{{cite book |last1=Blindheim |first1=Johan |title=The Nordic seas: an integrated perspective : oceanography, climatology, biogeochemistry, and modeling |last2=Østerhus |first2=Svein |publisher=American Geophysical Union |year=2005 |isbn=978-0-87590-423-8 |editor-last=Drange |editor-first=Helge |pages=11–38 |language=en |chapter=The Nordic Seas, Main Oceanographic Features |chapter-url=https://books.google.com/books?id=gXC09wPIL5MC&pg=PA11}}</ref><ref name="Assessment">{{cite book |last1=Loeng |first1=Harald |title=Arctic Climate Impact Assessment |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=978-0-521-86509-8 |editor-last=Symon |editor-first=Carolyn |pages=453–493 |language=en |chapter=Chapter 9: Marine Systems |access-date=27 Nobyembre 2010 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=52zXIwAUVa8C&pg=PA493}}</ref><ref name="meincke">{{cite journal |author1=Meincke, J |author2=Rudels, B |author3=Friedrich, H J |year=1997 |title=The Arctic Ocean–Nordic Seas thermohaline system |journal=ICES Journal of Marine Science |language=en |volume=54 |issue=3 |pages=283–299 |bibcode=1997ICJMS..54..283M |doi=10.1006/jmsc.1997.0229 |doi-access=free}}</ref> Ang dagat na ito ay may klimang Artiko, na may regular na malamig na hanging hilaga at mga [[Temperatura|temperaturang]] bihirang tumaas sa higit 0 °C (32 °F). Noong nakaraan, naglalaman ito ng bahaging tinatawag na dilang yelong Odden o ''Odden ice tongue'' (o Odden), na umaabot pahilaga mula sa pangunahing gilid ng yelo sa Silangang Groenlandiya sa paligid ng 72–74°H tuwing [[taglamig]], at nagsisilbing mahalagang lugar ng pagbuo ng yelo sa Artiko. Ang Kanlurang Yelo naman ay nabubuo tuwing taglamig sa Dagat Groenlandiya, sa hilaga ng Islandiya, sa pagitan ng Groenlandiya at ng pulo ng Jan Mayen. Isa itong mahalagang lugar ng pagpaparami ng mga karnerong-dagat na ''Pagophilus groenlandicus'' at ''Cystophora cristata'', at ginagamit para sa panghuhuli ng mga [[karnerong-dagat]] sa loob ng mahigit 200 taon. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga dagat sa Europa|Lupanlunti]] [[Kaurian:Mga dagat sa Hilagang Amerika|Lupanlunti]] gw5ltnel4zrthx7ckemkal3r4pst5c0 2201123 2201122 2026-04-04T00:47:44Z Jojit fb 38 2201123 wikitext text/x-wiki Ang '''Dagat Groenlandiya''' ([[Wikang Danes|Danes]]: ''Grønlandshavet'') ay isang [[Anyong tubig|anyong-tubig]] na napapaligiran ng [[Groenlandiya]] sa kanluran, ng kapuluan ng [[Svalbard]] sa silangan, ng Kipot Fram at ng Karagatang Arktiko sa hilaga, at ng Dagat Noruwega at [[Islandiya]] sa timog. Ang Dagat Groenlandiya ay kadalasang itinuturing na bahagi ng [[Karagatang Artiko]],<ref name="bse">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514201011/http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |archive-date=14 Mayo 2013 |access-date=5 Setyembre 2010 |publisher=Great Soviet Encyclopedia |language=ru}}</ref><ref name="brit">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/245318/Greenland-Sea |publisher=Encyclopædia Britannica on-line |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=MarBEF Data System - European Marine Gazetteer |url=http://www.marbef.org/data/gazetteer.php?p=details&id=2356 |access-date=2026-04-04 |website=www.marbef.org}}</ref> subalit minsan ay iniuugnay rin bilang bahagi ng [[Karagatang Atlantiko]].<ref name="Reddy2001">{{cite book |last=Reddy |first=M. P. M. |url=https://books.google.com/books?id=2NC3JmKI7mYC&pg=PA8 |title=Descriptive Physical Oceanography |publisher=Taylor & Francis |year=2001 |isbn=978-90-5410-706-4 |page=8 |language=en}}</ref> Gayunman, ang mga depinisyon ng Karagatang Artiko at ng mga dagat nito ay kadalasang hindi tiyak o minsan ay arbitraryo.<ref name="SerrezeBarry2005">{{cite book |last1=Serreze |first1=Mark C. |url=https://books.google.com/books?id=k46foPS-JsIC&pg=PA19 |title=The Arctic climate system |last2=Barry |first2=Roger Graham |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=978-0-521-81418-8 |page=19 |language=en |access-date=27 November 2010}}</ref> Sa pangkalahatang paggamit, ang terminong "Karagatang Artiko" ay karaniwang hindi isinasama ang Dagat Groenlandiya. Sa mga pag-aaral sa [[oseanograpiya]], ang Dagat Groenlandiya ay itinuturing na bahagi ng mga Dagat Nordiko, kasama ang Dagat Noruwega. Ang mga Dagat Nordiko ang pangunahing ugnayan sa pagitan ng Karagatang Arktiko at Atlantiko at, dahil dito, maaaring magkaroon ng malaking kahalagahan kung sakaling magkaroon ng paghinto sa sirkulasyong termohalino. Sa oseanograpiya, ang Karagatang Artiko at ang mga Dagat Nordiko ay kadalasang pinagsasama at tinatawag na "Mediteraneong Artiko", isang dagat Atlantiko na nasa gilid.<ref name="Drange2005">{{cite book |last1=Blindheim |first1=Johan |title=The Nordic seas: an integrated perspective : oceanography, climatology, biogeochemistry, and modeling |last2=Østerhus |first2=Svein |publisher=American Geophysical Union |year=2005 |isbn=978-0-87590-423-8 |editor-last=Drange |editor-first=Helge |pages=11–38 |language=en |chapter=The Nordic Seas, Main Oceanographic Features |chapter-url=https://books.google.com/books?id=gXC09wPIL5MC&pg=PA11}}</ref><ref name="Assessment">{{cite book |last1=Loeng |first1=Harald |title=Arctic Climate Impact Assessment |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=978-0-521-86509-8 |editor-last=Symon |editor-first=Carolyn |pages=453–493 |language=en |chapter=Chapter 9: Marine Systems |access-date=27 Nobyembre 2010 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=52zXIwAUVa8C&pg=PA493}}</ref><ref name="meincke">{{cite journal |author1=Meincke, J |author2=Rudels, B |author3=Friedrich, H J |year=1997 |title=The Arctic Ocean–Nordic Seas thermohaline system |journal=ICES Journal of Marine Science |language=en |volume=54 |issue=3 |pages=283–299 |bibcode=1997ICJMS..54..283M |doi=10.1006/jmsc.1997.0229 |doi-access=free}}</ref> Ang dagat na ito ay may klimang Artiko, na may regular na malamig na hanging hilaga at mga [[Temperatura|temperaturang]] bihirang tumaas sa higit 0 °C (32 °F). Noong nakaraan, naglalaman ito ng bahaging tinatawag na dilang yelong Odden o ''Odden ice tongue'' (o Odden), na umaabot pahilaga mula sa pangunahing gilid ng yelo sa Silangang Groenlandiya sa paligid ng 72–74°H tuwing [[taglamig]], at nagsisilbing mahalagang lugar ng pagbuo ng yelo sa Artiko. Ang Kanlurang Yelo naman ay nabubuo tuwing taglamig sa Dagat Groenlandiya, sa hilaga ng Islandiya, sa pagitan ng Groenlandiya at ng pulo ng Jan Mayen. Isa itong mahalagang lugar ng pagpaparami ng mga karnerong-dagat na ''Pagophilus groenlandicus'' at ''Cystophora cristata'', at ginagamit para sa panghuhuli ng mga [[karnerong-dagat]] sa loob ng mahigit 200 taon. == Heograpiya == Ang Dagat Groenlandiya ay napapaligiran sa kanluran ng isla ng Groenlandiya, at sa timog ng [[Kipot]] ng Dinamarka at Islandiya. Sa timog-silangan, sa likod ng [[pulo]] ng Jan Mayen (Noruwega), matatagpuan ang malawak na lawak ng Dagat Noruwega, na maaaring ituring na karugtong ng Dagat Groenlandiya. Sa kabila ng Kipot ng Fram sa hilagang-silangan, ang dagat ay nalilimitahan ng kapuluan ng Svalbard (Noruwega). Ang timog na bahagi ng Dagat Groenlandiya, na humigit-kumulang sa lugar sa timog ng Sonang Bitak ng Jan Mayen o ng linyang Kabo Brewster – Jan Mayen, ay minsang tinutukoy bilang Dagat Islandiya. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga dagat sa Europa|Lupanlunti]] [[Kaurian:Mga dagat sa Hilagang Amerika|Lupanlunti]] 1x2fskcz1ymas63356v3j649ez9comz 2201124 2201123 2026-04-04T00:53:05Z Jojit fb 38 /* Heograpiya */ 2201124 wikitext text/x-wiki Ang '''Dagat Groenlandiya''' ([[Wikang Danes|Danes]]: ''Grønlandshavet'') ay isang [[Anyong tubig|anyong-tubig]] na napapaligiran ng [[Groenlandiya]] sa kanluran, ng kapuluan ng [[Svalbard]] sa silangan, ng Kipot Fram at ng Karagatang Arktiko sa hilaga, at ng Dagat Noruwega at [[Islandiya]] sa timog. Ang Dagat Groenlandiya ay kadalasang itinuturing na bahagi ng [[Karagatang Artiko]],<ref name="bse">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514201011/http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |archive-date=14 Mayo 2013 |access-date=5 Setyembre 2010 |publisher=Great Soviet Encyclopedia |language=ru}}</ref><ref name="brit">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/245318/Greenland-Sea |publisher=Encyclopædia Britannica on-line |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=MarBEF Data System - European Marine Gazetteer |url=http://www.marbef.org/data/gazetteer.php?p=details&id=2356 |access-date=2026-04-04 |website=www.marbef.org}}</ref> subalit minsan ay iniuugnay rin bilang bahagi ng [[Karagatang Atlantiko]].<ref name="Reddy2001">{{cite book |last=Reddy |first=M. P. M. |url=https://books.google.com/books?id=2NC3JmKI7mYC&pg=PA8 |title=Descriptive Physical Oceanography |publisher=Taylor & Francis |year=2001 |isbn=978-90-5410-706-4 |page=8 |language=en}}</ref> Gayunman, ang mga depinisyon ng Karagatang Artiko at ng mga dagat nito ay kadalasang hindi tiyak o minsan ay arbitraryo.<ref name="SerrezeBarry2005">{{cite book |last1=Serreze |first1=Mark C. |url=https://books.google.com/books?id=k46foPS-JsIC&pg=PA19 |title=The Arctic climate system |last2=Barry |first2=Roger Graham |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=978-0-521-81418-8 |page=19 |language=en |access-date=27 November 2010}}</ref> Sa pangkalahatang paggamit, ang terminong "Karagatang Artiko" ay karaniwang hindi isinasama ang Dagat Groenlandiya. Sa mga pag-aaral sa [[oseanograpiya]], ang Dagat Groenlandiya ay itinuturing na bahagi ng mga Dagat Nordiko, kasama ang Dagat Noruwega. Ang mga Dagat Nordiko ang pangunahing ugnayan sa pagitan ng Karagatang Arktiko at Atlantiko at, dahil dito, maaaring magkaroon ng malaking kahalagahan kung sakaling magkaroon ng paghinto sa sirkulasyong termohalino. Sa oseanograpiya, ang Karagatang Artiko at ang mga Dagat Nordiko ay kadalasang pinagsasama at tinatawag na "Mediteraneong Artiko", isang dagat Atlantiko na nasa gilid.<ref name="Drange2005">{{cite book |last1=Blindheim |first1=Johan |title=The Nordic seas: an integrated perspective : oceanography, climatology, biogeochemistry, and modeling |last2=Østerhus |first2=Svein |publisher=American Geophysical Union |year=2005 |isbn=978-0-87590-423-8 |editor-last=Drange |editor-first=Helge |pages=11–38 |language=en |chapter=The Nordic Seas, Main Oceanographic Features |chapter-url=https://books.google.com/books?id=gXC09wPIL5MC&pg=PA11}}</ref><ref name="Assessment">{{cite book |last1=Loeng |first1=Harald |title=Arctic Climate Impact Assessment |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=978-0-521-86509-8 |editor-last=Symon |editor-first=Carolyn |pages=453–493 |language=en |chapter=Chapter 9: Marine Systems |access-date=27 Nobyembre 2010 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=52zXIwAUVa8C&pg=PA493}}</ref><ref name="meincke">{{cite journal |author1=Meincke, J |author2=Rudels, B |author3=Friedrich, H J |year=1997 |title=The Arctic Ocean–Nordic Seas thermohaline system |journal=ICES Journal of Marine Science |language=en |volume=54 |issue=3 |pages=283–299 |bibcode=1997ICJMS..54..283M |doi=10.1006/jmsc.1997.0229 |doi-access=free}}</ref> Ang dagat na ito ay may klimang Artiko, na may regular na malamig na hanging hilaga at mga [[Temperatura|temperaturang]] bihirang tumaas sa higit 0 °C (32 °F). Noong nakaraan, naglalaman ito ng bahaging tinatawag na dilang yelong Odden o ''Odden ice tongue'' (o Odden), na umaabot pahilaga mula sa pangunahing gilid ng yelo sa Silangang Groenlandiya sa paligid ng 72–74°H tuwing [[taglamig]], at nagsisilbing mahalagang lugar ng pagbuo ng yelo sa Artiko. Ang Kanlurang Yelo naman ay nabubuo tuwing taglamig sa Dagat Groenlandiya, sa hilaga ng Islandiya, sa pagitan ng Groenlandiya at ng pulo ng Jan Mayen. Isa itong mahalagang lugar ng pagpaparami ng mga karnerong-dagat na ''Pagophilus groenlandicus'' at ''Cystophora cristata'', at ginagamit para sa panghuhuli ng mga [[karnerong-dagat]] sa loob ng mahigit 200 taon. == Heograpiya == Ang Dagat Groenlandiya ay napapaligiran sa kanluran ng isla ng Groenlandiya, at sa timog ng [[Kipot]] ng Dinamarka at Islandiya. Sa timog-silangan, sa likod ng [[pulo]] ng Jan Mayen (Noruwega), matatagpuan ang malawak na lawak ng Dagat Noruwega, na maaaring ituring na karugtong ng Dagat Groenlandiya. Sa kabila ng Kipot ng Fram sa hilagang-silangan, ang dagat ay nalilimitahan ng kapuluan ng Svalbard (Noruwega). Ang timog na bahagi ng Dagat Groenlandiya, na humigit-kumulang sa lugar sa timog ng Sonang Bitak ng Jan Mayen o ng linyang Kabo Brewster – Jan Mayen, ay minsang tinutukoy bilang Dagat Islandiya.<ref>{{citation |last=Baum |first=Steven K. |title=Glossary of Physical Oceanography and Related Disciplines |date=2004-05-26 |page=194 |language=en |citeseerx=10.1.1.126.3754}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga dagat sa Europa|Lupanlunti]] [[Kaurian:Mga dagat sa Hilagang Amerika|Lupanlunti]] t6jax3jgx4rbzx8hav1cfkiefnxisau 2201125 2201124 2026-04-04T01:23:10Z Jojit fb 38 2201125 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water|name=Greenland Sea|image=Iceberg, Greenland Sea (js)1.jpg|caption=Tipak ng yelo sa Dagat Groenlandiya|image_bathymetry=Fram Strait map.png|caption_bathymetry=|location=Hilagang Amerika at Hilagang Europa|coords={{Coord|76|N|8|W|type:waterbody_scale:20000000|display=title,inline}}|type=[[Dagat]]|inflow=|outflow=|pushpin_map=Greenland|catchment=|basin_countries=[[Groenlandiya]], [[Islandiya]], at [[Noruwega]]|length=|width=|area={{convert|1205000|km2|sqmi|-2|abbr=on}}|depth={{convert|1444|m|ft|0|abbr=on}}|max-depth={{convert|4846|m|ft|0|abbr=on}}|volume={{convert|1747250|km3|cumi|-3|abbr=on}}|reference=<ref name=bse/><ref name=brit/>|other_name=''Grøndlandshavet''}}Ang '''Dagat Groenlandiya''' ([[Wikang Danes|Danes]]: ''Grønlandshavet'') ay isang [[Anyong tubig|anyong-tubig]] na napapaligiran ng [[Groenlandiya]] sa kanluran, ng kapuluan ng [[Svalbard]] sa silangan, ng Kipot Fram at ng Karagatang Arktiko sa hilaga, at ng Dagat Noruwega at [[Islandiya]] sa timog. Ang Dagat Groenlandiya ay kadalasang itinuturing na bahagi ng [[Karagatang Artiko]],<ref name="bse">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130514201011/http://slovari.yandex.ru/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/%D0%91%D0%A1%D0%AD/%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5%20%D0%BC%D0%BE%D1%80%D0%B5/ |archive-date=14 Mayo 2013 |access-date=5 Setyembre 2010 |publisher=Great Soviet Encyclopedia |language=ru}}</ref><ref name="brit">{{Cite web |title=Greenland Sea |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/245318/Greenland-Sea |publisher=Encyclopædia Britannica on-line |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=MarBEF Data System - European Marine Gazetteer |url=http://www.marbef.org/data/gazetteer.php?p=details&id=2356 |access-date=2026-04-04 |website=www.marbef.org}}</ref> subalit minsan ay iniuugnay rin bilang bahagi ng [[Karagatang Atlantiko]].<ref name="Reddy2001">{{cite book |last=Reddy |first=M. P. M. |url=https://books.google.com/books?id=2NC3JmKI7mYC&pg=PA8 |title=Descriptive Physical Oceanography |publisher=Taylor & Francis |year=2001 |isbn=978-90-5410-706-4 |page=8 |language=en}}</ref> Gayunman, ang mga depinisyon ng Karagatang Artiko at ng mga dagat nito ay kadalasang hindi tiyak o minsan ay arbitraryo.<ref name="SerrezeBarry2005">{{cite book |last1=Serreze |first1=Mark C. |url=https://books.google.com/books?id=k46foPS-JsIC&pg=PA19 |title=The Arctic climate system |last2=Barry |first2=Roger Graham |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=978-0-521-81418-8 |page=19 |language=en |access-date=27 November 2010}}</ref> Sa pangkalahatang paggamit, ang terminong "Karagatang Artiko" ay karaniwang hindi isinasama ang Dagat Groenlandiya. Sa mga pag-aaral sa [[oseanograpiya]], ang Dagat Groenlandiya ay itinuturing na bahagi ng mga Dagat Nordiko, kasama ang Dagat Noruwega. Ang mga Dagat Nordiko ang pangunahing ugnayan sa pagitan ng Karagatang Arktiko at Atlantiko at, dahil dito, maaaring magkaroon ng malaking kahalagahan kung sakaling magkaroon ng paghinto sa sirkulasyong termohalino. Sa oseanograpiya, ang Karagatang Artiko at ang mga Dagat Nordiko ay kadalasang pinagsasama at tinatawag na "Mediteraneong Artiko", isang dagat Atlantiko na nasa gilid.<ref name="Drange2005">{{cite book |last1=Blindheim |first1=Johan |title=The Nordic seas: an integrated perspective : oceanography, climatology, biogeochemistry, and modeling |last2=Østerhus |first2=Svein |publisher=American Geophysical Union |year=2005 |isbn=978-0-87590-423-8 |editor-last=Drange |editor-first=Helge |pages=11–38 |language=en |chapter=The Nordic Seas, Main Oceanographic Features |chapter-url=https://books.google.com/books?id=gXC09wPIL5MC&pg=PA11}}</ref><ref name="Assessment">{{cite book |last1=Loeng |first1=Harald |title=Arctic Climate Impact Assessment |publisher=Cambridge University Press |year=2005 |isbn=978-0-521-86509-8 |editor-last=Symon |editor-first=Carolyn |pages=453–493 |language=en |chapter=Chapter 9: Marine Systems |access-date=27 Nobyembre 2010 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=52zXIwAUVa8C&pg=PA493}}</ref><ref name="meincke">{{cite journal |author1=Meincke, J |author2=Rudels, B |author3=Friedrich, H J |year=1997 |title=The Arctic Ocean–Nordic Seas thermohaline system |journal=ICES Journal of Marine Science |language=en |volume=54 |issue=3 |pages=283–299 |bibcode=1997ICJMS..54..283M |doi=10.1006/jmsc.1997.0229 |doi-access=free}}</ref> Ang dagat na ito ay may klimang Artiko, na may regular na malamig na hanging hilaga at mga [[Temperatura|temperaturang]] bihirang tumaas sa higit 0 °C (32 °F). Noong nakaraan, naglalaman ito ng bahaging tinatawag na dilang yelong Odden o ''Odden ice tongue'' (o Odden), na umaabot pahilaga mula sa pangunahing gilid ng yelo sa Silangang Groenlandiya sa paligid ng 72–74°H tuwing [[taglamig]], at nagsisilbing mahalagang lugar ng pagbuo ng yelo sa Artiko. Ang Kanlurang Yelo naman ay nabubuo tuwing taglamig sa Dagat Groenlandiya, sa hilaga ng Islandiya, sa pagitan ng Groenlandiya at ng pulo ng Jan Mayen. Isa itong mahalagang lugar ng pagpaparami ng mga karnerong-dagat na ''Pagophilus groenlandicus'' at ''Cystophora cristata'', at ginagamit para sa panghuhuli ng mga [[karnerong-dagat]] sa loob ng mahigit 200 taon. == Heograpiya == Ang Dagat Groenlandiya ay napapaligiran sa kanluran ng isla ng Groenlandiya, at sa timog ng [[Kipot]] ng Dinamarka at Islandiya. Sa timog-silangan, sa likod ng [[pulo]] ng Jan Mayen (Noruwega), matatagpuan ang malawak na lawak ng Dagat Noruwega, na maaaring ituring na karugtong ng Dagat Groenlandiya. Sa kabila ng Kipot ng Fram sa hilagang-silangan, ang dagat ay nalilimitahan ng kapuluan ng Svalbard (Noruwega). Ang timog na bahagi ng Dagat Groenlandiya, na humigit-kumulang sa lugar sa timog ng Sonang Bitak ng Jan Mayen o ng linyang Kabo Brewster – Jan Mayen, ay minsang tinutukoy bilang Dagat Islandiya.<ref>{{citation |last=Baum |first=Steven K. |title=Glossary of Physical Oceanography and Related Disciplines |date=2004-05-26 |page=194 |language=en |citeseerx=10.1.1.126.3754}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga dagat sa Europa|Lupanlunti]] [[Kaurian:Mga dagat sa Hilagang Amerika|Lupanlunti]] fn3iic137maof8nnjckxhx1cmas31j6 0 125525 2201190 1244013 2026-04-04T05:57:41Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dagat Groenlandiya]] 2201190 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dagat Groenlandiya]] 7rgh5rnnh71blkvjlq5bln35tfowl2h 0 125526 2201189 1244014 2026-04-04T05:57:29Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dagat Groenlandiya]] 2201189 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dagat Groenlandiya]] 7rgh5rnnh71blkvjlq5bln35tfowl2h 0 125527 2201186 1244015 2026-04-04T05:56:56Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dagat Groenlandiya]] 2201186 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dagat Groenlandiya]] 7rgh5rnnh71blkvjlq5bln35tfowl2h 0 125554 2201188 1244016 2026-04-04T05:57:18Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dagat Groenlandiya]] 2201188 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dagat Groenlandiya]] 7rgh5rnnh71blkvjlq5bln35tfowl2h 0 125555 2201187 1244017 2026-04-04T05:57:07Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dagat Groenlandiya]] 2201187 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dagat Groenlandiya]] 7rgh5rnnh71blkvjlq5bln35tfowl2h 0 153347 2201088 2200580 2026-04-03T19:15:26Z Bluemask 20 +[[Kategorya:Nilapat na agham]]; +[[Kategorya:Mga disiplinang pang-akademiya]] using [[WP:HC|HotCat]] 2201088 wikitext text/x-wiki [[File:Faculty_of_Food_Engineering_and_Biotechnology_4.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Faculty_of_Food_Engineering_and_Biotechnology_4.jpg|thumb|Isang biyologo na nagsasaliksik sa isang laboratoryong biyoteknolohiya]] Ang '''biyoteknolohiya''' ay isang multidisiplinaryong larangan na kinabibilangan ng pagsasanib ng mga [[likas na agham]] at mga [[agham]] [[pang-inhinyeriya]] upang maisakatuparan ang paggamit ng mga [[organismo]] at mga bahagi nito para sa mga [[produkto]] at serbisyo.<ref>{{cite journal |year=2014 |title=Biotechnology |url=https://goldbook.iupac.org/terms/view/B00666 |url-status=live |journal= |language=en |doi=10.1351/goldbook.B00666 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120205824/https://goldbook.iupac.org/terms/view/B00666 |archive-date=Enero 20, 2022 |access-date=Pebrero 14, 2022 |doi-access=free |website=IUPAC Goldbook}}</ref> Ang mga dalubhasa sa larangang ito ay tinatawag na mga biyoteknolohista. Ang terminong biyoteknolohiya ay unang ginamit ni Károly Ereky noong 1919<ref>{{cite book |last=Ereky |first=Karl. |url=https://catalog.hathitrust.org/Record/006798043 |title=Biotechnologie der Fleisch-, Fett-, und Milcherzeugung im landwirtschaftlichen Grossbetriebe: für naturwissenschaftlich gebildete Landwirte verfasst |date=Hunyo 8, 1919 |publisher=P. Parey |language=en |access-date=Marso 16, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305023252/http://catalog.hathitrust.org/Record/006798043 |archive-date=Marso 5, 2016 |url-status=live |via=Hathi Trust}}</ref> upang tukuyin ang produksiyon ng mga produkto mula sa hilaw na materyales sa tulong ng mga buhay na organismo. Ang pangunahing prinsipyo ng biyoteknolohiya ay ang paggamit sa mga sistemang biyolohikal at mga organismo, gaya ng [[bakterya]], [[lebadura]], at mga [[halaman]], upang magsagawa ng mga tiyak na gawain o makalikha ng mahahalagang sangkap. Malaki ang naging epekto ng biyoteknolohiya sa maraming larangan ng [[lipunan]], mula sa [[medisina]] hanggang [[agrikultura]] at [[agham pangkapaligiran]]. Isa sa mga pangunahing teknik na ginagamit dito ay ang [[Henetika|henetikong]] inhinyeriya, na nagbibigay-daan sa mga siyentipiko na baguhin ang henetikong komposisyon ng mga organismo upang makamit ang ninanais na resulta. Maaaring kabilang dito ang paglalagay ng mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] mula sa isang organismo patungo sa iba, na nagreresulta sa paglikha ng mga bagong katangian o pagbabago ng mga umiiral na katangian.<ref>{{Cite web |date=2023-12-15 |title=Genetic Engineering |url=https://www.genome.gov/genetics-glossary/Genetic-Engineering |access-date=2023-12-18 |publisher=National Human Genome Research Institute, US National Institutes of Health |language=en}}</ref> Kabilang din sa mahahalagang teknik sa biyoteknolohiya ang kultura ng tisyu), na nagpapahintulot sa mga [[mananaliksik]] na magpalago ng mga [[selula]] at tisyu sa [[laboratoryo]] para sa pananaliksik at medikal na layunin, at [[permentasyon]], na ginagamit sa paggawa ng iba't ibang produkto tulad ng [[serbesa]], [[alak]], at [[keso]]. Ang mga aplikasyon ng biyoteknolohiya ay sari-sari at nagbunga ng pagbuo ng mga produktong gaya ng mga gamot, ''biofuel'' (o biyokarburante), mga pananim na henetikong binago, at mga makabagong materyales.<ref>{{Cite book |last1=Gupta |first1=Varsha |title=Basic and Applied Aspects of Biotechnology |last2=Sengupta |first2=Manjistha |last3=Prakash |first3=Jaya |last4=Tripathy |first4=Baishnab Charan |date=2016-10-23 |isbn=978-981-10-0873-3 |pages=1–21 |language=en |chapter=An Introduction to Biotechnology |doi=10.1007/978-981-10-0875-7_1 |pmc=7119977}}</ref> Ginagamit din ito upang tugunan ang mga hamon sa kapaligiran, tulad ng paglikha ng mga biyodegradabilidad na [[plastik]] at paggamit ng mga [[mikroorganismo]] upang linisin ang mga kontaminadong lugar. Ang biyoteknolohiya ay isang mabilis na umuunlad na larangan na may malaking potensiyal upang tugunan ang mahahalagang pandaigdigang hamon at mapabuti ang kalidad ng buhay ng mga tao sa buong mundo; gayunpaman, sa kabila ng maraming benepisyo nito, nagdudulot din ito ng mga hamong [[Etika|etikal]] at panlipunan, tulad ng mga usapin hinggil sa henetikong pagbabago at mga karapatan sa intelektuwal na ari-arian. Dahil dito, may patuloy na debate at regulasyon hinggil sa paggamit at aplikasyon ng biyoteknolohiya sa iba't ibang [[industriya]] at larangan.<ref>{{Cite journal |last=O'Mathúna |first=Dónal P. |date=2007-04-01 |title=Bioethics and biotechnology |journal=Cytotechnology |language=en |volume=53 |issue=1–3 |pages=113–119 |doi=10.1007/s10616-007-9053-8 |issn=0920-9069 |pmc=2267612 |pmid=19003197}}</ref> Sinasaklaw ng biyoteknolohiya ang malawak na hanay ng mga pamamaraan para sa pagbabago ng mga buhay na organismo para sa layunin ng tao, mula pa sa [[domestikasyon]] ng mga [[hayop]], paglilinang ng mga halaman, at mga "pagpapabuti" sa mga ito sa pamamagitan ng mga programang pagpaparami na gumagamit ng artipisyal na seleksiyon at hibridisasyon. Sa makabagong paggamit, kabilang din dito ang henetikong inhinyeriya, gayundin ang mga [[teknolohiya]] sa kultura ng selula at tisyu. Ayon sa ''American Chemical Society'' (literal na Lipunan ng Kimikal Amerikano), ang biyoteknolohiya ay ang aplikasyon ng mga organismong biyolohikal, sistema, o proseso ng iba’'t ibang industriya upang mapag-aralan ang [[agham ng buhay]] at mapahusay ang halaga ng mga materyales at organismo, tulad ng mga parmasyutiko, pananim, at mga alagang hayop.<ref>{{cite web |title=Biotechnology |url=https://portal.acs.org/portal/acs/corg/content?_nfpb=true&_pageLabel=PP_ARTICLEMAIN&node_id=1188&content_id=CTP_003377&use_sec=true&sec_url_var=region1&__uuid=5a1c54a6-ff5a-4f69-84c1-763835d11162 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107072612/http://portal.acs.org/portal/acs/corg/content?_nfpb=true |archive-date=Nobyembre 7, 2012 |access-date=2013-03-20 |website=portal.acs.org |publisher=American Chemical Society |language=en}}</ref> Ayon naman sa ''European Federation of Biotechnology'' (literal na Pederasyong Europeo ng Biyoteknolohiya), ang biyoteknolohiya ay ang integrasyon ng likas na agham at mga organismo, selula, mga bahagi nito, at mga [[Molekula|molekular]] na analogo para sa mga produkto at serbisyo.<ref>{{cite web |title=BIOTECHNOLOGY-PRINCIPLES & PROCESSES |url=http://nvsrochd.gov.in/s_club/biology/ch11_bilas.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20150807020753/http://nvsrochd.gov.in/s_club/biology/ch11_bilas.pdf |archive-date=Agosto 7, 2015 |access-date=2014-12-29 |language=en}}</ref> Nakabatay ang biyoteknolohiya sa mga batayang agham biyolohikal (halimbawa, biyolohiyang molekular, biyokimika, biyolohiya ng selula, embriyolohiya, henetika, mikrobiyolohiya) at sa kabilang banda ay nagbibigay ng mga pamamaraan upang suportahan at maisagawa ang batayang pananaliksik sa biyolohiya.<ref>{{cite web |title=What Is Biotech? {{!}} MCPHS |url=https://www.mcphs.edu/admission-and-aid/blog/what-is-biotech |access-date=16 Disyembre 2025 |website=www.mcphs.edu |language=en}}</ref> Ang biyoteknolohiya ay pananaliksik at pagpapaunlad sa laboratoryo gamit ang biyoimpormatika para sa eksplorasyon, pagkuha, paggamit, at produksiyon mula sa alinmang buhay na organismo at anumang pinagmumulan ng biyomasa sa pamamagitan ng inhinyeriyang biyokimikal kung saan ang mga produktong may mataas na halagang idinadagdag ay maaaring planuhin (halimbawa, muling malikha sa pamamagitan ng biosintesis), hulaan, balangkasin, paunlarin, gawin, at ipagbili para sa layunin ng napapanatiling operasyon (para sa pagbabalik mula sa walang-hanggang paunang pamumuhunan sa R & D) at pagkamit ng matibay na karapatan sa [[patente]] (para sa eksklusibong karapatan sa pagbebenta, at bago nito ay makatanggap ng pambansa at pandaigdigang pag-apruba mula sa mga resulta ng eksperimento sa hayop at tao, lalo na sa sangay ng parmasyutikal na bioteknolohiya upang maiwasan ang mga hindi natutukoy na side effect o mga alalahanin sa kaligtasan sa paggamit ng mga produkto).<ref>[https://archive.today/20130414170840/http://www.europabio.org/what-biotechnology What is biotechnology?]. Europabio. Nakuha noong Marso 20, 2013. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite web |title=Science, technology and innovation |url=https://www.oecd.org/en/topics/science-technology-and-innovation.html |access-date=2026-04-01 |website=OECD |language=en}}</ref><ref>[http://www.oecd.org/sti/biotechnologypolicies/keybiotechnologyindicators.htm "Biotechnology policies" – Organization for Economic Co-operation and Development]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120831071244/http://www.oecd.org/sti/biotechnologypolicies/keybiotechnologyindicators.htm|date=2012-08-31}}. Nakuha noong Marso 20, 2013. (sa Ingles)</ref> Ang paggamit ng mga prosesong biyolohikal, organismo, o sistema upang makalikha ng mga produktong inaasahang magpapabuti sa buhay ng tao ay tinatawag na biyoteknolohiya.<ref>{{Cite book |last1=Goli |first1=Divakar |title=History, scope and development of biotechnology |last2=Bhatia |first2=Saurabh |date=Mayo 2018 |publisher=IOPscience |isbn=978-0-7503-1299-8 |language=en |doi=10.1088/978-0-7503-1299-8ch1 |doi-access=free}}</ref> Sa kabilang banda, ang [[biyoinhenyeriya]] ay karaniwang itinuturing na kaugnay na larangan na mas nagbibigay-diin sa mga mas mataas na sistemang pamamaraan (hindi kinakailangang direktang pagbabago o paggamit ng mga materyales na biyolohikal) para sa pakikipag-ugnayan at paggamit sa mga buhay na bagay. Ang biyoinhenyeriya ay ang aplikasyon ng mga prinsipyo ng inhinyeriya at likás na agham sa mga tisyu, selula, at [[molekula]]. Maaari itong ituring bilang paggamit ng kaalaman mula sa pagtatrabaho at pagmamanipula ng biyolohiya upang makamit ang resulta na makapagpapahusay sa mga tungkulin sa mga halaman at hayop.<ref>[http://www.bionewsonline.com/k/what_is_bioengineering.htm What Is Bioengineering?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130123084548/http://www.bionewsonline.com/k/what_is_bioengineering.htm|date=2013-01-23}}. Bionewsonline.com. Nakuha noong Marso 20, 2013. (sa Ingles)</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Biyoteknolohiya|*]] [[Kategorya:Nilapat na agham]] [[Kategorya:Mga disiplinang pang-akademiya]] 05q5vvglmussyw763e0s1kkrngtmim9 0 160919 2201184 1945791 2026-04-04T05:45:31Z Jojit fb 38 many issues kaya redirect na lang 2201184 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Kagawaran ng Agham at Teknolohiya]] a4f7mdfy1kvo0kv32ifi4whs5kdr9ch 5 165385 2201127 2200265 2026-04-04T02:36:56Z CommonsDelinker 1732 Replacing [[File:The_National_Archives_UK_-_CO_1069-50-1.jpg]] with [[File:Kwame_Nkrumah_-_The_National_Archives_UK_-_CO_1069-50-1.jpg]] (by [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 2201127 wikitext text/x-wiki == New real time list of missing articles == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> I suggest that you give a look to the [[m:Mix'n'match|Mix'n'match]] tool by Magnus Manske, and that you recommend it from this page. Thanks to Wikidata, it's able to tell you in real time what articles you're missing out of several reliable lists of relevant persons. --[[m:user:Nemo_bis|Nemo]] 17:06, 10 Oktubre 2014 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Mix%27n%27match&oldid=10158766 --> :Ha? [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 12:39, 18 Agosto 2025 (UTC) ::''Automatic message delivery'' ito kaya parang walang ''sense''. Tingnan mo ang orihinal na ''message delivery'' [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Talaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&oldid=1445796 dito]. Ipinadala ang mensahe na 'yan para i-''suggest'' na puwede gumawa ng tala tulad nung nasa baba. [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia%3ATalaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&diff=1670548&oldid=1445796 Si Bluemask ang gumawa ng talang 'yan], siya 'yun isa pang aktibong admin dito sa Wikipediang Tagalog. ''Hope'' na naliwanagan ka. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:04, 23 Oktubre 2025 (UTC) :::Ah, pero bakit may kulang? Ano ba nangyari sa Q6 hanggang Q14 at bakit nawala ang Q47, at kung na delete lang sila bakit wala ang Q613? Pero di ko man iyata magagamit ito, pero salamat nalang! [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 04:37, 23 Oktubre 2025 (UTC) == Wikidata list == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P5008 wd:Q5460604. } |columns=number:bilang,item:aytem,label/mul:artikulo,label,P18 |section= |min_section=3 |sort=label |links=red |thumb=128 |autolist=fallback }} {| class='wikitable sortable' ! bilang ! aytem ! artikulo ! label ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q12199|Q12199]] | AIDS | [[AIDS]] | [[Talaksan:Human Immunodeficency Virus - stylized rendering.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q9181|Q9181]] | Abraham | [[Abraham]] | [[Talaksan:PikiWiki Israel 47514 Samaritan museum on mount Grizim - Left.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q91|Q91]] | Abraham Lincoln | [[Abraham Lincoln]] | [[Talaksan:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q5670|Q5670]] | Abu Nuwas | [[Abu Nuwas]] | [[Talaksan:Abu Nuwas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q9381|Q9381]] | Adam Smith | [[Adam Smith]] | [[Talaksan:AdamSmith.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q352|Q352]] | Adolf Hitler | [[Adolf Hitler]] | [[Talaksan:Adolf Hitler cropped restored 3x4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q889|Q889]] | Afghanistan | [[Apganistan|Afghanistan]] | [[Talaksan:Afghanistan - Location Map (2013) - AFG - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q8018|Q8018]] | Agustin ng Hipona | [[Agustin ng Hipona]] | [[Talaksan:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q8597|Q8597]] | Akbar ang Dakila | [[Akbar ang Dakila]] | [[Talaksan:Contemporary seated portrait of Akbar, 1605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q8006|Q8006]] | Akira Kurosawa | [[Akira Kurosawa]] | [[Talaksan:Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q9546|Q9546]] | Al-Ghazali | [[Al-Ghazali]] | [[Talaksan:Al Ghazali.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q7251|Q7251]] | Alan Turing | [[Alan Turing]] | [[Talaksan:Alan Turing (1951) (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q937|Q937]] | Albert Einstein | [[Albert Einstein|Q937]] | [[Talaksan:Albert Einstein Head cleaned.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q5580|Q5580]] | Albrecht Dürer | [[Albrecht Dürer]] | [[Talaksan:Dürer Alte Pinakothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q188|Q188]] | Aleman | [[Wikang Aleman|Aleman]] | [[Talaksan:Legal status of German in the world.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q183|Q183]] | Alemanya | [[Alemanya]] | [[Talaksan:Aerial view of Berlin (32881394137).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q7318|Q7318]] | Alemanyang Nazi | [[Alemanyang Nazi]] | |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q7374|Q7374]] | Alfred Hitchcock | [[Alfred Hitchcock]] | [[Talaksan:Hitchcock, Alfred 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q262|Q262]] | Algeria | [[Algeria]] | [[Talaksan:Algeria - Location Map (2013) - DZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q1286|Q1286]] | Alpes | [[Alpes]] | [[Talaksan:Alps 2007-03-13 10.10UTC 1px-250m.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q10908|Q10908]] | Amphibia | [[Amphibia]] | [[Talaksan:Fire salamander (Salamandra Salamandra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q727|Q727]] | Amsterdam | [[Amsterdam]] | [[Talaksan:Amsterdam airphoto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q5456|Q5456]] | Andes | [[Andes]] | [[Talaksan:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q5603|Q5603]] | Andy Warhol | [[Andy Warhol]] | [[Talaksan:Andy Warhol at the Jewish Museum (by Bernard Gotfryd) – LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q8258|Q8258]] | Ang Isanglibo't Isang mga Gabi | [[Ang Isang Libo't Isang Gabi|Ang Isanglibo't Isang mga Gabi]] | [[Talaksan:Sughrat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q8269|Q8269]] | Ang Kuwento ni Genji | [[Ang Kuwento ni Genji]] | [[Talaksan:Genji emaki 01003 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q8251|Q8251]] | Ang Sining ng Pakikidigma | [[Sining ng Pakikidigma|Ang Sining ng Pakikidigma]] | [[Talaksan:Bamboo book - closed - UCR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q43473|Q43473]] | Angkor Wat | [[Angkor Wat]] | [[Talaksan:Angkor wat temple.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q51|Q51]] | Antarctica | [[Antartika|Antarctica]] | [[Talaksan:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q5685|Q5685]] | Anton Chekhov | [[Anton Chekhov]] | [[Talaksan:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q1340|Q1340]] | Antonio Vivaldi | [[Antonio Vivaldi]] | [[Talaksan:Onbekend - Antonio Vivaldi - Bologna Museo Internationale e biblioteca della musica di bologna 28-04-2012 9-21-050.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q7298|Q7298]] | Antonín Dvořák | [[Antonín Dvořák]] | [[Talaksan:Dvorak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q15|Q15]] | Aprika | [[Aprika]] | [[Talaksan:Africa satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q1828555|Q1828555]] | | [[Arabic script]] | [[Talaksan:Tawqi' script - Qur'anic verses - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q8669|Q8669]] | | [[Arab–Israeli conflict]] | [[Talaksan:Arab-Israeli Map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q1357|Q1357]] | Araneae | [[Gagamba|Araneae]] | [[Talaksan:Spiders Diversity.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q525|Q525]] | Araw | [[Araw (astronomiya)|Araw]] | [[Talaksan:The Sun in white light.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q10872|Q10872]] | Archaea | [[Arkeya|Archaea]] | [[Talaksan:Archaea.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q8739|Q8739]] | Archimedes | [[Arkimedes|Archimedes]] | [[Talaksan:Retrato de un erudito (¿Arquímedes?), por Domenico Fetti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q414|Q414]] | Arhentina | [[Arhentina]] | [[Talaksan:Fitz Roy 1b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q868|Q868]] | Aristoteles | [[Aristoteles]] | [[Talaksan:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q1360|Q1360]] | Arthropoda | [[Arthropoda]] | [[Talaksan:Asian forest scorpion in Khao Yai National Park.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q48|Q48]] | Asya | [[Asya]] | [[Talaksan:Asia satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q1524|Q1524]] | Atenas | [[Atenas]] | [[Talaksan:Akropolis 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q408|Q408]] | Australya | [[Australya]] | [[Talaksan:Australia satellite plane.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q40|Q40]] | Austria | [[Austria]] | [[Talaksan:Oesterreichisches Woerterbuch 43. Auflage Deckel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q8011|Q8011]] | Avicenna | [[Avicenna]] | [[Talaksan:Pursina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q12542|Q12542]] | Aztec | [[Aztec]] | [[Talaksan:Reconstruction of Tenochtitlan2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q1530|Q1530]] | Baghdad | [[Baghdad]] | [[Talaksan:Bagdad collage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q7343|Q7343]] | Bahura ng Gran Barrera | [[Bahura ng Gran Barrera]] | [[Talaksan:GreatBarrierReef-EO.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q321|Q321]] | Balatas | [[Ariwanas|Balatas]] | [[Talaksan:Artist’s impression of the Milky Way.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q12548|Q12548]] | Banal na Imperyong Romano | [[Banal na Imperyong Romano]] | |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q1861|Q1861]] | Bangkok | [[Bangkok]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q7164|Q7164]] | World Bank | [[Bangkong Pandaigdig]] | [[Talaksan:World Bank building at Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q9610|Q9610]] | Bangla | [[Wikang Bengali|Bangla]] | [[Talaksan:Bengali letters.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q902|Q902]] | Bangladesh | [[Bangladesh]] | |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q12512|Q12512]] | Basilika ni San Pedro | [[Basilika ni San Pedro]] | [[Talaksan:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q956|Q956]] | 北京市 | [[Beijing]] | [[Talaksan:Skyline of Beijing CBD with B-5906 approaching (20211016171955).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q313|Q313]] | Benus | [[Benus (planeta)|Benus]] | [[Talaksan:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q64|Q64]] | Berlin | [[Berlin]] | [[Talaksan:Cityscape Berlin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q2841|Q2841]] | Bogotá | [[Bogotá|Bogota]] | [[Talaksan:Centro internacional.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q202943|Q202943]] | Brahmagupta | [[Brahmagupta]] | |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q155|Q155]] | Brazil | [[Brasil|Brazil]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q8680|Q8680]] | Britanikong Imperyo | [[Imperyong Britaniko|Britanikong Imperyo]] | |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q748|Q748]] | Buddadamma | [[Budismo|Buddadamma]] | [[Talaksan:Large Gautama Buddha statue in Buddha Park of Ravangla, Sikkim.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q513|Q513]] | Bundok Everest | [[Bundok Everest]] | [[Talaksan:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q405|Q405]] | Buwan | [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] | [[Talaksan:FullMoon2010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q85|Q85]] | Cairo | [[Cairo]] | [[Talaksan:Cairo Skyline (2020).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q16|Q16]] | Canada | [[Canada]] | [[Talaksan:Canada - Location Map (2013) - CAN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q5465|Q5465]] | Cape Town | [[Lungsod ng Cabo|Cape Town]] | [[Talaksan:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q6722|Q6722]] | Carl Friedrich Gauss | [[Carl Friedrich Gauss]] | [[Talaksan:Carl Friedrich Gauss.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q1043|Q1043]] | Carl Linnaeus | [[Carl Linnaeus]] | [[Talaksan:Carl von Linné.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q3044|Q3044]] | Carlomagno | [[Carlomagno]] | [[Talaksan:Charlemagne denier Mayence 812 814.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q1405|Q1405]] | Cesar Augusto | [[Cesar Augusto]] | [[Talaksan:Augustus of Prima Porta (inv. 2290).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q160|Q160]] | Cetacea | [[Cetacea]] | [[Talaksan:Graywhale MMC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q9045|Q9045]] | Chanakya | [[Chanakya]] | [[Talaksan:Chanakya artistic depiction.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q1035|Q1035]] | Charles Darwin | [[Charles Darwin|Q1035]] | [[Talaksan:Charles Darwin portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q5686|Q5686]] | Charles Dickens | [[Charles Dickens]] | [[Talaksan:Dickens Gurney head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q2042|Q2042]] | Charles de Gaulle | [[Charles de Gaulle]] | [[Talaksan:General Charles de Gaulle in 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q882|Q882]] | Charlie Chaplin | [[Charlie Chaplin]] | [[Talaksan:Charlie Chaplin portrait Getty 1739411952.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q5809|Q5809]] | Che Guevara | [[Che Guevara]] | [[Talaksan:Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q8201|Q8201]] | | [[Chinese characters]] | [[Talaksan:Hanzi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q7322|Q7322]] | Cristoffer Columbus | [[Christopher Columbus]] | [[Talaksan:Ridolfo del Ghirlandaio - Ritratto di Cristoforo Colombo (1520).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q8423|Q8423]] | Ciro ang Dakila | [[Dakilang Ciro|Ciro ang Dakila]] | [[Talaksan:Great Men and Famous Women Volume 1 - Cyrus the Great.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q81513|Q81513]] | Citrus | [[Citrus]] | [[Talaksan:OrangeBloss wb.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q8683|Q8683]] | Cold War | [[Digmaang Malamig|Cold War]] | [[Talaksan:US Army tanks face off against Soviet tanks, Berlin 1961.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q739|Q739]] | Colombia | [[Colombia]] | |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q4604|Q4604]] | Confucius | [[Confucio|Confucius]] | [[Talaksan:Confucius, fresco from a Western Han tomb of Dongping County, Shandong province, China.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q8413|Q8413]] | Constantino I | [[Dakilang Constantino|Constantino I]] | [[Talaksan:0 Gaius Flavius Valerius Constantinus, Palatino.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q241|Q241]] | Cuba | [[Cuba]] | [[Talaksan:Santa Clara (Cuba).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q7430|Q7430]] | DNA | [[DNA|Q7430]] | [[Talaksan:DNA animation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q545|Q545]] | Dagat Baltiko | [[Dagat Baltiko]] | [[Talaksan:SvetlogorskRauschen 05-2017 img11 beach.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q5484|Q5484]] | Dagat Caspian | [[Dagat Kaspiyo|Dagat Caspian]] | [[Talaksan:Caspian Sea from orbit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q1693|Q1693]] | Dagat Hilaga | [[Dagat Hilaga]] | [[Talaksan:North Sea 02 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q166|Q166]] | Dagat Itim | [[Dagat Itim]] | [[Talaksan:Black Sea Nasa May 25 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q1247|Q1247]] | Caribbean Sea | [[Dagat Karibe]] | [[Talaksan:50 Shades Of Blue (187611681).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q37660|Q37660]] | Dagat Luzon | [[Dagat Timog Tsina|Dagat Luzon]] | [[Talaksan:Mar de China Meridional - BM WMS 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q4918|Q4918]] | Dagat Mediteraneo | [[Dagat Mediteraneo]] | [[Talaksan:Mediterranean Sea political map-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q2|Q2]] | Daigdig | [[Daigdig]] | [[Talaksan:The Blue Marble (5052124705).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q8409|Q8409]] | Dakilang Aleksander | [[Alejandrong Dakila|Dakilang Aleksander]] | [[Talaksan:Alexander the Great mosaic (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q8698|Q8698]] | Dakilang Depresyon | [[Malawakang Depresyon|Dakilang Depresyon]] | [[Talaksan:Lange-MigrantMother02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q3766|Q3766]] | Damascus | [[Damasco|Damascus]] | [[Talaksan:Damascus, Syria, Panorama at sunset.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q1067|Q1067]] | Dante Alighieri | [[Dante Alighieri|Q1067]] | [[Talaksan:Portrait de Dante.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q1653|Q1653]] | Danubio | [[Danubio]] | [[Talaksan:Budapest from Gellert Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q41585|Q41585]] | David Hilbert | [[David Hilbert]] | [[Talaksan:Hilbert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q1353|Q1353]] | Delhi | [[Delhi]] | [[Talaksan:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q974|Q974]] | Demokratikong Republika ng Congo | [[Demokratikong Republika ng Congo]] | [[Talaksan:DR Congo - collage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q1354|Q1354]] | Dhaka | [[Dhaka]] | [[Talaksan:Dhaka skyline1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q297|Q297]] | Diego Vélasquez | [[Diego Velázquez]] | [[Talaksan:Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q2487|Q2487]] | Digmaan ng Tatlumpung Taon | [[Tatlumpung Taong Digmaan|Digmaan ng Tatlumpung Taon]] | [[Talaksan:Magdeburg 1631.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q8740|Q8740]] | Digmaang Biyetnam | [[Digmaang Biyetnam]] | [[Talaksan:VietnamMural.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q8676|Q8676]] | Digmaang Sibil ng Estados Unidos | [[Digmaang Sibil ng Amerika|Digmaang Sibil ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:CivilWarUSAColl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q12536|Q12536]] | Dinastiyang Abasida | [[Kalipatong Abasida|Dinastiyang Abasida]] | [[Talaksan:Abbasid Caliphate-ar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q7209|Q7209]] | Dinastiyang Han | [[Dinastiyang Han]] | [[Talaksan:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[:d:Q9903|Q9903]] | Dinastiyang Ming | [[Dinastiyang Ming]] | [[Talaksan:Ming Empire cca 1580 (en).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[:d:Q8733|Q8733]] | Dinastiyang Qing | [[Dinastiyang Qing]] | |- | style='text-align:right'| 117 | [[:d:Q9683|Q9683]] | Dinastiyang Tang | [[Dinastiyang Tang]] | [[Talaksan:Tang Dynasty circa 700 CE.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[:d:Q190|Q190]] | Diyos | [[Diyos]] | [[Talaksan:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 001.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[:d:Q9106|Q9106]] | Dmitri Mendeleev | [[Dimitri Mendeleyev|Dmitri Mendeleev]] | [[Talaksan:Dmitri Mendeleev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[:d:Q612|Q612]] | Dubai | [[Dubai]] | [[Talaksan:Dubai Skyline mit Burj Khalifa (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[:d:Q7953|Q7953]] | Dzen | [[Zen|Dzen]] | [[Talaksan:Eiheiji gate.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[:d:Q79|Q79]] | Ehipto | [[Ehipto]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[:d:Q7939|Q7939]] | El Niño | [[El Niño]] | [[Talaksan:ENSO - El Niño.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[:d:Q7207|Q7207]] | Elizabeth I | [[Elizabeth I ng Inglatera]] | [[Talaksan:Elizabeth1England.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[:d:Q303|Q303]] | Elvis Presley | [[Elvis Presley]] | [[Talaksan:Elvis Presley Publicity Photo for The Trouble with Girls 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[:d:Q613|Q613]] | | [[Emirate of Dubai]] | [[Talaksan:UAE Dubai Marina img1 asv2018-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[:d:Q8753|Q8753]] | Enrico Fermi | [[Enrico Fermi]] | [[Talaksan:Enrico Fermi 1943-49.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 128 | [[:d:Q8272|Q8272]] | Epiko ni Gilgamesh | [[Epiko ni Gilgamesh]] | [[Talaksan:GilgameshTablet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[:d:Q9123|Q9123]] | Ernest Rutherford | [[Ernest Rutherford]] | [[Talaksan:Ernest Rutherford LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[:d:Q9130|Q9130]] | Erwin Schrödinger | [[Erwin Schrödinger]] | [[Talaksan:Erwin Schrödinger - Narodowe Archiwum Cyfrowe (1-E-939).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[:d:Q29|Q29]] | Espanya | [[Espanya]] | [[Talaksan:Spain - Location Map (2013) - ESP - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[:d:Q143|Q143]] | Esperanto | [[Esperanto|Q143]] | [[Talaksan:Flag of Esperanto.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[:d:Q30|Q30]] | Estados Unidos ng Amerika | [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] | [[Talaksan:United States - Location Map (2013) - USA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[:d:Q9202|Q9202]] | Statue of Liberty | [[Estatwa ng Kalayaan]] | [[Talaksan:Statue of Liberty 7.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[:d:Q115|Q115]] | Ethiopia | [[Ethiopia]] | [[Talaksan:Ethiopia in its region.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[:d:Q8747|Q8747]] | Euclid | [[Euclides|Euclid]] | [[Talaksan:Euklid2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[:d:Q4916|Q4916]] | euro | [[Euro]] | [[Talaksan:Euro Series Banknotes (2019).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[:d:Q46|Q46]] | Europa | [[Europa]] | [[Talaksan:Europe satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 139 | [[:d:Q7371|Q7371]] | Federico Fellini | [[Federico Fellini]] | [[Talaksan:Federico Fellini NYWTS 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[:d:Q1496|Q1496]] | Fernão de Magalhães | [[Fernando de Magallanes]] | [[Talaksan:Retrato de Hernando de Magallanes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[:d:Q5432|Q5432]] | Francisco de Goya | [[Francisco de Goya]] | [[Talaksan:Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 142 | [[:d:Q5604|Q5604]] | Frank Lloyd Wright | [[Frank Lloyd Wright]] | [[Talaksan:Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[:d:Q8007|Q8007]] | Franklin Delano Roosevelt | [[Franklin D. Roosevelt]] | [[Talaksan:FDR 1944 Color Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[:d:Q905|Q905]] | Franz Kafka | [[Franz Kafka]] | [[Talaksan:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[:d:Q7312|Q7312]] | Franz Schubert | [[Franz Schubert]] | [[Talaksan:Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875 larger version.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[:d:Q1268|Q1268]] | Frédéric Chopin | [[Frederic Francois Chopin]] | [[Talaksan:Frederic Chopin photo.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[:d:Q5588|Q5588]] | Frida Kahlo | [[Frida Kahlo]] | [[Talaksan:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[:d:Q9358|Q9358]] | Friedrich Nietzsche | [[Friedrich Nietzsche]] | [[Talaksan:Nietzsche187a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[:d:Q764|Q764]] | Fungi | [[Halamang-singaw|Fungus]] | [[Talaksan:2006-08-09 Amanita citrina 46465 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[:d:Q125851781|Q125851781]] | | [[Fâtih Sultan Mehemmed Han]] | |- | style='text-align:right'| 151 | [[:d:Q991|Q991]] | Fëdor Dostoevskij | [[Feodor Dostoyevsky|Fëdor Dostoevskij]] | [[Talaksan:Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[:d:Q5878|Q5878]] | Gabriel García Márquez | [[Gabriel García Márquez]] | [[Talaksan:Gabriel Garcia Marquez.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[:d:Q8778|Q8778]] | Galen | [[Galen]] | [[Talaksan:Galenus.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[:d:Q307|Q307]] | Galileo Galilei | [[Galileo Galilei|Q307]] | [[Talaksan:Galileo.arp.300pix.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[:d:Q7191|Q7191]] | Gantimpalang Nobel | [[Gantimpalang Nobel]] | [[Talaksan:Marie Skłodowska-Curie's Nobel Prize in Chemistry 1911.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[:d:Q720|Q720]] | Genghis Khan | [[Genghis Khan]] | [[Talaksan:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[:d:Q5683|Q5683]] | Geoffrey Chaucer | [[Geoffrey Chaucer]] | [[Talaksan:Portrait of Geoffrey Chaucer (4671380) (cropped) 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[:d:Q9235|Q9235]] | Georg Wilhelm Friedrich Hegel | [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Q9235]] | [[Talaksan:Jakob Schlesinger - Hegel 1831.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[:d:Q5679|Q5679]] | Lord Byron | [[George Byron, Ika-6 na Barong Byron]] | [[Talaksan:Byron 1813 by Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[:d:Q7302|Q7302]] | | [[George Frideric Handel]] | [[Talaksan:George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[:d:Q23|Q23]] | George Washington | [[George Washington|Q23]] | [[Talaksan:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[:d:Q7311|Q7311]] | Giacomo Puccini | [[Giacomo Puccini]] | [[Talaksan:GiacomoPuccini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[:d:Q179277|Q179277]] | Giovanni Pierluigi da Palestrina | [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] | [[Talaksan:Giovanni Pierluigi da Palestrina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[:d:Q12554|Q12554]] | Gitnang Panahon | [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] | [[Talaksan:Friedrich-barbarossa-und-soehne-welfenchronik 1-1000x1540.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[:d:Q7204|Q7204]] | Gitnang Silangan | [[Gitnang Silangan]] | [[Talaksan:Colorful shaded map of Middle East.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[:d:Q7317|Q7317]] | Giuseppe Verdi | [[Giuseppe Verdi]] | [[Talaksan:Giuseppi Verdi by Ferdinand Mulnier c1870.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[:d:Q9047|Q9047]] | Gottfried Wilhelm Leibniz | [[Gottfried Leibniz]] | [[Talaksan:Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[:d:Q7347|Q7347]] | Gran Lagos | [[Mga Malalaking Lawa|Gran Lagos]] | [[Talaksan:ISS-43 the Great Lakes of North America.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[:d:Q9188|Q9188]] | Empire State Building | [[Gusaling Empire State]] | [[Talaksan:Empire State Building (aerial view).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[:d:Q7304|Q7304]] | Gustav Mahler | [[Gustav Mahler]] | [[Talaksan:Photo of Gustav Mahler by Moritz Nähr 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[:d:Q6240|Q6240]] | Ḥāfiz | [[Hafez]] | [[Talaksan:Mohammad Shams al-Din Hafez.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[:d:Q12506|Q12506]] | Hagia Sophia | [[Hagia Sophia]] | [[Talaksan:Hagia Sophia Mars 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[:d:Q9232|Q9232]] | Hainismo | [[Hainismo]] | [[Talaksan:Shravanbelgola Gomateshvara feet prayer1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[:d:Q8222|Q8222]] | han’gŭl | [[Hangul]] | [[Talaksan:Hangeul-basic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[:d:Q5673|Q5673]] | Hans Christian Andersen | [[Hans Christian Andersen]] | [[Talaksan:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[:d:Q17|Q17]] | Hapon | [[Hapon]] | [[Talaksan:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 177 | [[:d:Q5287|Q5287]] | Hapones | [[Wikang Hapones|Hapones]] | [[Talaksan:Nihongo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[:d:Q5589|Q5589]] | Henri Matisse | [[Henri Matisse]] | [[Talaksan:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[:d:Q8768|Q8768]] | Henry Ford | [[Henry Ford]] | [[Talaksan:Henry ford 1919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[:d:Q7326|Q7326]] | Hernán Cortés | [[Hernán Cortés]] | [[Talaksan:Retrato de Hernán Cortés.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[:d:Q1218|Q1218]] | Herusalem | [[Herusalem]] | [[Talaksan:Dome of the Rock seen from the Mount of Olives (12395649153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[:d:Q302|Q302]] | Hesus | [[Hesus]] | [[Talaksan:Spas vsederzhitel sinay (cropped1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[:d:Q49|Q49]] | Hilagang Amerika | [[Hilagang Amerika]] | [[Talaksan:North America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[:d:Q934|Q934]] | Hilagang Polo | [[Hilagang Polo]] | [[Talaksan:Noaa3-2006-0602-1206 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[:d:Q8690|Q8690]] | Himagsikan sa Kultura | [[Himagsikang Pangkalinangan|Himagsikan sa Kultura]] | [[Talaksan:1967-02 1967年的红卫兵.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[:d:Q6534|Q6534]] | Himagsikang Pranses | [[Himagsikang Pranses]] | [[Talaksan:LouisXVIExecutionBig.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[:d:Q8729|Q8729]] | Himagsikang Ruso noong 1917 | [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso noong 1917]] | [[Talaksan:Revolución-marzo-rusia--russianbolshevik00rossuoft.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[:d:Q5451|Q5451]] | Himalaya | [[Himalaya]] | [[Talaksan:Himalayas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[:d:Q9089|Q9089]] | Hinduismo | [[Hinduismo]] | [[Talaksan:A Hindu wedding ritual in progress b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[:d:Q2763|Q2763]] | Holocaust | [[Holokausto|Holocaust]] | [[Talaksan:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[:d:Q6691|Q6691]] | Homer | [[Homer]] | [[Talaksan:Homer bust, Farnese collection (Naples).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[:d:Q8646|Q8646]] | Hong Kong | [[Hong Kong]] | [[Talaksan:Hong Kong from Victoria Peak1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[:d:Q9268|Q9268]] | Hudaismo | [[Hudaismo]] | [[Talaksan:Menorah 0307.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[:d:Q8473|Q8473]] | Hukbo | [[Hukbo]] | [[Talaksan:Defending the Polish banner at Chocim, by Juliusz Kossak, 1892.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[:d:Q12551|Q12551]] | | [[Hundred Years' War]] | [[Talaksan:Battle of crecy froissart.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[:d:Q319|Q319]] | Hupiter | [[Hupiter (planeta)|Hupiter]] | [[Talaksan:Jupiter OPAL 2024.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[:d:Q7331|Q7331]] | Ibn Battuta | [[Ibn Battuta]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Battuta at Ibn Battuta museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[:d:Q9294|Q9294]] | Ibn Khaldun | [[Ibn Khaldun]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Khaldun (Casbah of Bejaia, Algeria).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[:d:Q7314|Q7314]] | Igor Stravinsky | [[Igor Stravinsky]] | [[Talaksan:Igor Stravinsky LOC 32392u.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[:d:Q362|Q362]] | World War II | [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:Infobox collage for WWII.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[:d:Q8275|Q8275]] | Iliada | [[Iliada]] | [[Talaksan:P. Oxy. 221.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[:d:Q3783|Q3783]] | Ilog Amasona | [[Ilog Amasona]] | [[Talaksan:Amazon CIAT (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[:d:Q7355|Q7355]] | Ilog Dilaw | [[Ilog Dilaw]] | [[Talaksan:Yellow River - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 204 | [[:d:Q5089|Q5089]] | Ilog Ganges | [[Ilog Ganges]] | [[Talaksan:View of Ghats across the Ganges, Varanasi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[:d:Q7348|Q7348]] | Ilog Indo | [[Ilog Indo]] | [[Talaksan:Indus near Skardu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[:d:Q3503|Q3503]] | Congo | [[Ilog Congo|Ilog Konggo]] | [[Talaksan:Sunrise near Mossaka (Congo).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[:d:Q1497|Q1497]] | Ilog Mississippi | [[Ilog Mississippi]] | [[Talaksan:Efmo View from Fire Point.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 208 | [[:d:Q3542|Q3542]] | Niger River | [[Ilog Niger]] | [[Talaksan:Niger River View, Djenne (6861797).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 209 | [[:d:Q3392|Q3392]] | Ilog Nilo | [[Ilog Nilo]] | [[Talaksan:Cairo skyline, Panoramic view, Egypt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 210 | [[:d:Q584|Q584]] | Ilog Rin | [[Ilog Rin]] | [[Talaksan:Loreleyblick Maria Ruh 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[:d:Q626|Q626]] | Ilog Volga | [[Ilog Volga]] | [[Talaksan:Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[:d:Q5413|Q5413]] | Ilog Yangtze | [[Ilog Yangtze]] | [[Talaksan:Qutang Gorge on Changjiang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[:d:Q9312|Q9312]] | Immanuel Kant | [[Immanuel Kant]] | [[Talaksan:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 214 | [[:d:Q11774|Q11774]] | Imperyong Gupta | [[Imperyong Gupta]] | |- | style='text-align:right'| 215 | [[:d:Q28573|Q28573]] | Imperyong Incaico | [[Imperyong Inka|Imperyong Incaico]] | [[Talaksan:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 216 | [[:d:Q184536|Q184536]] | Imperyong Mali | [[Imperyong Mali]] | [[Talaksan:Catalan Atlas BNF Sheet 6 Western Sahara.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 217 | [[:d:Q12557|Q12557]] | Imperyong Monggol | [[Imperyong Monggol]] | |- | style='text-align:right'| 218 | [[:d:Q12560|Q12560]] | Imperyong Otomano | [[Imperyong Otomano]] | [[Talaksan:Rise of Ottoman empire.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 219 | [[:d:Q2277|Q2277]] | Imperyong Romano | [[Imperyong Romano]] | [[Talaksan:Inscription Theatre Leptis Magna Libya.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[:d:Q668|Q668]] | India | [[Indiya|India]] | [[Talaksan:India-locator-map-blank.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 221 | [[:d:Q252|Q252]] | Indonesia | [[Indonesya|Indonesia]] | [[Talaksan:Indonesian Culture.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 222 | [[:d:Q11051|Q11051]] | Indostaniko | [[Indostaniko]] | [[Talaksan:Hindustani.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 223 | [[:d:Q1860|Q1860]] | Ingles | [[Wikang Ingles|Ingles]] | [[Talaksan:William Shakespeare - Sonnet XXX - Rapenburg 30, Leiden (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 224 | [[:d:Q7546|Q7546]] | Ingmar Bergman | [[Ingmar Bergman]] | [[Talaksan:Ingmar Bergman (1966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 225 | [[:d:Q7801|Q7801]] | Internasyonal na Hukuman ng Katarungan | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkatarungan|Internasyonal na Hukuman ng Katarungan]] | [[Talaksan:Friedenspalast Den Haag (100MP).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 226 | [[:d:Q75|Q75]] | Internet | [[Internet|Q75]] | [[Talaksan:Internet users per 100 and GDP per capita.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 227 | [[:d:Q794|Q794]] | Iran | [[Iran]] | [[Talaksan:Iran - Location Map (2013) - IRN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[:d:Q796|Q796]] | Iraq | [[Iraq]] | [[Talaksan:View of Sulaymaniyah (Slemani) City in Winter - Snow 2015.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 229 | [[:d:Q935|Q935]] | Isaac Newton | [[Isaac Newton]] | [[Talaksan:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 230 | [[:d:Q450|Q450]] | Isip | [[Isip]] | [[Talaksan:RobertFuddBewusstsein17Jh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 231 | [[:d:Q432|Q432]] | Islam | [[Islam]] | [[Talaksan:Mosque.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 232 | [[:d:Q801|Q801]] | Israel | [[Israel]] | [[Talaksan:Часовая башня султана Абдул Хамида II - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 233 | [[:d:Q406|Q406]] | İstanbul | [[Istanbul]] | [[Talaksan:Istanbul Montage 2016.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[:d:Q38|Q38]] | Italya | [[Italya]] | [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[:d:Q7321|Q7321]] | Jacques Cartier | [[Jacques Cartier]] | [[Talaksan:Jacques Cartier 1851-1852.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 236 | [[:d:Q3630|Q3630]] | Jakarta | [[Jakarta]] | [[Talaksan:Jakarta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 237 | [[:d:Q9095|Q9095]] | James Clerk Maxwell | [[James Clerk Maxwell]] | [[Talaksan:James-Clerk-Maxwell-1831-1879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 238 | [[:d:Q7324|Q7324]] | James Cook | [[James Cook]] | [[Talaksan:Captainjamescookportrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 239 | [[:d:Q6882|Q6882]] | James Joyce | [[James Joyce]] | [[Talaksan:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 240 | [[:d:Q8962|Q8962]] | James Prescott Joule | [[James Prescott Joule]] | [[Talaksan:SS-joule.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 241 | [[:d:Q9041|Q9041]] | James Watt | [[James Watt]] | [[Talaksan:James Watt by Henry Howard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 242 | [[:d:Q36322|Q36322]] | Jane Austen | [[Jane Austen]] | [[Talaksan:CassandraAusten-JaneAusten(c.1810) hires.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 243 | [[:d:Q1047|Q1047]] | Jawaharlal Nehru | [[Jawaharlal Nehru]] | |- | style='text-align:right'| 244 | [[:d:Q6527|Q6527]] | Jean-Jacques Rousseau | [[Jean-Jacques Rousseau]] | [[Talaksan:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 245 | [[:d:Q9364|Q9364]] | Jean-Paul Sartre | [[Jean-Paul Sartre]] | [[Talaksan:Flickr - Government Press Office (GPO) - Jean Paul Sartre and Simone De Beauvoir welcomed by Avraham Shlonsky and Leah Goldberg (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 246 | [[:d:Q1339|Q1339]] | Johann Sebastian Bach | [[Johann Sebastian Bach]] | [[Talaksan:Johann Sebastian Bach.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 247 | [[:d:Q5879|Q5879]] | Johann Wolfgang von Goethe | [[Johann Wolfgang von Goethe|Q5879]] | [[Talaksan:Goethe (Stieler 1828).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 248 | [[:d:Q7294|Q7294]] | Johannes Brahms | [[Johannes Brahms]] | [[Talaksan:JohannesBrahms.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 249 | [[:d:Q8958|Q8958]] | Johannes Gutenberg | [[Johannes Gutenberg]] | [[Talaksan:Gutenberg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 250 | [[:d:Q8963|Q8963]] | Johannes Kepler | [[Johannes Kepler]] | [[Talaksan:Johannes Kepler by Hans von Aachen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 251 | [[:d:Q9353|Q9353]] | John Locke | [[John Locke]] | [[Talaksan:JohnLocke.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 252 | [[:d:Q9317|Q9317]] | John Maynard Keynes | [[John Maynard Keynes]] | [[Talaksan:Keynes 1933.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 253 | [[:d:Q909|Q909]] | Jorge Luis Borges | [[Jorge Luis Borges]] | [[Talaksan:Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern (full).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 254 | [[:d:Q7349|Q7349]] | Joseph Haydn | [[Joseph Haydn]] | [[Talaksan:Joseph Haydn, målning av Thomas Hardy från 1792.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 255 | [[:d:Q855|Q855]] | Joseph Stalin | [[Joseph Stalin]] | [[Talaksan:Joseph Stalin in 1932 (4) (cropped)(2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 256 | [[:d:Q7226|Q7226]] | Jeanne d'Arc | [[Juana ng Arko]] | [[Talaksan:Contemporaine afb jeanne d arc.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 257 | [[:d:Q1048|Q1048]] | Julius Caesar | [[Julio Cesar]] | [[Talaksan:Retrato de Julio César (26724093101) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 258 | [[:d:Q8432|Q8432]] | Kabihasnan | [[Kabihasnan]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 259 | [[:d:Q28567|Q28567]] | Kabihasnang Maya | [[Kabihasnang Maya]] | [[Talaksan:El Castillo, Chichén Itzá.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[:d:Q7242|Q7242]] | Kagandahan | [[Kagandahan]] | [[Talaksan:A Japanese Beauty (OAW).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 261 | [[:d:Q10294|Q10294]] | Kahirapan | [[Kahirapan]] | [[Talaksan:Thomas Benjamin Kennington - Orphans.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 262 | [[:d:Q601401|Q601401]] | Kalakalan | [[Kalakalan]] | [[Talaksan:Fredmeyer edit 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 263 | [[:d:Q7881|Q7881]] | Kalansay | [[Kalansay]] | [[Talaksan:Skeletons.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 264 | [[:d:Q10856|Q10856]] | Columbidae | [[Kalapati]] | [[Talaksan:2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 8.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 265 | [[:d:Q12138|Q12138]] | Kalendaryong Gregoryano | [[Kalendaryong Gregoryano]] | [[Talaksan:Ewiger Kalender gregorianisch.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 266 | [[:d:Q7011|Q7011]] | | [[Kalidasa]] | [[Talaksan:Kalidas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 267 | [[:d:Q11042|Q11042]] | Kalinangan | [[Kultura|Kalinangan]] | [[Talaksan:Nwodua wulana Alhassan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 268 | [[:d:Q12147|Q12147]] | Kalusugan | [[Kalusugan]] | [[Talaksan:Star of life2.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 269 | [[:d:Q7375|Q7375]] | Camelus | [[Kamelyo]] | [[Talaksan:Chameau de bactriane.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 270 | [[:d:Q7350|Q7350]] | Kanal Panama | [[Kanal ng Panama|Kanal Panama]] | [[Talaksan:Panama Canal Gatun Locks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 271 | [[:d:Q899|Q899]] | Kanal Suez | [[Kanal ng Suez|Kanal Suez]] | [[Talaksan:Suez Canal, Egypt (31596166706).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 272 | [[:d:Q12131|Q12131]] | Kapansanan | [[Kapansanan]] | [[Talaksan:MUTCD D9-6.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 273 | [[:d:Q5322|Q5322]] | Kapasitor | [[Kapasitor]] | [[Talaksan:JVC MX-J950R - power module-1112 (cropped) - Elna Silmic electrolytic capacitors.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 274 | [[:d:Q454|Q454]] | Kapayapaan | [[Kapayapaan]] | [[Talaksan:Peace dove.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 275 | [[:d:Q6206|Q6206]] | Kapitalismo | [[Kapitalismo]] | [[Talaksan:Microcosm of London Plate 033 - Corn Exchange.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 276 | [[:d:Q8660|Q8660]] | Karācī | [[Karachi]] | [[Talaksan:Karachi from above.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 277 | [[:d:Q788|Q788]] | Karagatang Artiko | [[Karagatang Artiko]] | [[Talaksan:Arctic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 278 | [[:d:Q97|Q97]] | Karagatang Atlantiko | [[Karagatang Atlantiko]] | [[Talaksan:Atlantic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 279 | [[:d:Q1239|Q1239]] | Karagatang Indiyano | [[Karagatang Indiyo|Karagatang Indiyano]] | [[Talaksan:Indian Ocean-CIA WFB Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 280 | [[:d:Q98|Q98]] | Karagatang Pasipiko | [[Karagatang Pasipiko]] | [[Talaksan:Pacific Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 281 | [[:d:Q12125|Q12125]] | Karaniwang sipon | [[Karaniwang sipon]] | [[Talaksan:Rhinovirus isosurface.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 282 | [[:d:Q8458|Q8458]] | Karapatang pantao | [[Karapatang pantao]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 283 | [[:d:Q11419|Q11419]] | Karate | [[Karatedo|Karate]] | [[Talaksan:WKF-Karate-World-Championships 2012 Paris 263.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 284 | [[:d:Q623|Q623]] | Karbon | [[Karbon]] | [[Talaksan:Coal anthracite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 285 | [[:d:Q9061|Q9061]] | Karl Marx | [[Karl Marx]] | [[Talaksan:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 286 | [[:d:Q1321|Q1321]] | Kastila | [[Wikang Kastila|Kastila]] | [[Talaksan:Eñe on keyboard - grey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 287 | [[:d:Q12453|Q12453]] | Kasukatan | [[Kasukatan]] | [[Talaksan:Taking measurements.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 288 | [[:d:Q12174|Q12174]] | Katabaan | [[Labis na katabaan|Katabaan]] | [[Talaksan:Obesity-waist circumference.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 289 | [[:d:Q7354|Q7354]] | Katimugang Karagatan | [[Katimugang Karagatan]] | [[Talaksan:Location Southern Ocean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 290 | [[:d:Q7949|Q7949]] | Katotohanan | [[Katotohanan]] | |- | style='text-align:right'| 291 | [[:d:Q5586|Q5586]] | 葛飾北斎 | [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] | [[Talaksan:Hokusai as an old man.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 292 | [[:d:Q205|Q205]] | Kawalang hangganan | [[Kawalang-hanggan|Kawalang hangganan]] | [[Talaksan:Infinite.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 293 | [[:d:Q7296|Q7296]] | Kilimanjaro | [[Kilimanjaro]] | [[Talaksan:Mt. Kilimanjaro 12.2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 294 | [[:d:Q7178|Q7178]] | Kilusang Pandaigdig ng Krus na Pula at Gasuklay na Pula | [[Kilusang Pandaigdig ng Krus na Pula at Gasuklay na Pula]] | [[Talaksan:Medilunaroja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 295 | [[:d:Q3838|Q3838]] | Kinshasa | [[Kinshasa]] | [[Talaksan:Vue Kinshasa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 296 | [[:d:Q10285|Q10285]] | Koliseo | [[Koliseo]] | [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 297 | [[:d:Q1348|Q1348]] | Kolkata | [[Kolkata]] | [[Talaksan:Ketan donate4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 298 | [[:d:Q11024|Q11024]] | Komunikasyon | [[Pakikipagtalastasan|Komunikasyon]] | |- | style='text-align:right'| 299 | [[:d:Q6186|Q6186]] | Komunismo | [[Komunismo]] | [[Talaksan:Falce e martello.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 300 | [[:d:Q9581|Q9581]] | Konpusyanismo | [[Confucianismo|Konpusyanismo]] | [[Talaksan:Jiangyin wenmiao dachengdian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 301 | [[:d:Q7169|Q7169]] | Konserbatismo | [[Konserbatismo]] | [[Talaksan:Conservatism - K. LCCN2011647256 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 302 | [[:d:Q9176|Q9176]] | Koreano | [[Wikang Koreano|Koreano]] | [[Talaksan:Hangugeo-Chosonmal.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 303 | [[:d:Q5375|Q5375]] | cricket | [[Kriket]] | [[Talaksan:Muralitharan bowling to Adam Gilchrist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 304 | [[:d:Q5043|Q5043]] | Kristiyanismo | [[Kristiyanismo]] | [[Talaksan:Jerusalem Holy-Sepulchre Jesus-Detail-01.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 305 | [[:d:Q12546|Q12546]] | Krusada | [[Mga Krusada|Krusada]] | [[Talaksan:Combat deuxième croisade.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 306 | [[:d:Q1390|Q1390]] | Insecta | [[Insekto|Kulisap]] | [[Talaksan:Insekter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 307 | [[:d:Q8620|Q8620]] | Kwame Nkrumah | [[Kwame Nkrumah]] | [[Talaksan:Kwame Nkrumah - The National Archives UK - CO 1069-50-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 308 | [[:d:Q7367|Q7367]] | Culicidae | [[Lamok]] | [[Talaksan:Mosquito on human skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 309 | [[:d:Q9333|Q9333]] | Laozi | [[Lao-Tse|Laozi]] | [[Talaksan:Zhang Lu-Laozi Riding an Ox (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 310 | [[:d:Q11410|Q11410]] | Laro | [[Laro]] | [[Talaksan:Les joueurs de cartes de P. Cézanne (Fondation Vuitton, Paris) (33568651718).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 311 | [[:d:Q11422|Q11422]] | Laruan | [[Laruan]] | [[Talaksan:Child playing with a toy cart and horse. -front- (9726037522).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 312 | [[:d:Q41670|Q41670]] | | [[Latin alphabet]] | |- | style='text-align:right'| 313 | [[:d:Q5513|Q5513]] | Lawa ng Baikal | [[Lawa ng Baikal]] | [[Talaksan:Olkhon Island and Lake Baikal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 314 | [[:d:Q5511|Q5511]] | Lawa ng Tanganyika | [[Lawa ng Tanganyika]] | [[Talaksan:Lake Tanganyika.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 315 | [[:d:Q5505|Q5505]] | Lawa ng Victoria | [[Lawa ng Victoria]] | [[Talaksan:Getting out to fish at dusk.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 316 | [[:d:Q4724|Q4724]] | Le Corbusier | [[Le Corbusier]] | [[Talaksan:Le Corbusier (1964).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 317 | [[:d:Q7243|Q7243]] | Leo Tolstoy | [[Leo Tolstoy]] | [[Talaksan:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 318 | [[:d:Q762|Q762]] | Leonardo da Vinci | [[Leonardo da Vinci|Q762]] | [[Talaksan:Francesco Melzi - Portrait of Leonardo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 319 | [[:d:Q7604|Q7604]] | Leonhard Euler | [[Leonhard Euler]] | [[Talaksan:Leonhard Euler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 320 | [[:d:Q7071|Q7071]] | Li Bai | [[Li Bai]] | [[Talaksan:唐名臣像-14-唐翰林供奉李白.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 321 | [[:d:Q6216|Q6216]] | Liberalismo | [[Liberalismo]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 322 | [[:d:Q7172|Q7172]] | Ligang Arabo | [[Ligang Arabe|Ligang Arabo]] | [[Talaksan:Arab Leage HQ 977.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 323 | [[:d:Q8065|Q8065]] | Likas na sakuna | [[Likas na sakuna]] | [[Talaksan:Pinatubo91eruption plume.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 324 | [[:d:Q7944|Q7944]] | Lindol | [[Lindol]] | [[Talaksan:Valdivia after earthquake, 1960.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 325 | [[:d:Q11367|Q11367]] | Lipid | [[Lipido|Lipid]] | |- | style='text-align:right'| 326 | [[:d:Q8425|Q8425]] | Lipunan | [[Lipunan]] | [[Talaksan:Каменный век (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 327 | [[:d:Q8236|Q8236]] | Literasi | [[Literasi]] | |- | style='text-align:right'| 328 | [[:d:Q84|Q84]] | London | [[Londres]] | [[Talaksan:London Skyline (125508655).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 329 | [[:d:Q65|Q65]] | Los Angeles | [[Los Angeles]] | [[Talaksan:Los Angeles with Mount Baldy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 330 | [[:d:Q1779|Q1779]] | Louis Armstrong | [[Louis Armstrong]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 331 | [[:d:Q529|Q529]] | Louis Pasteur | [[Louis Pasteur]] | [[Talaksan:Louis Pasteur (1822 - 1895), microbiologist and chemist Wellcome V0026980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 332 | [[:d:Q7742|Q7742]] | Louis XIV ng Pransya | [[Luis XIV ng Pransiya|Louis XIV ng Pransya]] | [[Talaksan:Louis XIV of France.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 333 | [[:d:Q9391|Q9391]] | Ludwig Wittgenstein | [[Ludwig Wittgenstein]] | [[Talaksan:Ludwig Wittgenstein.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 334 | [[:d:Q255|Q255]] | Ludwig van Beethoven | [[Ludwig van Beethoven]] | [[Talaksan:Beethoven.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 335 | [[:d:Q12493|Q12493]] | Lungaw | [[Lungaw]] | [[Talaksan:Spb 06-2017 img07 Trinity Cathedral.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 336 | [[:d:Q237|Q237]] | Lungsod ng Batikano | [[Lungsod ng Vaticano|Lungsod ng Batikano]] | [[Talaksan:0 Basilique Saint-Pierre - Rome (1).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 337 | [[:d:Q239|Q239]] | Lungsod ng Bruselas | [[Bruselas|Lungsod ng Bruselas]] | [[Talaksan:Brussels view from Mont des Arts, Brussels, Belgium (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 338 | [[:d:Q1486|Q1486]] | Lungsod ng Buenos Aires | [[Lungsod ng Buenos Aires]] | [[Talaksan:Vista aérea de la Plaza del Congreso 10.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 339 | [[:d:Q8673|Q8673]] | Lagos | [[Lagos|Lungsod ng Lagos]] | [[Talaksan:Skywater.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 340 | [[:d:Q1489|Q1489]] | Lungsod ng Mehiko | [[Lungsod ng Mehiko]] | [[Talaksan:Sobrevuelos CDMX HJ2A5091 (40386338731).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 341 | [[:d:Q60|Q60]] | Lungsod ng New York | [[Lungsod ng New York]] | [[Talaksan:NYC Downtown Manhattan Skyline seen from Paulus Hook 2019-12-20 IMG 7347 FRD (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 342 | [[:d:Q2807|Q2807]] | Madrid | [[Madrid]] | [[Talaksan:Madrid (38624991251).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 343 | [[:d:Q12501|Q12501]] | Mahabang Muog ng Tsina | [[Mahabang Muog ng Tsina]] | [[Talaksan:The Great Wall of China at Jinshanling-edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 344 | [[:d:Q8276|Q8276]] | Mahabharata | [[Mahabharata]] | [[Talaksan:Kurukshetra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 345 | [[:d:Q1001|Q1001]] | Mahatma Gandhi | [[Mahatma Gandhi]] | [[Talaksan:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 346 | [[:d:Q11575|Q11575]] | Zea mays | [[Mais]] | [[Talaksan:Corntassel 7095.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 347 | [[:d:Q11019|Q11019]] | Makina | [[Makina]] | [[Talaksan:Bonsack machine.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 348 | [[:d:Q12760|Q12760]] | Makinang pinasisingawan | [[Makinang pinasisingawan]] | [[Talaksan:Горизонтальная стационарная паровая машина.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 349 | [[:d:Q323|Q323]] | Malaking Pagsabog | [[Big Bang|Malaking Pagsabog]] | [[Talaksan:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 350 | [[:d:Q11083|Q11083]] | Malaking bituka | [[Malaking bituka]] | [[Talaksan:Blausen 0603 LargeIntestine Anatomy.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 351 | [[:d:Q9476|Q9476]] | Malayang kalooban | [[Malayang kalooban]] | [[Talaksan:FreeWillTaxonomy4.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 352 | [[:d:Q11090|Q11090]] | Maliit na bituka | [[Maliit na bituka]] | [[Talaksan:Tractus intestinalis intestinum tenue.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 353 | [[:d:Q12167|Q12167]] | Malnutrisyon | [[Malnutrisyon]] | [[Talaksan:Kwashiorkor 6180.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 354 | [[:d:Q7377|Q7377]] | Mammalia | [[Mamalya]] | |- | style='text-align:right'| 355 | [[:d:Q382441|Q382441]] | Mamalyang pandagat | [[Mamalyang pandagat]] | [[Talaksan:Ursus maritimus 4 1996-08-04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 356 | [[:d:Q780|Q780]] | Gallus gallus domesticus | [[Manok]] | [[Talaksan:Kruppert Cubalaya cropped.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 357 | [[:d:Q5816|Q5816]] | Mao Zedong | [[Mao Zedong]] | [[Talaksan:Mao Tse Tung.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 358 | [[:d:Q2346|Q2346]] | Mapanuring kimika | [[Mapanuring kimika]] | [[Talaksan:Gas Chromatography Laboratory.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 359 | [[:d:Q7199|Q7199]] | Marcel Proust | [[Marcel Proust]] | [[Talaksan:Marcel Proust 1895.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 360 | [[:d:Q6101|Q6101]] | Marco Polo | [[Marco Polo]] | [[Talaksan:Marco Polo Mosaic from Palazzo Tursi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 361 | [[:d:Q7186|Q7186]] | Marie Curie | [[Marie Curie]] | [[Talaksan:Marie Curie (1900) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 362 | [[:d:Q4616|Q4616]] | Marilyn Monroe | [[Marilyn Monroe]] | [[Talaksan:Marilyn Monroe in How to Marry a Millionaire.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 363 | [[:d:Q7245|Q7245]] | Mark Twain | [[Mark Twain|Q7245]] | [[Talaksan:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 364 | [[:d:Q4612|Q4612]] | Marlene Dietrich | [[Marlene Dietrich]] | [[Talaksan:Marlene Dietrich Ross-Verlag 0875(crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 365 | [[:d:Q111|Q111]] | Mars | [[Marte]] | [[Talaksan:Mars - August 30 2021 - Flickr - Kevin M. Gill.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 366 | [[:d:Q48301|Q48301]] | Martin Heidegger | [[Martin Heidegger]] | [[Talaksan:Heidegger 2 (1960).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 367 | [[:d:Q9554|Q9554]] | Martin Luther | [[Martin Luther]] | [[Talaksan:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 368 | [[:d:Q8027|Q8027]] | Martin Luther King Jr. | [[Martin Luther King, Jr.]] | [[Talaksan:Martin Luther King, Jr..jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 369 | [[:d:Q7264|Q7264]] | Marxismo | [[Marxismo]] | [[Talaksan:Marx and Engels.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 370 | [[:d:Q11423|Q11423]] | Masa | [[Masa]] | [[Talaksan:2kg Gewicht freigeschnitten.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 371 | [[:d:Q7365|Q7365]] | Masel | [[Kalamnan|Masel]] | [[Talaksan:Skeletal muscle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 372 | [[:d:Q12800|Q12800]] | Masinggan | [[Masinggan]] | [[Talaksan:De Mitrailleur 7.62mm MAG geplaatst op een grondaffuit (2009 D050713-X1083).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 373 | [[:d:Q7364|Q7364]] | Mata | [[Mata]] | [[Talaksan:201405 eye.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 374 | [[:d:Q7081|Q7081]] | Materyalismo | [[Materyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 375 | [[:d:Q5676|Q5676]] | 松尾芭蕉 | [[Matsuo Bashō]] | [[Talaksan:Basho by Buson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 376 | [[:d:Q9021|Q9021]] | Max Planck | [[Max Planck]] | [[Talaksan:Max Planck.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 377 | [[:d:Q9387|Q9387]] | Max Weber | [[Max Weber]] | [[Talaksan:Max Weber in 1918.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 378 | [[:d:Q96|Q96]] | Mehiko | [[Mehiko]] | [[Talaksan:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 379 | [[:d:Q5806|Q5806]] | Meka | [[Meka]] | [[Talaksan:Makkah Montage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 380 | [[:d:Q308|Q308]] | Merkuryo | [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]] | [[Talaksan:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 381 | [[:d:Q11767|Q11767]] | Mesopotamia | [[Mesopotamya|Mesopotamia]] | [[Talaksan:Statue Gudea Met 59.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 382 | [[:d:Q1057|Q1057]] | Metabolismo | [[Metabolismo]] | [[Talaksan:Metabolism-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 383 | [[:d:Q11467|Q11467]] | Metalurhiya | [[Metalurhiya]] | [[Talaksan:VysokePece1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 384 | [[:d:Q1065|Q1065]] | Mga Nagkakaisang Bansa | [[Nagkakaisang Bansa|Mga Nagkakaisang Bansa]] | [[Talaksan:Secretary Kerry Addresses Delegates Before Signing the COP21 Climate Change Agreement on Earth Day in New York (26514585581).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 385 | [[:d:Q8750|Q8750]] | Michael Faraday | [[Michael Faraday]] | [[Talaksan:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 386 | [[:d:Q2831|Q2831]] | Michael Jackson | [[Michael Jackson|Q2831]] | [[Talaksan:Michael Jackson 1983 (3x4 cropped) (contrast).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 387 | [[:d:Q5592|Q5592]] | Michelangelo | [[Michelangelo Buonarroti]] | [[Talaksan:Michelangelo Daniele da Volterra (dettaglio).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 388 | [[:d:Q5682|Q5682]] | Miguel de Cervantes | [[Miguel de Cervantes]] | [[Talaksan:Cervantes Jáuregui.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 389 | [[:d:Q5600|Q5600]] | Mimar Sinan | [[Mimar Sinan]] | [[Talaksan:Mimar Sinan, architecte de Soliman le Magnifique.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 390 | [[:d:Q12684|Q12684]] | Moda | [[Moda]] | [[Talaksan:E1266601 (5398889640).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 391 | [[:d:Q9077|Q9077]] | Moises | [[Moises]] | [[Talaksan:Rembrandt - Moses with the Ten Commandments - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 392 | [[:d:Q11369|Q11369]] | Molekula | [[Molekula]] | |- | style='text-align:right'| 393 | [[:d:Q687|Q687]] | Molière | [[Molière]] | [[Talaksan:Pierre Mignard - Portrait de Jean-Baptiste Poquelin dit Molière (1622-1673) - Google Art Project (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 394 | [[:d:Q25326|Q25326]] | Mollusca | [[Mollusca]] | [[Talaksan:Mollusca.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 395 | [[:d:Q649|Q649]] | Moscow | [[Mosku|Moscow]] | [[Talaksan:Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 396 | [[:d:Q9458|Q9458]] | Muhammad | [[Muhammad]] | [[Talaksan:Muslim depiction of Muhammad - 17th century Ottoman copy from the "Edinburgh codex".jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 397 | [[:d:Q9038|Q9038]] | Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī | [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]] | [[Talaksan:Madrid - Ciudad Universitaria, Monumento a Muhammad al-Juarismi (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 398 | [[:d:Q1156|Q1156]] | Mumbai | [[Mumbai]] | [[Talaksan:Panoramic view of Taj Palace Hotel and Taj Tower with the iconic Gateway of India in the background (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 399 | [[:d:Q11401|Q11401]] | Musikang hip hop | [[Musikang hip hop]] | [[Talaksan:KRS-One by Wade Grayson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 400 | [[:d:Q11399|Q11399]] | Musikang rock | [[Musikang rock]] | [[Talaksan:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 401 | [[:d:Q5152|Q5152]] | Mustafa Kemal Atatürk | [[Mustafa Kemal Atatürk]] | [[Talaksan:Ataturk1930s.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 402 | [[:d:Q7184|Q7184]] | NATO | OTAN | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Talaksan:НАТО Самит 2021 NATO Summit 2021 -14.06.2021- (51245988182).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 403 | [[:d:Q7176|Q7176]] | Naguib Mahfouz | [[Naguib Mahfouz]] | [[Talaksan:Nagib Mahfouz.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 404 | [[:d:Q171195|Q171195]] | Nagëddzunë | [[Nagarjuna|Nagëddzunë]] | [[Talaksan:Nagarjuna at Samye Ling Monastery.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 405 | [[:d:Q3870|Q3870]] | Nairobi | [[Nairobi]] | [[Talaksan:Nairobi, view from KICC.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 406 | [[:d:Q11468|Q11468]] | Nanoteknolohiya | [[Nanoteknolohiya]] | [[Talaksan:Fullerene Nanogears - GPN-2000-001535.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 407 | [[:d:Q517|Q517]] | Napoléon Bonaparte | [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon I ng Pransya]] | [[Talaksan:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 408 | [[:d:Q1615|Q1615]] | Neil Armstrong | [[Neil Armstrong]] | [[Talaksan:Neil Armstrong pose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 409 | [[:d:Q13217298|Q13217298]] | Nekropolis ng Giza | [[Nekropolis ng Giza]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 410 | [[:d:Q8023|Q8023]] | Nelson Mandela | [[Nelson Mandela]] | [[Talaksan:Nelson Mandela 1994.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 411 | [[:d:Q5185|Q5185]] | Nematoda | [[Nematode]] | [[Talaksan:Soybean cyst nematode and egg SEM.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 412 | [[:d:Q332|Q332]] | Neptuno | [[Neptuno]] | [[Talaksan:Neptune Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 413 | [[:d:Q55|Q55]] | Netherlands | [[Netherlands]] | [[Talaksan:Karakteristieke boerderij, Aldlansdyk in Cornjum 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 414 | [[:d:Q1399|Q1399]] | Niccolò Machiavelli | [[Niccolò Machiavelli]] | [[Talaksan:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 415 | [[:d:Q619|Q619]] | Nicolaus Copernicus | [[Nicolaus Copernicus]] | [[Talaksan:Nikolaus Kopernikus MOT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 416 | [[:d:Q1033|Q1033]] | Nigeria | [[Nigeria]] | [[Talaksan:The City Gate of Abuja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 417 | [[:d:Q9036|Q9036]] | Nikola Tesla | [[Nikola Tesla]] | [[Talaksan:Tesla circa 1890.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 418 | [[:d:Q627|Q627]] | Nitroheno | [[Nitroheno]] | [[Talaksan:Fluessiger Stickstoff.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 419 | [[:d:Q7561|Q7561]] | Niyebe | [[Niyebe]] | [[Talaksan:Düsseldorf Hofgarten 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 420 | [[:d:Q9049|Q9049]] | Noam Chomsky | [[Noam Chomsky]] | [[Talaksan:Noam Chomsky portrait 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 421 | [[:d:Q83201|Q83201]] | | [[Non-Aligned Movement]] | [[Talaksan:2019-10-25 Non-Aligned Movement in Baku 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 422 | [[:d:Q12104|Q12104]] | Avena sativa | [[Obena]] | [[Talaksan:Avena sativa L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 423 | [[:d:Q629|Q629]] | O | [[Oksiheno]] | [[Talaksan:Liquid oxygen in a beaker 4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 424 | [[:d:Q8467|Q8467]] | Omar | [[Umar|Omar]] | [[Talaksan:Rashidun Caliphs Umar ibn Al-Khattāb - عُمر بن الخطّاب ثاني الخلفاء الراشدين.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 425 | [[:d:Q1344|Q1344]] | Opera | [[Opera]] | [[Talaksan:Giovanni Paolo Pannini - Fête musicale - 1747.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 426 | [[:d:Q7825|Q7825]] | WTO | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|Organisasyon ng Pandaigdigang Pangangalakal]] | [[Talaksan:Fourth Global Review of Aid for Trade 1691 (9237986689).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 427 | [[:d:Q7795|Q7795]] | OPEC | [[Organisasyon ng mga Bansang Nagluluwas ng Langis]] | [[Talaksan:Wien - OPEC-Zentrale (a).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 428 | [[:d:Q55643|Q55643]] | Oseaniya | [[Oseaniya]] | [[Talaksan:Oceania satellite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 429 | [[:d:Q8442|Q8442]] | Otto von Bismarck | [[Otto von Bismarck]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 430 | [[:d:Q7198|Q7198]] | Ovid | [[Ovidio|Ovid]] | [[Talaksan:Ovid by an anonymous sculptor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 431 | [[:d:Q5593|Q5593]] | Pablo Picasso | [[Pablo Picasso]] | [[Talaksan:Pablo picasso 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 432 | [[:d:Q11034|Q11034]] | Pag-imprenta | [[Paglilimbag|Pag-imprenta]] | [[Talaksan:Die Buchdruckerei by Daniel Chodowiecki (150289207).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 433 | [[:d:Q7942|Q7942]] | Pag-init ng daigdig | [[Pag-init ng daigdig (Q7942)|Pag-init ng daigdig]] | [[Talaksan:Change in Average Temperature With Fahrenheit.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 434 | [[:d:Q11398|Q11398]] | Pag-uuring pambiyolohiya | [[Pag-uuring pambiyolohiya]] | |- | style='text-align:right'| 435 | [[:d:Q11995|Q11995]] | Pagdadalangtao | [[Pagdadalantao|Pagdadalangtao]] | [[Talaksan:Pregnant asian woman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 436 | [[:d:Q12128|Q12128]] | Pagdedentista | [[Pagdedentista]] | [[Talaksan:Dental surgery aboard USS Eisenhower, January 1990.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 437 | [[:d:Q7935|Q7935]] | Pagguho | [[Pagguho ng yelo|Pagguho]] | [[Talaksan:Laviin MAL-Pamir 85 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 438 | [[:d:Q6235|Q6235]] | Pagkamakabansa | [[Pagkamakabansa]] | |- | style='text-align:right'| 439 | [[:d:Q5916|Q5916]] | Paglipad sa kalawakan | [[Paglipad sa kalawakan]] | [[Talaksan:Sputnik asm.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 440 | [[:d:Q8707|Q8707]] | Pagpapanumbalik ng Meiji | [[Pagpapanumbalik ng Meiji]] | [[Talaksan:MeijiJoukyou.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 441 | [[:d:Q11990|Q11990]] | Pagpaparami | [[Pagpaparami]] | |- | style='text-align:right'| 442 | [[:d:Q81041|Q81041]] | Pagpapaulit-ulit ng tubig | [[Pagpapaulit-ulit ng tubig]] | |- | style='text-align:right'| 443 | [[:d:Q7553|Q7553]] | Pagsasalinwika | [[Pagsasalin|Pagsasalinwika]] | [[Talaksan:Rosetta Stone.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 444 | [[:d:Q169207|Q169207]] | Pagtatangi | [[Pagtatangi]] | |- | style='text-align:right'| 445 | [[:d:Q11978|Q11978]] | Pagtunaw ng pagkain | [[Pagtunaw ng pagkain]] | [[Talaksan:Blausen 0316 DigestiveSystem.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 446 | [[:d:Q843|Q843]] | Pakistan | [[Pakistan]] | [[Talaksan:Blue Hour at Pakistan Monument.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 447 | [[:d:Q5389|Q5389]] | Palarong Olimpiko | [[Palarong Olimpiko]] | [[Talaksan:Olympic flag.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 448 | [[:d:Q219060|Q219060]] | Palestina | [[Estado ng Palestina|Palestina]] | [[Talaksan:Palestine - 20190204-DSC 0007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 449 | [[:d:Q12870|Q12870]] | Pampasabog | [[Pampasabog]] | [[Talaksan:Eod2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 450 | [[:d:Q11764|Q11764]] | Panahon ng Bakal | [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]] | [[Talaksan:HMB Keltengrab Münsingen-Rain Grab 91.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 451 | [[:d:Q11759|Q11759]] | Panahon ng Bato | [[Panahong Bato|Panahon ng Bato]] | [[Talaksan:Ggantija Temples (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 452 | [[:d:Q12539|Q12539]] | Panahon ng Kaliwanagan | [[Panahon ng Kaliwanagan]] | |- | style='text-align:right'| 453 | [[:d:Q11761|Q11761]] | Panahon ng Tansong Pula | [[Panahong Bronse|Panahon ng Tansong Pula]] | [[Talaksan:Minoan copper ingot from Zakros, Crete.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 454 | [[:d:Q7813|Q7813]] | Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatan ng Tao | [[Pandaigdig na Pagpapahayag ng Karapatang Pantao|Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatan ng Tao]] | [[Talaksan:Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 455 | [[:d:Q7804|Q7804]] | Pandaigdigang Pondong Pananalapi | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] | [[Talaksan:IMF building HR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 456 | [[:d:Q12457|Q12457]] | SI | [[Pandaigdigang Sistema ng mga Yunit]] | [[Talaksan:International prototype of the kilogram aka Le Grand K.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 457 | [[:d:Q8463|Q8463]] | Pang-aalipin | [[Pang-aalipin]] | [[Talaksan:Official medallion of the British Anti-Slavery Society (1795).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 458 | [[:d:Q11538|Q11538]] | Pang-matematikang patibay | [[Patibay pangmatematika|Pang-matematikang patibay]] | |- | style='text-align:right'| 459 | [[:d:Q8265|Q8265]] | Pangarap ng Pulang Silid | [[Pangarap ng Pulang Silid]] | [[Talaksan:Hongloumeng2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 460 | [[:d:Q11634|Q11634]] | Panlililok | [[Lilok|Panlililok]] | [[Talaksan:Discobolus in National Roman Museum Palazzo Massimo alle Terme.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 461 | [[:d:Q482|Q482]] | Panulaan | [[Panulaan]] | [[Talaksan:LeidenWallPoemYeats (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 462 | [[:d:Q90|Q90]] | Paris | [[Paris]] | [[Talaksan:La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 463 | [[:d:Q10288|Q10288]] | Parthenon | [[Partenon|Parthenon]] | [[Talaksan:The Parthenon in Athens.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 464 | [[:d:Q6223|Q6223]] | Pasismo | [[Pasismo]] | [[Talaksan:Mussolini and Hitler 1940 (retouched).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 465 | [[:d:Q7372|Q7372]] | Selachimorpha | [[Pating]] | [[Talaksan:Great white shark south africa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 466 | [[:d:Q8479|Q8479]] | Pedro ang Dakila ng Rusya | [[Pedro ang Dakila ng Rusya]] | [[Talaksan:Inconnu d'après J.-M. Nattier, Portrait de Pierre Ier (musée de l’Ermitage).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 467 | [[:d:Q11424|Q11424]] | Pelikula | [[Pelikula]] | [[Talaksan:Muybridge race horse animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 468 | [[:d:Q7252|Q7252]] | Peminismo | [[Peminismo]] | [[Talaksan:Feminist Suffrage Parade in New York City, 1912.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 469 | [[:d:Q5599|Q5599]] | Peter Paul Rubens | [[Peter Paul Rubens]] | [[Talaksan:Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 470 | [[:d:Q167|Q167]] | π | [[Pi]] | [[Talaksan:Pi-unrolled-720.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 471 | [[:d:Q928|Q928]] | Pilipinas | [[Pilipinas]] | |- | style='text-align:right'| 472 | [[:d:Q12516|Q12516]] | Piramide | [[Piramide]] | [[Talaksan:Pyramid at Jebel Barkal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 473 | [[:d:Q11429|Q11429]] | Pisyong nukleyar | [[Pisyong nukleyar]] | [[Talaksan:Kernspaltung.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 474 | [[:d:Q5994|Q5994]] | Piyano | [[Piyano]] | [[Talaksan:Steinway & Sons concert grand piano, model D-274, manufactured at Steinway's factory in Hamburg, Germany.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 475 | [[:d:Q11474|Q11474]] | Plastik | [[Plastik]] | [[Talaksan:Plastic objects.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 476 | [[:d:Q859|Q859]] | Πλάτων | [[Platon|Plato]] | [[Talaksan:Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 477 | [[:d:Q933|Q933]] | Polong Timog | [[Timog Polo|Polong Timog]] | [[Talaksan:Geographic Southpole crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 478 | [[:d:Q36|Q36]] | Polonya | [[Polonya]] | [[Talaksan:Warsaw Old Town Market Square 10.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 479 | [[:d:Q12195|Q12195]] | Polyo | [[Polio|Polyo]] | [[Talaksan:Polio sequelle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 480 | [[:d:Q45|Q45]] | Portugal | [[Portugal]] | |- | style='text-align:right'| 481 | [[:d:Q150|Q150]] | Pranses | [[Wikang Pranses|Pranses]] | [[Talaksan:JO199411392.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 482 | [[:d:Q142|Q142]] | Pransiya | [[Pransiya]] | [[Talaksan:Paris from the Arc de Triomphe, 17 October 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 483 | [[:d:Q11756|Q11756]] | Prehistorikong kasaysayan | [[Prehistorya|Prehistorikong kasaysayan]] | [[Talaksan:PSM V44 D647 Delineations on pieces of antler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 484 | [[:d:Q7380|Q7380]] | Primates | [[Primates|Primate]] | [[Talaksan:Primates - some families.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 485 | [[:d:Q12514|Q12514]] | Prinsa ng Tatlong Bangin | [[Prinsa ng Tatlong Bangin]] | [[Talaksan:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 486 | [[:d:Q9492|Q9492]] | Probabilidad | [[Probabilidad]] | [[Talaksan:Nuvola apps atlantik.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 487 | [[:d:Q23540|Q23540]] | Protestantismo | [[Protestantismo]] | [[Talaksan:Lutherbibel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 488 | [[:d:Q10892|Q10892]] | Protista | [[Protista]] | [[Talaksan:DysnectesBrevis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 489 | [[:d:Q8137|Q8137]] | Puhunan | [[Kapital (ekonomika)|Puhunan]] | |- | style='text-align:right'| 490 | [[:d:Q12192|Q12192]] | Pulmonya | [[Pulmonya]] | [[Talaksan:Pneumonia, mixed patterns, lobar and bronchopneumonia (3679096639).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 491 | [[:d:Q11518|Q11518]] | Pythagorean theorem | [[Teorema ni Pitagoras|Pythagorean theorem]] | [[Talaksan:Pythagorean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 492 | [[:d:Q7315|Q7315]] | Pëtr Čajkovskij | [[Peter Ilyich Tchaikovsky|Pëtr Čajkovskij]] | [[Talaksan:Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 493 | [[:d:Q7241|Q7241]] | Rabindranath Tagore | [[Rabindranath Tagore]] | [[Talaksan:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 494 | [[:d:Q872|Q872]] | Radyo | [[Radyo]] | [[Talaksan:Biblis RFE RL 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 495 | [[:d:Q5597|Q5597]] | Rafael Sanzio | [[Rafael Sanzio]] | [[Talaksan:Raffaello Sanzio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[:d:Q2269|Q2269]] | Rebolusyong Industriyal | [[Rebolusyong Industriyal]] | [[Talaksan:Mémoires de la Société géologique de France (IA meymoiresdelaso00socig).pdf|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 497 | [[:d:Q5598|Q5598]] | Rembrandt | [[Rembrandt]] | [[Talaksan:Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 498 | [[:d:Q4692|Q4692]] | Renasimiyento | [[Renasimiyento]] | [[Talaksan:Sandro Botticelli 046.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 499 | [[:d:Q9191|Q9191]] | René Descartes | [[René Descartes]] | [[Talaksan:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 500 | [[:d:Q12562|Q12562]] | Repormang Protestante | [[Repormang Protestante]] | [[Talaksan:95Thesen facsimile colour.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 501 | [[:d:Q10811|Q10811]] | Reptilia | [[Reptilya]] | [[Talaksan:Smaug giganteus head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 502 | [[:d:Q7270|Q7270]] | Republika | [[Republika]] | [[Talaksan:Forms of government.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 503 | [[:d:Q148|Q148]] | Republikang Bayan ng Tsina | [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] | [[Talaksan:Badaling China Great-Wall-of-China-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 504 | [[:d:Q472287|Q472287]] | Respirasyon | [[Paghinga|Respirasyon]] | [[Talaksan:Bubble Blowing 15.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 505 | [[:d:Q1511|Q1511]] | Richard Wagner | [[Richard Wagner]] | [[Talaksan:RichardWagner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 506 | [[:d:Q8678|Q8678]] | Rio de Janeiro | [[Rio de Janeiro]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 507 | [[:d:Q926|Q926]] | Roald Amundsen | [[Roald Amundsen]] | [[Talaksan:Amundsen in fur skins.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 508 | [[:d:Q5463|Q5463]] | Rocky Mountains | [[Bulubunduking Rocky|Rocky Mountains]] | [[Talaksan:Moraine Lake 17092005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 509 | [[:d:Q10850|Q10850]] | Rodentia | [[Rodentia]] | [[Talaksan:Tamias striatus CT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 510 | [[:d:Q220|Q220]] | Roma | [[Roma]] | [[Talaksan:Rome Skyline (8012016319).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 511 | [[:d:Q12544|Q12544]] | Romanong Imperyo sa Silangan | [[Silangang Imperyong Romano|Romanong Imperyo sa Silangan]] | |- | style='text-align:right'| 512 | [[:d:Q7231|Q7231]] | Rosa Luxemburg | [[Rosa Luxemburg]] | [[Talaksan:Rosa Luxemburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 513 | [[:d:Q5378|Q5378]] | Rugbi | [[Rugbi]] | [[Talaksan:USO - Saracens - 20151213 - Maro Itoje attacking.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 514 | [[:d:Q159|Q159]] | Rusya | [[Rusya]] | [[Talaksan:Kremlin Moscow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 515 | [[:d:Q681949|Q681949]] | | [[SM Sultan]] | |- | style='text-align:right'| 516 | [[:d:Q6583|Q6583]] | Sahara | [[Sahara]] | [[Talaksan:Sahara real color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 517 | [[:d:Q11081|Q11081]] | Sakit na Alzheimer | [[Sakit na Alzheimer]] | [[Talaksan:Auguste D aus Marktbreit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 518 | [[:d:Q8581|Q8581]] | Saladin | [[Saladin]] | [[Talaksan:Al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). AH 564-589 (1169-1193 CE) Æ Dirham (30.1mm, 13.28 g, 6h). Without mint-name. Dated AH 586 (AD 1190-91). Sultan sitting facing, cross-legged, on high-backed throne (obverse).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 519 | [[:d:Q5577|Q5577]] | Salvador Dalí | [[Salvador Dalí]] | [[Talaksan:Salvador Dalí 1939.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 520 | [[:d:Q7817|Q7817]] | WHO | [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] | [[Talaksan:World Health Organisation headquarters, Geneva, north and west sides 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 521 | [[:d:Q7768|Q7768]] | ASEAN | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] | [[Talaksan:ASEAN HQ 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 522 | [[:d:Q7785|Q7785]] | Sampamahalaan ng mga Bansa | [[Komonwelt ng mga Bansa|Sampamahalaan ng mga Bansa]] | [[Talaksan:Marlborough House.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 523 | [[:d:Q656|Q656]] | Санкт-Петербург | [[San Petersburgo]] | [[Talaksan:Peter & Paul fortress in SPB 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 524 | [[:d:Q12802|Q12802]] | Sandatang nuklear | [[Sandatang nukleyar|Sandatang nuklear]] | [[Talaksan:Nagasakibomb.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 525 | [[:d:Q12796|Q12796]] | Sandatang pumuputok | [[Sandatang pumuputok]] | [[Talaksan:Small arms compilation.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 526 | [[:d:Q12171|Q12171]] | Sapanahon | [[Regla|Sapanahon]] | [[Talaksan:MenstrualCycle2 es.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 527 | [[:d:Q4605|Q4605]] | Sarah Bernhardt | [[Sarah Bernhardt]] | [[Talaksan:Face detail, Sarah Bernhardt as Doña Sol in Hernani (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 528 | [[:d:Q11436|Q11436]] | Sasakyang panghimpapawid | [[Sasakyang panghimpapawid]] | [[Talaksan:Collection of military aircraft.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 529 | [[:d:Q193|Q193]] | Saturno | [[Saturno (planeta)|Saturno]] | [[Talaksan:8423 20181 1saturn2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 530 | [[:d:Q8873|Q8873]] | Satyajit Ray | [[Satyajit Ray]] | [[Talaksan:Satyajit Ray in New York (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 531 | [[:d:Q851|Q851]] | Saudi Arabia | [[Saudi Arabia]] | [[Talaksan:Saudi Arabia - Location Map (2013) - SAU - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 532 | [[:d:Q11577|Q11577]] | Hordeum vulgare | [[Sebada]] | [[Talaksan:Barley.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 533 | [[:d:Q12099|Q12099]] | Secale cereale | [[Secale cereale]] | [[Talaksan:Ear of rye.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 534 | [[:d:Q7868|Q7868]] | Selula | [[Selula]] | [[Talaksan:Wilson1900Fig2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 535 | [[:d:Q11456|Q11456]] | Semikonduktor | [[Semikonduktor]] | [[Talaksan:Semiconductor outlines.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 536 | [[:d:Q8684|Q8684]] | 서울특별시 | [[Seoul]] | [[Talaksan:경복궁 전경.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 537 | [[:d:Q8003|Q8003]] | | [[Sergei Eisenstein]] | [[Talaksan:Sergei Eisenstein 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 538 | [[:d:Q8686|Q8686]] | 上海 | [[Shanghai]] | [[Talaksan:20191222陆家嘴.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 539 | [[:d:Q7192|Q7192]] | Shih Huang Ti | [[Qin Shi Huang|Shih Huang Ti]] | [[Talaksan:Qinshihuangdi3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 540 | [[:d:Q9585|Q9585]] | Shiismo | [[Shiismo]] | |- | style='text-align:right'| 541 | [[:d:Q812767|Q812767]] | Shinto | [[Shinto]] | [[Talaksan:Hakone Shrine Haiden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 542 | [[:d:Q8279|Q8279]] | Shāhnāmeh | [[Shāhnāmeh]] | [[Talaksan:The Court of Gayumars (Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 543 | [[:d:Q9441|Q9441]] | Siddharta Gautama Buddha | [[Gautama Buddha|Siddharta Gautama Buddha]] | [[Talaksan:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 544 | [[:d:Q9215|Q9215]] | Sigmund Freud | [[Sigmund Freud]] | [[Talaksan:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 545 | [[:d:Q9316|Q9316]] | Sikhismo | [[Sikhismo]] | [[Talaksan:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 546 | [[:d:Q9372|Q9372]] | Sima Qian | [[Sima Qian]] | [[Talaksan:Si maqian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 547 | [[:d:Q9592|Q9592]] | Simbahang Katolika Romana | [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika Romana]] | [[Talaksan:Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 548 | [[:d:Q7197|Q7197]] | Simone de Beauvoir | [[Simone de Beauvoir]] | [[Talaksan:Simone de Beauvoir2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 549 | [[:d:Q8605|Q8605]] | Simón Bolívar | [[Simón Bolívar]] | [[Talaksan:Simón Bolívar by Acevedo Bernal, 1922.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 550 | [[:d:Q11768|Q11768]] | Sinaunang Ehipto | [[Sinaunang Ehipto]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 551 | [[:d:Q11772|Q11772]] | Sinaunang Gresya | [[Sinaunang Gresya]] | [[Talaksan:Sicily Selinunte Temple E (Hera).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 552 | [[:d:Q334|Q334]] | Singapore | [[Singapore]] | [[Talaksan:Raffles Place.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 553 | [[:d:Q544|Q544]] | Sistemang Pang-araw | [[Sistemang Solar|Sistemang Pang-araw]] | [[Talaksan:Solar System true color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 554 | [[:d:Q11078|Q11078]] | Sistemang endokrina | [[Sistemang endokrina]] | [[Talaksan:Endocrine English.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 555 | [[:d:Q9404|Q9404]] | Sistemang nerbiyos | [[Sistemang nerbiyos]] | |- | style='text-align:right'| 556 | [[:d:Q11101|Q11101]] | Sistemang pandama | [[Sistemang pandama]] | |- | style='text-align:right'| 557 | [[:d:Q9649|Q9649]] | Sistemang panunaw | [[Sistemang panunaw]] | [[Talaksan:Digestive system diagram en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 558 | [[:d:Q7895|Q7895]] | Sistemang reproduktibo | [[Sistemang reproduktibo]] | |- | style='text-align:right'| 559 | [[:d:Q7891|Q7891]] | Sistemang respiratoryo | [[Sistemang respiratoryo]] | [[Talaksan:Respiratory system complete en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 560 | [[:d:Q913|Q913]] | Σωκράτης | [[Sokrates|Socrates]] | [[Talaksan:Socrates Louvre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 561 | [[:d:Q7235|Q7235]] | Sopokles | [[Sopokles]] | [[Talaksan:Ny Carlsberg Glyptothek - Sophokles.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 562 | [[:d:Q332062|Q332062]] | Sorghum bicolor | [[Sorghum bicolor]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 563 | [[:d:Q9601|Q9601]] | Soroastrismo | [[Zoroastrianismo|Soroastrismo]] | [[Talaksan:Faravahar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 564 | [[:d:Q2001|Q2001]] | Stanley Kubrick | [[Stanley Kubrick]] | [[Talaksan:Stanley Kubrick (1949 portrait by Phillip Harrington - cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 565 | [[:d:Q8877|Q8877]] | Steven Spielberg | [[Steven Spielberg]] | [[Talaksan:Steven Spielberg 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 566 | [[:d:Q2811|Q2811]] | Submarino | [[Submarino]] | [[Talaksan:Submarine dive.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 567 | [[:d:Q1049|Q1049]] | Sudan | [[Sudan]] | [[Talaksan:Western Deffufa - Kerma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 568 | [[:d:Q9603|Q9603]] | Sufismo | [[Sufismo]] | [[Talaksan:Tomb of Abdul Qadir Jilani, Baghdad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 569 | [[:d:Q8474|Q8474]] | Süleyman I | [[Suleiman I]] | [[Talaksan:EmperorSuleiman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 570 | [[:d:Q35355|Q35355]] | Sumeria | [[Sumerya|Sumeria]] | [[Talaksan:Orientmitja2300aC.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 571 | [[:d:Q8573|Q8573]] | Sun Yat-sen | [[Sun Yat-sen|Sun Yat Sen]] | [[Talaksan:孙中山肖像.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 572 | [[:d:Q8070|Q8070]] | Tsunami. | [[Sunami]] | [[Talaksan:Tsunami by hokusai 19th century.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 573 | [[:d:Q483654|Q483654]] | Sunismo | [[Sunismo]] | [[Talaksan:رسم تعبيري للفظ الجلالة ومن يجلهم أهل السنة.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 574 | [[:d:Q9103|Q9103]] | Suso | [[Suso]] | [[Talaksan:Breasts close-up (4).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 575 | [[:d:Q39|Q39]] | Suwisa | [[Suwisa]] | |- | style='text-align:right'| 576 | [[:d:Q3130|Q3130]] | Sydney | [[Sidney|Sydney]] | [[Talaksan:00 3178 Sydney, Australia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 577 | [[:d:Q174|Q174]] | São Paulo | [[São Paulo]] | [[Talaksan:Sao Paulo Skyline in Brazil.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 578 | [[:d:Q199804|Q199804]] | Talamak na nakakahawang sakit sa baga | [[Talamak na nakakahawang sakit sa baga]] | [[Talaksan:Centrilobular emphysema 865 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 579 | [[:d:Q11404|Q11404]] | Tambol | [[Tambol]] | [[Talaksan:DrumMozartRegiment.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 580 | [[:d:Q12876|Q12876]] | Tangke | [[Tangke]] | [[Talaksan:Char T 34 noBG.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 581 | [[:d:Q924|Q924]] | Tanzania | [[Tanzania]] | [[Talaksan:Tanzania - Location Map (2013) - TZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 582 | [[:d:Q9598|Q9598]] | Tawismo | [[Taoismo|Tawismo]] | [[Talaksan:Tao.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 583 | [[:d:Q3616|Q3616]] | Tehrān | [[Teheran|Tehrān]] | [[Talaksan:North of tehran.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 584 | [[:d:Q11661|Q11661]] | Teknolohiyang pang-impormasyon | [[Teknolohiyang pang-impormasyon]] | [[Talaksan:Papertape3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 585 | [[:d:Q11035|Q11035]] | Telepono | [[Telepono]] | [[Talaksan:Telefon BW 2012-02-18 13-44-32.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 586 | [[:d:Q869|Q869]] | Thailand | [[Taylandiya|Thailand]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 587 | [[:d:Q1299|Q1299]] | The Beatles | [[The Beatles|Q1299]] | [[Talaksan:Beatles Trenter 1963.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 588 | [[:d:Q8743|Q8743]] | Thomas Edison | [[Thomas Edison]] | [[Talaksan:Thomas Edison2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 589 | [[:d:Q80|Q80]] | Tim Berners-Lee | [[Tim Berners-Lee]] | [[Talaksan:LS3 4919 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 590 | [[:d:Q18|Q18]] | Timog Amerika | [[Timog Amerika]] | [[Talaksan:South America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 591 | [[:d:Q258|Q258]] | Timog Aprika | [[Timog Aprika]] | [[Talaksan:South Africa - Location Map (2013) - ZAF - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 592 | [[:d:Q11409|Q11409]] | Timog Aprika sa ilalim ng apartheid | [[Aparteid|Timog Aprika sa ilalim ng apartheid]] | [[Talaksan:DurbanSign1989.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 593 | [[:d:Q884|Q884]] | Timog Korea | [[Timog Korea]] | [[Talaksan:South Korea - Location Map (2013) - KOR - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 594 | [[:d:Q8462|Q8462]] | Timur | [[Tamerlan|Timur]] | [[Talaksan:Timur seated (earliest known portrait), Timurid genealogy, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 595 | [[:d:Q1490|Q1490]] | 東京都 | [[Tokyo]] | [[Talaksan:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 596 | [[:d:Q9438|Q9438]] | Tomas ng Aquino | [[Tomas ng Aquino]] | [[Talaksan:St-thomas-aquinasFXD.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 597 | [[:d:Q12518|Q12518]] | Tore | [[Tore]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 598 | [[:d:Q243|Q243]] | Tour Eiffel | [[Toreng Eiffel]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 599 | [[:d:Q11022|Q11022]] | Tornilyo | [[Tornilyo]] | [[Talaksan:Black wood screw with flat Phillips head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 600 | [[:d:Q5339|Q5339]] | Transistor | [[Transistor]] | [[Talaksan:Transistors.agr.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 601 | [[:d:Q7590|Q7590]] | Transportasyon | [[Transportasyon]] | [[Talaksan:PL Mirandola Czem chciał zostać Janek mały 1925 page19.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 602 | [[:d:Q8736|Q8736]] | Tratado ng Versailles | [[Tratado sa Versalles (1919)|Tratado ng Versailles]] | [[Talaksan:Treaty of Versailles, English version.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 603 | [[:d:Q9595|Q9595]] | | [[Trimurti]] | [[Talaksan:UgrataraTemple2 (cropped).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 604 | [[:d:Q8338|Q8338]] | Trumpeta | [[Trumpeta]] | [[Talaksan:Trumpet 1.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 605 | [[:d:Q6097|Q6097]] | Tsaa | [[Tsaa]] | [[Talaksan:Tea in different grade of fermentation.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 606 | [[:d:Q9397|Q9397]] | 朱熹 | [[Zhu Xi|Tsʻang-chou-ping-sou,]] | [[Talaksan:Zhu xi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 607 | [[:d:Q676|Q676]] | Tuluyan | [[Tuluyan]] | [[Talaksan:Prose and Verse on one page.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 608 | [[:d:Q43|Q43]] | Turkiya | [[Turkiya]] | [[Talaksan:Ankara (16290014657).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 609 | [[:d:Q9141|Q9141]] | Tāj Mahal | [[Tāj Mahal]] | [[Talaksan:Taj Mahal, Agra, India edit3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 610 | [[:d:Q7809|Q7809]] | UNESCO | [[UNESCO]] | |- | style='text-align:right'| 611 | [[:d:Q9332|Q9332]] | Ugali | [[Ugali]] | [[Talaksan:Adams and Westlake (3092762993).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 612 | [[:d:Q212|Q212]] | Ukranya | [[Ukranya]] | [[Talaksan:Maidan Nezalezhnosti view.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 613 | [[:d:Q7925|Q7925]] | Ulan | [[Ulan]] | [[Talaksan:08152 Bukowsko (powiat sanocki).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 614 | [[:d:Q1110560|Q1110560]] | Umm Kulthum | [[Umm Kulthum]] | [[Talaksan:Singer Umm Kulthum (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 615 | [[:d:Q361|Q361]] | Unang Digmaang Pandaigdig | [[Unang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:WWImontage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 616 | [[:d:Q145|Q145]] | United Kingdom | [[United Kingdom]] | [[Talaksan:Palace of Westminster from the dome on Methodist Central Hall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 617 | [[:d:Q7159|Q7159]] | African Union | [[Unyong Aprikano]] | [[Talaksan:Map of the African Union with Suspended States.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 618 | [[:d:Q15180|Q15180]] | Unyong Sobyet | [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] | |- | style='text-align:right'| 619 | [[:d:Q324|Q324]] | Urano | [[Urano]] | [[Talaksan:Uranus Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 620 | [[:d:Q7328|Q7328]] | Vasco da Gama | [[Vasco da Gama]] | [[Talaksan:Ignoto portoghese, ritratto di un cavaliere dell'ordine di cristo, 1525-50 ca. 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 621 | [[:d:Q717|Q717]] | Venezuela | [[Venezuela]] | [[Talaksan:Embalse la Vueltosa 2022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 622 | [[:d:Q1398|Q1398]] | Vergilius | [[Virgilio|Vergilius]] | [[Talaksan:Parco della Grotta di Posillipo5 (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 623 | [[:d:Q535|Q535]] | Victor Hugo | [[Victor Hugo]] | [[Talaksan:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 624 | [[:d:Q1741|Q1741]] | Viena | [[Viena]] | [[Talaksan:Wien katedra sw Szczepana widok z wiezy 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 625 | [[:d:Q881|Q881]] | Vietnam | [[Vietnam]] | [[Talaksan:Hanoi Temple of Literature.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 626 | [[:d:Q12567|Q12567]] | Viking | [[Mga Viking|Viking]] | |- | style='text-align:right'| 627 | [[:d:Q5582|Q5582]] | Vincent van Gogh | [[Vincent van Gogh]] | [[Talaksan:Vincent van Gogh - Self-Portrait - Google Art Project (454045).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 628 | [[:d:Q1394|Q1394]] | Vladimir Lenin | [[Vladimir Lenin]] | [[Talaksan:Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 629 | [[:d:Q9068|Q9068]] | Voltaire | [[Voltaire]] | [[Talaksan:Nicolas de Largillière - Portrait de Voltaire (1694-1778) en 1718 - P208 - Musée Carnavalet - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 630 | [[:d:Q8704|Q8704]] | Walt Disney | [[Walt Disney]] | [[Talaksan:Walt Disney 1946.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 631 | [[:d:Q61|Q61]] | Washington, D.C. | [[Washington, D.C.]] | [[Talaksan:Aerial view of White House and downtown, Washington, D.C LCCN2010630891.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 632 | [[:d:Q13955|Q13955]] | Wikang Arabe | [[Wikang Arabe]] | [[Talaksan:Learning Arabic calligraphy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 633 | [[:d:Q9288|Q9288]] | Wikang Ebreo | [[Wikang Hebreo|Wikang Ebreo]] | [[Talaksan:1 QIsa example of damage col 12-13.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 634 | [[:d:Q9129|Q9129]] | Wikang Griyego | [[Wikang Griyego]] | [[Talaksan:Pater noster in greek script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 635 | [[:d:Q397|Q397]] | Wikang Latin | [[Wikang Latin]] | [[Talaksan:Arco Sisto V targa M.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 636 | [[:d:Q9168|Q9168]] | Wikang Persa | [[Wikang Persa]] | [[Talaksan:Farsi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 637 | [[:d:Q5146|Q5146]] | Wikang Portuges | [[Wikang Portuges]] | [[Talaksan:Breve discurso em que se contem a conquista do Reyno de Pegu na Índia Oriental, pelos portuguezes em tempo do Viso-Rey Ayres de Saldanha; sendo capitam Salvador Ribeiro de Souza, chamado Massinga, natural de Guimaraens. Rei do Pegu.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 638 | [[:d:Q7737|Q7737]] | Wikang Ruso | [[Wikang Ruso]] | [[Talaksan:Russian.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 639 | [[:d:Q11059|Q11059]] | Wikang Sanskrito | [[Wikang Sanskrito]] | [[Talaksan:Sanskrit.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 640 | [[:d:Q7838|Q7838]] | Wikang Swahili | [[Wikang Swahili]] | [[Talaksan:Manuscrit colonial kiswahili-Africa Museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 641 | [[:d:Q7850|Q7850]] | Wikang Tsino | [[Wikang Tsino]] | [[Talaksan:Chineselanguage.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 642 | [[:d:Q256|Q256]] | Wikang Turko | [[Wikang Turko]] | [[Talaksan:Turkish alphabet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 643 | [[:d:Q692|Q692]] | William Shakespeare | [[William Shakespeare|Q692]] | [[Talaksan:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 644 | [[:d:Q8016|Q8016]] | Winston Churchill | [[Winston Churchill]] | [[Talaksan:Sir Winston Churchill - 19086236948 (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 645 | [[:d:Q254|Q254]] | Wolfgang Amadeus Mozart | [[Wolfgang Amadeus Mozart]] | [[Talaksan:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 646 | [[:d:Q466|Q466]] | World Wide Web | [[World Wide Web|Q466]] | [[Talaksan:Alcalá de Henares (RPS 08-04-2017) Calle WWW, indicador.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 647 | [[:d:Q8146|Q8146]] | Yen ng Hapon | [[Yen ng Hapon]] | [[Talaksan:JPY coin3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 648 | [[:d:Q9350|Q9350]] | yoga | [[Yoga]] | [[Talaksan:Bharadwaja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 649 | [[:d:Q7327|Q7327]] | Юрий Алексеевич Гагарин | [[Yuri Gagarin]] | [[Talaksan:Yuri Gagarin portrait (colored).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 650 | [[:d:Q458|Q458]] | Yuropeong Unyon | [[Unyong Europeo|Yuropeong Unyon]] | [[Talaksan:EU on a globe.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 651 | [[:d:Q7333|Q7333]] | Zheng He | [[Zheng He]] | [[Talaksan:2016 Malakka, Stadhuys (09).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 652 | [[:d:Q12029|Q12029]] | adiksiyon | [[adiksiyon]] | |- | style='text-align:right'| 653 | [[:d:Q336|Q336]] | agham | [[agham]] | [[Talaksan:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus (encircled).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 654 | [[:d:Q11451|Q11451]] | agrikultura | [[agrikultura]] | [[Talaksan:Unload wheat by the combine Claas Lexion 584.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 655 | [[:d:Q2102|Q2102]] | ahas | [[ahas]] | [[Talaksan:Snakes Diversity.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 656 | [[:d:Q718|Q718]] | ahedres | [[ahedres]] | [[Talaksan:Chess game Staunton No. 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 657 | [[:d:Q571|Q571]] | aklat | [[aklat]] | [[Talaksan:Americanstudbookvolume2open.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 658 | [[:d:Q7075|Q7075]] | aklatan | [[aklatan]] | [[Talaksan:Austria - Göttweig Abbey - 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 659 | [[:d:Q282|Q282]] | alak | [[alak]] | [[Talaksan:Red and white wine 12-2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 660 | [[:d:Q37868|Q37868]] | | [[algae]] | [[Talaksan:Wlas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 661 | [[:d:Q8366|Q8366]] | algoritmo | [[algoritmo]] | [[Talaksan:Flowchart procedural programming.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 662 | [[:d:Q3968|Q3968]] | alhebra | [[alhebra]] | [[Talaksan:Quadratic formula.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 663 | [[:d:Q156|Q156]] | alkohol | [[alkohol]] | [[Talaksan:Lukastest etoh tbutoh.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 664 | [[:d:Q8216|Q8216]] | alpabetong Griyego | [[alpabetong Griyego]] | [[Talaksan:Richtungsschild auf der Insel Ikaria, 2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 665 | [[:d:Q8229|Q8229]] | alpabetong Latin | [[Sulat Latin|alpabetong Latin]] | [[Talaksan:Abecedarium.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 666 | [[:d:Q8209|Q8209]] | alpabetong Siriliko | [[alpabetong Siriliko]] | [[Talaksan:Cyrillic alternates.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 667 | [[:d:Q663|Q663]] | Al | [[aluminyo]] | [[Talaksan:Aluminium-4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 668 | [[:d:Q6199|Q6199]] | anarkismo | [[anarkismo]] | [[Talaksan:Graffiti "No Gods, No Masters" and anarchy symbol at central bus station ZOB in Munich, Germany.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 669 | [[:d:Q514|Q514]] | anatomiya | [[anatomiya]] | [[Talaksan:Leonardo da vinci, Drawing of a Woman's Torso.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 670 | [[:d:Q11352|Q11352]] | anggulo | [[anggulo]] | [[Talaksan:Coord Angle.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 671 | [[:d:Q12117|Q12117]] | angkak | [[angkak]] | [[Talaksan:Various grains edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 672 | [[:d:Q11425|Q11425]] | animasyon | [[animasyon]] | [[Talaksan:Animated GIF from the 1919 Feline folies by Pat Sullivan.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 673 | [[:d:Q12187|Q12187]] | antibiyotiko | [[antibiyotiko]] | [[Talaksan:How do different antibiotics work?.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 674 | [[:d:Q3196|Q3196]] | apoy | [[apoy]] | [[Talaksan:FIRE 01.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 675 | [[:d:Q11376|Q11376]] | arangkada | [[arangkada]] | |- | style='text-align:right'| 676 | [[:d:Q11464|Q11464]] | araro | [[araro]] | [[Talaksan:04-09-12-Schaupflügen-Fahrenwalde-RalfR-IMG 1232.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 677 | [[:d:Q573|Q573]] | araw | [[Araw (panahon)|araw]] | [[Talaksan:GreenwUhrWelt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 678 | [[:d:Q11500|Q11500]] | area | [[Sukat|area]] | |- | style='text-align:right'| 679 | [[:d:Q11205|Q11205]] | aritmetika | [[aritmetika]] | [[Talaksan:Basic arithmetic operators.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 680 | [[:d:Q12271|Q12271]] | arkitektura | [[arkitektura]] | [[Talaksan:Ray and Maria Stata Center (MIT).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 681 | [[:d:Q12277|Q12277]] | arko | [[arko]] | [[Talaksan:Arch (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 682 | [[:d:Q11660|Q11660]] | artipisyal na katalinuhan | [[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 683 | [[:d:Q11427|Q11427]] | asero | [[asero]] | [[Talaksan:Kaltbandcoils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 684 | [[:d:Q11158|Q11158]] | asido | [[asido]] | |- | style='text-align:right'| 685 | [[:d:Q11254|Q11254]] | NaCl | [[asin]] | [[Talaksan:Salt shaker on white background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 686 | [[:d:Q12370|Q12370]] | asin | [[Asin (kimika)|asin]] | [[Talaksan:Cobalt(II)-chloride-hexahydrate-sample.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 687 | [[:d:Q144|Q144]] | Canis lupus familiaris | [[aso]] | [[Talaksan:Greenland 467 (35130903436) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 688 | [[:d:Q3863|Q3863]] | asteroyd | [[asteroyd]] | [[Talaksan:Asteroidsscale.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 689 | [[:d:Q333|Q333]] | astronomiya | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 690 | [[:d:Q11002|Q11002]] | asukal | [[asukal]] | [[Talaksan:Sugar 2xmacro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 691 | [[:d:Q12152|Q12152]] | atake sa puso | [[atake sa puso]] | [[Talaksan:Heart attack diagram.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 692 | [[:d:Q9368|Q9368]] | atay | [[atay]] | [[Talaksan:Leber Schaf.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 693 | [[:d:Q7066|Q7066]] | ateismo | [[ateismo]] | [[Talaksan:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 694 | [[:d:Q542|Q542]] | atletika | [[Atletiks|atletika]] | [[Talaksan:Naisten 400 m aidat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 695 | [[:d:Q9121|Q9121]] | atomo | [[atomo]] | [[Talaksan:Helium atom QM.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 696 | [[:d:Q467|Q467]] | babae | [[babae]] | [[Talaksan:Woman.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 697 | [[:d:Q787|Q787]] | Sus scrofa domesticus | [[baboy]] | [[Talaksan:Sow with piglet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 698 | [[:d:Q11411|Q11411]] | backgammon | [[Bakgamon|backgammon]] | [[Talaksan:Backgammon lg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 699 | [[:d:Q10876|Q10876]] | Bacteria | [[Bakterya|bacteria]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 700 | [[:d:Q8092|Q8092]] | bagyo | [[bagyo]] | [[Talaksan:Dramatic Views of Hurricane Florence from the International Space Station From 9 12 (42828603210) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 701 | [[:d:Q8068|Q8068]] | baha | [[baha]] | [[Talaksan:KatrinaNewOrleansFlooded edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 702 | [[:d:Q830|Q830]] | baka | [[baka]] | [[Talaksan:Cow female black white.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 703 | [[:d:Q677|Q677]] | bakal | [[bakal]] | [[Talaksan:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 704 | [[:d:Q8091|Q8091]] | balarila | [[balarila]] | |- | style='text-align:right'| 705 | [[:d:Q1074|Q1074]] | balat | [[Balat (anatomiya)|balat]] | [[Talaksan:Komodo dragon skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 706 | [[:d:Q11446|Q11446]] | barko | [[barko]] | [[Talaksan:DANA 2004 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 707 | [[:d:Q11193|Q11193]] | base | [[base]] | [[Talaksan:Sodium hydroxide solution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 708 | [[:d:Q5372|Q5372]] | basketbol | [[basketbol]] | [[Talaksan:Dream Team at the 1992 Summer Olympics.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 709 | [[:d:Q11475|Q11475]] | basyo | [[basyo]] | [[Talaksan:Kolbenluftpumpe hg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 710 | [[:d:Q7569|Q7569]] | bata | [[bata]] | [[Talaksan:Little girl of Don Som.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 711 | [[:d:Q12111|Q12111]] | Sorghum | [[batad]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor - geograph.org.uk - 1070429.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 712 | [[:d:Q7748|Q7748]] | batas | [[batas]] | [[Talaksan:JMR-Memphis1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 713 | [[:d:Q8063|Q8063]] | bato | [[Bato (heolohiya)|bato]] | [[Talaksan:Balanced Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 714 | [[:d:Q11421|Q11421]] | batubalani | [[batubalani]] | [[Talaksan:Bar magnet crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 715 | [[:d:Q11465|Q11465]] | belosidad | [[Tulin|belosidad]] | [[Talaksan:Vector snelheid-Plain.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 716 | [[:d:Q5369|Q5369]] | beysbol | [[beysbol]] | [[Talaksan:Zack Greinke on July 29, 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 717 | [[:d:Q11563|Q11563]] | bilang | [[bilang]] | [[Talaksan:Numbers grid in NY.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 718 | [[:d:Q2111|Q2111]] | c | [[bilis ng liwanag]] | |- | style='text-align:right'| 719 | [[:d:Q11442|Q11442]] | bisikleta | [[bisikleta]] | [[Talaksan:00 8327 Historisches Fahrrad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 720 | [[:d:Q523|Q523]] | bituin | [[bituin]] | [[Talaksan:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 721 | [[:d:Q7094|Q7094]] | biyokimika | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Fat triglyceride shorthand formula.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 722 | [[:d:Q290|Q290]] | biyolohikal na kasarian | [[biyolohikal na kasarian]] | [[Talaksan:Cromosomas X-Y y gametos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 723 | [[:d:Q420|Q420]] | biyolohiya | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Biology-0001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 724 | [[:d:Q7108|Q7108]] | biyoteknolohiya | [[biyoteknolohiya]] | [[Talaksan:Biotecnologia Fase3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 725 | [[:d:Q8355|Q8355]] | biyulin | [[biyulin]] | [[Talaksan:Violin VL100.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 726 | [[:d:Q9759|Q9759]] | | [[blues]] | [[Talaksan:B.B. King, 2006-06-26.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 727 | [[:d:Q441|Q441]] | botanika | [[botanika]] | [[Talaksan:Diversity of plants image version q.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 728 | [[:d:Q9530|Q9530]] | | [[breathing]] | [[Talaksan:Diaphragmatic breathing.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 729 | [[:d:Q7391|Q7391]] | Anthophila | [[bubuyog]] | [[Talaksan:(MHNT) Apis mellifera (female) - on viburnum tinus flowers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 730 | [[:d:Q8081|Q8081]] | buhawi | [[buhawi]] | [[Talaksan:F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 731 | [[:d:Q3|Q3]] | buhay | [[buhay]] | [[Talaksan:HumanNewborn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 732 | [[:d:Q11457|Q11457]] | bulak | [[bulak]] | [[Talaksan:Cotton - പരുത്തി 03.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 733 | [[:d:Q506|Q506]] | bulaklak | [[bulaklak]] | [[Talaksan:Flores.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 734 | [[:d:Q8072|Q8072]] | bulkan | [[bulkan]] | [[Talaksan:Mount St. Helens erupting blue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 735 | [[:d:Q12214|Q12214]] | bulutong | [[bulutong]] | [[Talaksan:Child with Smallpox Bangladesh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 736 | [[:d:Q8502|Q8502]] | bundok | [[bundok]] | [[Talaksan:Himalayas, Ama Dablam, Nepal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 737 | [[:d:Q1364|Q1364]] | bunga | [[bunga]] | [[Talaksan:Fruit bowl.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 738 | [[:d:Q8161|Q8161]] | buwis | [[buwis]] | [[Talaksan:Pieter Brueghel the Younger, 'Paying the Tax (The Tax Collector)' oil on panel, 1620-1640. USC Fisher Museum of Art.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 739 | [[:d:Q12284|Q12284]] | | [[canal]] | [[Talaksan:Saimaa canal at Lappeenranta Finland.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 740 | [[:d:Q11358|Q11358]] | carbohydrate | [[Karbohidrata|carbohydrate]] | [[Talaksan:Carbohydrates.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 741 | [[:d:Q11382|Q11382]] | | [[conservation of energy]] | [[Talaksan:Blocked-pendulum-strobe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 742 | [[:d:Q753|Q753]] | copper | [[Tanso (elemento)|copper]] | [[Talaksan:Cuivre Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 743 | [[:d:Q165|Q165]] | dagat | [[dagat]] | [[Talaksan:Paracas National Reserve, Ica, Peru-3April2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 744 | [[:d:Q11652|Q11652]] | dalasan | [[dalasan]] | [[Talaksan:FrequencyAnimation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 745 | [[:d:Q11651|Q11651]] | daloy ng kuryente | [[daloy ng kuryente]] | [[Talaksan:Magnetic field of a steady current.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 746 | [[:d:Q12323|Q12323]] | dam | [[dam]] | [[Talaksan:RappbodeLufts.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 747 | [[:d:Q9415|Q9415]] | damdamin | [[damdamin]] | [[Talaksan:Plutchik-wheel.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 748 | [[:d:Q7174|Q7174]] | demokrasya | [[demokrasya]] | [[Talaksan:Election MG 3455.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 749 | [[:d:Q8514|Q8514]] | desyerto | [[desyerto]] | [[Talaksan:Libya 4608 Idehan Ubari Dunes Luca Galuzzi 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 750 | [[:d:Q9453|Q9453]] | | [[dialectic]] | [[Talaksan:Georg Pencz, Dialectic, NGA 33130.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 751 | [[:d:Q198|Q198]] | digmaan | [[digmaan]] | [[Talaksan:Thure de Thulstrup - L. Prang and Co. - Battle of Gettysburg - Restoration by Adam Cuerden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 752 | [[:d:Q8465|Q8465]] | digmaang sibil | [[digmaang sibil]] | [[Talaksan:Battle of Gettysburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 753 | [[:d:Q317|Q317]] | diktadura | [[diktadura]] | [[Talaksan:Hitler Nürnberg 1935.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 754 | [[:d:Q430|Q430]] | Dinosauria | [[dinosauro]] | [[Talaksan:Various dinosaurs2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 755 | [[:d:Q11656|Q11656]] | diode | [[Diodo|diode]] | [[Talaksan:Diode-closeup.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 756 | [[:d:Q1889|Q1889]] | diplomasya | [[diplomasya]] | [[Talaksan:2024-11-18-Headquarters of the United Nations-0605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 757 | [[:d:Q4439|Q4439]] | diskong matigas | [[Hard disk drive|diskong matigas]] | [[Talaksan:Western Digital WD2500BB Hard Disk A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 758 | [[:d:Q12206|Q12206]] | diyabetes | [[diyabetes]] | [[Talaksan:Blue circle for diabetes.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 759 | [[:d:Q5283|Q5283]] | diyamante | [[diyamante]] | [[Talaksan:Rough Diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 760 | [[:d:Q4917|Q4917]] | dolyar ng Estados Unidos | [[dolyar ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:USDnotes.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 761 | [[:d:Q11395|Q11395]] | domestikasyon | [[domestikasyon]] | [[Talaksan:Domestication Timeline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 762 | [[:d:Q7873|Q7873]] | dugo | [[dugo]] | [[Talaksan:Blood Test (15575812743).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 763 | [[:d:Q1063|Q1063]] | ebolusyon | [[ebolusyon]] | [[Talaksan:L'origine de l'évolution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 764 | [[:d:Q8434|Q8434]] | edukasyon | [[edukasyon]] | [[Talaksan:1887 Bettannier Der Schwarze Fleck anagoria.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 765 | [[:d:Q7150|Q7150]] | ekolohiya | [[ekolohiya]] | [[Talaksan:Grib skov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 766 | [[:d:Q8134|Q8134]] | ekonomika | [[ekonomika]] | [[Talaksan:Economics circular flow cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 767 | [[:d:Q11214|Q11214]] | ekwasyong diperensiyal | [[ekwasyong diperensiyal]] | [[Talaksan:Exemple d'eqüacion diferenciala.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 768 | [[:d:Q849919|Q849919]] | | [[electromagnetic interaction]] | [[Talaksan:Feynmann Diagram Coulomb.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 769 | [[:d:Q9778|Q9778]] | | [[electronic music]] | [[Talaksan:1st commercial Moog synthesizer (1964, commissioned by the Alwin Nikolai Dance Theater of NY) @ Stearns Collection (Stearns 2035), University of Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 770 | [[:d:Q12725|Q12725]] | elektrisidad | [[elektrisidad]] | [[Talaksan:Lightning simulator questacon04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 771 | [[:d:Q11650|Q11650]] | elektronika | [[elektronika]] | [[Talaksan:Arduino ftdi chip-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 772 | [[:d:Q9158|Q9158]] | elektronikong palihaman | [[Elektronikong liham|elektronikong palihaman]] | |- | style='text-align:right'| 773 | [[:d:Q11344|Q11344]] | elemento | [[Elemento (kimika)|elemento]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 774 | [[:d:Q11379|Q11379]] | enerhiya | [[enerhiya]] | [[Talaksan:Electric power transmission.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 775 | [[:d:Q12739|Q12739]] | enerhiyang nuklear | [[Enerhiyang nukleyar|enerhiyang nuklear]] | [[Talaksan:Nuclear Power Plant Cattenom.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 776 | [[:d:Q5292|Q5292]] | ensiklopedya | [[ensiklopedya]] | [[Talaksan:Bertelsmann Lexikothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 777 | [[:d:Q8047|Q8047]] | ensima | [[ensima]] | [[Talaksan:Triosephosphate isomerase.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 778 | [[:d:Q41571|Q41571]] | epilepsiya | [[epilepsiya]] | [[Talaksan:Spike-waves.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 779 | [[:d:Q9471|Q9471]] | epistemology | [[epistemolohiya]] | [[Talaksan:4 Pramanas, epistemology according to ancient Nyayasutras.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 780 | [[:d:Q42527|Q42527]] | espesya | [[Pampalasa|espesya]] | [[Talaksan:Spices1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 781 | [[:d:Q11455|Q11455]] | espesyal na teoriya ng relatibidad | [[Teorya ng natatanging relatibidad|espesyal na teoriya ng relatibidad]] | [[Talaksan:Gedankenexperiment Zeitdilitation.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 782 | [[:d:Q7432|Q7432]] | espesye | [[espesye]] | [[Talaksan:Heliconius mimicry.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 783 | [[:d:Q12483|Q12483]] | estadistika | [[estadistika]] | [[Talaksan:Standard Normal Distribution-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 784 | [[:d:Q7275|Q7275]] | estado | [[estado]] | [[Talaksan:Leviathan frontispiece cropped British Library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 785 | [[:d:Q153|Q153]] | etanol | [[etanol]] | [[Talaksan:Sample of Absolute Ethanol.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 786 | [[:d:Q9465|Q9465]] | etika | [[etika]] | [[Talaksan:Rage-and-anger-fresco.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 787 | [[:d:Q9764|Q9764]] | | [[flamenco]] | [[Talaksan:Sargent John Singer Spanish Dancer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 788 | [[:d:Q12748|Q12748]] | | [[fossil fuel]] | [[Talaksan:Combustibles fossiles.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 789 | [[:d:Q2736|Q2736]] | futbol | [[futbol]] | [[Talaksan:Football in Bloomington, Indiana, 1995.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 790 | [[:d:Q318|Q318]] | galaxy | [[Galaksiya|galaxy]] | [[Talaksan:NGC 4414 (NASA-med).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 791 | [[:d:Q11432|Q11432]] | gas | [[gas]] | [[Talaksan:Kinetic theory of gases.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 792 | [[:d:Q156103|Q156103]] | gastroenteritis | [[gastroenteritis]] | [[Talaksan:Gastroenteritis viruses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 793 | [[:d:Q8495|Q8495]] | gatas | [[gatas]] | [[Talaksan:Glass of Milk (33657535532).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 794 | [[:d:Q897|Q897]] | Au | [[ginto]] | [[Talaksan:Gold-crystals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 795 | [[:d:Q6607|Q6607]] | gitara | [[gitara]] | [[Talaksan:Classical Guitar two views.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 796 | [[:d:Q7181|Q7181]] | globalisasyon | [[globalisasyon]] | |- | style='text-align:right'| 797 | [[:d:Q11413|Q11413]] | go | [[Go (laro)|go]] | [[Talaksan:Go board.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 798 | [[:d:Q5377|Q5377]] | golf | [[golf]] | [[Talaksan:Golfer swing.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 799 | [[:d:Q11412|Q11412]] | grabedad | [[grabedad]] | [[Talaksan:Solar sys.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 800 | [[:d:Q4421|Q4421]] | gubat | [[gubat]] | [[Talaksan:Brussels Zonienwoud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 801 | [[:d:Q11004|Q11004]] | gulay | [[gulay]] | [[Talaksan:Kleinmarkthalle Frankfurt Gemüsestand.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 802 | [[:d:Q446|Q446]] | gulong | [[gulong]] | [[Talaksan:Hub (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 803 | [[:d:Q756|Q756]] | Plantae | [[halaman]] | [[Talaksan:Thanh Long ở Ninh Thuận.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 804 | [[:d:Q8094|Q8094]] | hangin | [[hangin]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-1990-0206-324, Berlin, Passanten im Wind.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 805 | [[:d:Q729|Q729]] | Animalia | [[hayop]] | [[Talaksan:Animal diversity.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 806 | [[:d:Q1071|Q1071]] | heograpiya | [[heograpiya]] | [[Talaksan:OrteliusWorldMap.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 807 | [[:d:Q1069|Q1069]] | heolohiya | [[heolohiya]] | [[Talaksan:Mapa litológico de Genicera.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 808 | [[:d:Q8087|Q8087]] | heometriya | [[heometriya]] | [[Talaksan:Westerner and Arab practicing geometry 15th century manuscript.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 809 | [[:d:Q556|Q556]] | H | [[Idrohino|hidroheno]] | [[Talaksan:Hydrogen discharge tube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 810 | [[:d:Q11364|Q11364]] | hormona | [[hormona]] | |- | style='text-align:right'| 811 | [[:d:Q11420|Q11420]] | hudo | [[Judo|hudo]] | [[Talaksan:KOCIS Korea Judo Kim Jaebum London 36 (7696361164).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 812 | [[:d:Q5113|Q5113]] | Aves | [[ibon]] | [[Talaksan:Bird Diversity 2011.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 813 | [[:d:Q7257|Q7257]] | ideolohiya | [[ideolohiya]] | [[Talaksan:War2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 814 | [[:d:Q4022|Q4022]] | ilog | [[ilog]] | [[Talaksan:White Nile Fishermen (18156464842).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 815 | [[:d:Q7363|Q7363]] | ilong | [[ilong]] | [[Talaksan:Dog nose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 816 | [[:d:Q7260|Q7260]] | imperyalismo | [[imperyalismo]] | [[Talaksan:China imperialism cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 817 | [[:d:Q11028|Q11028]] | impormasyon | [[impormasyon]] | [[Talaksan:Structure of the Universe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 818 | [[:d:Q5325|Q5325]] | indaktor | [[Panawit|indaktor]] | [[Talaksan:Electronic component inductors.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 819 | [[:d:Q8148|Q8148]] | industriya | [[industriya]] | [[Talaksan:Valero Three Rivers Refinery Texas 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 820 | [[:d:Q11388|Q11388]] | infrared | [[infrared]] | [[Talaksan:Ir girl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 821 | [[:d:Q11023|Q11023]] | inhenyeriya | [[inhenyeriya]] | [[Talaksan:PIA19664-MarsInSightLander-Assembly-20150430.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 822 | [[:d:Q11418|Q11418]] | interaksiyong mahina | [[interaksiyong mahina]] | [[Talaksan:PiPlus muon decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 823 | [[:d:Q11415|Q11415]] | interaksiyong malakas | [[interaksiyong malakas]] | [[Talaksan:Nuclear Force anim smaller.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 824 | [[:d:Q12757|Q12757]] | | [[internal combustion engine]] | [[Talaksan:Wankel Cycle anim.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 825 | [[:d:Q152|Q152]] | Pisces | [[isda]] | [[Talaksan:Fish-coll002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 826 | [[:d:Q589|Q589]] | itim na butas | [[itim na butas]] | [[Talaksan:Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 827 | [[:d:Q8341|Q8341]] | jazz | [[jazz]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 828 | [[:d:Q9081|Q9081]] | kaalaman | [[kaalaman]] | [[Talaksan:Tetradrachm Athens 480-420BC MBA Lyon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 829 | [[:d:Q726|Q726]] | Equus ferus caballus | [[kabayo]] | [[Talaksan:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 830 | [[:d:Q287|Q287]] | kahoy | [[kahoy]] | [[Talaksan:Arquitectura en madera.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 831 | [[:d:Q500|Q500]] | Citrus × limon | [[Lemon|kalamansî (punò)]] | [[Talaksan:Citrus x limon - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-041.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 832 | [[:d:Q12132|Q12132]] | kalendaryo | [[kalendaryo]] | [[Talaksan:Revolution kalendar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 833 | [[:d:Q12681|Q12681]] | kaligrapiya | [[kaligrapiya]] | [[Talaksan:Calligraphy word.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 834 | [[:d:Q7860|Q7860]] | kalikasan | [[kalikasan]] | [[Talaksan:Desert Electric.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 835 | [[:d:Q9165|Q9165]] | kaluluwa | [[kaluluwa]] | [[Talaksan:Meister von Heiligenkreuz 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 836 | [[:d:Q4|Q4]] | kamatayan | [[kamatayan]] | [[Talaksan:Dead dog in Ulaanbaatar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 837 | [[:d:Q12078|Q12078]] | kanser | [[kanser]] | [[Talaksan:Breast cancer cell (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 838 | [[:d:Q7366|Q7366]] | kanta | [[Awitin|kanta]] | [[Talaksan:Ademareuil1.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 839 | [[:d:Q8486|Q8486]] | kape | [[kape]] | [[Talaksan:A small cup of coffee.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 840 | [[:d:Q9430|Q9430]] | karagatan | [[karagatan]] | [[Talaksan:Ocean beach at low tide against the sun.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 841 | [[:d:Q12136|Q12136]] | karamdaman | [[Sakit|karamdaman]] | [[Talaksan:Mycobacterium tuberculosis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 842 | [[:d:Q10990|Q10990]] | karne | [[karne]] | [[Talaksan:FoodMeat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 843 | [[:d:Q309|Q309]] | kasaysayan | [[kasaysayan]] | [[Talaksan:Nikolaos Gyzis - Historia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 844 | [[:d:Q11460|Q11460]] | kasuotan | [[kasuotan]] | [[Talaksan:Clothes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 845 | [[:d:Q8492|Q8492]] | katas | [[Katas (inumin)|katas]] | [[Talaksan:Juices for Breakfast.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 846 | [[:d:Q8253|Q8253]] | kathang-isip | [[kathang-isip]] | [[Talaksan:Alice par John Tenniel 30.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 847 | [[:d:Q10943|Q10943]] | keso | [[keso]] | [[Talaksan:Hartkaese HardCheeses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 848 | [[:d:Q11570|Q11570]] | kilogramo | [[kilogramo]] | [[Talaksan:CGKilogram.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 849 | [[:d:Q2329|Q2329]] | kimika | [[kimika]] | [[Talaksan:Chemicals in flasks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 850 | [[:d:Q11165|Q11165]] | kimikang inorganiko | [[kimikang inorganiko]] | |- | style='text-align:right'| 851 | [[:d:Q11372|Q11372]] | kimikang makapisika | [[kimikang makapisika]] | [[Talaksan:Lomonosov Chymiae Physicae 1752.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 852 | [[:d:Q11351|Q11351]] | kimikang organiko | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Organic synthesis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 853 | [[:d:Q11397|Q11397]] | klasikong mekaniks | [[Klasikong mekanika|klasikong mekaniks]] | [[Talaksan:Newtons cradle animation book.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 854 | [[:d:Q7937|Q7937]] | klima | [[klima]] | [[Talaksan:Köppen-Geiger Climate Classification Map (1980–2016) no borders.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 855 | [[:d:Q7167|Q7167]] | kolonyalismo | [[kolonyalismo]] | [[Talaksan:RomanEmpire 117.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 856 | [[:d:Q3559|Q3559]] | kometa | [[kometa]] | [[Talaksan:C2022 E3 (ZTF)- Alessandro Bianconi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 857 | [[:d:Q1004|Q1004]] | komiks | [[komiks]] | [[Talaksan:Krazy Kat 1918-09-07.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 858 | [[:d:Q11173|Q11173]] | kompuwesto | [[Kompuwestong pangkimika|kompuwesto]] | |- | style='text-align:right'| 859 | [[:d:Q68|Q68]] | kompyuter | [[kompyuter]] | [[Talaksan:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 860 | [[:d:Q5107|Q5107]] | kontinente | [[kontinente]] | [[Talaksan:Continentes Wikipedia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 861 | [[:d:Q1420|Q1420]] | kotse | [[kotse]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-J0711-0001-003, Warnemünde, Stau.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 862 | [[:d:Q1075|Q1075]] | kulay | [[kulay]] | [[Talaksan:Colouring pencils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 863 | [[:d:Q11402|Q11402]] | lakas | [[Puwersa|lakas]] | [[Talaksan:Force examples.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 864 | [[:d:Q8441|Q8441]] | lalaki | [[lalaki]] | [[Talaksan:Pioneer plaque line-drawing of a human male.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 865 | [[:d:Q7386|Q7386]] | Formicidae | [[langgam]] | [[Talaksan:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 866 | [[:d:Q11435|Q11435]] | likido | [[likido]] | [[Talaksan:Water drop 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 867 | [[:d:Q82571|Q82571]] | linear algebra | [[Alhebrang linyar|linear algebra]] | |- | style='text-align:right'| 868 | [[:d:Q8162|Q8162]] | lingguwistika | [[lingguwistika]] | |- | style='text-align:right'| 869 | [[:d:Q11582|Q11582]] | litro | [[litro]] | [[Talaksan:CubeLitre.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 870 | [[:d:Q9128|Q9128]] | liwanag | [[liwanag]] | [[Talaksan:Emanation.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 871 | [[:d:Q11197|Q11197]] | logaritmo | [[logaritmo]] | [[Talaksan:Mplwp log2e10.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 872 | [[:d:Q8078|Q8078]] | lohika | [[lohika]] | [[Talaksan:Discourse-into-the-night.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 873 | [[:d:Q515|Q515]] | lungsod | [[lungsod]] | [[Talaksan:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 874 | [[:d:Q8436|Q8436]] | mag-anak | [[Pamilya|mag-anak]] | [[Talaksan:Inupiat Family from Noatak, Alaska, 1929, Edward S. Curtis (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 875 | [[:d:Q11408|Q11408]] | | [[magnetic field]] | [[Talaksan:DipolMagnet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 876 | [[:d:Q12156|Q12156]] | malarya | [[malarya]] | [[Talaksan:Histopathology of malaria exoerythrocytic forms in liver 07G0024 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 877 | [[:d:Q11009|Q11009]] | mani | [[Nuwes|mani]] | [[Talaksan:Fancy raw mixed nuts macro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 878 | [[:d:Q89|Q89]] | mansanas | [[mansanas]] | [[Talaksan:Honeycrisp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 879 | [[:d:Q11567|Q11567]] | masalimuot na bilang | [[Komplikadong bilang|masalimuot na bilang]] | |- | style='text-align:right'| 880 | [[:d:Q395|Q395]] | matematika | [[matematika]] | [[Talaksan:Mathematics.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 881 | [[:d:Q12140|Q12140]] | | [[medication]] | [[Talaksan:VariousPills.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 882 | [[:d:Q11190|Q11190]] | medisina | [[medisina]] | [[Talaksan:Physical examination.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 883 | [[:d:Q944|Q944]] | mekaniks na kwantum | [[Mekanikang quantum|mekaniks na kwantum]] | [[Talaksan:Ondaparticula.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 884 | [[:d:Q11426|Q11426]] | metal | [[metal]] | [[Talaksan:Métal Hurlant (84368201).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 885 | [[:d:Q11573|Q11573]] | metro | [[metro]] | [[Talaksan:Platinum-Iridium meter bar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 886 | [[:d:Q7946|Q7946]] | mineral | [[mineral]] | [[Talaksan:Améthystre sceptre2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 887 | [[:d:Q9134|Q9134]] | mitolohiya | [[mitolohiya]] | [[Talaksan:Michel Corneille the Younger - Iris and Jupiter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 888 | [[:d:Q7269|Q7269]] | monarkiya | [[monarkiya]] | [[Talaksan:Heraldic Royal Crown (Common).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 889 | [[:d:Q9159|Q9159]] | monoteismo | [[monoteismo]] | |- | style='text-align:right'| 890 | [[:d:Q9730|Q9730]] | musikang klasiko | [[musikang klasiko]] | |- | style='text-align:right'| 891 | [[:d:Q11394|Q11394]] | nanganganib na mga uri | [[Espesyeng nanganganib|nanganganib na mga uri]] | [[Talaksan:Ostafrikanisches Spitzmaulnashorn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 892 | [[:d:Q9620|Q9620]] | | [[nerve]] | [[Talaksan:Nerves of the left upper extremity.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 893 | [[:d:Q8261|Q8261]] | nobela | [[nobela]] | |- | style='text-align:right'| 894 | [[:d:Q11216|Q11216]] | numerikal na analisis | [[Pagsusuring pambilang|numerikal na analisis]] | |- | style='text-align:right'| 895 | [[:d:Q9135|Q9135]] | operating system | [[operating system]] | |- | style='text-align:right'| 896 | [[:d:Q376|Q376]] | orasan | [[orasan]] | [[Talaksan:Pendulum clock by Jacob Kock, antique furniture photography, IMG 0931 edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 897 | [[:d:Q7239|Q7239]] | organismo | [[organismo]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 898 | [[:d:Q8445|Q8445]] | pag-aasawa | [[pag-aasawa]] | [[Talaksan:Marriage symbol.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 899 | [[:d:Q316|Q316]] | pag-ibig | [[pag-ibig]] | [[Talaksan:Frank Bernard Dicksee - Romeo and Juliet, 1884.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 900 | [[:d:Q9420|Q9420]] | pag-iisip | [[pag-iisip]] | [[Talaksan:Herkulaneischer Meister 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 901 | [[:d:Q12133|Q12133]] | pagkabingi | [[pagkabingi]] | [[Talaksan:International Symbol for Deafness.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 902 | [[:d:Q10874|Q10874]] | pagkabulag | [[pagkabulag]] | [[Talaksan:Blinde man zoekt zijn weg in de straten van de Joodse volkswijk, Bestanddeelnr 190-0054.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 903 | [[:d:Q2095|Q2095]] | pagkain | [[pagkain]] | [[Talaksan:Good Food Display - NCI Visuals Online.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 904 | [[:d:Q8452|Q8452]] | pagpapalaglag | [[pagpapalaglag]] | [[Talaksan:23 674673M 001-detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 905 | [[:d:Q11642|Q11642]] | pagpapalayok | [[pagpapalayok]] | [[Talaksan:Pottenbakkersschijf.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 906 | [[:d:Q10737|Q10737]] | pagpapatiwakal | [[pagpapatiwakal]] | [[Talaksan:Edouard Manet - Le Suicidé.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 907 | [[:d:Q11629|Q11629]] | pagpinta | [[Pinta|pagpinta]] | [[Talaksan:Adriaen van Ostade 006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 908 | [[:d:Q7754|Q7754]] | pagsusuring matematikal | [[pagsusuring matematikal]] | |- | style='text-align:right'| 909 | [[:d:Q11032|Q11032]] | pahayagan | [[pahayagan]] | [[Talaksan:2011 newspapers Tehran 6030393078.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 910 | [[:d:Q349|Q349]] | palakasan | [[palakasan]] | [[Talaksan:Youth-soccer-indiana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 911 | [[:d:Q5090|Q5090]] | palay | [[palay]] | [[Talaksan:White, Brown, Red & Wild rice.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 912 | [[:d:Q7188|Q7188]] | pamahalaan | [[pamahalaan]] | [[Talaksan:De ministers die deel uitmaken van het derde kabinet Van Agt op de trappen van Paleis Huis ten Bosch in 's-Gravenhage. D - SFA001009248.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 913 | [[:d:Q11030|Q11030]] | pamamahayag | [[pamamahayag]] | [[Talaksan:CBC journalists in Montreal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 914 | [[:d:Q11471|Q11471]] | panahon | [[panahon]] | [[Talaksan:MontreGousset001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 915 | [[:d:Q11663|Q11663]] | panahon | [[Panahon (meteorolohiya)|panahon]] | [[Talaksan:Wikinews weather.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 916 | [[:d:Q8142|Q8142]] | pananalapi | [[Pananalapi (yunit ng palitan)|pananalapi]] | [[Talaksan:Billets de 5000.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 917 | [[:d:Q12184|Q12184]] | pandemya | [[pandemya]] | [[Talaksan:The plague of Florence in 1348, as described in Boccaccio's Wellcome L0004057.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 918 | [[:d:Q11033|Q11033]] | pangmadlang media | [[Midyang panlahat|pangmadlang media]] | [[Talaksan:Diarioeluniverso.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 919 | [[:d:Q8242|Q8242]] | panitikan | [[panitikan]] | [[Talaksan:Old book bindings.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 920 | [[:d:Q8188|Q8188]] | pantig | [[pantig]] | |- | style='text-align:right'| 921 | [[:d:Q11472|Q11472]] | papel | [[papel]] | [[Talaksan:Paperball 2.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 922 | [[:d:Q7278|Q7278]] | partidong politikal | [[Partidong pampolitika|partidong politikal]] | |- | style='text-align:right'| 923 | [[:d:Q8454|Q8454]] | parusang kamatayan | [[parusang kamatayan]] | [[Talaksan:Rättvisa skipas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 924 | [[:d:Q10998|Q10998]] | Solanum tuberosum | [[patatas]] | [[Talaksan:234 Solanum tuberosum L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 925 | [[:d:Q11453|Q11453]] | patubig | [[patubig]] | [[Talaksan:PivotIrrigationOnCotton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 926 | [[:d:Q1090|Q1090]] | pilak | [[pilak]] | [[Talaksan:Silver crystal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 927 | [[:d:Q5891|Q5891]] | pilosopiya | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Hortus Deliciarum, Philosophy and the seven liberal arts (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 928 | [[:d:Q413|Q413]] | pisika | [[pisika]] | [[Talaksan:CollageFisica.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 929 | [[:d:Q634|Q634]] | planeta | [[planeta]] | [[Talaksan:Montage of Our Solar System.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 930 | [[:d:Q10251|Q10251]] | plasma | [[plasma]] | [[Talaksan:Plasma-lamp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 931 | [[:d:Q7950|Q7950]] | plate tectonics | [[Tektonikong plato|plate tectonics]] | [[Talaksan:Plates tect2 en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 932 | [[:d:Q11405|Q11405]] | plawta | [[Bansi|plawta]] | [[Talaksan:Fluiers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 933 | [[:d:Q9163|Q9163]] | politeismo | [[politeismo]] | [[Talaksan:Jacopo Zucchi - The Assembly of the Gods - WGA26036.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 934 | [[:d:Q7163|Q7163]] | politika | [[politika]] | [[Talaksan:RIAN archive 828797 Mikhail Gorbachev addressing UN General Assembly session.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 935 | [[:d:Q8183|Q8183]] | ponema | [[ponema]] | |- | style='text-align:right'| 936 | [[:d:Q11633|Q11633]] | potograpiya | [[potograpiya]] | [[Talaksan:Winterswijk (NL), Woold, Boven Slinge -- 2014 -- 3170.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 937 | [[:d:Q11982|Q11982]] | potosintesis | [[potosintesis]] | [[Talaksan:Leaves in iran برگ گلها و گیاهان ایرانی 32.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 938 | [[:d:Q7281|Q7281]] | propaganda | [[propaganda]] | [[Talaksan:Remember Belgium.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 939 | [[:d:Q8054|Q8054]] | protina | [[protina]] | [[Talaksan:Protein mosaic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 940 | [[:d:Q12861|Q12861]] | pulbura | [[pulbura]] | [[Talaksan:2023 Czarny proch Vesuvit LC (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 941 | [[:d:Q10987|Q10987]] | pulot | [[Pulot-pukyutan|pulot]] | [[Talaksan:Runny hunny.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 942 | [[:d:Q9149|Q9149]] | pundamentalismo | [[pundamentalismo]] | |- | style='text-align:right'| 943 | [[:d:Q10884|Q10884]] | puno | [[puno]] | [[Talaksan:Alnus glutinosa 011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 944 | [[:d:Q11348|Q11348]] | punsiyon | [[Punsiyon (matematika)|punsiyon]] | [[Talaksan:Graph of function of 2 variables.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 945 | [[:d:Q146|Q146]] | pusa | [[pusa]] | [[Talaksan:Cat grooming.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 946 | [[:d:Q1072|Q1072]] | puso | [[Puso (anatomiya)|puso]] | [[Talaksan:Heart numlabels.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 947 | [[:d:Q11448|Q11448]] | | [[radioactivity]] | [[Talaksan:Alpha Decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 948 | [[:d:Q12969754|Q12969754]] | radyasyong elektromagnetiko | [[radyasyong elektromagnetiko]] | [[Talaksan:EM spectrumrevised.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 949 | [[:d:Q8461|Q8461]] | rasismo | [[rasismo]] | [[Talaksan:1943 Colored Waiting Room Sign.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 950 | [[:d:Q9510|Q9510]] | | [[reality]] | |- | style='text-align:right'| 951 | [[:d:Q128593|Q128593]] | reengkarnasyon | [[reengkarnasyon]] | [[Talaksan:Reincarnation AS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 952 | [[:d:Q9794|Q9794]] | | [[reggae]] | [[Talaksan:Buju Banton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 953 | [[:d:Q9174|Q9174]] | relihiyon | [[relihiyon]] | [[Talaksan:16 religionist symbols.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 954 | [[:d:Q12705|Q12705]] | | [[Nababagong enerhiya|Q12705]] | |- | style='text-align:right'| 955 | [[:d:Q5321|Q5321]] | resistor | [[resistor]] | [[Talaksan:3 Resistors.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 956 | [[:d:Q11012|Q11012]] | | [[robot]] | [[Talaksan:Toyota Robot at Toyota Kaikan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 957 | [[:d:Q503|Q503]] | saging | [[saging]] | [[Talaksan:Banana on whitebackground.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 958 | [[:d:Q12198|Q12198]] | sakit na naipapasa sa pakikipagtalik | [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]] | [[Talaksan:Captain Condom and Lady Latex comic cover.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 959 | [[:d:Q86|Q86]] | sakit ng ulo | [[sakit ng ulo]] | [[Talaksan:The Headache (caricature) RMG PW3879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 960 | [[:d:Q12135|Q12135]] | sakit sa pag-iisip | [[sakit sa pag-iisip]] | [[Talaksan:Gautier - Salpetriere.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 961 | [[:d:Q11469|Q11469]] | salamin | [[Salamin (materyales)|salamin]] | [[Talaksan:Drinkware.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 962 | [[:d:Q1368|Q1368]] | salapi | [[salapi]] | [[Talaksan:Euro coins and banknotes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 963 | [[:d:Q7755|Q7755]] | saligang batas | [[saligang batas]] | [[Talaksan:Konstytucja 3 Maja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 964 | [[:d:Q8171|Q8171]] | salita | [[salita]] | [[Talaksan:Codex claromontanus latin (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XXVIII).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 965 | [[:d:Q11403|Q11403]] | | [[samba]] | [[Talaksan:Funchal, Cortejo Alegórico de Carnaval (2026) 07.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 966 | [[:d:Q728|Q728]] | sandata | [[sandata]] | [[Talaksan:Sabre bayonette carabine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 967 | [[:d:Q1|Q1]] | sansinukob | [[Uniberso|sansinukob]] | [[Talaksan:NASA-HS201427a-HubbleUltraDeepField2014-20140603.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 968 | [[:d:Q11639|Q11639]] | sayaw | [[sayaw]] | [[Talaksan:Dance-At-Bougival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 969 | [[:d:Q11574|Q11574]] | segundo | [[segundo]] | |- | style='text-align:right'| 970 | [[:d:Q5300|Q5300]] | CPU | [[CPU|sentral na nagpoprosesong unit]] | [[Talaksan:2023 Intel Core i7 12700KF (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 971 | [[:d:Q44|Q44]] | serbesa | [[serbesa]] | [[Talaksan:NCI Visuals Food Beer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 972 | [[:d:Q9418|Q9418]] | sikolohiya | [[sikolohiya]] | [[Talaksan:Greek uc psi icon.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 973 | [[:d:Q12485|Q12485]] | simetriya | [[simetriya]] | [[Talaksan:Brügge-Liebfrauenkirche-Prunkgräber DSC0166.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 974 | [[:d:Q735|Q735]] | sining | [[sining]] | [[Talaksan:Sebastiano Ricci 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 975 | [[:d:Q11417|Q11417]] | sining pandigma | [[sining pandigma]] | [[Talaksan:Martial arts - Fragrant Hills.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 976 | [[:d:Q11210|Q11210]] | sistema ng koordinado | [[sistema ng koordinado]] | [[Talaksan:Coordinate-system-in-mirror.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 977 | [[:d:Q8192|Q8192]] | sistema sa pagsulat | [[Sistema ng pagsulat|sistema sa pagsulat]] | [[Talaksan:World alphabets & writing systems.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 978 | [[:d:Q1059|Q1059]] | sistemang immuno | [[Sistemang inmune|sistemang immuno]] | |- | style='text-align:right'| 979 | [[:d:Q124794|Q124794]] | sistemang panlasa | [[Lasa|sistemang panlasa]] | [[Talaksan:Tongue-bitter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 980 | [[:d:Q11068|Q11068]] | sistemang sirkulatoryo | [[sistemang sirkulatoryo]] | [[Talaksan:Blutkreislauf.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 981 | [[:d:Q7397|Q7397]] | software | [[software]] | [[Talaksan:Kmail.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 982 | [[:d:Q11438|Q11438]] | solido | [[solido]] | [[Talaksan:Different minerals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 983 | [[:d:Q12143|Q12143]] | sona ng oras | [[sona ng oras]] | [[Talaksan:World Time Zones Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 984 | [[:d:Q7272|Q7272]] | sosyalismo | [[sosyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 985 | [[:d:Q11430|Q11430]] | | [[state of matter]] | [[Talaksan:Physics matter state transition 1 en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 986 | [[:d:Q12202|Q12202]] | stroke | [[stroke]] | [[Talaksan:MCA-Stroke-Brain-Humn-2A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 987 | [[:d:Q11416|Q11416]] | sugal | [[sugal]] | [[Talaksan:Gambling image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 988 | [[:d:Q8196|Q8196]] | sulat Arabo | [[Alpabetong Arabe|sulat Arabo]] | [[Talaksan:Arabic-script.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 989 | [[:d:Q6388|Q6388]] | | [[swimming]] | [[Talaksan:Two people swimming outdoors.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 990 | [[:d:Q9734|Q9734]] | | [[symphony]] | [[Talaksan:Eindhoven4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 991 | [[:d:Q12791|Q12791]] | tabak | [[tabak]] | [[Talaksan:Albion Hospitaller Medieval Sword 1 (6092737619) (II).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 992 | [[:d:Q1566|Q1566]] | tabako | [[tabako]] | [[Talaksan:Tabak 9290019.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 993 | [[:d:Q3947|Q3947]] | tahanan | [[Bahay|tahanan]] | [[Talaksan:Ranch style home in Salinas, California.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 994 | [[:d:Q7362|Q7362]] | tainga | [[tainga]] | [[Talaksan:Closeup of a human ear.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 995 | [[:d:Q10693|Q10693]] | talaang peryodiko | [[Talahanayang peryodiko|talaang peryodiko]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 996 | [[:d:Q11635|Q11635]] | tanghalan | [[tanghalan]] | [[Talaksan:Ana Maria Ventura como Altisidora en "La enamorada del rey" (1988).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 997 | [[:d:Q5|Q5]] | tao | [[tao]] | [[Talaksan:Akha cropped hires.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 998 | [[:d:Q577|Q577]] | taon | [[taon]] | [[Talaksan:Analemma fishburn.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 999 | [[:d:Q11016|Q11016]] | teknolohiya | [[teknolohiya]] | [[Talaksan:Technologie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1000 | [[:d:Q289|Q289]] | telebisyon | [[telebisyon]] | [[Talaksan:LG smart TV.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1001 | [[:d:Q11466|Q11466]] | temperatura | [[temperatura]] | [[Talaksan:Pakkanen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1002 | [[:d:Q847|Q847]] | tenis | [[Tennis|tenis]] | [[Talaksan:Roger Federer 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1003 | [[:d:Q12479|Q12479]] | teoriya ng bilang | [[Teorya ng bilang|teoriya ng bilang]] | [[Talaksan:Euclid's Orchard (large).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1004 | [[:d:Q12482|Q12482]] | teoriya ng hanay | [[Teorya ng pangkat|teoriya ng hanay]] | |- | style='text-align:right'| 1005 | [[:d:Q11452|Q11452]] | teoriya ng pangkalahatang relatibidad | [[Teorya ng pangkalahatang relatibidad|teoriya ng pangkalahatang relatibidad]] | [[Talaksan:EinsteinLeiden4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1006 | [[:d:Q11473|Q11473]] | termodinamika | [[termodinamika]] | [[Talaksan:Heat engine summary.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1007 | [[:d:Q7283|Q7283]] | terorismo | [[terorismo]] | [[Talaksan:North face south tower after plane strike 9-11.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1008 | [[:d:Q1096|Q1096]] | tin | [[Lata|tin]] | [[Talaksan:Cín.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1009 | [[:d:Q7802|Q7802]] | tinapay | [[tinapay]] | [[Talaksan:Assorted bread.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1010 | [[:d:Q2840|Q2840]] | trangkaso | [[trangkaso]] | [[Talaksan:H1N1 Influenza Virus Particles (8411599236).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1011 | [[:d:Q11658|Q11658]] | transpormador | [[transpormador]] | [[Talaksan:Philips N4422 - power supply transformer-2098.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1012 | [[:d:Q870|Q870]] | tren | [[tren]] | [[Talaksan:UBTZ 2TE116UM-022 Cagaan Had - Sumangijn Zoo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1013 | [[:d:Q15645384|Q15645384]] | trigo | [[trigo]] | [[Talaksan:Wheat close-up.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1014 | [[:d:Q8084|Q8084]] | trigonometriya | [[trigonometriya]] | [[Talaksan:Fotothek df tg 0000230 Geometrie ^ Trigonometrie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1015 | [[:d:Q195|Q195]] | tsokolate | [[tsokolate]] | [[Talaksan:Cocoa Powder and Chocolate on Marble Background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1016 | [[:d:Q12204|Q12204]] | tuberculosis | [[tuberkulosis]] | [[Talaksan:Tuberculosis-x-ray-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1017 | [[:d:Q283|Q283]] | H₂O | [[tubig]] | [[Talaksan:Killer Mountain Nanga Parbat Beyal Camp 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1018 | [[:d:Q638|Q638]] | tugtugin | [[tugtugin]] | [[Talaksan:Op27 1 seg mov.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1019 | [[:d:Q12280|Q12280]] | tulay | [[tulay]] | [[Talaksan:Yavuz Sultan Selim Bridge Istanbul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1020 | [[:d:Q11345|Q11345]] | tumbasan | [[Ekwasyon|tumbasan]] | [[Talaksan:First Equation Ever.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1021 | [[:d:Q11461|Q11461]] | tunog | [[tunog]] | [[Talaksan:Utbredning av ljudvågor -- Onda sonora se propagando (mul).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1022 | [[:d:Q7368|Q7368]] | Ovis aries | [[tupa]] | [[Talaksan:Flock of sheep.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1023 | [[:d:Q10978|Q10978]] | ubas | [[Ubas (prutas)|ubas]] | [[Talaksan:Wine grapes03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1024 | [[:d:Q8074|Q8074]] | ulap | [[ulap]] | [[Talaksan:Cumulus cloud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1025 | [[:d:Q11391|Q11391]] | ultrabiyoleta | [[ultrabiyoleta]] | [[Talaksan:Ozone altitude UV graph.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1026 | [[:d:Q1073|Q1073]] | utak | [[utak]] | [[Talaksan:201510 Mouse brain horizontal cross section.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1027 | [[:d:Q11006|Q11006]] | Glycine max | [[Balatong|utaw]] | [[Talaksan:Soybean.USDA.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1028 | [[:d:Q134808|Q134808]] | | [[vaccine]] | [[Talaksan:Smallpox vaccine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1029 | [[:d:Q7889|Q7889]] | video game | [[Larong bidyo|video game]] | [[Talaksan:ArcadeGames.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1030 | [[:d:Q808|Q808]] | virus | [[Birus|virus]] | [[Talaksan:Rotavirus Reconstruction.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1031 | [[:d:Q315|Q315]] | wika | [[wika]] | [[Talaksan:Girls learning sign language.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1032 | [[:d:Q9143|Q9143]] | wikang pamprograma | [[wikang pamprograma]] | [[Talaksan:C Hello World Program.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1033 | [[:d:Q1631|Q1631]] | Édith Piaf | [[Édith Piaf]] | [[Talaksan:Piaf Harcourt 1946 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1034 | [[:d:Q8589|Q8589]] | Ësokë | [[Ashoka|Ësokë]] | [[Talaksan:Ashoka's visit to the Ramagrama stupa Sanchi Stupa 1 Southern gateway.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1035 | [[:d:Q7200|Q7200]] | Александр Сергеевич Пушкин | [[Alexander Pushkin]] | [[Talaksan:Orest Kiprensky - Портрет поэта А.С.Пушкина - Google Art Project.jpg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} 97k06jack3zqiiqwmjh8f73rfzn7rwd 0 183620 2201085 2130099 2026-04-03T15:07:48Z Cloverangel237 149506 Nagsaayos 2201085 wikitext text/x-wiki Ang '''usog''' ay isang uri ng pagpuna sa isang tao na may masamang naidudulot paglipas ng ilang minuto o oras. Ito ay nakikilala rin sa salitang '''balis''' na maaaring nagmula sa [[Bikol]]. Sinasabing ang karamdamang ito ay dahil sa kontaminado o maruming kaisipan o kalagayang espirituwal o diwang kaligaligan ng isang tao. Ang ganitong kalagayan ay nagpapahawa pa sa iba kung kaya't kapag may tiningnan o binati ito ay nakakaramdam ng masama paglipas ng ilang sandali. Ang paglalaway sa tiyan ng nakausog sa nausog ay dagling nagpapawala ng karamdamang dulot ng usog o balis. Ang usog ay hindi kinikilala ng makabagong [[medisina]]. Sa ilang mga limitadong lugar, ito ay sinabi na kondisyon ay sanhi din ng mga taong hindi kilala na nagkakaroon ng isang masamang mata o masamang Mata sa Tagalog, lingid sa paligid. Ito ay maaaring ay naiimpluwensyahan ng pagdating ng mga Espanyol na katagal naniniwala sa mga mal pamahiin de ojo. Kapag apektado, ang bata ay nagsisimula na bumuo ng lagnat, at minsan convulsions. Parang, ang bata ay maaaring cured sa pamamagitan ng paglalagay ng kanyang damit sa mainit na tubig at Boiling ito. Sa karamihan ng mga iba pang mga lugar, upang kontrahin ang mga epekto ng ang "usog" ang taong hindi kilala o bagong dating ay tatanungin upang ilagay ang ilang ng kanyang laway sa tiyan ng sanggol, balikat o noo bago umaalis sa bahay. Bagong dating ang pagkatapos umalis habang sinasabi: "Pwera usog ... pwera usog ..." Laway ay ilagay sa daliri una, bago ang daliri ay hadhad sa tiyan ng sanggol o noo. Taong hindi kilala ang ay hindi kailanman sa dilaan ng bata. praktis Ang ay na ang mga taong hindi kilala o bisita ay tatanungin upang hawakan ang kanyang daliri sa laway sa katawan ng bata, braso o paa ("lawayan") upang maiwasan ng bata mula sa pagkuha lupig ("upang Hindi mausog"). == Posibleng pang-agham na paliwanag == Isa teorya na nagpapaliwanag usog sa mga tuntunin ng pagkabalisa ng bata na hahantong sa mas malaki pagkamaramdamin sa sakit at karamdaman. May mga obserbasyon na isang taong hindi kilala (o isang bagong dating o kahit isang pagbisita sa kamag-anak) lalo na ang isang tao na may isang malakas na pagkatao (pisikal na malaki, malakas, may malakas na amoy, mapagmataas, atbp) ay maaaring madaling pagkabalisa isang bata. Kaya, ang bata ay sinabi na "lupig" o nauusog at samakatuwid ay maaaring pakiramdam ng takot, bumuo ng lagnat, nagkakasakit, atbp. Sa usog, ang pagkabalisa ng bata ay ang kalalabasan ng kabiguan ng bata upang iakma upang baguhin. Ito ay, sa medical term, ang kalalabasan ng pagkagambala ng homeostasis sa pamamagitan ng pisikal o pangkaisipan stimuli nagdala tungkol sa pamamagitan ng mga taong hindi kilala. Technically, ang mga kondisyon ng mga resulta mula ng bata-pakikipag-ugnayan ng kapaligiran na humantong sa ang bata sa mahalata ng isang masakit na pagkakaiba, real o imagined, sa pagitan ng ang mga pangangailangan ng isang sitwasyon sa isang kamay at ang kanilang panlipunan, biological, o pangkaisipan na mga mapagkukunan sa iba pang mga. Ang stressful stimuli sa bata ay maaaring maging kaisipan (taong hindi kilala ay pinaghihinalaang bilang isang pagbabanta, mapaghangad ng masama o demanding), physiological (malakas at / o matining boses ng ang mga taong hindi kilala na ay pagyurak sa ang mga bata ng mga salamin ng tainga; malakas na amoy ng ang taong hindi kilala na irritates ilong nerbiyos ng bata), o pisikal (taong hindi kilala ay may mabigat na kamay o ay tumatagal ng masyadong maraming space). Kumilos ang taong hindi kilala ng malumanay ng paglalagay ng kanyang daliri sa kanyang laway sa braso ng bata, paa, o anumang partikular na bahagi ng katawan ng bata, ay maaaring gumawa ng kanya mas pamilyar sa bata, at samakatuwid, bawasan kung hindi alisin ang diin. Bilang taong hindi kilala ang mapigil ang malumanay na nagsasabi, "Pwera usog ... pwera usog ...," ang bata ay ginawa sa pakiramdam at panatag na siya ay nangangahulugan na walang pinsala. Ang usog ay sinabi na counteracted dahil ang bata ay naghadlang sa mula sa succumbing sa isang sakit dahil ang bata ay wala na sa pagkabalisa. Bata o kahit na matatanda na ay nahihiya o may mahina personalities ay mas madaling kapitan sa pag-usog sa alinsunod sa mga obserbasyon at teorya. Ilang na-obserbahan na minsan kahit pagpuri isang pumitlag anak ng kamag-anak ng isang pagbisita sanhi ng isang usog. Ang laway mula sa mga taong hindi kilala, na nabigyan na siya ay malusog at pare-pareho sa kanyang bibig kalinisan, ay relatibong malinis at naglalaman ng sapat na antimicrobial compounds tulad ng lactoferrin, lactoperoxidase, at nag-aalis immunoglobulin A na makakatulong sa malinaw na mga pathogens mula sa anak at makinabang ang anak laban sa impeksyon. Bukod dito, ang tao laway ay may opiorphin, isang bagong researched sakit-pagpatay sangkap. Ipinapakita ng unang pananaliksik sa mga Mice ang tambalan ay isang painkilling epekto ng hanggang sa anim na beses na ng morpina. Ito ay gumagana sa pamamagitan ng pagpapahinto sa normal na breakdown ng mga natural na sakit-pagpatay opioids sa tinik, na tinatawag na enkephalins. Opiorphin sa tao laway ay isang relatibong simpleng Molekyul, at immune system ng bata ay maaaring magpalitaw ng isang biochemical na kaskad (makadagdag sa sistema) upang makabuo ng mga iba pang diin-pagbabawas ng mga compounds. Usog maaari ring, bagaman hindi gaanong karaniwang, makakaapekto sa matatanda, at ito ay maaaring magbuod pagsusuka at sakit ng tiyan sa halip na lagnat. Parang, ito ay naghadlang sa pamamagitan ng pagpapahinto sa isang taong hindi kilala o bisita mula sa pagbati ang tao. Hindi tulad sa "lihi", gayunpaman, usog ay hindi pa medikal tinanggap. Higit pa kaysa sa mapamahiin na tao, mga mananaliksik pagharap sa mga na Filipino Psychology sabihin nila sinusunod kababalaghan na ito sa kaayusan at iminumungkahi na ito ay idinagdag sa saykayatriko Karamdaman Handbook DSM-V. [[Kategorya:Kalusugan]] [[Kategorya:Pamahiin]] [[Kategorya:Kultura ng Pilipinas]] {{stub|Kultura|Pilipinas}} 2omgmhwpoa4qb97h2ia9aajn45aqegk 0 194732 2201253 1872472 2026-04-04T11:57:48Z Mayivobkal 160592 2201253 wikitext text/x-wiki {{BLP unsourced|date=Setyembre 2017}} {{Infobox person | name = Enrique Gil | image = Enrique Gil in Toronto 2014 02.jpg | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1992|03|30}} | other_names = Quen, Quenito | birth_place = [[Cebu]], [[Pilipinas]] | occupation = [[Aktor]], Modelo, mananayaw | years_active = 2008–kasalukuyan | height = {{height|m=1.78}} | homepage = | notable role = |agent=[[Star Magic]] <br/> (2009–present)}} Si '''Enrique Mari Gil ''' na mas kilala bilang '''Enrique Gil''' (ipinanganak noong 30 Marso 1992) ay isang [[Mga Pilipino|Pilipinong]] aktor.<ref>{{Cite web |title=SS |url=https://www.abs-cbn.com/Weekdays/cast/article/9059/shoutout/Shoutout-.aspx |access-date=2026-04-04 |website=ABS-CBN |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |date=2015-02-09 |title=Cebuano Cutie Enrique Gil - Everything Cebu |language=en-US |work=Everything Cebu |url=https://www.everythingcebu.com/lifestyle/people/cebuano-cutie-enrique-gil/ |access-date=2026-04-04}}</ref> Isa rin siyang mananayaw at nakilala sa kakaibang pagsayaw niya ng awiting ''“Teach Me How to Dougie”''. Naging sikat siya sa pagganap bilang ''Tenten/Simon'' sa teleseryeng ''[[Dolce Amore]]'' at bilang ''Prince Jao / Dasho Jao'' sa teleseryeng ''[[Princess and I]]''. Sakalukoyan bilang gumaganap sa Pelikulang ''[[Dolce Amore]]'' mas lalo pang nadedibelop ang kanyang kakayahan sa pag-arte. ==Mga kawing na panlabas== *{{IMDb name|3193433}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1992]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Bisaya]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] {{stub|Pelikula|Telebisyon|Pilipinas}} kp59tm23hi7v0oo808qxj8vav1giytt 0 195488 2201069 2095310 2026-04-03T12:44:01Z Kontributor 2K 138611 correct 2x infobox CoA img 2201069 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Seventh Crusade | partof = the [[Crusades]] | image = [[File:Seventh crusade.jpg|300px]] | caption = Louis IX during the Seventh Crusade. | date = 1248–1254 | place = [[Al-Mansourah]], [[Egypt]] | territory = [[Status quo ante bellum]] | result = Decisive Muslim victory | combatant1 = [[Christian]] *[[File:Blason pays fr France ancien.svg|15px]] [[France in the Middle Ages|Kingdom of France]] **[[File:Armoiries Alphonse Poitiers.svg|15px]] [[County of Poitou|Poitou]] **[[File:Image-Blason Sicile Péninsulaire.svg|15px]] [[Anjou]] **[[File:Blason comtes fr d'Artois 1.svg|15px]] [[County of Artois|Artois]] *[[File:Cross of the Knights Templar.svg|15px]] [[Knights Templar]] | combatant2 = [[Muslims]] *[[File:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|15px]] [[Ayyubids]] *[[File:Mameluke Flag.svg|15px]] [[Bahri dynasty|Bahris]] | commander1 = [[File:Blason pays fr France ancien.svg|15px]] [[Louis IX of France|Louis IX]]<br>[[File:Armoiries Alphonse Poitiers.svg|15px]] [[Alfonso, Count of Poitou|Alfonso]]<br/>[[File:Image-Blason Sicile Péninsulaire.svg|15px]] [[Charles I of Naples|Charles I]]<br/>[[File:Blason comtes fr d'Artois 1.svg|15px]] [[Robert I of Artois|Robert I]]<br/>[[File:Cross of the Knights Templar.svg|15px]] [[Guillaume de Sonnac]]<br/>[[File:Cross of the Knights Templar.svg|15px]] [[Renaud de Vichiers]] | commander2 = [[File:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|15px]] [[As-Salih Ayyub]]<br/>[[File:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|15px]] [[File:Mameluke Flag.svg|15px]] [[Shajar al-Durr]]<br/>[[File:Mameluke Flag.svg|15px]] [[Faris ad-Din Aktai]]<br/>[[File:Mameluke Flag.svg|15px]] [[Qutuz]]<br/>[[File:Mameluke Flag.svg|15px]] Fakhr-ad-Din Yussuf {{KIA}}<br/>[[File:Mameluke Flag.svg|15px]] [[Aybak]]<br/>[[File:Mameluke Flag.svg|15px]] [[Baibars]]<ref>Hinson, p.393</ref> | strength1 = 15,000 men<ref name="Riley-Smith193">J. Riley-Smith, ''The Crusades: A History'', 193</ref> *2,400-2,800 knights *5,000 crossbowmen | strength2 = Unknown | casualties1 = Almost entire army destroyed | casualties2 = Light | notes = | campaignbox = }} Ang '''Ikapitong Krusada''' ay pinamunuan ni [[Louis IX ng Pransiya]] mula 1248 hanggang 1254. Ang tinatayang 800,000 [[bezant]] ay pinantubos para kay Haring Louis na kasama ng mga libo libong hukbo ay nabihag at natalo ng hukbong Ehipsiyo na pinamunuan ng Ayyubid Sultan na si [[Al-Muazzam Turanshah|Turanshah]] na sinuportahan ng mga [[Bahariyya]] [[Mamluk]] na pinamunuan nina [[Faris ad-Din Aktai]], [[Baibars|Baibars al-Bunduqdari]], [[Qutuz]], [[Aybak]] at [[Qalawun]].<ref>[[Abu al-Fida]]</ref><ref>[[Al-Maqrizi]]</ref><ref>[[Ibn Taghri]]</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga krusada]] lfne4x82ax6b3286flpo5oiyu818384 0 197779 2201082 2156640 2026-04-03T14:10:21Z LknFenix 125962 + link sa [[koronang tinik]] 2201082 wikitext text/x-wiki [[File:GoodFr CroosWay Colloseo.jpg|thumb|right|Ang Daan ng Krus, na ipinagdiriwang sa Colosseum ng Roma tuwing [[Biyernes Santo]].]] Ang mga '''Istasyón ng Krus''' (o '''Daán ng Krus''', sa [[Wikang Latin|Latín]]'''''Via Crucis'''''; tinatawag din na '''''Via Dolorosa''''' o '''Daan ng Hapis''') ay isang yugto ng masining na pagsasadula, napakadalas ng lilok, na naglalarawan na si Kristo ay pinapasan ang kaniyang Krus hanggang sa kaniyang pagpapako sa krus sa huling oras (o Pasyon) ni Jesus bago siya yumao, at ang mga seremonyang panrelihiyon na gamit na serye upang gunitain ang pagpapakasakit, madalas na pisikal na paglipat sa paligid ng isang hanay ng mga estasyon. Ang karamihan ng mga [[Simbahang Katoliko Romano]] ngayon ay naglalaman ng isang yugto, karaniwang nakalagay sa pagitan kahabaan ng haligi ng ​​bahagi ng nabe ng simbahan, sa karamihan ng simbahan mga ito ay maliit plaques sa kaluwagan o mga kuwadro na gawa, mas payak kaysa sa karamihan ng halimbawa na ipinapakita dito. Ang tradisyon bilang debosyon sa kapilya ay nagsimula kay San Francisco ng Assisi at pinalawak sa buong Simbahang Romano Katoliko sa medyebal na panahon. Maari itong gawin sa anumang oras, ngunit ay pinaka karaniwang panahon na ginawa ay sa panahon ng Kuwaresma, lalo na sa Biyernes Santo at sa Biyernes ng gabi sa panahon ng Kuwaresma. ==Anyóng Tradisyonál== [[File:Normandie Manche Avranches3 tango7174.jpg|thumb|upright=1.5|Pangkat ng mga Istasyón na yarì sa ''enamel'', Notre-Dame-des-Champs, Avranches, [[Pransiya]].]] Ang maagang hanay ng mga pitong mga tagpo ay karaniwang numero 2, 3, 4, 7, 6 at 14 mula sa listahan sa ibaba.<ref>{{Cite web |title=ANG DAAN NG KRUS |url=http://www.preghiereagesuemaria.it/sala/ang%20daan%20ng%20krus.htm |access-date=2012-12-22 |archive-date=2012-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120418152011/http://www.preghiereagesuemaria.it/sala/ang%20daan%20ng%20krus.htm |url-status=dead }}</ref> Ang karaniwang hanay mula sa ika-17 sa ika-20 siglo ay binubuo ng 14 mga larawan o iskulturang naglalarawan ng mga sumusunod na eksena: *Hinatulang Mamatáy si Hesús *Pinasán ni Hesús ang Kaniyang Krus *Nabuwál si Hesús, sa Unang Pagkakátaón *Nasalubong ni Hesús ang Kaniyang Iná *Inatasan si Simón na pasanin ang Krus *Pinunasan ni Veronica ang mukhâ ni Hesús *Nabuwál si Hesús, sa Ikalawang Pagkakátaón *Nagsalitâ si Hesús sa mga Kababaihan ng Herusalém *Sa Ikatlong Pagkakataon, nabuwál ulî si Hesús *Si Hesús ay inalisán ng Kaniyang damít *Ipinakò si Hesús sa Krus *Ang Pagkamatáy ni Hesús *Si Hesús ay ibinabâ mulâ sa Krus *Si Hesús ay inilibíng sa sepúlkro. Bagamán hindi kasama sa kalimitang 14, kung minsan sinasali bilang pang-15 na Istasyón ang Mulíng Pagkabuhay ni Hesús. ==''Ang Bagong Daán ng Krus''== ===Sa Kasultán=== Ang '''Bagong Daan ng Krus''' o '''Bagong Istasyón ng Krus''' ay ang bersiyon ng Daanng Krus na pinasinayaan ni Papa Juan Pablo II noong Biyernes Santo ng 1991. Ninais ng Papa na maayon ito sa Kasulatán, at isingawâ ito nang maraming beses sa Koliseo ng Roma tuwing Biyernes Santo sa panahon ng kaniyang panunungkulan. Ang bersiyong ito ay hindi inilaan upang magpawalang-bisa sa tradisyonal na bersiyon, sa halip ito ay nilalayong upang magdagdag ng pananarinari sa isang pag-unawa ng pagpapakasakit ni Kristo.<ref>Archbishop Piero Marini, [http://www.vatican.va/news_services/liturgy/documents/ns_lit_doc_via-crucis_en.html The Way of the Cross], www.vatican.va</ref> *Ang Paghahapis ni Hesús sa Hálamanán ng Getsémani *Pinagtáksilan si Hesús ni Hudas at inaresto *Hinatulan si Hesús ng Sanhedrín *Intinatwâ si Hesús ni Pedro *Pinaghukuman si Hesús ni Ponsiyo Pilato *Pinaghahampás at Pinutungán ng [[Koronang Tiník]] si Hesús *Ang pagtanggáp ni Hesús ng Kaniyang Krus *Tinulungan ni Simón Sireneo si Hesús na pasanin ang Kaniyang Krus *Ang Pagsalubong ni Hesús sa mga Babaeng tagá-Herusalém *Ipinako si Hesús sa Krus *Ang Nagtitikang Magnanakaw *Ipinagkatiwalà ni Hesús sina María at Juan sa bawat isa *Namatáy si Hesús sa Krus *Inihimláy si Hesús sa Libingan ===Alternatibong Bersiyon=== Isa pang bersiyon ng parehong umiiral at kasalukuyang ginagamit sa iba't ibang mga simbahan at parokya, lalo na sa [[Pilipinas]].<ref>{{Cite web |url=http://daanngkrus.awitatpapuri.com/ |title=Ang Bagong Daan ng Krus - Awit at Papuri Communications |access-date=2012-12-22 |archive-date=2012-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026170742/http://daanngkrus.awitatpapuri.com/ |url-status=dead }}</ref> *Ang Hulíng Hapunan *Ang Paghahapis ni Hesús sa Hálamanán ng Getsémani *Si Hesús ay pinaharáp sa Sanhedrín *Ang Paghahampás at Pagpuputóng ng [[Koronang Tiník]] kay Hesús *Ang pagtanggáp ni Hesús ng Kaniyang Krus *Nabuwál si Hesús *Tinulungan ni Simón Sireneo si Hesús na pasanin ang Kaniyang Krus *Ang Pagsalubong ni Hesús sa mga Babaeng tagá-Herusalém *Ipinako si Hesús sa Krus *Ang Nagtitikang Magnanakaw *Ipinagkatiwalà ni Hesús sina María at Juan sa bawat isa *Namatáy si Hesús sa Krus *Inihimláy si Hesús sa Libingan *Nabuhay na mag-ulî si Hesús ==Sanggunian== {{reflist}} {{Mga Panalangin ng Katoliko}} [[Kategorya:Mga panalanging Kristiyano]] h4tsxxe5viskb9blv4n18wbfdazolk6 0 206568 2201185 1243832 2026-04-04T05:56:45Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Dagat Groenlandiya]] 2201185 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dagat Groenlandiya]] 7rgh5rnnh71blkvjlq5bln35tfowl2h 1 221592 2201194 1786010 2026-04-04T07:56:05Z ~2026-20653-06 160642 /* talambuhay */ bagong seksiyon 2201194 wikitext text/x-wiki {{english2|Literature}} == Request for protection == :::Pinging for [[Tagagamit:WayKurat|WayKurat]], [[Tagagamit:Bluemask|Bluemask]], or some other admin Magandang araw po. Humihiling po ako ng paglalagay ng protection (kahit semi man lang) sa artikulong ito na paulit-ulit nang binababoy magmula noong Jun 5. Bilang isang pahinang may 136,537 pageviews (ayon sa page information) as of my edit sa ngayon, nararapat lang na bigyan ito ng kahit semi-protection level, upang maharang ang mga IP na may malisyosong intensyon sa artikulo. Salamat po![[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 16:00, 9 Hunyo 2017 (UTC) == talambuhay == research [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-20653-06|&#126;2026-20653-06]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-20653-06|talk]]) 07:56, 4 Abril 2026 (UTC) llv1w2upcbpystyuevu6kvzbzgxnwrr 2201195 2201194 2026-04-04T07:56:07Z ~2026-20653-06 160642 /* talambuhay */ bagong seksiyon 2201195 wikitext text/x-wiki {{english2|Literature}} == Request for protection == :::Pinging for [[Tagagamit:WayKurat|WayKurat]], [[Tagagamit:Bluemask|Bluemask]], or some other admin Magandang araw po. Humihiling po ako ng paglalagay ng protection (kahit semi man lang) sa artikulong ito na paulit-ulit nang binababoy magmula noong Jun 5. Bilang isang pahinang may 136,537 pageviews (ayon sa page information) as of my edit sa ngayon, nararapat lang na bigyan ito ng kahit semi-protection level, upang maharang ang mga IP na may malisyosong intensyon sa artikulo. Salamat po![[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] ([[Usapang tagagamit:JWilz12345|makipag-usap]]) 16:00, 9 Hunyo 2017 (UTC) == talambuhay == research [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-20653-06|&#126;2026-20653-06]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-20653-06|talk]]) 07:56, 4 Abril 2026 (UTC) == talambuhay == research [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-20653-06|&#126;2026-20653-06]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-20653-06|talk]]) 07:56, 4 Abril 2026 (UTC) cvnzdde3682i288mpuf1kb8dkpbvxw5 828 223299 2201104 2191667 2026-04-03T21:08:10Z LknFenix 125962 Inupgrade itong module sa paggamit ng mw-collapsible; inayos ang pagka-render ng mga talaan at paghawak ng parametro 2201104 Scribunto text/plain -- -- This module implements {{Sidebar}} -- require('strict') local p = {} local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local navbar = require('Module:Navbar')._navbar local function trimAndAddAutomaticNewline(s) -- For compatibility with the original {{sidebar with collapsible lists}} -- implementation, which passed some parameters through {{#if}} to trim -- their whitespace. This also triggered the automatic newline behavior. -- ([[meta:Help:Newlines and spaces#Automatic newline]]) s = mw.ustring.gsub(s, "^%s*(.-)%s*$", "%1") if mw.ustring.find(s, '^[#*:;]') or mw.ustring.find(s, '^{|') then return '\n' .. s else return s end end function p.sidebar(frame, args) if not args then args = getArgs(frame) end local root = mw.html.create() local child = args.child and mw.text.trim(args.child) == 'yes' if not child then root = root :tag('table') :addClass('vertical-navbox') :addClass(args.wraplinks ~= 'true' and 'nowraplinks' or nil) :addClass(args.bodyclass or args.class) :css('float', args.float or 'right') :css('clear', (args.float == 'none' and 'both') or args.float or 'right') :css('width', args.width or '22.0em') :css('margin', args.float == 'left' and '0 1.0em 1.0em 0' or '0 0 1.0em 1.0em') :css('background', '#f9f9f9') :css('border', '1px solid #aaa') :css('padding', '0.2em') :css('border-spacing', '0.4em 0') :css('text-align', 'left') :css('line-height', '1.4em') :css('font-size', '88%') :cssText(args.bodystyle or args.style) if args.outertitle then root :tag('caption') :addClass(args.outertitleclass) :css('padding-bottom', '0.2em') :css('font-size', '125%') :css('line-height', '1.2em') :css('font-weight', 'bold') :cssText(args.outertitlestyle) :wikitext(args.outertitle) end if args.topimage then local imageCell = root:tag('tr'):tag('td') imageCell :addClass(args.topimageclass) :css('padding', '0.4em 0') :cssText(args.topimagestyle) :wikitext(args.topimage) if args.topcaption then imageCell :tag('div') :css('padding-top', '0.2em') :css('line-height', '1.2em') :cssText(args.topcaptionstyle) :wikitext(args.topcaption) end end if args.pretitle then root :tag('tr') :tag('td') :addClass(args.pretitleclass) :cssText(args.basestyle) :css('padding-top', args.topimage and '0.2em' or '0.4em') :css('line-height', '1.2em') :cssText(args.pretitlestyle) :wikitext(args.pretitle) end end if args.title then if child then root :wikitext(args.title) :wikitext('</th></tr>') -- @todo replace this with unclosed again once mw.html gets it else root :tag('tr') :tag('th') :addClass(args.titleclass) :cssText(args.basestyle) :css('padding', '0.2em 0.4em 0.2em') :css('padding-top', args.pretitle and 0) :css('font-size', '145%') :css('line-height', '1.2em') :cssText(args.titlestyle) :wikitext(args.title) end end if args.image then local imageCell = root:tag('tr'):tag('td') imageCell :addClass(args.imageclass) :css('padding', '0.2em 0 0.4em') :cssText(args.imagestyle) :wikitext(args.image) if args.caption then imageCell :tag('div') :css('padding-top', '0.2em') :css('line-height', '1.2em') :cssText(args.captionstyle) :wikitext(args.caption) end end if args.above then root :tag('tr') :tag('td') :addClass(args.aboveclass) :css('padding', '0.3em 0.4em 0.3em') :css('font-weight', 'bold') :cssText(args.abovestyle) :newline() -- newline required for bullet-points to work :wikitext(args.above) end local rowNums = {} for k, v in pairs(args) do k = '' .. k local num = k:match('^heading(%d+)$') or k:match('^content(%d+)$') if num then table.insert(rowNums, tonumber(num)) end end table.sort(rowNums) -- remove duplicates from the list (e.g. 3 will be duplicated if both heading3 and content3 are specified) for i = #rowNums, 1, -1 do if rowNums[i] == rowNums[i - 1] then table.remove(rowNums, i) end end for i, num in ipairs(rowNums) do local heading = args['heading' .. num] if heading then root :tag('tr') :tag('th') :addClass(args.headingclass) :css('padding', '0.1em') :cssText(args.basestyle) :cssText(args.headingstyle) :cssText(args['heading' .. num .. 'style']) :newline() :wikitext(heading) end local content = args['content' .. num] if content then root :tag('tr') :tag('td') :addClass(args.contentclass) :css('padding', '0 0.1em 0.4em') :cssText(args.contentstyle) :cssText(args['content' .. num .. 'style']) :newline() :wikitext(content) :done() :newline() -- Without a linebreak after the </td>, a nested list like "* {{hlist| ...}}" doesn't parse correctly. end end if args.below then root :tag('tr') :tag('td') :addClass(args.belowclass) :css('padding', '0.3em 0.4em 0.3em') :css('font-weight', 'bold') :cssText(args.belowstyle) :newline() :wikitext(args.below) end if not child then local navbarArg = args.navbar or args.tnavbar if navbarArg ~= 'none' and navbarArg ~= 'off' and (args.name or frame:getParent():getTitle():gsub('/sandbox$', '') ~= 'Template:Sidebar') then root :tag('tr') :tag('td') :css('text-align', 'right') :css('font-size', '115%') :cssText(args.navbarstyle or args.tnavbarstyle) :wikitext(navbar{ args.name, mini = 1, fontstyle = args.navbarfontstyle or args.tnavbarfontstyle }) end end return tostring(root) end function p.collapsible(frame) local args = getArgs(frame) args.abovestyle = 'border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;' .. (args.abovestyle or '') args.belowstyle = 'border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;' .. (args.belowstyle or '') args.navbarstyle = 'padding-top: 0.6em;' .. (args.navbarstyle or args.tnavbarstyle or '') if not args.name and frame:getParent():getTitle():gsub('/sandbox$', '') == 'Padron:Sidebar with collapsible lists' then args.navbar = 'none' end local contentArgs = {} for k, v in pairs(args) do local num = string.match(k, '^list(%d+)$') if num then local expand = args.expanded == 'all' or args.expanded == tostring(args['list' .. num .. 'title']) local row = mw.html.create('div') row :addClass('mw-collapsible') :addClass('mw-collapsible-toggle-default') :addClass((not expand) and 'mw-collapsed' or nil) :css('border', 'none') :css('padding', 0) :css('margin-bottom', '0.3em') :cssText(args.listframestyle) :cssText(args['list' .. num .. 'framestyle']) :tag('div') :addClass('mw-collapsible-toggle') :addClass(args.listtitleclass) :css('font-size', '105%') :css('background', 'transparent') :css('text-align', 'left') :cssText(args.basestyle) :cssText(args.listtitlestyle) :cssText(args['list' .. num .. 'titlestyle']) :newline() :wikitext(trimAndAddAutomaticNewline(args['list' .. num .. 'title'] or 'List')) :done() :tag('div') :addClass('mw-collapsible-content') :addClass(args.listclass) :addClass(args['list' .. num .. 'class']) :css('font-size', '105%') :css('padding', '0.2em 0 0.4em') :css('text-align', 'left') -- force proper alignment :cssText(args.liststyle) :cssText(args['list' .. num .. 'style']) :newline() :wikitext('\n' .. (args['list' .. num] or '') .. '\n') contentArgs['content' .. num] = tostring(row) end end for k, v in pairs(contentArgs) do args[k] = v end return p.sidebar(frame, args) end return p htvwypke112go0i9zel5lyjgcxpxreb 2201105 2201104 2026-04-03T21:16:09Z LknFenix 125962 Kaunting pag-aayos para lumabas ang expand/collapse button 2201105 Scribunto text/plain -- -- This module implements {{Sidebar}} -- require('strict') local p = {} local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local navbar = require('Module:Navbar')._navbar local function trimAndAddAutomaticNewline(s) -- For compatibility with the original {{sidebar with collapsible lists}} -- implementation, which passed some parameters through {{#if}} to trim -- their whitespace. This also triggered the automatic newline behavior. -- ([[meta:Help:Newlines and spaces#Automatic newline]]) s = mw.ustring.gsub(s, "^%s*(.-)%s*$", "%1") if mw.ustring.find(s, '^[#*:;]') or mw.ustring.find(s, '^{|') then return '\n' .. s else return s end end function p.sidebar(frame, args) if not args then args = getArgs(frame) end local root = mw.html.create() local child = args.child and mw.text.trim(args.child) == 'yes' if not child then root = root :tag('table') :addClass('vertical-navbox') :addClass(args.wraplinks ~= 'true' and 'nowraplinks' or nil) :addClass(args.bodyclass or args.class) :css('float', args.float or 'right') :css('clear', (args.float == 'none' and 'both') or args.float or 'right') :css('width', args.width or '22.0em') :css('margin', args.float == 'left' and '0 1.0em 1.0em 0' or '0 0 1.0em 1.0em') :css('background', '#f9f9f9') :css('border', '1px solid #aaa') :css('padding', '0.2em') :css('border-spacing', '0.4em 0') :css('text-align', 'left') :css('line-height', '1.4em') :css('font-size', '88%') :cssText(args.bodystyle or args.style) if args.outertitle then root :tag('caption') :addClass(args.outertitleclass) :css('padding-bottom', '0.2em') :css('font-size', '125%') :css('line-height', '1.2em') :css('font-weight', 'bold') :cssText(args.outertitlestyle) :wikitext(args.outertitle) end if args.topimage then local imageCell = root:tag('tr'):tag('td') imageCell :addClass(args.topimageclass) :css('padding', '0.4em 0') :cssText(args.topimagestyle) :wikitext(args.topimage) if args.topcaption then imageCell :tag('div') :css('padding-top', '0.2em') :css('line-height', '1.2em') :cssText(args.topcaptionstyle) :wikitext(args.topcaption) end end if args.pretitle then root :tag('tr') :tag('td') :addClass(args.pretitleclass) :cssText(args.basestyle) :css('padding-top', args.topimage and '0.2em' or '0.4em') :css('line-height', '1.2em') :cssText(args.pretitlestyle) :wikitext(args.pretitle) end end if args.title then if child then root :wikitext(args.title) :wikitext('</th></tr>') -- @todo replace this with unclosed again once mw.html gets it else root :tag('tr') :tag('th') :addClass(args.titleclass) :cssText(args.basestyle) :css('padding', '0.2em 0.4em 0.2em') :css('padding-top', args.pretitle and 0) :css('font-size', '145%') :css('line-height', '1.2em') :cssText(args.titlestyle) :wikitext(args.title) end end if args.image then local imageCell = root:tag('tr'):tag('td') imageCell :addClass(args.imageclass) :css('padding', '0.2em 0 0.4em') :cssText(args.imagestyle) :wikitext(args.image) if args.caption then imageCell :tag('div') :css('padding-top', '0.2em') :css('line-height', '1.2em') :cssText(args.captionstyle) :wikitext(args.caption) end end if args.above then root :tag('tr') :tag('td') :addClass(args.aboveclass) :css('padding', '0.3em 0.4em 0.3em') :css('font-weight', 'bold') :cssText(args.abovestyle) :newline() -- newline required for bullet-points to work :wikitext(args.above) end local rowNums = {} for k, v in pairs(args) do k = '' .. k local num = k:match('^heading(%d+)$') or k:match('^content(%d+)$') if num then table.insert(rowNums, tonumber(num)) end end table.sort(rowNums) -- remove duplicates from the list (e.g. 3 will be duplicated if both heading3 and content3 are specified) for i = #rowNums, 1, -1 do if rowNums[i] == rowNums[i - 1] then table.remove(rowNums, i) end end for i, num in ipairs(rowNums) do local heading = args['heading' .. num] if heading then root :tag('tr') :tag('th') :addClass(args.headingclass) :css('padding', '0.1em') :cssText(args.basestyle) :cssText(args.headingstyle) :cssText(args['heading' .. num .. 'style']) :newline() :wikitext(heading) end local content = args['content' .. num] if content then root :tag('tr') :tag('td') :addClass(args.contentclass) :css('padding', '0 0.1em 0.4em') :cssText(args.contentstyle) :cssText(args['content' .. num .. 'style']) :newline() :wikitext(content) :done() :newline() -- Without a linebreak after the </td>, a nested list like "* {{hlist| ...}}" doesn't parse correctly. end end if args.below then root :tag('tr') :tag('td') :addClass(args.belowclass) :css('padding', '0.3em 0.4em 0.3em') :css('font-weight', 'bold') :cssText(args.belowstyle) :newline() :wikitext(args.below) end if not child then local navbarArg = args.navbar or args.tnavbar if navbarArg ~= 'none' and navbarArg ~= 'off' and (args.name or frame:getParent():getTitle():gsub('/sandbox$', '') ~= 'Template:Sidebar') then root :tag('tr') :tag('td') :css('text-align', 'right') :css('font-size', '115%') :cssText(args.navbarstyle or args.tnavbarstyle) :wikitext(navbar{ args.name, mini = 1, fontstyle = args.navbarfontstyle or args.tnavbarfontstyle }) end end return tostring(root) end function p.collapsible(frame) local args = getArgs(frame) args.abovestyle = 'border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;' .. (args.abovestyle or '') args.belowstyle = 'border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;' .. (args.belowstyle or '') args.navbarstyle = 'padding-top: 0.6em;' .. (args.navbarstyle or args.tnavbarstyle or '') if not args.name and frame:getParent():getTitle():gsub('/sandbox$', '') == 'Padron:Sidebar with collapsible lists' then args.navbar = 'none' end local contentArgs = {} for k, v in pairs(args) do local num = string.match(k, '^list(%d+)$') if num then local expand = args.expanded == 'all' or args.expanded == tostring(args['list' .. num .. 'title']) local row = mw.html.create('div') row :addClass('mw-collapsible') :addClass('mw-collapsible-toggle-default') :addClass((not expand) and 'mw-collapsed' or nil) :css('border', 'none') :css('padding', 0) :css('margin-bottom', '0.3em') :cssText(args.listframestyle) :cssText(args['list' .. num .. 'framestyle']) :tag('div') :addClass(args.listtitleclass) :css('font-size', '105%') :css('background', 'transparent') :css('text-align', 'left') :cssText(args.basestyle) :cssText(args.listtitlestyle) :cssText(args['list' .. num .. 'titlestyle']) :newline() :wikitext(trimAndAddAutomaticNewline(args['list' .. num .. 'title'] or 'List')) :done() :tag('div') :addClass('mw-collapsible-content') :addClass(args.listclass) :addClass(args['list' .. num .. 'class']) :css('font-size', '105%') :css('padding', '0.2em 0 0.4em') :css('text-align', 'left') -- force proper alignment :cssText(args.liststyle) :cssText(args['list' .. num .. 'style']) :newline() :wikitext('\n' .. (args['list' .. num] or '') .. '\n') contentArgs['content' .. num] = tostring(row) end end for k, v in pairs(contentArgs) do args[k] = v end return p.sidebar(frame, args) end return p knbv9xhbbu8ibzal1uou30fd2ttzr8v 14 223722 2201089 1622830 2026-04-03T19:16:35Z Bluemask 20 −[[Kategorya:Industriya ng parmaseutika]]; +[[Kategorya:Teknolohiya]] using [[WP:HC|HotCat]] 2201089 wikitext text/x-wiki [[Kategorya:Mga sangay ng biyolohiya]] [[Kategorya:Teknolohiya]] gaj35rc0ormm2gzhqwrg1sg55268az0 0 231627 2201248 2135202 2026-04-04T11:45:06Z Julius Santos III 139725 2201248 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = RCTV International Corporation | logo = RCTV INTERNATIONAL.JPG | logo_size = 125 | vector_logo = | type = [[Subsidiary]] of [[Empresas 1BC]] | genre = | foundation = 1982 | founder = | location_city = [[Miami, Florida]] | location_country = [[Estados Unidos]] | location = | origins = | key_people = | area_served = [[Africa]], [[Asia]], [[Europe]], [[Latin America]], [[Middle East]], [[North America]] | industry = distribusyon sa telebisyon | products = | revenue = | operating_income = | net_income = | num_employees = | parent = [[RCTV|Radio Caracas Television RCTV, C.A.]] <br>([[Empresas 1BC]]) | subsid = | owner = | homepage = [http://www.rctvintl.com/ Official homepage] | footnotes = }} Ang '''RCTV International''' (kilala dati bilang '''Coral Pictures''' o '''Coral International''') ay isang subsidiary ng [[Empresas 1BC]]. Ang Coral ay nabuo sa [[Miami, Florida|Miami]], [[Florida]] noong 1982 bilang pandaigdigang tagapamahagi o international distributor ng produksyon ng [[RCTV]]. Nakikibahagi ang RCTV International sa alamat na 50 taon ng kasaysayan ng RCTV Venezuela, ang "mother company" nito at isa sa mga unang komesyal na istasyon ng telebisyon sa Timog Amerika. Ang negosyanteng si William H. Phelps, ang siyang unang naglunsad ng kauna-unahang komesyal na istasyon ng radyo sa Venezuela, ang Radio Caracas Radio, ay siya ring naglunsad sa Radio Caracas Television (RCTV Venezuela) noong 15 Nobyembre 1953 sa Caracas. Lumipat sa cable ang RCTV noong 2007 matapos ang pamahalaang Venezolano ni [[Hugo Chavez]] ay tumangging i-renew ang lisensyang terestriyal o terrestrial licence. Noong 2010, ang Pangulong [[Hugo Chavez]] ay nagtanggal sa ere ng anim na cable channel, kasama ang RCTV International, dahil sa paglabag sa pag-transmit ng mga bagay tungkol sa pamahalaan. Hinikayat ng pamahalaan na alisin ng mga cable television providers na alisin ang mga hindi sumusunod.<ref name=News>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8477428.stm|title=Venezuela TV channels taken off air= BBC UK|accessdate=March 7, 2014}}</ref> ==Bokasyon== Ang RCTV ay laging nagagalak sa pagpupunyagi ng mga hangarin at namumuhunan batay sa mga teknolohiyang na pinakamakakatugon sa pamantayang mataas na kalidad. Matapos lamang ang paglunsad nito, na may bagong transmiter at sistemang microwave relay , ang istasyon ay napalawak ang signal nito mula Caracas hanggang sa lahat ng dako ng bansa. Ito rin ang unang istasyon na pinalawak ang programming schedule, na limitado hanggang sa gabi, sa pagsisismula sa tanghali muna at hanggang sa sunod ay sa umaga. Noong 1961, ang RCTV ay gumawa ng kanilang Video Tape Department at sinimulan ang color production noong kalagitnaan ng dekada 70, kahit na noong 1981 lamang pinayagan ng pamahalaan ang color broadcasts. ==Telenovela== *Que el Cielo Me Explique, 2011 *[[Calle luna, Calle sol]], 2009 *Libres Como el Viento, 2009 *La Trepadora, 2008 *Nadie me dirá como quererte, 2008 *Toda Una Dama, 2007 *Mi Prima Ciela, 2007 *Por todo lo alto, 2006 *[[Ser Bonita No Basta]], 2005 *Estrambótica Anastasia, 2004 *La Cuaima, 2003 *[[Mi Gorda Bella]], 2002 *Trapos Intimos, 2002 *La Mujer de Judas, 2002 *[[Juana La Virgen]], 2002 *La Soberana, 2001 *Carrisima, 2001 *Angélica Pecado, 2000 *Mis Tres Hermanas, 2000 *Mariú, 2000 *[[Carita Pintada]], 1999 *[[Luisa Fernanda]], 1999 *Hoy Te Vi, 1998 *[[Nina Mimada]], 1998 *[[Llovizna (telenovela)|Llovizna]], 1997 *Maria De Los Angeles, 1997 *[[La Inolvidable]], 1996 *Los Amores De Anita Pena, 1996 *El Desafio, 1995 *[[Ilusiones]], 1995 *[[Alejandra]], 1994 *[[Pura Sangre]], 1994 *De Oro Puro, 1993 *[[Dulce Ilusion]], 1993 *[[Kassandra (TV series)|Kassandra]], 1992 *[[Por Estas Calles]], 1992 *Eva Marina, 1992 *[[El Desprecio]], 1991 *Anabel, 1990 *Carmen Querida, 1990 *De Mujeres, 1990 *[[Gardenia]], 1990 *[[Natacha (telenovela)|Natacha]], 1990 *[[Alondra]], 1989 *[[Amanda Sabater]], 1989 *[[Rubi Rebelde]], 1989 *[[Abigail]], 1988 *Alma Mia, 1988 *[[Señora]], 1988 *[[La Intrusa (Venezuelan telenovela)|La Intrusa]], 1987 *La Pasion De Teresa, 1987 *[[La Dama De Rosa]], 1986 *Mansion De Luxe, 1986 *[[Cristal (telenovela)|Cristal]], 1985 *Rebeca, 1985 *[[Azucena]], 1984 *[[Marisela]], 1984 *[[Topacio]], 1984 *[[Leonela]], 1983 *La Fiera, 1978 *[[Raquel]], 1973 ==External links== *[http://www.rctvintl.com/ Official homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061128184205/http://www.rctvintl.com/ |date=2006-11-28 }} [[Kategorya:Mga kompanya]] b8k8j2sk73cr9do2csq89xqdep8oala 10 241939 2201103 2122431 2026-04-03T20:35:07Z Bluemask 20 https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:Interlanguage_link&oldid=1339817467 2201103 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst:#if:{{{quote|}}}{{{quotes|}}}|"}}{{safesubst:#if:{{{italic|}}}{{{italics|}}}|''}}[[{{{1}}}{{safesubst:#if:{{{lt|}}}|{{safesubst:!}}{{{lt}}}}}]]{{safesubst:#if:{{{italic|}}}{{{italics|}}}|&#8202;''}}{{safesubst:#if:{{{quote|}}}{{{quotes|}}}|"}}{{safesubst:#ifeq:{{subst:Substcheck}}|SUBST||<!-- -->{{#if:{{#if:{{{preserve|{{{display|}}}}}}|1|{{#ifexist:{{{1|}}}|{{#invoke:redirect|isRedirect|{{{1|}}}}}|1}}}}<!-- --> |<{{#switch:{{{vertical-align|{{{valign|{{{v|}}}}}}}}}|sup|super=sup|sub=sub|span}} class="noprint" style="{{#switch:{{{vertical-align|{{{valign|{{{v|}}}}}}}}}|ib=font-size:100%;|sup|super|sub=|font-size:85%;}} font-style: normal; {{#if:{{{nobold|}}}|font-weight: normal;}}">&nbsp;&#91;{{#if:{{{qid|}}} | [[d:Special:EntityPage/{{{qid|}}}#sitelinks-wikipedia|<span title="Wikidata list: &quot;{{{1}}}&quot; articles in other languages">{{#if:{{{short|{{{s|}}}}}}|wd|Wikidata}}</span>]] | {{#invoke:Separated entries|main|frameOnly=true|separator=;&#32; | {{#if:{{{2|}}}|[[:{{{2}}}:{{#if:{{{3|}}}|{{{3}}}|{{{1}}}}}|{{trim|1={{{2}}}}}]]}} | {{#if:{{{4|}}}|[[:{{{4}}}:{{#if:{{{5|}}}|{{{5}}}|{{{1}}}}}|{{trim|1={{{4}}}}}]]}} | {{#if:{{{6|}}}|[[:{{{6}}}:{{#if:{{{7|}}}|{{{7}}}|{{{1}}}}}|{{trim|1={{{6}}}}}]]}} | {{#if:{{{8|}}}|[[:{{{8}}}:{{#if:{{{9|}}}|{{{9}}}|{{{1}}}}}|{{trim|1={{{8}}}}}]]}} | {{#if:{{{10|}}}|[[:{{{10}}}:{{#if:{{{11|}}}|{{{11}}}|{{{1}}}}}|{{trim|1={{{10}}}}}]]}} | {{#if:{{{12|}}}|[[:{{{12}}}:{{#if:{{{13|}}}|{{{13}}}|{{{1}}}}}|{{trim|1={{{12}}}}}]]}} | {{#if:{{{14|}}}|[[:{{{14}}}:{{#if:{{{15|}}}|{{{15}}}|{{{1}}}}}|{{trim|1={{{14}}}}}]]}} | {{#if:{{{16|}}}|[[:{{{16}}}:{{#if:{{{17|}}}|{{{17}}}|{{{1}}}}}|{{trim|1={{{16}}}}}]]}} | {{#if:{{{18|}}}|[[:{{{18}}}:{{#if:{{{19|}}}|{{{19}}}|{{{1}}}}}|{{trim|1={{{18}}}}}]]}} | {{#if:{{{20|}}}|[[:{{{20}}}:{{#if:{{{21|}}}|{{{21}}}|{{{1}}}}}|{{trim|1={{{20}}}}}]]}} | {{#if:{{{22|}}}|[[:{{{22}}}:{{#if:{{{23|}}}|{{{23}}}|{{{1}}}}}|{{trim|1={{{22}}}}}]]}} | {{#if:{{{24|}}}|[[:{{{24}}}:{{#if:{{{25|}}}|{{{25}}}|{{{1}}}}}|{{trim|1={{{24}}}}}]]}} | {{#if:{{{26|}}}|[[:{{{26}}}:{{#if:{{{27|}}}|{{{27}}}|{{{1}}}}}|{{trim|1={{{26}}}}}]]}} | {{#if:{{{28|}}}|[[:{{{28}}}:{{#if:{{{20|}}}|{{{29}}}|{{{1}}}}}|{{trim|1={{{28}}}}}]]}} | {{#if:{{{30|}}}|[[:{{{30}}}:{{#if:{{{31|}}}|{{{31}}}|{{{1}}}}}|{{trim|1={{{30}}}}}]]}} | {{#if:{{{32|}}}|[[:{{{32}}}:{{#if:{{{33|}}}|{{{33}}}|{{{1}}}}}|{{trim|1={{{32}}}}}]]}} }}}}&#93;</{{#switch:{{{vertical-align|{{{valign|{{{v|}}}}}}}}}|sup|super=sup|sub=sub|span}}> | [[Category:Interlanguage link template existing link]]<nowiki /> }}}}</includeonly>{{main other|<!-- Forced interwikis-->{{#if:{{{preserve|{{{display|}}}}}}|[[Category:Interlanguage link template forcing interwiki links]]}}{{#if:{{{2|}}}{{{qid|}}}||[[Category:Pages using interlanguage link with no language parameter]]}}<!-- Many languages-->{{#if:{{{8|}}}|[[Category:Pages calling interlanguage link with many languages|{{#if:{{{10|}}}|{{#if:{{{12|}}}|{{#if:{{{14|}}}|{{#if:{{{16|}}}|{{#if:{{{18|}}}|{{#if:{{{20|}}}|{{#if:{{{22|}}}|{{#if:{{{24|}}}|{{#if:{{{26|}}}|{{#if:{{{28|}}}|{{#if:{{{30|}}}|{{#if:{{{32|}}}|P|O}}|N}}|M}}|L}}|K}}|J}}|I}}|H}}|G}}|F}}|E}}|D}}]]}}<!-- Unknown params-->{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Category:Pages using interlanguage link with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]|preview=Page using [[Template:Interlanguage link]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| 1 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 2 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 3 | 30 | 31 | 32 | 33 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | display | italic | italics | lt | nobold | preserve | qid | quote | quotes | s | short | v | valign | vertical-align }}}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> b5afccaukxymb6ojc35kv8b4wl7g6pb 0 249074 2201191 1687821 2026-04-04T06:14:51Z ~2026-20806-22 160638 Binago ko lang ang "piansikat" at pinalitan ng "pinasikat" dahil mali ang spelling nito 2201191 wikitext text/x-wiki Si Ronald Kookooritchkin, kilala lalo na sa tawag na Ronald Remy ay isang Pilipino na may lahing Ruso. Siya ay isinilang noong 1937 at kabiyak ni [[Lily Marquez]] o Jean Remy na isa ring artista sa bakuran ng [[Premiere Productions]]. Si Remy ay pinasikat ng Istudyong [[Premiere Productions]] kasama ng ialng mag sikat na artista tulad nina [[Fernando Poe Jr.]], [[Corazon Rivas Rivas]], [[Lani Oteyza]], [[Zaldy Zshornack]] at marami pang iba. ==Pelikula== Una siyang gumanap noon sa pelikulang [[Condenado]] ng [[Sampaguita Pictures]], ng malaunan ay lumipat na sa [[Premiere Productions]] kung saan naging palagiang gumanap kasama ang kanyang naging kabiyak. Gumanap bilang anak ng isang Maton na si [[Efren Reyes]] sa pelikulang [[Anak ng Maton]]. Naging kasamang sundalo siya ni [[Fernando Poe Jr.]] at naging kapareha si [[Miriam Jurado]] sa pelikulang [[Anak ng Bulkan]] bilang Ramon. Isang mamamana sa isang epikong pelikulang ginawa niya kabituin si Poe at ang bidang si [[Lani Oteyza]] sa [[Princesa Naranja]]. ==Direktor== Unang nabigyan ng pagkakataon bilang direktor sa isang malaking pelikula ang [[Zigzag]] kung saan idinirihe niya ang Amerikanong si [[George Nader]] at [[Sylvia Lawrence]] noong 1963. Nabigyan din siya ng proyekto para idirihe ang pelikulang [[Virgins of Kalatrava Island]] noong 1967 kung saan naging bida niya ay isang artistang Amerikano na si [[Alex Nolte]] kasama ang batang-bata pa noong si [[Ed Finlan]] sa ilalim ng [[Victor International Pictures Inc. ==Mga Pelikula== *(1973) [[Ophelia at Paris]] *(1973) [[Dakilang 9]] *(1969) [[The Infiltrators]] bilang Mr. Banez *(1968) [[Mad Doctor of Blood Island]] bilang Dr.Lorca *(1968) [[Escape to Mindanao]] bilang Lt. Parang (TV Movie) *(1967) The Longest Hundred Miles 1967 Miguel *(1967) Incognito 1967 *(1967) Suicide Seven 1967 *(1966) Flight of the Sparrow 1966 *(1964) Mamatay sa laban! 1964 *(1964) Blood Is the Color of Night - bilang Dr. Marco *(1963) Aninong bakal *(1962) No Man Is an Island - bilang Chico Torres *(19620 [[Asiong Seven]] *(1962) [[Lakas sa lakas]] *(1961) [[Pasong Diablo]] *(1961) [[Pitong sagisag]] *(1961) [[Viva Caballeras]] *(1961) [[Dakilang 9]] *(1961) [[Krusaldo]] *(1961) [[Konsiyerto ng kamatayan]] segment "Lumuluhang Bangkay" *(1961) [[Pusong bakal]] *(1960) [[Sa Ibabaw ng Aking Bangkay]] *(1960) [[Pagsapit ng Hatinggabi]] *(1960) [[Akin ang Paghihiganti]] *(1960) [[Kadenang Putik]] *(1960) [[Viuda de Oro]] *(1960) [[Prinsesa Naranja] *(1960) [[Materiales Fuertes]] *(1959) [[Anak ng bulkan]] - bilang Ramon *(1959) [[Ang kanyang kamahalan]] *(1959) [[Aawitan kita]] *(1959) [[Ang Maton]] *(1958) [[Condenado]] [[Kategorya:Mga Pelikula noong 1959]] 599p41h43xzfhpkxkojiplxzhu0qgef 2201192 2201191 2026-04-04T06:16:16Z ~2026-20806-22 160638 Binago ko lang ang mga maling spelling 2201192 wikitext text/x-wiki Si Ronald Kookooritchkin, kilala lalo na sa tawag na Ronald Remy ay isang Pilipino na may lahing Ruso. Siya ay isinilang noong 1937 at kabiyak ni [[Lily Marquez]] o Jean Remy na isa ring artista sa bakuran ng [[Premiere Productions]]. Si Remy ay pinasikat ng Istudyong [[Premiere Productions]] kasama ng ilang mga sikat na artista tulad nina [[Fernando Poe Jr.]], [[Corazon Rivas Rivas]], [[Lani Oteyza]], [[Zaldy Zshornack]] at marami pang iba. ==Pelikula== Una siyang gumanap noon sa pelikulang [[Condenado]] ng [[Sampaguita Pictures]], ng malaunan ay lumipat na sa [[Premiere Productions]] kung saan naging palagiang gumanap kasama ang kanyang naging kabiyak. Gumanap bilang anak ng isang Maton na si [[Efren Reyes]] sa pelikulang [[Anak ng Maton]]. Naging kasamang sundalo siya ni [[Fernando Poe Jr.]] at naging kapareha si [[Miriam Jurado]] sa pelikulang [[Anak ng Bulkan]] bilang Ramon. Isang mamamana sa isang epikong pelikulang ginawa niya kabituin si Poe at ang bidang si [[Lani Oteyza]] sa [[Princesa Naranja]]. ==Direktor== Unang nabigyan ng pagkakataon bilang direktor sa isang malaking pelikula ang [[Zigzag]] kung saan idinirihe niya ang Amerikanong si [[George Nader]] at [[Sylvia Lawrence]] noong 1963. Nabigyan din siya ng proyekto para idirihe ang pelikulang [[Virgins of Kalatrava Island]] noong 1967 kung saan naging bida niya ay isang artistang Amerikano na si [[Alex Nolte]] kasama ang batang-bata pa noong si [[Ed Finlan]] sa ilalim ng [[Victor International Pictures Inc. ==Mga Pelikula== *(1973) [[Ophelia at Paris]] *(1973) [[Dakilang 9]] *(1969) [[The Infiltrators]] bilang Mr. Banez *(1968) [[Mad Doctor of Blood Island]] bilang Dr.Lorca *(1968) [[Escape to Mindanao]] bilang Lt. Parang (TV Movie) *(1967) The Longest Hundred Miles 1967 Miguel *(1967) Incognito 1967 *(1967) Suicide Seven 1967 *(1966) Flight of the Sparrow 1966 *(1964) Mamatay sa laban! 1964 *(1964) Blood Is the Color of Night - bilang Dr. Marco *(1963) Aninong bakal *(1962) No Man Is an Island - bilang Chico Torres *(19620 [[Asiong Seven]] *(1962) [[Lakas sa lakas]] *(1961) [[Pasong Diablo]] *(1961) [[Pitong sagisag]] *(1961) [[Viva Caballeras]] *(1961) [[Dakilang 9]] *(1961) [[Krusaldo]] *(1961) [[Konsiyerto ng kamatayan]] segment "Lumuluhang Bangkay" *(1961) [[Pusong bakal]] *(1960) [[Sa Ibabaw ng Aking Bangkay]] *(1960) [[Pagsapit ng Hatinggabi]] *(1960) [[Akin ang Paghihiganti]] *(1960) [[Kadenang Putik]] *(1960) [[Viuda de Oro]] *(1960) [[Prinsesa Naranja] *(1960) [[Materiales Fuertes]] *(1959) [[Anak ng bulkan]] - bilang Ramon *(1959) [[Ang kanyang kamahalan]] *(1959) [[Aawitan kita]] *(1959) [[Ang Maton]] *(1958) [[Condenado]] [[Kategorya:Mga Pelikula noong 1959]] 726ird5w6wimpz7f0txxzxes3tclcs4 0 287125 2201137 2090718 2026-04-04T03:47:16Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2201137 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{for|karakter|Asterix (karakter)}} {{Infobox book series | name = Asterix | title_orig = {{lang|fr|Astérix le Gaulois}} | author = {{plainlist| *René Goscinny (1959–1979) *Albert Uderzo (1980–2009) *Jean-Yves Ferri (2013–kasalukuyan) * Ibang may-akda para di-kanonikal na mga bolyum (1976–1996)}} | illustrator = {{plainlist| *Albert Uderzo (1959–2009) *Didier Conrad (2013–kasalukuyan) * Ibang mga ilustrador para sa di-kanonikal na mga bolyum (1976–1996)}} | translator = {{plainlist| *Ingles: Anthea Bell, Derek Hockridge (1961–2013); Anthea Bell (2013–2016); Adriana Hunter (2017–kasalukuyan)}} | country = Pransya (pinagmulan), iba (para sa mga sinalin na mga aklat) | language = Pransya (orihinal), iba 111 | genre = {{plainlist| *[[Komedya]] *[[Pag-tuya]]}} | publisher = Dargaud, Editions Albert René, Hachette para sa kanonikal na mga bolyum sa [[wikang Pranses|Pranses]]; mga iba para di-kanonikal na mg bolyum (1976–1996) sa Pranses; Hodder, Hachette at iba pa para sa di-kanonikal na mga bolyum (1976–1996) sa Ingles | pub_date = 29 Oktubre 1959 – 22 Oktubre 2010 (orihinal na panahon); 2009–kasalukuyan (binagong edisyon na panahon) | english_pub_date = 1969–kasalukuyan (parehong mga panahon) }} Ang '''''Asterix''''' o '''''The Adventures of Asterix''''' ({{lang-fr|Astérix}} o ''Astérix le Gaulois'' {{IPA-fr|asteʁiks lə ɡolwa|}}) ay isang serye ng mga [[komiks]] sa [[wikang Pranses|Pranses]]. Unang lumabas ang serye sa magasin na Pranko-Belga na ''Pilote'' noong 29 Oktubre 1959. Sinulat ito ni René Goscinny at ginuhit ni Albert Uderzo hanggang sa kamatayan ni Goscinny noong 1977. Si Uderzo na ang pumalit sa pagsusulat hanggang 2009, nang binenta niya ang karapatan sa kompanyang paglilimbag na Hachette. Noong 2013, isang bagong pangkat ang na mga tao ang naging sangkot sa paglikha ng nilalaman at binubuo ito nina Jean-Yves Ferri (panulat) at Didier Conrad (guhit). Noong 2017, nailabas ang 37 bolyum. Sinusundan ng serye ang mga pakikipasapalaran sa isang nayon ng mga Gaul habang pinipigilan nila ang pagsakop ng [[Republikang Romano|Romano]] noong 50 BC. Ginagawa nila ito sa pamamagitan ng isang [[salamangka]]ng [[gayuma]], na pinapakulo gamit ang ''[[druid]]'' nilang Panoramix (pinangalang Getafix sa salin sa [[wikang Ingles]]), na pasamantalang binibigyan ang iinom ng lakas ng isang ''superhuman'' o higit pa sa lakas ng tao. Mayroon iba't ibang pakikipasapalaran ang mga bida, ang titulong karakter na si [[Asterix (karakter)|Asterix]] at ang kanyang kaibigan na si Obelix. Isa ang seryeng ''Asterix'' sa pinakapopular na komiks na Pranko-Belga sa buong sanlibutan, na may serye na sinalin sa 111 [[wika]] at [[diyalekto]].<ref name="Time">{{cite news|url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1931169,00.html|title=Asterix at 50: The Comic Hero Conquers the World|date=Nobyembre 19, 2009|newspaper=Time|first=Leo|last=Cendrowicz|access-date=7 Setyembre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140908022648/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1931169,00.html|archive-date=8 Setyembre 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ==Tala ng mga titulo== Ang bilang 1–24, 32 at 34 ay ginawa nina Goscinny at Uderzo. Ang bilang 25–31 at 33 ay si Uderzo lamang. Ang mga taon na nakasaad dito ay kanilang paunang labas ng album. Ang bilang 35–37 ay kina Jean-Yves Ferri at Didier Conrad. {{Div col|colwidth=40em}} # ''Asterix the Gaul'' (1961)<ref name=guide>{{cite book|last=Kessler|first=Peter|title=The Complete Guide to Asterix (The Adventures of Asterix and Obelix)|year=1997|publisher=Distribooks Inc|isbn=978-0-340-65346-3|language=Ingles}}</ref> # ''Asterix and the Golden Sickle'' (1962)<ref name="guide"/> # ''Asterix and the Goths'' (1963)<ref name="guide"/> # ''Asterix the Gladiator'' (1964)<ref name="guide"/> # ''Asterix and the Banquet'' (1965)<ref name="guide"/> # ''Asterix and Cleopatra'' (1965)<ref name="guide"/> # ''Asterix and the Big Fight'' (1966)<ref name="guide"/> # ''Asterix in Britain'' (1966)<ref name="guide"/> # ''Asterix and the Normans'' (1966)<ref name="guide"/> # ''Asterix the Legionary'' (1967)<ref name="guide"/> # ''Asterix and the Chieftain's Shield'' (1968)<ref name="guide"/> # ''Asterix at the Olympic Games'' (1968)<ref name="guide"/> # ''Asterix and the Cauldron'' (1969)<ref name="guide"/> # ''Asterix in Spain'' (1969)<ref name="guide"/> # ''Asterix and the Roman Agent'' (1970)<ref name="guide"/> # ''Asterix in Switzerland'' (1970)<ref name="guide"/> # ''The Mansions of the Gods'' (1971)<ref name="guide"/> # ''Asterix and the Laurel Wreath'' (1972)<ref name="guide"/> # ''Asterix and the Soothsayer'' (1972)<ref name="guide"/> # ''Asterix in Corsica'' (1973)<ref name="guide"/> # ''Asterix and Caesar's Gift'' (1974)<ref name="guide"/> # ''Asterix and the Great Crossing'' (1975)<ref name="guide"/> # ''Obelix and Co.'' (1976)<ref name="guide"/> # ''Asterix in Belgium'' (1979)<ref name="guide"/> # ''Asterix and the Great Divide'' (1980)<ref name="guide"/> # ''Asterix and the Black Gold'' (1981)<ref name="guide"/> # ''Asterix and Son'' (1983)<ref name="guide"/> # ''Asterix and the Magic Carpet'' (1987)<ref name="guide"/> # ''Asterix and the Secret Weapon'' (1991)<ref name="guide"/> # ''Asterix and Obelix All at Sea'' (1996) # ''Asterix and the Actress'' (2001) # ''Asterix and the Class Act'' (2003) # ''Asterix and the Falling Sky'' (2005) # ''Asterix and Obelix's Birthday: The Golden Book'' (2009)<ref name="50th Anniversary">{{cite web |url=http://teenlibrarian.co.uk/?p=688 |title=October 2009 Is Asterix'S 50th Birthday |publisher=Teenlibrarian.co.uk |date=9 Oktubre 2009 |accessdate=31 Disyembre 2010 |language=Ingles |archive-date=2 Abril 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402084209/http://teenlibrarian.co.uk/?p=688 |url-status=dead }}</ref> # ''Asterix and the Picts'' (2013) # ''Asterix and the Missing Scroll'' (2015) # ''Asterix and the Chariot Race'' (2017) *Di-kanonikal na bolyum: **''Asterix Conquers Rome'', magiging ika-23 bolyum, bago ang Obelix and Co.(1976) - comic ** ''How Obelix Fell into the Magic Potion When he was a Little Boy'' (1989) - natatanging isyu na album ** ''The XII Tasks of Asterix'' (2016) - natatanging isyu na album ** ''Uderzo Croqué par ses Amis'' - isang komiks (1996) {{Div col end}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Komiks mula sa Pransiya]] jn3oioiavkwrhnt0jbbmpcunso8bn8t 0 287479 2201133 2156631 2026-04-04T03:35:19Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Ang Pitong Huling Salita]] sa [[Ang Pitong Huling Wika]] 2156631 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Brooklyn_Museum_-_What_Our_Lord_Saw_from_the_Cross_(Ce_que_voyait_Notre-Seigneur_sur_la_Croix)_-_James_Tissot.jpg|thumb|324x324px| ''Ang krusipiksiyon, imahen mula sa Krus'' ni James Tissot, c. 1890]] Ang '''Pitong Huling Salita''' '''ni Jesus sa krus''' (tinatawag ding '''Siete Palabras''') ay ang pitong mga pananalitang ayon sa Biblia na iniuugnay kay [[Hesus|Jesus]] sa panahon ng kaniyang pagkapako sa krus. Ayon sa kaugalian, ang maikling pananalita ay tinawag na "mga salita." Sila ay natipon mula sa apat na [[Ebanghelyo|Mga Kanonikong Ebangelyo]].<ref>Geoffrey W. Bromiley, ''International Standard Bible Encyclopedia'', Eerdmans Press 1995,</ref><ref>Joseph F. Kelly, ''An Introduction to the New Testament for Catholics'' Liturgical Press, 2006 {{ISBN|978-0-8146-5216-9}} p. 153</ref> Tatlo sa mga salitang lumitaw lamang sa [[Ebanghelyo ni Lucas]] at tatlo lamang sa [[Ebanghelyo ni Juan]]. Ang iba pang pananalita ay lumilitaw kapwa sa [[Ebanghelyo ni Mateo]] at ng [[Ebanghelyo ni Marcos]].<ref name="Houlden627">{{cite book | last = Houlden | first = Leslie | title = Jesus: The Complete Guide | year = 2006 | page = 627 | isbn = 0-8264-8011-X}}</ref> Sa mga aklat nina Mateo at Marcos, si Jesus ay sumisigaw sa Diyos. Sa Lucas, pinatawad niya ang kaniyang mga mamamatay, binibigyan ng katiyakan ang nagwawalang magnanakaw, at pinupuri ang kaniyang kaluluwa sa Ama. Sa Juan, nakikipag-usap siya sa kaniyang ina, nagsasabing siya ay nauuhaw, at ipinahayag ang katapusan ng kaniyang buhay sa lupa. Ang pangwakas na articulated na salita ng isang tao na sinabi bago ang kamatayan o bilang mga pamamaraang kamatayan sa pangkalahatan ay kinuha upang magkaroon ng partikular na kahalagahan. Ang pitong kasabihan na ito, na " huling mga salita ", ay maaring magbigay ng isang paraan upang maunawaan kung ano ang huli mahalaga sa taong ito na namamatay sa krus.<ref name="Hamilton">{{cite book | last = Hamilton | first = Adam | title = 24 Hours That Changed the World | publisher = Abingdon Press | year = 2009 | isbn = 978-0-687-46555-2}}</ref> Ang buyagyag o munting mga kasabihan na naitala sa mga kuwentong biblikal ay nagpapahiwatig na si Jesus ay nanatiling medyo tahimik para sa mga oras na siya ay nakabitin doon.<ref>Wilson, Ralph F. "Ang Pitong Huling Salita ni Kristo mula sa Krus". < [http://www.jesuswalk.com/7-last-words/ Http://www.jesuswalk.com/7-last-words/] ></ref> Mula noong ika-16 na siglo, ang mga ito ay malawak na ginagamit sa mga sermon sa [[Biyernes Santo]], at ang buong mga aklat ay nakasulat sa teolohikal na pagtatasa sa kanila.<ref name="Houlden627"/><ref>''Jesus of Nazareth'' by W. Mccrocklin 2006 {{ISBN|1-59781-863-1}} p. 134</ref><ref name="Houlden645">''Jesus in history, thought, and culture: an encyclopedia, Volume 1'' by James Leslie Houlden 2003 {{ISBN|1-57607-856-6}} p. 645</ref><ref>''The Seven Last Words From The Cross'' by Fleming Rutledge 2004 {{ISBN|0-8028-2786-1}} p. 8–10</ref> Ang Pitong Huling Salita mula sa Krus ay isang mahalagang bahagi ng liturhiya sa [[Anglikanismo|Anglikano]], [[Simbahang Katolika Romana|Katoliko]], [[Protestantismo|Protestante]], at iba pang mga tradisyong Kristiyano.<ref>{{cite book | last = Young | first = Richard | title = Echoes from Calvary: Meditations on Franz Joseph Haydn's *The Seven Last Words of Christ*, Volume 1 | date = February 25, 2005 | publisher = [[Rowman & Littlefield]] | isbn = 9780742543843 | url = https://books.google.com/?id=QHz5czNrWlYC&pg=PA191&dq=seven+last+words+from+the+cross+Good+Friday+Methodist#v=onepage&q&f=false | access-date = 1 April 2012 | quote = Interestingly, the Methodist ''Book of Worship'' adopted by the General Conference of 1964 presented two services for Good Friday: a Three Hours' Service for the afternoon and a Good Friday evening service that includes the "Adoration at the Cross" (the Gospel, Deprecations, and Adoration of the Cross) but omits a communion service, which would be the Methodist equivalent of the Mass of the Presanctified.}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=PWYMAAAAYAAJ&pg=PA51&dq=seven+last+words+from+the+cross+Good+Friday+Anglican#v=onepage&q=seven%20last%20words%20from%20the%20cross%20Good%20Friday%20Anglican&f=false|title=The Encyclopædia Americana: a library of universal knowledge, Volume 13|publisher=[[Encyclopedia Americana]]|accessdate=1 April 2012|quote=The 'Three Hours' Devotion, borrowed from Roman usage, with meditation on the 'seven last words' from the Cross, and held from 12 till 3, when our Lord hung on the Cross, is a service of Good Friday that meets with increasing acceptance among the Anglicans.}}</ref> Ang pitong pananalitang kalimitan ay isang halimbawa ng Kristiyanong diskarte sa pagtatayo ng pagkakaisa ng Ebanghelyo kung saan ang materyal mula sa iba't ibang mga Ebanghelyo ay pinagsama, na gumagawa ng isang tala na higit pa sa bawat Ebanghelyo.<ref name="Houlden627"/><ref name="JInt">[[Bart D. Ehrman|Ehrman, Bart D.]]. [[Jesus, Interrupted]], HarperCollins, 2009. {{ISBN|0-06-117393-2}}</ref> Ilang [[Kompositor|kompositor]] ang nagtakda ng Pitong Huling Salita sa musika . == Pitong kasabihan == Ang pitong kasabihan ay bahagi ng isang Kristiyanong pagmumuni-muni na kadalasang ginagamit sa panahon ng [[Panahon ng Kuwaresma|Kuwaresma]], [[Mahal na Araw|Banal na Linggo]] at [[Biyernes Santo]] . Ang malimit na pagkakasunud-sunod ng mga kasabihan ay:<ref>Jan Majernik, ''The Synoptics'', Emmaus Road Press: 2005 {{ISBN|1-931018-31-6}}, p. 190</ref> # Lucas 23:34: Ama, patawarin mo sila, sapagkat hindi nila alam ang kanilang ginagawa. # Lucas 23:43: Katotohanang sinasabi ko sa iyo, ngayon ay makakasama kita sa paraiso. # Juan 19: 26-27: Babae, tingnan mo ang iyong anak. Anak, narito ang iyong ina # Mateo 27:46 at Marcos 15:34 Diyos ko, Diyos ko, bakit mo ako pinabayaan? # Juan 19:28: ako'y nauuhaw. # Juan 19:30: Natapos na. (Mula sa Griyego na "Tetelestai" na isinalin din na "Ito ay nagawa", o "Ito ay kumpleto". ) # Lucas 23:46: Ama, sa iyong mga kamay ay ipinagkakatiwala ko ang aking kaluluwa. Ayon sa kaugalian, ang mga pitong kasabihang ito ay tinatawag na mga salita ng 1. ''Pagpapatawad'', 2. ''Kaligtasan'', 3. ''Relasyon'', 4. ''Pagtalikod'', 5. ''Pagkabalisa'', 6. ''Tagumpay'' at 7. ''Muling pagsasama-sama''.<ref name="Bromiley">''The International Standard Bible Encyclopedia'' by Geoffrey W. Bromiley 1988 {{ISBN|0-8028-3785-9}} p. 426</ref> Tulad ng makikita mula sa talaan sa itaas, hindi lahat ng pitong kasabihan ay matatagpuan sa alinmang isang tala ng pagpapako sa krus ni Jesus. Ang paghanay ay pagsasama ng mga teksto mula sa bawat isa sa apat na canonical gospels. Sa mga ebanghelyo nina [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] at [[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]], si Jesus ay nakasiping sa Aramaiko, sumigaw sa ''ikaapat na'' parirala. . Sa [[Ebanghelyo ni Lucas]], ang una, ikalawa, at ikapitong pananalita ay nangyari. Ang ikatlo, ikalima at ikaanim na kasabihan ay makikita lamang sa [[Ebanghelyo ni Juan]] . Sa ibang salita: * Sa [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] at [[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]] : ** ''Diyos ko, Diyos ko, bakit mo ako pinabayaan?'' * Sa [[Ebanghelyo ni Lucas|Lucas]] : ** ''Ama, patawarin mo sila, sapagkat hindi nila alam kung ano ang ginagawa nila'' ** ''Tunay, sinasabi ko sa iyo, ngayon ay makakasama kita sa paraiso'' (bilang tugon sa [[San Dimas|isa sa dalawang magnanakaw na ipinako sa krus sa tabi niya]] ) ** ''Ama, sa iyong mga kamay ko ang aking kaluluwa'' (huling mga salita) * Sa [[Ebanghelyo ni Juan|Juan]] : ** ''Babae, narito ang iyong anak: narito ang iyong ina'' (nakadirekta kay Maria, ang ina ni Jesus, bilang isang sanggunian sa sarili, o bilang isang sanggunian sa minamahal na disipulo at isang tagubilin sa disipulo mismo) ** ''Nauuhaw ako'' (bago pa ang isang wetted sponge, na binanggit ng lahat ng mga Canonical Gospels, ay inaalok) ** ''Tapos na'' (huling salita) === 1. Ama, patawarin mo sila, sapagkat hindi nila alam kung ano ang ginagawa nila === {{Bibleref2|Lucas|23:34}} : ''Pagkatapos ay sinabi ni Jesus, "Ama, patawarin mo sila, sapagkat hindi nila alam kung ano ang kanilang ginagawa."'' Ang unang sinasabi ni Jesus sa krus ay ayon sa kaugalian ay tinatawag na "Ang Salita ng Pagpapatawad".<ref name="Bromiley"/> Ito ay nauunawaan bilang panalangin ni Jesus para sa [[kapatawaran]] para sa Romanong sundalo na crucious sa kaniya at lahat ng iba pa na kasangkot sa kaniyang pagpapako sa krus.<ref>[[Vernon K. Robbins]] in ''Literary studies in Luke-Acts'' by Richard P. Thompson (editor) 1998 {{ISBN|0-86554-563-4}} pp. 200–201</ref><ref>''Mercer dictionary of the Bible'' by Watson E. Mills, Roger Aubrey Bullard 1998 {{ISBN|0-86554-373-9}} p. 648</ref><ref>''Reading Luke-Acts: dynamics of Biblical narrative'' by William S. Kurz 1993 {{ISBN|0-664-25441-1}} p. 201</ref><ref>''Luke's presentation of Jesus: a Christology'' by [[:de:Robert F. O'Toole]] 2004 {{ISBN|88-7653-625-6}} p. 215</ref> Ang ilang mga unang manuskrito ay hindi kasama ang pangungusap na ito sa Lucas 23:34.<ref>Steven L. Cox, Kendell H. Easley, 2007 ''Harmony of the Gospels'' {{ISBN|0-8054-9444-8}} p. 234</ref> === 2. Ngayon ay makakasama ka sa akin sa paraiso === {{Bibleref2|Lucas|23:43}} : ''At sinabi niya sa kaniya, "Katotohanang, sinasabi ko sa iyo, ngayon ay makakasama ka sa akin sa paraiso".'' Ang salitang ito ay ayon sa kaugalian na tinatawag na "Ang Salita ng Kaligtasan".<ref name="Bromiley"/> Ayon sa Ebanghelyo ni Lucas, si Jesus ay ipinako sa krus sa pagitan ng dalawang magnanakaw (kalimitang pinangalanang [[San Dimas|Dismas]] at Gestas), isa sa mga ito ang tumataguyod sa kawalang-kasalanan ni Hesus at hinihiling sa kaniya na alalahanin siya kapag siya ay dumating sa kaniyang kaharian. Sumagot si Hesus, "Tunay na sinasabi ko sa iyo ..." ( {{Lang|grc|ἀμήν λέγω σοί}} , ''[[Siya nawa|amēn]] legō soi'' ), kasunod ang tanging anyo ng salitang "[[Paraiso]]" sa mga Ebanghelyo ({{Lang|grc|παραδείσω}} , ''paradeisō'', mula sa [[Wikang Persyano]] ''pairidaeza'' "paraisong hardin"). Ang isang tila baga simpleng pagbabago sa bantas sa pananalitang ito ay naging paksa ng mga pagkakaiba ng doktrina sa mga Kristiyanong grupo, na ibinigay sa kakulangan ng bantas sa orihinal na mga tekstong Griyego.<ref name="Buckley48">''The Blackwell Companion to Catholicism'' by James Buckley, Frederick Christian Bauerschmidt and Trent Pomplun, 2010 {{ISBN|1-4443-3732-7}} p. 48</ref> Ang mga Katoliko at karamihan sa mga Protestanteng Kristiyano ay karaniwang gumagamit ng isang bersyon na nagbabasa ng "ngayon ay makakasama mo ako sa Paraiso".<ref name="Buckley48" /> Ipinapalagay ng pagbabasa na ito ang tuwirang paglalayag sa Langit at walang kabatiran ng [[purgatoryo]] .<ref name="Buckley48" /> Sa kabilang banda, ang ilang mga Protestante na naniniwala sa [[pagtulog ng kaluluwa]] ay gumamit ng pagbabasa na nagpapahiwatig ng "sinasabi ko sa iyo ngayon", anupat binubuksan ang pagkakataon na ang pahayag ay ginawa ngayon, ngunit ang pagdating sa Langit ay maaring mamaya.<ref name="Buckley48" /> === 3. Narito ang iyong anak: narito ang iyong ina === [[Talaksan:N-s-dos-passos-19.jpg|right|thumb| Ang krusipiksiyon ay itinuring bilang ''Stabat Mater'' kasama ang Birheng Maria, Porto Alegre, [[Brazil|Brasil]], ika-19 siglo. ]] {{Bibleref2|Juan|19:26-27}} : ''Nakita ni Jesus ang kaniyang sariling ina, at ang alagad na nakatayo malapit sa kaniyang minamahal, sinabi niya sa kaniyang ina, "Babae, tingnan mo ang iyong anak".'' ''Pagkatapos ay sinabi niya sa disipulo, "Narito ang iyong ina".'' ''At mula sa oras na iyon, kinuha niya ang kaniyang ina sa kaniyang pamilya.'' Ang pahayag na ito ay ayon sa kaugalian na tinatawag na "Ang Salita ng Relasyon" at dito ipinagkatiwala ni Jesus si [[Maria]], ang kaniyang ina, sa pagkakalinga ng "alagad na iniibig ni Jesus".<ref name="Bromiley"/> Ministri ng Methodist na Adam Hamilton's 2009 interpretation: "Tumingin si Jesus mula sa krus upang makita ang kaniyang ina na nakatayo sa malapit. Bilang alam natin, isa lamang sa labindalawang apostol ang nasa paanan ng krus: "ang alagad na minamahal ni Jesus," kadalasang tinukoy bilang Juan. Hubad at sa kakila-kilabot na sakit, naisip niya hindi sa kaniyang sarili ngunit nag-aalala para sa kaginhawaan ng kaniyang ina pagkatapos ng kaniyang kamatayan. Ipinapakita nito ang sangkatauhan ni Jesus at ang lalim ng pag-ibig niya para sa kaniyang ina at ang alagad sa kung saan ang pag-aalaga niya ipinagkatiwala sa kaniya. " <ref name="Hamilton"/> === 4. Diyos ko, Diyos ko, bakit mo ako pinabayaan? === {{Bibleref2|Mateo|27:46}} : ''Mga ikasiyam na oras, si Jesus ay sumigaw ng malakas na tinig, sinasabing "Eli Eli lama sabachthani?" na kung saan ay, "Diyos ko, Diyos ko, bakit mo ako pinabayaan?"'' {{Bibleref2|Marcos|15:34}} : ''At nangyari nang ikasiyam na oras, si Jesus ay sumigaw ng malakas na tinig, "Eloi Eloi lama sabachthani?" na kung saan ay isinalin, "Diyos ko, aking Diyos, bakit mo ako pinabayaan?"'' Ito lamang ang sinasabi na lumilitaw sa higit sa isang Ebanghelyo,<ref name="Bromiley"/> at isang sipi mula sa {{Bibleref2|Awit|22:1|MBBTAG}}. Ang sinasabi na ito ay kinuha ng ilan bilang pag-alila sa Anak ng Ama. Ang ibang mga dalubhasa ay nauunawaan ang sigaw bilang isang tunay na tao at nakadama ng talikuran. Patayin sa pamamagitan ng kaniyang mga kaaway, na napakalayo ng kaniyang mga kaibigan, maaring naramdaman din siya ng Diyos.<ref>Conner, WT ''Ang Krus sa Bagong Tipan'' . Nashville: Broadman Press, 1954. ASIN: B0007EIIPI p.34</ref> Sinasabi ng iba na ito bilang unang mga salita ng Awit 22 at iminumungkahi na binabanggit ni Jesus ang mga salitang ito, marahil kahit na ang buong awit, "upang ipakita niya ang kaniyang sarili na ang pagiging tunay na Kanino ang mga salita ay tumutukoy, upang ang mga Hudyo ng mga eskriba at mga tao ay maaring suriin at tingnan ang dahilan kung bakit hindi siya bumaba mula sa krus, lalo, dahil ipinakilala ito ng tunay na awit na hinirang na siya ay dapat magdusa ng mga bagay na ito. " <ref>"Pulpit Commentary". Tingnan ang Marcos 15:34, http://biblehub.com/commentaries/pulpit/mark/15.htm</ref> Itinuturo ng dalubhasang si Frank Stagg ang tinatawag niyang "misteryo ng pagkakatawang-tao ni Jesus:" ... siya na namatay sa Golgota (Kalbaryo) ay isa sa Ama, na ang Diyos ay kay Cristo, at sa parehong oras ay sumigaw siya sa ang Ama ".<ref name="StaggF">Stagg, Frank. ''New Testament Theology''. Broadman Press, 1962. {{ISBN|0-8054-1613-7}}</ref> Sa [[Wikang Arameo|Aramaic]], ang parirala ay / ay isinasalin, "אלי אלי למה שבקתני". Habang ''" ang mga kuko sa mga pulso ay naglalagay ng presyon sa malaking median nerve, at ang malubhang napinsala nerbiyos ay nagiging sanhi ng masakit na sakit"'', ang [[Kordero ng Diyos (awit)|Kordero ng Diyos ay]] nakakaranas ng pag-abandona sa [[kaluluwa]] ng Diyos, isang napakasakit na sakit na ''"ang diwa ng walang hanggang paghatol sa Impiyerno "'' .{{fact}} === 5. Nauuhaw ako === {{Bibleref2|Juan|19:28}} : ''Sinabi niya, "Nauuhaw ako".'' Ang pahayag na ito ay ayon sa kaugalian na tinatawag na "Ang Salita ng pagkabalisa" at inihambing at sinasalungat sa pakikipagtagpo ni Jesus sa Babaeng Samaritana sa Balon sa {{Bibleref2|Juan|4:4-26|MBBTAG}} .<ref name="Bromiley"/> Tulad ng sa iba pang mga talaan, sa Ebanghelyo ni Juan sinabi ni Jesus ay inalok ng inumin ng maasim na alak, pagdaragdag na ang taong ito ay inilagay ang isang espongha na inilubog sa alak sa isang hyssop branch at ginawang ito sa mga labi ni Jesus. Ang mga sanga ng Isopo ay nakilala nang malaki sa Lumang Tipan at sa Aklat ng mga Hebreo.<ref>Isopo. cf. {{Bibleref2|Exodo|12:22}}: ay ginamit upang iwisik ang dugo ng kordero ng Paskuwa sa itaas ng mga pintuan ng mga tirahan ng mga Israelita nang patayin ang panganay ng mga Ehipsiyo; {{Bibleref2|Levitico|14}}: Ang isopo na nakabalot sa sinulid ay ginamit upang iwiwisik ang dugo at tubig sa mga ketongin; {{Bibleref2|Levitico|14}}: Ang isopo na nakabalot sa sinulid ay ginamit din sa mahalay na kapistahan upang sila ay malinis muli; {{Bibleref2|Awit|51:7|ABTAG2001}}: Si David, sa kaniyang panalangin ng pagkumpisal, ay sumigaw sa Diyos, "Linisin mo ako ng isopo, at ako ay magiging malinis."; at {{Bibleref2|Hebreo|9:19-20}}: pagkatapos ibinigay ni Moises sa mga tao ang [[Sampung Utos ng Diyos|Sampung Utos]], "kinuha niya ang dugo ng mga guya at mga kambing, na may tubig at pula na lana at isopo, at binasbasan ang balumbon at ang buong bayan, na sinasabi, 'Ito ang dugo ng tipan na inalay ng Diyos para sa inyo. {{Cite book | last1 = Hamilton | first1 = Adam | lastauthoramp = yes | title = 24 Hours That Changed the World | publisher = Abingdon Press | place = Nashville | year = 2009 | isbn=978-0-687-46555-2 | postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }}</ref> Ang pahayag ni Jesus ay binibigyang-kahulugan ni Juan bilang katuparan ng propesiya na ibinigay sa {{Bibleref2|Awit|69:21|MBBTAG}} (cf. {{Bibleref2|Awit|22:15|MBBTAG}} ), kaya ang panipi mula sa Ebanghelyo ni Juan ay kinabibilangan ng komento "upang matupad ang mga banal na kasulatan". === 6. Naganap na === {{Bibleref2|Juan|19:30}} : ''Sinabi ni Jesus, "Naganap na".'' Ang salaysay na ito ay ayon sa tradisyon na tinatawag na "Ang Salita ng Pagtatagumpay" at isolohiko kahulugan bilang pagpapahayag ng katapusan ng buhay ni Jesus sa lupa, sa pag-asam para sa Pagkabuhay na Mag-uli.<ref name="Bromiley"/> Isinulat ni Adam Hamilton: "Ang mga huling salita na ito ay nakikita bilang isang sigaw ng tagumpay, hindi ng pag-alis. Natapos na ngayon ni Jesus kung ano ang ginawa niya. Ang isang plano ay natupad; naging posible ang isang kaligtasan; isang pag-ibig na ipinakita. Kinuha niya ang aming lugar. Ipinakita niya ang pagkakasira ng sangkatauhan at pagmamahal ng Diyos. Inialay niya ang kaniyang sarili sa Diyos bilang isang sakripisyo para sa sangkatauhan. Habang namatay siya, natapos na ito. Sa mga salitang ito, ang pinakamatalinong tao na kailanman lumakad sa mukha ng mundong ito, ang Diyos sa laman, ay huminga nang huli. " <ref name="Hamilton"/> : p.&nbsp;112 Ang taludtod ay isinalin din bilang "natapos na." <ref>{{Cite web|url=http://biblehub.com/john/19-30.htm|title=John 19:30|quote="Jesus therefore, when he had taken the vinegar, said: It is consummated. And bowing his head, he gave up the ghost."|publisher=''Douay-Rheims Bible''}}</ref> === 7. Ama, sa iyong mga kamay pinupuri ko ang aking kaluluwa === {{Bibleref2|Lucas|23:46|MBBTAG}} : ''At nagsasalita ng malakas na tinig, sinabi ni Jesus, "Ama, sa iyong mga kamay ay pinupuri ko ang aking kaluluwa".'' Mula sa {{Bibleref2|Awit|31:5|MBBTAG}}, ang sinasabi na ito, na isang anunsyo at hindi isang kahilingan, ay karaniwang tinatawag na "Ang Salita ng muling pagsasama" at isolohikal na binigyang-kahulugan bilang pagpapahayag ni Jesus sa pagsali sa [[Diyos Ama]] sa Langit.<ref name="Bromiley"/> Sinulat ni Hamilton na "Kapag ang kadiliman ay tila nananaig sa buhay, kailangan pa ng pananampalataya kahit na makipag-usap sa Diyos, kahit na ito ay magreklamo sa kaniya. Ang mga huling salita ni Jesus mula sa krus ay nagpapakita ng kaniyang lubos na pagtitiwala sa Diyos: 'Ama, sa iyong mga kamay inihahabilin ko ang aking kaluluwa'. Ito ay tinatawag na isang modelo ng panalangin para sa lahat kapag natatakot, may sakit, o nakaharap sa sariling kamatayan. Sinasabi nito na may bisa: "{{quotation|Inihahahabilin ko ang aking sarili sa iyo, O Diyos. Sa aking pamumuhay at sa aking pagkamatay, sa mabubuting panahon at masama, anuman ako at mayroon ako, inilagay ko sa iyong mga kamay, O Diyos, para sa iyong pag-iingat.<ref name=Hamilton/>{{rp|p.112}}}} == Ang mga interpretasyong teolohikal == Ang huling mga salita ni Jesus ay ang paksa ng isang malawak na hanay ng mga Kristiyano aral at sermons, at isang bilang ng mga may-akda ay may nakasulat na mga libro na partikular na nakatuon sa mga huling kasabihan ni Kristo.<ref>David Anderson-Berry, ''Ang Pitong Kasabihan ni Kristo sa Krus'', Glasgow: Pickering & Inglis Publishers, 1871</ref><ref>[[Arthur Pink]], ''The Seven Sayings of the Saviour on the Cross'', Baker Books 2005, {{ISBN|0-8010-6573-9}}</ref><ref>Simon Peter Long, ''Ang sugat na Salita: Isang maikling pagmumuni-muni sa pitong kasabihan ni Cristo sa krus'', Mga Baker Books 1966</ref> Ang pari at may-akda na si Timothy Radcliffe ay nagsasaad na sa Biblia, pito ang bilang ng pagiging perpekto, at tinitingnan niya ang pitong huling salita bilang pagtatapos ng Diyos ng lupon ng paglikha at nagsasagawa ng pagtatasa ng istraktura ng pitong huling salita upang makakuha ng karagdagang pananaw.<ref>Timothy Radcliffe, 2005 ''Seven Last Words'', {{ISBN|0-86012-397-9}} p. 11</ref> == Iba pang mga interpretasyon at pagsasalin == [[Talaksan:Miguel_Angel_Crucifixion_La_Redonda_Logrono_Spain.jpg|right|thumb| [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]] : ''Pagpapako sa Krus ni Kristo'', 1540 ]] Ang [[Wikang Griyego|salitang]] "Diyos ko, aking Diyos, bakit mo ako pinabayaan" ay karaniwang ibinigay sa transliterated [[Wikang Arameo|Aramaic na]] may pagsasalin (na orihinal na [[Wikang Griyego|Griyego]] ) pagkatapos nito. Ang pariralang ito ay ang pambungad na taludtod ng {{Bibleref2|Psalm|22|CEV}}, isang awit tungkol sa pag-uusig, ang awa, at kaligtasan ng Diyos. Karaniwan para sa mga tao sa panahong ito upang mag-reference ng mga kanta sa pamamagitan ng pag-quote sa kanilang mga unang taludtod. Sa mga talata agad na sumunod sa sinasabi na ito, sa parehong mga Ebanghelyo, ang mga tagapanood na nakarinig ng panaw ni Jesus ay nauunawaan niya na humihingi ng tulong mula kay [[Elias]] (Eliyyâ). Ang bahagyang pagkakaiba sa pagitan ng dalawang talaan sa ebanghelyo ay marahil dahil sa [[diyalekto]]. Ang anyo ni Mateo ay anyong mas nasangkot ng [[Wikang Ebreo|Wikang Hebreo]], samantalang ang Mark ay mas kolokyal. Ang parirala ay maaring alinman sa: :* אלי אלי למה עזבתני [ēlî ēlî lamâ azavtanî]; o :* אלי אלי למא שבקתני [ēlî ēlî lamâ šabaqtanî]; o :* אלהי אלהי למא שבקתני [ēlâhî ēlâhî lamâ šabaqtanî] Ang salitang Aramaic na šabaqtanî ay batay sa pandiwa šabaq, 'upang payagan, pahintulutan, patawarin, at talikuran', na may perpektong pangwakas na pagtatapos -t (2nd person singular: 'you'), at ang bagay na suffix -anî ( 1st person singular: 'me').<ref>''Dictionary of biblical tradition in English literature'' by David L. Jeffrey 1993 {{ISBN|0-8028-3634-8}} p. 233</ref> NILALAMAN ni Robert Robertson na ang "tinatawag na [[Ebanghelyo ni Pedro]] [http://www.earlychristianwritings.com/text/gospelpeter.html 1.5 ay] nagpapanatili ng ganitong pananalita sa isang [[Docetismo|dokumentong]] ( Katotohanan ): 'Aking kapangyarihan, ang aking kapangyarihan, pinabayaan mo ako! ' <ref name="robertson">''Robertson's Word Pictures of the New Testament'' (Broadman-Holman, 1973), vol. 1. {{ISBN|0-8054-1307-3}}.</ref> == Ang kasaysayan ng mga kasabihan == Isinasaalang- alang ni James Dunn ang pitong pananalita na mahina ang naitatag sa tradisyon at nakikita ito bilang bahagi ng mga elaborasyon sa magkakaibang mga pag-uulit ng huling mga oras ni Jesus.<ref name="Dunn">James GD Dunn, ''Remembered ni Jesus'', Eerdmans, 2003, pp. 779-781.</ref> Gayunman, tinutukoy ni Dunn ang pagiging tunay ng Mark / Mateo na sinasabi sa pamamagitan ng pagtatanghal kay Jesus na nakikita ang kaniyang sarili na 'pinabayaan' ito ay isang kahihiyan sa unang Iglesya, at sa gayon ay hindi malalang.<ref name="Dunn" /> Sinabi ni Geza Vermes na ang unang kasabihan mula sa (Mateo at Marcos) ay isang panipi mula sa Awit 22, at samakatuwid ay paminsan-minsang makikita bilang isang teolohikal at pampanitikang kagamitan na ginagamit ng mga manunulat.<ref>[[Geza Vermes]], ''The Passion'', Penguin 2005, p. 75.</ref> Ayon sa Vermes, ang mga pagtatangka na bigyang-kahulugan ang pagpapahayag bilang isang inaasahang sanggunian sa banal na kasulatan ay nagbibigay ng di-tuwirang katibayan ng pagiging tunay nito.<ref name="Vermes">Vermes, Géza. Ang tunay na ebanghelyo ni Jesus. London, Penguin Books. 2004.</ref> Sa kabilang dako naman, sinabi ni Leslie Houlden na sadyang isinama ni Lucas ang sinabi ni Mateo / Marko mula sa kaniyang Ebanghelyo dahil hindi ito angkop sa modelo ni Jesus na itinanghal niya.<ref name="Houlden627"/><ref name="Houlden645"/> == Tingnan din == * Mga setting ng musika ng Pitong Huling Salita ni Kristo * [[Daan ng Krus|Ang mga Estasyon ng Krus]] * Aramaic ni Jesus * Pagpapako sa krus ni Jesus * Buhay ni Jesus sa Bagong Tipan * Tatlong Oras na 'Agony == Mga sanggunian == * ''Ang Reader's Encyclopedia'', Second Edition 1965, publisher Thomas Y. Crowell Co., New York, edisyon 1948, 1955. Library of Congress Catalog Card No. 65-12510, pp. &nbsp; 917-918 {{reflist}} == Mga panlabas na kawing == * [http://www.patheos.com/blogs/markdroberts/series/the-seven-last-words-of-christ-reflections-for-holy-week/ Ang Pitong Huling Salita ni Kristo], Rev. Dr. Mark D. Roberts, Patheos * Ang Pitong Huling Salita ni Kristo: libreng mga marka [[Kategorya:Articles with inconsistent citation formats]] [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] q3u0nsyppfdc20idzi5z7mfspic38mz 10 292339 2201102 2178135 2026-04-03T20:25:28Z Bluemask 20 2201102 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Ancient Greek religion and mythology | title = [[Sinaunang relihiyong Griyego|Sinaunang relihiyon]] at [[mitolohiyang Griyego]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | basestyle = | image = | titlestyle= | groupstyle = | list1 = {{Navbox|child | title = [[Sinaunang relihiyong Griyego|Relihiyon]] at paniniwala | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | titlestyle = | basestyle = | group1 = Pangunahin | list1 = * [[Mga Panahon ng Tao]] ** [[Ginintuang Panahon]] ** [[Panahon ng mga Bayani (mitolohiyang Griyego)|Panahon ng mga Bayani]] * [[Mga sinaunang tala kay Homer]] * [[Apoteosis]] * [[Arete]] * [[Demon (mitolohiyang Griyego)|Demon]] * [[Tadhana]] * [[Eudaimonia]] * [[Ebemerismo]] * [[Eunoia]] * [[Eusebeia]] * [[Ginintuang gitna (pilosopiya)|Ginintuang gitna]] * [[Ginintuang patakaran]] * [[Mga salitang Griyego para sa pag-ibig]] * [[Demigod|Hemitheos]] * [[Kulto ng bayaning Griyego|Kulto ng bayani]] * [[Hubris]] * ''[[Interpretatio graeca]]'' * [[Katabasis]] * [[Kleos]] * [[Alamin ang sarili]] * [[Nimpolepsiya]] * [[Paradoksigrapiya]] * [[Mga patron na diyos ng mga lungsod-estado sa sinaunang Gresya|Patron na diyos]] * [[Pederastiya sa sinaunang Gresya|Pederastiya]] * [[Pronesis]] * [[Politeismo]] * [[Soprosina]] * [[Soter]] * [[Banal na pagkabaliw|Theia mania]] * [[Xenia]] | group2 = Teksto, [[oda]], at<br/>[[panulaang epiko]] | list2 = {{Navbox|subgroup | groupstyle = | group1 = [[Siklong Epiko]] | list1 = * ''[[Etiopida]]'' * ''[[Sipria]]'' * ''[[Iliad]]'' * ''[[Iliupersis]]'' * ''[[Munting Iliad]]'' * ''[[Nostoi]]'' * ''[[Odisea]]'' * ''[[Telegoniya]]'' | group2 = [[Siklong Tebas]] | list2 = * ''[[Oedipodea]]'' * ''[[Thebaid]]'' * ''[[Epigoni]]'' * ''[[Alcmeonis]]'' | group3 = Iba pa | list3 = * [[Mga Pabula ni Esopo]] * [[Aretalohiya]] * ''[[Argonautica]]'' * ''[[Bibliotheca (Pseudo-Apollodorus)|Bibliotheca]]'' * ''[[Katalogo ng Kababaihan]]'' * ''[[Cyranides]]'' * [[Kasabihang Delpiko]] * [[Papiro ng Derveni]] * ''[[Dionysiaca]]'' * [[Ginintuang Berso]] * [[Mga papirong Griyego sa mahika]] * [[Homerica]] * ''[[Himnong Homeriko]]'' * ''[[Interpretasyon sa mga Panaginip]]'' * ''[[Oneirocritica]]'' * ''[[Himnong Orpiko]]'' * [[Papyrus Graecus Holmiensis]] * ''[[Mga aklat sibilino]]'' * ''[[Sortes Astrampsychi]]'' * Mga kuwento ni [[Platon]] ** [[Atlantis]] ** [[Mito ng Er]] ** [[Singsing ni Gyges]] * ''[[Teogoniya]]'' * ''[[Mga Trabaho at Araw]]'' }} | group3 = Relihiyon | list3 = {{Navbox|subgroup | group1 = Pinagmulan | list1 = * * [[Relihiyong Minoano]] * [[Relihiyong Miseniko]] * [[Mitolohiyang Paleobalkano]] * [[Mitolohiyang Proto-Indo-Europeo]] | group2 = Pananaw | list2 = * [[Ateismo]] * [[Henoteismo]] * [[Monoteismo]] * [[Politeismo]] | group3 = [[Relihiyong helenista]] | list3 = * [[Magaang Kristiyanismo]] ** [[Gnostisismo]] ** [[Hermetismo]] ** [[Neoplatonismo]] * [[Hudaismong helenista]] ** [[Takot sa Diyos]] * [[Sinkretismo]] ** [[Dakilang Alejandro sa alamat|Dakilang Alejandro]] *** [[Kultong Ptolemiko kay Dakilang Alejandro|Kultong Ptolemiko]] ** [[Grekobudismo]] ** [[Relihiyon sa sinaunang Roma|Relihiyong Romano]] *** [[Kultong imperyal ng mga Romano|Kultong imperyal]] | group5 = [[Misteryong Grekoromano]]<br />at [[misteryosong relihiyon]] | list5 = * [[Arcadia (rehiyon)|Arcadia]] * [[Delos]] * [[Mga misteryong Dionisiako|Dionisiako]] * [[Mga misteryong Eleusino|Eleusino]] * [[Imbros]] * [[Mitraismo]] * [[Mga misteryo ni Isis|Isis]] * [[Orpismo]] | group24 = [[Bagong kilusang panrelihiyon|Bagong kilusang<br/>panrelihiyon]] | list24 = * [[Diskordianismo]] * [[Feraferia]] * [[Geanismo]] * [[Helenism (modernon relihiyon)|Helenismo]] }} | group4 = Gawain | list4 = {{Navbox|subgroup | groupstyle = | group2 = Pagsamba at<br/>ritwal | list2 = * [[Ampidromia]] * [[Arotoi Hieroi]] * [[Astragalomansiya]] * [[Baptes]] * [[Kulto ni Artemis sa Brauron]] * [[Daduchos]] * [[Dibinasyong Griyego|Dibinasyon]] * [[Hieropaniya]] * [[Hieros gamos]] * [[Inkubasyon (ritwal)|Inkubasyon]] * [[Komos]] * [[Nekyia]] * [[Omophagia]] * [[Orgia]] * [[Panegyris]] * [[Dasal]] * [[Alay]] ** [[Pag-aalay sa hayop]] *** [[Hekatombe]] *** [[Holokausto (alay)|Holokausto]] ** [[Libasyon]] ** [[Pharmakos]] ** [[Walang-balikang alay]] | group3 = Opisina | list3 = * [[Ampiksiyoniya]] * [[Archon basileus]] * [[Basilinna]] * [[Gerarai]] * [[Hiereia]] * [[Hieropante]] ** [[Hierophylakes]] * [[Iatromantis]] * [[Kanephoros]] * [[Mistagogo]] * [[Orakulo]] ** [[Sibyl]] * [[Thiasus]] | group4 = Bagay | list4 = * [[Baetyl]] * [[Kernos]] * [[Kykeon]] * [[Loutrophoros]] * [[Omphalos]] * [[Panathenaic amphora]] * [[Rhyton]] * [[Tukod pang-alay]] * [[Setro]] * [[Thymiaterion]] | group5 = [[Mahika sa mundong Grekoromano|Mahika]] | list5 = * [[Mahikang pamprotekta]] * [[Tabletang kinulam]] * [[Dibinasyong Griyego|Dibinasyon]] * [[Mga papirong pangmahika ng Gresya]] * [[Hermetismo]] ** ''[[Hermetica]]'' * [[Nekromansiya]] * [[Philia (mahika)|Philia]] | group6 = Kaganapan | list6 = {{Navbox|subgroup | group21 = Pista at<br>pagdiriwang | list21 = * [[Actia]] * [[Adonia]] * [[Agrionia]] * [[Amphidromia]] * [[Anthesteria]] * [[Apellai]] * [[Apaturia]] * [[Aphrodisia]] * [[Arrhephoria]] * [[Ascolia]] * [[Bendidia]] * [[Boedromia]] * [[Brauron|Brauronia]] * [[Buphonia]] * [[Chalceia]] * [[Meilichios |Diasia]] * [[Delia]] * [[Delphinia]] * [[Dionysia]] * [[Ecdysia]] * [[Elaphebolia]] * [[Gamelia]] * [[Halieia]] * [[Haloa]] * [[Heracleia]] * [[Hermaea]] * [[Hieromenia]] * [[Iolaus|Iolaia]] * [[Kronia]] * [[Lenaia]] * [[Magnesia on the Maeander|Leucophryna]] * [[Lykaia]] * [[Metageitnia]] * [[Munichia]] * [[Oschophoria]] * [[Pamboeotia]] * [[Pandia]] * [[Plynteria]] * [[Ptolemaieia]] * [[Pyanopsia]] * [[Skira]] * [[Synoikia]] * [[Soteria]] * [[Tauropolia]] * [[Thargelia]] * [[Theseia]] * [[Thesmophoria]] | group22 = Palaro | list22 = {{Navbox|subgroup |groupstyle = | list1 = * [[Agon]] * [[Panateneas]] * [[Rhieia]] | group2 = [[Palarong Panheleniko|Palarong<br/>Panheleniko]] | list2 = * [[Sinaunang Palarong Olimpiko|Palarong Olimpiko]] * [[Palarong Hereo]] * [[Palarong Pitiko]] * [[Palarong Nemeo]] * [[Palarong Ismiko]] * [[Actia]] }} }} }} | group5 = Sagradong lugar | list5 = {{Navbox|subgroup | groupstyle = | group1 = [[Sinaunang templong Griyego|Templo]] at<br> [[santuwaryo]] | list1 = <!-- For individual temples: notable ones only (unique, renowned, long history, etc) --> * [[Asclepieion]] * [[Delphinion]] * [[Mithraeum]] * [[Nekromanteion]] * [[Nymphaeum]] * [[Panionium]] * [[Partenon]] * [[Ploutonion]] * [[Telesterion]] * [[Temenos]] * [[Templo ni Artemis]] * [[Templo ni Zeus sa Olimpia]] | group2 = Orakulo | list2 = * [[Amphiareion ng Oropos]] * [[Aornum]] * [[Claros]] * [[Delphi]] * [[Didyma]] * [[Dodona]] * [[Cyaneae]] * [[Ptoion]] * [[Ikaros]] * [[El Puerto de Santa María|Menestheus]] * [[Santuwaryo ng mga Dakilang Diyos]] * [[Tegyra]] | group3 = Bundok | list3 = * [[Cretea]] * [[Bundok Ida (Kreta)|Ida (Kreta)]] * [[Bundok Ida (Turkiya)|Ida (Turkiya)]] * [[Bundok Lykaion|Lykaion]] * [[Bundok Olympus|Olympus]] | group4 = Kuweba | list4 = * [[Kuweba ni Zeus, Aydın|Kuweba ni Zeus]] * [[Kuweba ng Psychro]] * [[Kuweba ng Vari]] | group5 = Pulo | list5 = * [[Pulo ng Ahas (Ukranya)|Achillea]] * [[Delos]] * [[Mga pulo ng Diomedes]] | group6 = Batis | list6 = * [[Batis ng Castalia|Castalia]] * [[Hippocrene]] * [[Batis ng Pierides|Pierides]] | group7 = Iba pa | list7 = * [[Mga sagradong barko ng Atenas]] ** ''[[Paralus (barko)|Paralus]]'' ** ''[[Salaminia]]'' * [[Elefsina|Eleusis]] * [[Hiera Orgas]] * [[Kanathos]] * [[Olimpia]] * [[Sagradong Daan]] * [[Teatro ni Dionysus]] }} }} | list2 = {{Navbox|child | title = Mito at [[Mitolohiyang Griyego|mitolohiya]] | state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} | titlestyle = | basestyle = | group8 = [[Talaan ng mga Griyegong diyos|Mga diyos]] | list8 = {{Navbox|subgroup | groupstyle = | group1 = [[Mga sinaunang diyos sa mitolohiyang Griyego|Sinauna]] | list1 = * [[Eter]] * [[Ananke]] * [[Chaos]] * [[Chronos]] * [[Erebus]] * [[Eros]] * [[Gaia]] * [[Hemera]] * [[Nyx]] * [[Phanes]] * [[Pontus (mitolohiya)|Pontus]] * [[Thalassa]] * [[Tartarus]] * [[Urano (mitolohiya)|Urano]] |group2 = [[Titans|Mga titan]] |list2 = {{Navbox|subgroup |groupstyle = |group1 = Una |list1 = * [[Coeus]] * [[Crius]] * [[Cronus]] * [[Hyperion (Titan)|Hyperion]] * [[Iapetus]] * [[Mnemosyne]] * [[Oceanus]] * [[Phoebe (Titan)|Phoebe]] * [[Rhea (mitolohiya)|Rhea]] * [[Tethys (mitolohiya)|Tethys]] * [[Theia]] * [[Themis]] |group2 = Ikalawa |list2 = * [[Asteria]] * [[Astraeus]] * [[Atlas (mitolohiya)|Atlas]] * [[Eos]] * [[Epimetheus]] * [[Helios]] * [[Leto]] * [[Menoetius]] * [[Metis (mitolohiya)|Metis]] * [[Pallas (Titan)|Pallas]] * [[Perses (anak ni Crius)|Perses]] * [[Prometheus]] * [[Selene]] |group3 = Ikatlo |list3 = * [[Hecate]] * [[Hesperus]] * [[Phosphorus (morning star)|Phosphorus]] }} | group3 = [[Labindalawang Olimpiyano|Labindalawang<br/>Olimpiyano]] | list3 = * [[Aphrodite]] * [[Apollo]] * [[Ares]] * [[Artemis]] * [[Athena]] * [[Demeter]] * [[Dionysus]] * [[Hephaestus]] * [[Hera]] * [[Hermes]] * [[Hestia]] * [[Poseidon]] * [[Zeus]] |group4 = [[Mga diyos ng tubig sa mitolohiyang Griyego|Katubigan]] |list4 = * [[Amphitrite]] * [[Alpheus (diyos)|Alpheus]] * [[Ceto]] * [[Glaucus]] * [[Naiad]]s * [[Nereid]]s * [[Nereus]] * [[Oceanids]] * [[Phorcys]] * [[Poseidon]] * [[Proteus]] * [[Mga diyos ng ilog sa mitolohiyang Griyego|Mga diyos ng ilog]] * [[Scamander]] * [[Thaumas]] * [[Thetis]] * [[Triton (mitolohiya)|Triton]] |group5 = Pag-ibig |list5 = {{Navbox|subgroup |groupstyle = | group1 = [[Erotes]] | list1 = * [[Anteros]] * [[Eros]] * [[Hedylogos]] * [[Hermaphroditus]] * [[Hymen (diyos)| Hymenaeus]] | list2 = * [[Aphrodite]] ** [[Aphroditus]] * [[Philotes]] * [[Peitho]] }} |group6 = Digmaan |list6 = * [[Adrestia]] * [[Alala]] * [[Alke]] * [[Amphillogiai]] * [[Androktasiai]] * [[Ares]] * [[Athena]] * [[Bia (mitolohiya)|Bia]] * [[Deimos (diyos)|Deimos]] * [[Enyalius]] * [[Enyo]] * [[Eris (mitolohiya)|Eris]] * [[Gynaecothoenas]] * [[Homados]] * [[Hysminai]] * [[Ioke (mitolohiya)|Ioke]] * [[Keres]] * [[Kratos (mitolohiya)|Kratos]] * [[Kydoimos]] * [[Ma (diyosa)|Ma]] * [[Machai]] * [[Nike (mitolohiya)|Nike]] * [[Palioxis]] * [[Pallas (Titan)|Pallas]] * [[Perses (Titan)|Perses]] * [[Phobos (mitolohiya)|Phobos]] * [[Phonoi]] * [[Polemos]] * [[Proioxis]] | group7 = [[Kutonikong diyos|Kutoniko]] | list7 = {{Navbox|subgroup |groupstyle = | group1 = [[Sikopompo]] | list1 = * [[Charon]] * [[Hermes]] ** [[Hermanubis]] * [[Thanatos]] | list2 = * [[Angelos (mitolohiya)|Angelos]] * [[Cabeiri]] * Mga [[Erinyes]] * [[Hades]] / [[Pluto (mitolohiya)|Pluto]] * [[Hecate]] * [[Hypnos]] * [[Keres]] * [[Lampad]] * [[Melinoë]] * [[Persephone]] * [[Zagreus]] }} |group8 = Kalusugan |list8 = * [[Aceso]] * [[Aegle (mitolohiya)|Aegle]] * [[Artemis]] * [[Apollo]] * [[Asclepius]] * [[Chiron]] * [[Darrhon]] * [[Eileithyia]] * [[Epione]] * [[Hebe (mitolohiya)|Hebe]] * [[Hygieia]] * [[Iaso]] * [[Paean (diyos)|Paean]] * [[Panacea]] * [[Telesphorus (mitolohiya)|Telesphorus]] |group9 = Pagtulog |list9 = * [[Empusa]] * [[Epiales]] * [[Hypnos]] * [[Pasithea]] * [[Oneiros|Oneiroi]] |group10 = Tagabalita |list10 = * [[Angelia]] * [[Arke]] * [[Hermes]] * [[Iris (mitolohiya)|Iris]] |group11 = Manloloko |list11 = * [[Apate]] * [[Hermes]] * [[Momus]] | group12 = Mahika | list12 = * [[Circe]] * [[Hecate]] * [[Hermes Trismegistus]] * [[Pasiphaë]] | group13 = Kasiningan at<br/>kagandahan | list13 = * [[Aphrodite]] * [[Apollo]] * Mga [[Karites]] (Grasya) ** [[Aglaia (Grasya)|Aglaea]] ** [[Euphrosyne]] ** [[Thalia (Grasya)|Thalia]] * [[Dionysus]] * Mga [[Musa]] ** [[Calliope]] ** [[Clio]] ** [[Polyhymnia]] ** [[Euterpe]] ** [[Terpsichore]] ** [[Erato]] ** [[Melpomene]] ** [[Thalia (Musa)|Thalia]] ** [[Urania]] | group14 = Iba pa | list14 = * Mga [[Anemoi]] (Hangin) ** [[Boreas]] ** [[Eurus]] ** [[Notus]] ** [[Zephyrus]] * [[Azone]] * [[Chrysaor]] * [[Cybele]] * [[Eileithyia]] * [[Glycon]] * [[Harmonia]] * [[Nemesis]] * [[Pan (diyos)|Pan]] * [[Pegasus]] * [[Zelus]] }} | group9 = Bayani | list9 = {{Navbox|subgroup | group1 = Indibiduwal | list1 = * [[Abderus]] * [[Achilles]] * [[Actaeon]] * [[Adonis]] * [[Aeneas]] * [[Ajax the Great]] * [[Ajax the Lesser]] * [[Academus|Akademos]] * [[Amphiaraus]] * [[Amphitryon]] * [[Antilochus]] * [[Atalanta]] * [[Autolycus]] * [[Bellerophon]] * [[Bouzyges]] * [[Cadmus]] * [[Chrysippus ng Elis|Chrysippus]] * [[Cyamites]] * [[Daedalus]] * [[Diomedes]] * [[Castor at Pollux|Dioscuri]] * [[Echetlus]] * [[Eleusis (mitolohiya)|Eleusis]] * [[Erechtheus]] * [[Eunostus (bayani)|Eunostus]] * [[Ganymede (mitolohiya)|Ganymede]] * [[Hector]] * [[Heracles]] * [[Icarus]] * [[Iolaus]] * [[Jason]] * [[Meleager]] * [[Menelaus]] * [[Narcissus (mitolohiya)|Narcissus]] * [[Nestor (mitolohiya)|Nestor]] * [[Odysseus]] * [[Oedipus]] * [[Orpheus]] * [[Otrera]] * [[Pandion (bayani)|Pandion]] * [[Peleus]] * [[Pelops]] * [[Penthesilea]] * [[Perseus]] * [[Theseus]] * [[Triptolemus]] | group2 = Grupo | list2 = * [[Argonota]] * [[Panghuhuli sa oso ng Calidon|Mangangaso ng Calidon]] * [[Epigoni]] * [[Pito kontra Tebas]] }} | | group10 = [[Orakulo]] | list10 = * [[Aesacus]] * [[Aleuas]] * [[Amphiaraus]] * [[Amphilochus I ng Argos|Amphilochus]] * [[Ampyx]] * [[Anius]] * [[Asbolus]] * [[Bakis]] * [[Branchus]] * [[Calchas]] * [[Carnus]] * [[Carya ng Laconia|Carya]] * [[Cassandra]] * [[Elatus]] * [[Ennomus]] * [[Epimenides]] * [[Halitherses]] * [[Helenus (anak ni Priam)|Helenus]] * [[Iamus]] * [[Idmon]] * [[Manto (mitolohiya)|Manto]] * [[Melampus]] * [[Mopsus]] * [[Munichus]] * [[Phineus]] * [[Polyidus|Polyeidos]] * [[Polypheides]] * [[Pythia]] * Mga [[Sibyl]] ** [[Cimmerian Sibyl|Cimmerian]] ** [[Cumaean Sibyl|Cumaean]] ** [[Delphic Sibyl|Delphic]] ** [[Erythraean Sibyl|Erythraean]] ** [[Hellespontine Sibyl|Hellespontine]] ** [[Libyan Sibyl|Libyan]] ** [[Persian Sibyl|Persian]] ** [[Phrygian Sibyl|Phrygian]] ** [[Samian Sibyl|Samian]] * [[Telemus]] * [[Theiodamas]] * [[Theoclymenus]] * [[Tiresias]] | | group11 = Ibang<br/>mortal | list11 = * [[Aegeus]] * [[Aegisthus]] * [[Agamemnon]] * [[Andromache]] * [[Andromeda (mitolohiya)|Andromeda]] * [[Antigone]] * [[Augeas]] * [[Briseis]] * [[Cassiopeia (ina ni Andromeda)|Cassiopeia]] * [[Creon (hari ng Tebas)|Creon ng Thebes]] * [[Chryseis]] * [[Chrysothemis]] * [[Clytemnestra]] * [[Damocles]] * [[Deidamia (anak ni Lycomedes)|Deidamia]] * [[Deucalion]] * [[Electra]] * [[Eteocles]] * [[Europa (kinakasama ni Zeus)|Europa]] * [[Gordias]] * [[Hecuba]] * [[Helen ng Troya]] * [[Helen]] * Mga [[Heracleidae]] * [[Hermione (mitolohiya)|Hermione]] * [[Hippolyta]] * [[Io (mitolohiya)|Io]] * [[Iphigenia]] * [[Ismene]] * [[Jocasta]] * [[Laius]] * [[Mga pesante ng Lycia]] * [[Lycaon (hari ng Arcadia)|Lycaon]] * Mga [[Maenad]] * [[Memnon]] * [[Mga pastol ng Messapia]] * [[Midas]] * [[Minos]] * [[Myrrha]] * [[Neoptolemus]] * [[Niobe]] * [[Orestes]] * [[Paris (mitolohiya)|Paris]] * [[Patroclus]] * [[Penelope]] * [[Philomela]] * [[Phoenix (anak ni Agenor)|Phoenix]] * [[Polybus ng Korinto]] * [[Polynices]] * [[Priam]] * [[Procne]] * [[Pylades]] * [[Pyrrha (mitolohiya)|Pyrrha]] * [[Telemachus]] * [[Troilus]] | group12 = [[Kailaliman sa mitolohiyang Griyego|Kailaliman]] | list12 = {{Navbox|subgroup | groupstyle = | group1 = Daan<br/>papasok | list1 = {{Navbox|subgroup | groupstyle = | group1 = Ilog | list1 = * [[Acheron]] * [[Cocytus]] * [[Eridanos (ilog sa Hades)|Eridanos]] * [[Lethe]] * [[Phlegethon]] * [[Styx]] | group2 = Lawa | list2 = * [[Acherusia]] * [[Lawa ng Avernus|Avernus]] * [[Lerna]] | group3 = Kuweba | list3 = {{Navbox|subgroup | groupstyle = | list1 = * [[Cape Matapan]] * [[Lake Avernus]] * [[Heraclea Pontica]] | group2 = Karoniyo | list2 = * [[Aornum]] * [[Acharaca]] }} | group4 = [[Plutoniyo (santuwaryo)|Plutoniyo]] | list4 = * [[Acharaca]] * [[Eleusis]] * [[Plutoniyo sa Hierapolis|Hierapolis]] | group5 = Nekromanteion | list5 = * [[Nekromanteion sa Acheron|Acheron]] }} | group2 = Lugar | list2 = * [[Elysium]] * [[Erebus]] * [[Prado ng Asphodel]] * [[Kapuluan ng Biyaya]] * [[Tartarus]] | group3 = Hukom | list3 = * [[Aeacus]] * [[Minos]] * [[Rhadamanthus]] | group4 = Bantay | list4 = * [[Campe]] * [[Cerberus]] |group5 = Residente |list5 = * [[Anticlea]] * [[Danaïdes]] * [[Eurydice]] * [[Ixion]] * [[Ocnus]] * [[Salmoneus]] * Mga [[Shade (mythology)|Shades]] * [[Sisyphus]] * [[Tantalus]] * [[Tiresias]] * [[Titans]] * [[Tityos]] |group6 = [[Katabasis|Bisita]] |list6 = *[[Dionysus]] *[[Heracles]] *[[Hermes]] *[[Odysseus]] *[[Orpheus]] *[[Pirithous]] *[[Kupido at Psique|Psique]] *[[Theseus]] | group7 = Simbolo</br>at bagay | list7 = * [[Bidente]] * [[Takip ng paglaho]] * [[Obol ni Charon]] | group8 = Mga hayop, demon,<br />at espiritu | list8 = * [[Ascalaphus (anak ni Acheron)|Ascalaphus]] * [[Ceuthonymus]] * [[Eurynomos (demon)|Eurynomos]] * [[Menoetius]] }} | group13 = Maalamat | list13 ={{Navbox|subgroup | group10 = Nilalang | list10= {{Navbox|subgroup |groupstyle = |group1 = Espiritung<br/>menor |list1 = * [[Demon (klasikong mitolohiya)|Demon]] ** [[Agathodaemon]] ** [[Cacodemon|Cacodaemon]] ** [[Eudaemon (mitolohiya)|Eudaemon]] * [[Nymph]] * [[Satyr]] |group2 = Halimaw at<br/>nilalang |list2 = {{Navbox|subgroup |groupstyle = |list1 = * [[Centaur]] ** [[Centaurides]] ** [[Ichthyocentaur]] * [[Cyclops]] * [[Mga deagon sa mitolohiyang Griyego|Dragon]] ** [[Drakaina (mitolohiya)|Drakaina]] * [[Echidna (mitolohiya)|Echidna]] * [[Higante (mitolohiyang Griyego)|Higante]] * [[Gorgon]] * [[Harpy]] * [[Hecatonchires]] * [[Hippocampus (mitolohiya)|Hippocampus]] * [[Pyrois]] * [[Lamia]] * [[Phoenix (mitolohiya)|Phoenix]] * [[Python (mitolohiya)|Python]] * [[Siren (mitolohiya)|Siren]] * [[Scylla]] at [[Charybdis]] * [[Sphinx]] * [[Typhon]] |group3 = Nahuli o napatay<br/>ng mga bayani |list3 = * [[Oso ng Calidon]] * [[Cerberus]] * [[Cerynian Hind]] * [[Chimera (mitolohiya)|Chimera]] * [[Cretan Bull]] * [[Crommyonian Sow]] * [[Erymanthian boar]] * [[Khalkotauroi]] * [[Lernaean Hydra]] * [[Mares ng Diomedes]] * [[Medusa]] * [[Minotaur]] * [[Leon ng Nemea]] * [[Orthrus]] * [[Polyphemus]] * [[Mga ibon ng Stymphalia]] * [[Talos]] }} }} | group11 = Tribo | list11 = * [[Achaeans (Homer)|Mga Achaean]] * [[Mga Amazona]] * [[Anthropophage]] * [[Bebryces]] * [[Cicones]] * [[Curetes (tribo)|Curetes]] * [[Dactyl (mitolohiya)|Dactyls]] * [[Gargareans]] * [[Halizones]] * [[Korybantes]] * [[Laestrygonians]] * [[Lapiths]] * [[Lotus-eaters]] * [[Myrmidons]] * [[Pigmeo (mitolohiyang Griyego)|Pigmeo]] * [[Spartoi]] * [[Telchines]] | group12 = Lugar | list12 = * [[Aethiopia]] * [[Erytheia]] * [[Hyperborea]] * [[Ismarus (Trasya)|Ismarus]] * [[Ithaca ni Homer|Ithaca]] * [[Libya (mitolohiya)|Libya]] * [[Nysa (mitolohiya)|Nysa]] * [[Ogygia]] * [[Panchaia (pulo)|Panchaia]] * [[Phlegra (mitolohiya)|Phlegra]] * [[Scheria]] * [[Scythia]] * [[Symplegades]] * [[Tartessos]] * [[Themiscyra (Pontus)|Themiscyra]] * [[Thrinacia]] * [[Troya]] | group13 = Kaganapan | list13= {{Navbox|subgroup |groupstyle = | list14 = * [[Apollo at Daphne]] * [[Panghuhuli sa oso ng Calidon]] * [[Echo at Narcissus]] * [[Kupido at Psique|Eros at Psique]] * [[Hatol ni Paris]] * [[Paghihirap ni Herkules]] * [[Orpheus at Eurydice]] * [[Pagbalik mula Troya]] ** [[Odisea]] | group15 = Digmaan | list15 = * [[Amazonomachy]] * [[Digmaang Atiko]] * [[Centauromachy]] * [[Gigantomachy]] * [[Dionysiaca]] * [[Theomachy]] * [[Titanomachy]] * [[Digmaang Troya]] }} | group16 = Bagay | list16 = * [[Adamant]] * [[Aegis]] * [[Ambrosia]] * [[Mansanas ni Discord]] * ''[[Argo]]'' * [[Ngipin ng dragon (mitolohiya)|Ngipin ng dragon]] * [[Diipetes]] * [[Eidolon]] * [[Galatea (rebulto sa mitolohiya)|Galatea]] * [[Bigkis ni Aphrodite]] * [[Ginintuang mansanas]] * [[Ginintuang lana]] * [[Gordianong buhol]] * [[Harpe]] * [[Ichor]] * [[Labirinto]] * [[Puno ni Lotus]] * [[Gatas ni Hera]] * [[Moly (herba)|Moly]] * [[Alahaa ni Harmonia]] * [[Orichalcum]] * [[Palladium (klasikong antikwidad)|Palladium]] * [[Panacea (gamot)|Panacea]] * [[Kahon ni Pandor]] * [[Petasos]] ([[Takip na may pakpak]]) * [[Scheria]] * [[Bato ng pilosopo]] * [[Pananggalang ni Achilles]] * [[Damit ni Nessus]] * [[Damocles|Espada ni Damocles]] * [[Talaria]] * [[Thunderbolt]] * [[Thyrsus]] * [[Trident ni Poseidon]] * [[Kabayo ng Troya]] * [[Winnowing Oar]] * [[Nagliliyab na gulong]] | group18 = Simbolo | list18 = * [[Mangkok ni Hygieia]] * [[Caduceus]] * [[Cornucopia]] * [[Gorgoneion]] * [[Kantharos]] * [[Labrys]] * [[Orpikong itlog]] * [[Ouroboros]] * [[Kuwago ni Athena]] * [[Phallus]] * [[Tungkod ni Asclepius]] * [[Awit ng sisne]] * Hangin ** [[Silangang hangin|Silangan]] ** [[Kanlurang hangin|Kanluran]] ** [[Hilagang hangin|Hilaga]] ** [[Katimugang hangin|Timog]] }} | group25 = Modernong<br />panahon | list25 = * [[Klasikong mitolohiya sa Kanluraning sining at panitikan]] ** [[Klasismo]] ** [[Araling klasiko]] * [[Mitolohiyang Griyego sa kulturang popular]] * [[Modernong pag-unawa sa mitolohiyang Griyego]] }} }}<noinclude> {{Navbox documentation}} </noinclude> 4ectrwjada70gbalqwn3w98w1yob82e 0 293134 2201182 2199949 2026-04-04T05:38:29Z Jojit fb 38 2201182 wikitext text/x-wiki {{Kahong-kabatiran pambansang alagad sining | sagisag = National Artist of the Philippines.svg | lakingsagisag = 150px | larangan = [[Musika]] | taon = 2014 | bgcolour = | name = Ramon P. Santos | image = Ramon Santos portrait.jpg | imagesize = 150px | caption = | birthname = Ramon Pagayon Santos | birthdate = {{birth date and age|1941|2|25}} | location = [[Pasig]] | deathdate = | deathplace = | nationality = [[Pilipino]] | field = [[Musika]] | training = [[Unibersidad ng Pilipinas|Unibersidad ng Pilipinas]], Indiana University, State University of New York | movement = | famous works = "Awit ni Pulau" at "Siklo" | patrons = | influenced by = Dr. José Montserrat Maceda | influenced = | awards = }} Si '''Ramón Pagayon Sántos''' na ipinanganak noong 25 Pebrero 1941 sa [[Pasig]] ay isang [[Pilipino]]ng kompositor, konduktor at musicologist.<ref name=":4">{{cite web|url=http://www.columbia.edu/cu/china/Ramon.html|title=Ramón Pagayon Santos|website=Columbia University|publisher=Columbia University|accessdate=27 September 2019}}</ref><ref name=":3">{{cite web |url=https://www.bworldonline.com/a-much-needed-boost-for-contemporary-music/ |title=Ramon Santos: A much-needed boost for contemporary music |last=del Monte |first=Pola Esguerra |date=13 April 2016 |website=BusinessWorld |publisher=BusinessWorld Publishing |accessdate=27 November 2019 |archive-date=4 Hulyo 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180704150352/https://www.bworldonline.com/a-much-needed-boost-for-contemporary-music/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":5">{{cite web |url=https://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/national-artists-of-the-philippines/ramon-p-santos/ |title=Order of National Artists: Ramon P. Santos |website=GOVPH |publisher=Philippine Government |accessdate=27 November 2019 |archive-date=28 Nobyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128074726/https://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/national-artists-of-the-philippines/ramon-p-santos/ |url-status=dead }}</ref> Hinirang siya bilang Pambansang Alagad ng Sining para sa Musika (Ingles: [[:en:National_Artist_of_the_Philippines|National Artist]] for Music) noong 2014 para sa kanyang nagawang malaking kontribusyon sa pagtahak ng bagong direksiyon sa larangan ng musika partikular sa mga hindi kanluraning tradisyon sa [[Pilipinas]] at [[Timog-silangang Asya]].<ref name=":5" /><ref>{{cite web |url=https://www.officialgazette.gov.ph/downloads/2014/06jun/20140620-PROC-0811-BSA.pdf |title=Proclamation No. 811 Declaring Ramon P. Santos as National Artist for Music |date=20 June 2014 |website=Official Gazette |publisher=Philippine Government |accessdate=29 November 2019 |archive-date=25 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525232147/https://www.officialgazette.gov.ph/downloads/2014/06jun/20140620-PROC-0811-BSA.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=":6">{{cite web |url=https://www.rappler.com/bulletin-board/231471-national-artist-music-ramon-santos-university-of-the-philippines-lecture-june-6-2019 |title=National Artist for Music Ramon Santos holds lecture in UP on June 6|date=24 May 2019 |website=Rappler |publisher=Rappler |accessdate=27 November 2019 }}</ref> Ang [[Pambansang Alagad ng Sining]] ay ang pinakamataas na karangalang iginagawad ng [[Pangulo ng Pilipinas]] sa rekomendasyon ng Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining (Ingles: [[:en:National_Commission_for_Culture_and_the_Arts|National Commission for the Arts]]) at ng [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] (Ingles: [[:en:Cultural_Center_of_the_Philippines|Cultural Center of the Philippines]]) sa bisa ng Proklamasyon Bilang 1001 para sa kahusayan sa larangan ng musika, sayaw, teatro, arkitektura, sining na pang-biswal, literatura, pelikula, disenyo at mga kaalyadong sining tulad ng cinema at makasaysayang panitikan.<ref name=":0">{{cite web |url=https://philippinesgraphic.net/portrait-of-the-national-artist-as-a-musician/ |title=Portrait of the National Artist as a musician |last=Flores-Nepomuceno |first=Sampaguita B. |date=June 2, 2018 |website=Philippines Graphic |publisher=Philippines Graphic |accessdate=27 November 2019 |archive-date=2 Marso 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200302025456/https://philippinesgraphic.net/portrait-of-the-national-artist-as-a-musician/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1972/04/27/proclamation-no-1001/ |title=Proclamation No. 1001, s. 1972 |website=Official Gazette |publisher=Government of the Philippines |accessdate=28 November 2019 |archive-date=27 Mayo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527020401/https://www.officialgazette.gov.ph/1972/04/27/proclamation-no-1001/ |url-status=dead }}</ref> ==Unang yugto ng buhay== Pinakabata sa anim na magkakapatid na anak nina Jose Santos na isang abogado at Amada Pagayon na isang mang-aawit, si Ramon P. Santos ay lumaki sa mundo ng musika sa pamamagitan ng impluwensiya ng kanyang ina at lola na mahilig tumugtog ng [[piyano]].<ref name=":1">{{cite web |url=https://philippineculturaleducation.com.ph/santos-ramon/ |title=Ramon Santos |website=CulturEd Philippines Sagisag Kultura |publisher=NCCA-PCEP |accessdate=27 November 2019 }}</ref><ref name=":2">{{cite news |date=13 September 2014 |title=Cultivating the roots of Filipino music |url=https://www.manilatimes.net/2014/09/13/weekly/the-sunday-times/cultivating-roots-filipino-music/126449/126449/ |work=The Manila Times |location=Manila |accessdate=27 November 2019 }}{{Dead link|date=Abril 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dahil naiiwan sa bahay dahil siya ang pinakabata, nakikinig siya ng mga kanta sa radyo at pinakikinggan ang mga plaka na pag-aari ng kanyang pamilya.<ref name=":2" /> Habang nag-aaral para sa kanyang [[:en:Doctor_of_Philosophy|Doctor of Philosophy]] sa [[:en:State_University_of_New_York|State University of New York]] in Buffalo, nakilala niya si Lourdes Wong na nag-aaral ng Educational Psychology.<ref name=":2" /> Ikinasal sila at nagkaroon ng dalawang anak na babae.<ref name=":1" /> ==Edukasyon== Nakapagtapos ng elementarya si Ramon P. Santos sa [[Katolikong Kolehiyo ng Pasig|Pasig Catholic School]] samantalang sa San Jose Seminary naman siya nagtapos ng sekundarya.<ref name=":1" /> Noong 1965, nakuha niya ang Teacher’s Diploma at Bachelor of Music major in composition and conducting mula sa Kolehiyo ng Musika sa [[Unibersidad ng Pilipinas]].<ref name=":5" /><ref name=":1" /> Natuklasan niya sa [[Jose Maceda]], isang [[:en:Ethnomusicology|ethnomusicologist]], pagkatapos niyang pumasok ng Unibersidad ng Pilipinas na nagkaroon ng malaking impluwensiya sa kanya na naging dahilan ng paglipat ng pokus ng kanyang musika tungo sa ibang konsepto ng musikang Asyano.<ref name=":3" /> Si Ramon Santos ay nakakuha ng Master of Music na may mga karangalan mula sa Indiana University noong 1969 at isang Doctor of Philosophy mula sa State University of New York noong 1972.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Lumahok din siya sa mga summer courses sa New Music sa Darmstadt noong 1974 at sa Special Seminars sa [[:en:Ethnomusicology|Ethnomusicology]] sa Unibersidad ng Illinois noong 1989. Kasama niya sina Hilarion Rubio, [[Lucio San Pedro]], Thomas Beversdorf, Roque Cordero, Ramon Fuller at William Koethe sa pag-aaral ng komposisyon at sina Istvan Anhalt at George Perle habang kumukuha ng kurso sa kontemporaryong musika. Nakasama din niya si Bruno Nettl sa pag-aaral ng Ethnomusicology. Nakasama niya si Sundari Wisnusubroto habang nag-aaral ng Javanese na musika at sayaw at si Lao Hong Kio habang pinag-aaralan niya ang Nan Kuan.<ref name=":4" /> ==Propesyon== Naglingkod bilang Dekano ng Kolehiyo ng Musika sa Unibersidad ng Pilipinas si Ramon P. Santos noong 1978 hanggang 1988 at nakapagsaliksik ng iba't ibang anyo ng musika sa Pilipinas.<ref name=":4" /><ref name=":2" /><ref name=":6" /> Siya ay University Professor Emeritus ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Diliman|Unibersidad ng Pilipinas sa Diliman]] at pinamumunuan niya bilang Chairperson ang Department of Composition and Theory ng Kolehiyo ng Musika sa nasabing unibersidad.<ref name=":5" /><ref>{{cite web|url=https://upd.edu.ph/ramon-santos-on-crossing-artistic-borders/|title=Ramon Santos on crossing artistic borders|website=UPDate Diliman|date=25 November 2019|publisher=University of the Philippines Diliman Information Office|accessdate=27 September 2019|archive-date=5 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205080549/https://upd.edu.ph/ramon-santos-on-crossing-artistic-borders/|url-status=dead}}</ref> Naging Chairman siya ng Asian Composers League mula 1994 hanggang 1997, Presidente ng National Music Council of the Philippines mula 1984 hanggang 1993 at Chairman at Secretary General ng Music Competitions for Young Artists Foundation mula 1989 hanggang 1997. <ref name=":2" /><ref name=":4" /> Siya ay Secretary ng League of Filipino Composers, kasapi ng International Society for Contemporary Music (ISCM) Advisory Panel on the World’s Musical Cultures, Lecturer sa Asian Institute for Liturgy and Music at kasapi ng Humanities Division ng Pambansang Sanggunian sa Pananaliksik ng Pilipinas (Ingles: National Research Council of the Philippines).<ref name=":4" /> ==Mga nagawa== Ilan sa mga nagawa ni Ramon P. Santos ay ang "Pangahoy," "L’Bad" at “Nagnit Igak G’nan Wagnwag Nila” (Alingawngaw ng Kagitingan) na kanyang ginawa para sa pagdiriwang ng Philippine Centennial sa Sentrong Pangkultura ng Pilipinas (Ingles: Cultural Center of the Philippines) at ang naging pinakapopular na “Awit ni Pulau” at “Siklo”.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Naisulat din niya ang "Nabasag ang Banga at Iba’t Ibang Pinag-ugpong-ugpong na Pananalita para sa Labing-anim na Tinig," "Phenomenon," "Tin-ig," "Du-a," "Abot-Tanaw," "Ba-dw," at "Daragang Magayon" pati na ang “Ding Ding Nga Diyawa” na gumagamit ng timpani, agung at kulintang. <ref name=":1" /><ref name=":3" /> ==Mga parangal na natanggap== Natanggap ni Ramon P. Santos ang Achievement Award in the Humanities mula sa Pambansang Sanggunian sa Pananaliksik ng Pilipinas (Ingles: National Research Council of the Philippines) noong 1994 at nagkamit ng fellowship mula sa Asian Cultural Council at [[:en:Ford_Foundation|Ford Foundation]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakamit din niya ang karangalan bilang Composer-in-Residence ng Bellagio Study Center/[[:en:Rockefeller_Foundation|Rockefeller Foundation]] noong 1997, Artist-in-Residence ng Civitella Ranieri Center noong 1998 at Chevalier de l’Ordre des Artes et Lettres mula sa Pamahalaang Pranses.<ref name=":4" /><ref name=":1" /> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Mga Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas}} {{DEFAULTSORT:Alagad ng Sining}} [[Kategorya:Kultura]] [[Kategorya:Kultura at sining]] [[Kategorya:Kultura ng Pilipinas]] [[Kategorya:Gawad ng Pamahalaan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1941]] ez8trnsbrzk6urfsfl7e300gfan9wqi 2201183 2201182 2026-04-04T05:40:12Z Jojit fb 38 2201183 wikitext text/x-wiki {{Kahong-kabatiran pambansang alagad sining | sagisag = National Artist of the Philippines.svg | lakingsagisag = 150px | larangan = [[Musika]] | taon = 2014 | bgcolour = | name = Ramon P. Santos | image = Ramon Santos portrait.jpg | imagesize = 150px | caption = | birthname = Ramon Pagayon Santos | birthdate = {{birth date and age|1941|2|25}} | location = [[Pasig]] | deathdate = | deathplace = | nationality = [[Pilipino]] | field = [[Musika]] | training = [[Unibersidad ng Pilipinas|Unibersidad ng Pilipinas]], Indiana University, State University of New York | movement = | famous works = "Awit ni Pulau" at "Siklo" | patrons = | influenced by = Dr. José Montserrat Maceda | influenced = | awards = }} Si '''Ramón Pagayon Sántos''' na ipinanganak noong 25 Pebrero 1941 sa [[Pasig]] ay isang [[Pilipino]]ng kompositor, konduktor at musikologo.<ref name=":4">{{cite web|url=http://www.columbia.edu/cu/china/Ramon.html|title=Ramón Pagayon Santos|website=Columbia University|publisher=Columbia University|accessdate=27 September 2019}}</ref><ref name=":3">{{cite web |url=https://www.bworldonline.com/a-much-needed-boost-for-contemporary-music/ |title=Ramon Santos: A much-needed boost for contemporary music |last=del Monte |first=Pola Esguerra |date=13 April 2016 |website=BusinessWorld |publisher=BusinessWorld Publishing |accessdate=27 November 2019 |archive-date=4 Hulyo 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180704150352/https://www.bworldonline.com/a-much-needed-boost-for-contemporary-music/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":5">{{cite web |url=https://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/national-artists-of-the-philippines/ramon-p-santos/ |title=Order of National Artists: Ramon P. Santos |website=GOVPH |publisher=Philippine Government |accessdate=27 November 2019 |archive-date=28 Nobyembre 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128074726/https://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/culture-profile/national-artists-of-the-philippines/ramon-p-santos/ |url-status=dead }}</ref> Hinirang siya bilang Pambansang Alagad ng Sining para sa Musika (Ingles: [[:en:National_Artist_of_the_Philippines|National Artist]] for Music) noong 2014 para sa kanyang nagawang malaking kontribusyon sa pagtahak ng bagong direksiyon sa larangan ng musika partikular sa mga hindi kanluraning tradisyon sa [[Pilipinas]] at [[Timog-silangang Asya]].<ref name=":5" /><ref>{{cite web |url=https://www.officialgazette.gov.ph/downloads/2014/06jun/20140620-PROC-0811-BSA.pdf |title=Proclamation No. 811 Declaring Ramon P. Santos as National Artist for Music |date=20 June 2014 |website=Official Gazette |publisher=Philippine Government |accessdate=29 November 2019 |archive-date=25 Mayo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525232147/https://www.officialgazette.gov.ph/downloads/2014/06jun/20140620-PROC-0811-BSA.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name=":6">{{cite web |url=https://www.rappler.com/bulletin-board/231471-national-artist-music-ramon-santos-university-of-the-philippines-lecture-june-6-2019 |title=National Artist for Music Ramon Santos holds lecture in UP on June 6|date=24 May 2019 |website=Rappler |publisher=Rappler |accessdate=27 November 2019 }}</ref> Ang [[Pambansang Alagad ng Sining]] ay ang pinakamataas na karangalang iginagawad ng [[Pangulo ng Pilipinas]] sa rekomendasyon ng Pambansang Komisyon para sa Kultura at mga Sining (Ingles: [[:en:National_Commission_for_Culture_and_the_Arts|National Commission for the Arts]]) at ng [[Sentrong Pangkultura ng Pilipinas]] (Ingles: [[:en:Cultural_Center_of_the_Philippines|Cultural Center of the Philippines]]) sa bisa ng Proklamasyon Bilang 1001 para sa kahusayan sa larangan ng musika, sayaw, teatro, arkitektura, sining na pang-biswal, literatura, pelikula, disenyo at mga kaalyadong sining tulad ng cinema at makasaysayang panitikan.<ref name=":0">{{cite web |url=https://philippinesgraphic.net/portrait-of-the-national-artist-as-a-musician/ |title=Portrait of the National Artist as a musician |last=Flores-Nepomuceno |first=Sampaguita B. |date=June 2, 2018 |website=Philippines Graphic |publisher=Philippines Graphic |accessdate=27 November 2019 |archive-date=2 Marso 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200302025456/https://philippinesgraphic.net/portrait-of-the-national-artist-as-a-musician/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1972/04/27/proclamation-no-1001/ |title=Proclamation No. 1001, s. 1972 |website=Official Gazette |publisher=Government of the Philippines |accessdate=28 November 2019 |archive-date=27 Mayo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527020401/https://www.officialgazette.gov.ph/1972/04/27/proclamation-no-1001/ |url-status=dead }}</ref> ==Unang yugto ng buhay== Pinakabata sa anim na magkakapatid na anak nina Jose Santos na isang abogado at Amada Pagayon na isang mang-aawit, si Ramon P. Santos ay lumaki sa mundo ng musika sa pamamagitan ng impluwensiya ng kanyang ina at lola na mahilig tumugtog ng [[piyano]].<ref name=":1">{{cite web |url=https://philippineculturaleducation.com.ph/santos-ramon/ |title=Ramon Santos |website=CulturEd Philippines Sagisag Kultura |publisher=NCCA-PCEP |accessdate=27 November 2019 }}</ref><ref name=":2">{{cite news |date=13 September 2014 |title=Cultivating the roots of Filipino music |url=https://www.manilatimes.net/2014/09/13/weekly/the-sunday-times/cultivating-roots-filipino-music/126449/126449/ |work=The Manila Times |location=Manila |accessdate=27 November 2019 }}{{Dead link|date=Abril 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dahil naiiwan sa bahay dahil siya ang pinakabata, nakikinig siya ng mga kanta sa radyo at pinakikinggan ang mga plaka na pag-aari ng kanyang pamilya.<ref name=":2" /> Habang nag-aaral para sa kanyang [[:en:Doctor_of_Philosophy|Doctor of Philosophy]] sa [[:en:State_University_of_New_York|State University of New York]] in Buffalo, nakilala niya si Lourdes Wong na nag-aaral ng Educational Psychology.<ref name=":2" /> Ikinasal sila at nagkaroon ng dalawang anak na babae.<ref name=":1" /> ==Edukasyon== Nakapagtapos ng elementarya si Ramon P. Santos sa [[Katolikong Kolehiyo ng Pasig|Pasig Catholic School]] samantalang sa San Jose Seminary naman siya nagtapos ng sekundarya.<ref name=":1" /> Noong 1965, nakuha niya ang Teacher’s Diploma at Bachelor of Music major in composition and conducting mula sa Kolehiyo ng Musika sa [[Unibersidad ng Pilipinas]].<ref name=":5" /><ref name=":1" /> Natuklasan niya sa [[Jose Maceda]], isang [[:en:Ethnomusicology|ethnomusicologist]], pagkatapos niyang pumasok ng Unibersidad ng Pilipinas na nagkaroon ng malaking impluwensiya sa kanya na naging dahilan ng paglipat ng pokus ng kanyang musika tungo sa ibang konsepto ng musikang Asyano.<ref name=":3" /> Si Ramon Santos ay nakakuha ng Master of Music na may mga karangalan mula sa Indiana University noong 1969 at isang Doctor of Philosophy mula sa State University of New York noong 1972.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Lumahok din siya sa mga summer courses sa New Music sa Darmstadt noong 1974 at sa Special Seminars sa [[:en:Ethnomusicology|Ethnomusicology]] sa Unibersidad ng Illinois noong 1989. Kasama niya sina Hilarion Rubio, [[Lucio San Pedro]], Thomas Beversdorf, Roque Cordero, Ramon Fuller at William Koethe sa pag-aaral ng komposisyon at sina Istvan Anhalt at George Perle habang kumukuha ng kurso sa kontemporaryong musika. Nakasama din niya si Bruno Nettl sa pag-aaral ng Ethnomusicology. Nakasama niya si Sundari Wisnusubroto habang nag-aaral ng Javanese na musika at sayaw at si Lao Hong Kio habang pinag-aaralan niya ang Nan Kuan.<ref name=":4" /> ==Propesyon== Naglingkod bilang Dekano ng Kolehiyo ng Musika sa Unibersidad ng Pilipinas si Ramon P. Santos noong 1978 hanggang 1988 at nakapagsaliksik ng iba't ibang anyo ng musika sa Pilipinas.<ref name=":4" /><ref name=":2" /><ref name=":6" /> Siya ay University Professor Emeritus ng [[Unibersidad ng Pilipinas, Diliman|Unibersidad ng Pilipinas sa Diliman]] at pinamumunuan niya bilang Chairperson ang Department of Composition and Theory ng Kolehiyo ng Musika sa nasabing unibersidad.<ref name=":5" /><ref>{{cite web|url=https://upd.edu.ph/ramon-santos-on-crossing-artistic-borders/|title=Ramon Santos on crossing artistic borders|website=UPDate Diliman|date=25 November 2019|publisher=University of the Philippines Diliman Information Office|accessdate=27 September 2019|archive-date=5 Disyembre 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205080549/https://upd.edu.ph/ramon-santos-on-crossing-artistic-borders/|url-status=dead}}</ref> Naging Chairman siya ng Asian Composers League mula 1994 hanggang 1997, Presidente ng National Music Council of the Philippines mula 1984 hanggang 1993 at Chairman at Secretary General ng Music Competitions for Young Artists Foundation mula 1989 hanggang 1997. <ref name=":2" /><ref name=":4" /> Siya ay Secretary ng League of Filipino Composers, kasapi ng International Society for Contemporary Music (ISCM) Advisory Panel on the World’s Musical Cultures, Lecturer sa Asian Institute for Liturgy and Music at kasapi ng Humanities Division ng Pambansang Sanggunian sa Pananaliksik ng Pilipinas (Ingles: National Research Council of the Philippines).<ref name=":4" /> ==Mga nagawa== Ilan sa mga nagawa ni Ramon P. Santos ay ang "Pangahoy," "L’Bad" at “Nagnit Igak G’nan Wagnwag Nila” (Alingawngaw ng Kagitingan) na kanyang ginawa para sa pagdiriwang ng Philippine Centennial sa Sentrong Pangkultura ng Pilipinas (Ingles: Cultural Center of the Philippines) at ang naging pinakapopular na “Awit ni Pulau” at “Siklo”.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> Naisulat din niya ang "Nabasag ang Banga at Iba’t Ibang Pinag-ugpong-ugpong na Pananalita para sa Labing-anim na Tinig," "Phenomenon," "Tin-ig," "Du-a," "Abot-Tanaw," "Ba-dw," at "Daragang Magayon" pati na ang “Ding Ding Nga Diyawa” na gumagamit ng timpani, agung at kulintang. <ref name=":1" /><ref name=":3" /> ==Mga parangal na natanggap== Natanggap ni Ramon P. Santos ang Achievement Award in the Humanities mula sa Pambansang Sanggunian sa Pananaliksik ng Pilipinas (Ingles: National Research Council of the Philippines) noong 1994 at nagkamit ng fellowship mula sa Asian Cultural Council at [[:en:Ford_Foundation|Ford Foundation]].<ref name=":2" /><ref name=":4" /> Nakamit din niya ang karangalan bilang Composer-in-Residence ng Bellagio Study Center/[[:en:Rockefeller_Foundation|Rockefeller Foundation]] noong 1997, Artist-in-Residence ng Civitella Ranieri Center noong 1998 at Chevalier de l’Ordre des Artes et Lettres mula sa Pamahalaang Pranses.<ref name=":4" /><ref name=":1" /> ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Mga Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas}} {{DEFAULTSORT:Alagad ng Sining}} [[Kategorya:Kultura]] [[Kategorya:Kultura at sining]] [[Kategorya:Kultura ng Pilipinas]] [[Kategorya:Gawad ng Pamahalaan ng Pilipinas]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1941]] 7h375tvt89pxns2785gyqgjuejmlhqt 0 293175 2201177 2121781 2026-04-04T05:02:02Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2201177 wikitext text/x-wiki Ang '''Atin Cu Pung Singsing''' ay isang tradisyunal na awitin ng mga katutubong Pilipino <ref>{{cite book|last1=Rodell|first1=Paul A.|title=Culture and Customs of the Philippines|date=2002|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313304156|page=183|url=https://books.google.com.qa/books?id=y1CVR74_KHQC&pg|accessdate=21 August 2019|language=en}}</ref> mula sa [[Gitnang Luzon]], na inaawit sa salitang [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]] <ref>{{cite book|last1=Philippines|first1=Cultural Center of the|title=CCP Encyclopedia of Philippine Art: Peoples of the Philippines, Kalinga to Yakan|date=1994|publisher=Cultural Center of the Philippines|isbn=9789718546369|page=219|url=https://books.google.com.qa/books?id=Gcv0xNMHJcMC&q|accessdate=21 August 2019|language=en}}</ref> ng mga matatanda at bata. Ang pinagmulan ng katutubong awitin ay hindi alam, at nagkaroon ng debate kung ito ay noong sinaunang kasaysayan <ref>{{cite book|last1=Kahayon|first1=Alicia H.|title=Philippine Literature: Choice Selections from a Historical Perspective|date=1989|publisher=National Book Store|isbn=9789710843787|page=36|url=https://books.google.com.qa/books?id=uIZkAAAAMAAJ&q=atin+cu+pung+singsing+spanish+era&dq=atin+cu+pung+singsing+spanish+era&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjpmZWXypPkAhX0meYKHaG4ADUQ6AEILTAB|accessdate=21 August 2019|language=en}}</ref> o panahon ng kolonyal. <ref>{{cite book|title=Singsing|publisher=Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies, Holy Angel University|page=101|url=https://books.google.com.qa/books?id=k_JwAAAAMAAJ&q=atin+cu+pung+singsing&dq=atin+cu+pung+singsing&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiQ4buCrJPkAhVGKo8KHRTgAsoQ6AEITTAI|accessdate=21 August 2019|language=en}}</ref> . Ngunit ang tono nito ay pinaka-malamang mula sa ika-18 siglo dahil ito ay katulad sa mga Espanyol at Mexicanong katutubong awitin ng panahong iyon. <ref>{{cite book|title=Singsing|publisher=Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies, Holy Angel University|page=101|url=https://books.google.com.qa/books?id=k_JwAAAAMAAJ|accessdate=21 August 2019|language=en}}</ref> Ang katutubong awit, ay nagtatanghal sa isang babae bilang pangunahing karakter at isang lalaki bilang pangalawang karakter. Ang babae sa awit ay naghahanap ng nawawalang singsing na ibinigay ng kanyang ina at inaalok ang kanyang pagmamahal bilang isang premyo para sa lalaking makakahanap nito. <ref>{{cite web|title=Atin Cu Pung Singsing analysis|url=https://dokumen.tips/documents/atin-cu-pung-singsing-analysis.html|website=dokumen.tips|accessdate=21 August 2019|language=ro|archive-date=21 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821080550/https://dokumen.tips/documents/atin-cu-pung-singsing-analysis.html|url-status=dead}}</ref> == Sa tanyag na kultura == Ang awiting bayan ay binigyan ng kahulugan ng mga tanyag na artistang Pilipino tulad ni [[Lea Salonga]] sa ''Bahaghari'' album [[Ryan Cayabyab|ni Ryan Cayabyab]] <ref>{{cite news|title=Lea Salonga sings traditional Filipino songs|url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/12/26/1879819/lea-salonga-sings-traditional-filipino-songs|accessdate=21 August 2019|work=philstar.com}}</ref> <ref>{{cite news|last1=Salterio|first1=Leah C.|title=Lea Salonga releases album of traditional Pinoy folk songs|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/10/18/lea-salonga-releases-album-of-traditional-pinoy-folk-songs|accessdate=21 August 2019|work=ABS-CBN News}}</ref>, [[Freddie Aguilar]] at [[Nora Aunor]] . <ref>{{cite news|last1=Salterio|first1=Leah C.|title=Swinging the kundiman|url=https://www.philstar.com/entertainment/2016/10/03/1629677/swinging-kundiman|accessdate=21 August 2019|work=philstar.com}}</ref> Ginampanan din ito ng iba't ibang mga orkestra at mga bandang pang-martsa. <ref>{{cite news|title=THREE YOUNG PH MUSICIANS PERFORM CONDUCTING RECITAL WITH ABS-CBN PHILHARMONIC ORCHESTRA|url=https://careers.abs-cbn.com/updates/5973/THREE-YOUNG-PH-MUSICIANS-PERFORM-CONDUCTING-RECITA|accessdate=21 August 2019|work=ABS-CBN Careers|agency=ABS-CBN|publisher=ABS-CBN|archive-date=21 Agosto 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821084646/https://careers.abs-cbn.com/updates/5973/THREE-YOUNG-PH-MUSICIANS-PERFORM-CONDUCTING-RECITA|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite book|last1=Rodell|first1=Paul A.|title=Culture and Customs of the Philippines|date=2002|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313304156|page=183|url=https://books.google.com.qa/books?id=y1CVR74_KHQC&pg=PA183&lpg=PA183&dq=atin+cu+pung+singsing+orchestra&source=bl&ots=kTSVHBLS2R&sig=ACfU3U0deVR9OhuNJnQCSkY6cv36xa29VQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjXleWfyZPkAhWjmuYKHX--DBIQ6AEwBnoECAcQAQ|accessdate=21 August 2019|language=en}}</ref> Noong 1985 sa pelikulang Pilipinong ''Virgin Forest'' na idinirekta ni [[:en:Peque Gallaga|Peque Gallaga]], ang katutubong awit ay inaawit ng mga nagsasaka habang naglalayag sa [[Ilog Pampanga]] . <ref>{{cite book|last1=David|first1=Joel|title=Fields of vision: critical applications in recent Philippine cinema|date=1995|publisher=Ateneo de Manila University Press|isbn=9789715501743|page=122|url=https://books.google.com.qa/books?id=2dpkAAAAMAAJ&dq|accessdate=21 August 2019|language=en}}</ref> Ang tanyag na awiting pang bata ng mga Pilipino na '''Ako Ay May Lobo''' ay inaawit sa parehong tono katulad ng himig ng katutubong awit. == Sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Katutubong awit]] [[Kategorya:Mga awit]] [[Kategorya:Awiting Filipino]] fu4uprcjgicrcpkd7a4kn8zd73l36fe 0 300193 2201229 1779465 2026-04-04T10:11:49Z BrookePenn5 148487 Idinagdag sa kategoryang Bulaklak 2201229 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Karaniwang mirasol | image = Helianthus annuus 001.JPG | image_caption = Sunflower_sky_backdrop.jpg | status = LC | status_system= IUCN3.1 | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Asterales]] | familia = [[Asteraceae]] | tribus = [[Heliantheae]] | genus = ''[[Helianthus]]'' | species = '''''H. annuus''''' | binomial = ''Helianthus annuus'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]], 1753 }} Ang '''''Helianthus annuus''''', ang '''pangkaraniwang mirasol''', ay isang malaking taunang pagbuga ng genus na ''[[Helianthus]]'' na lumago bilang isang ani para sa nakakain na langis at nakakain na mga [[prutas]]. Ang ganitong species ng mirasol ay ginagamit din bilang forage (bilang isang pagkain o isang halaman ng silage), sa ilang mga pang-industriya na aplikasyon, at bilang isang pang-adorno sa mga domestikong hardin. Ang halaman ay unang na-domesticated sa [[Amerika]]. Ang ''Helianthus annuus'' ay isang malawak na branched taunang [[halaman]] na may maraming mga ulo ng [[bulaklak]]. Gayunman, ang domestikong mirasol, ay madalas na nagtataglay lamang ng isang malaking malaking [[infloresensya]] (bulaklak ng ulo) sa itaas ng isang hindi nabagong tangkay. Ang pangalang ay maaaring magmula sa hugis ng ulo ng bulaklak, na kahawig ng araw. Ang mga buto ng mirasol ay dinala sa Europa mula sa Amerika noong ika-16 na siglo, kung saan, kasama ang langis ng mirasol, naging malawak na sangkap ng pagluluto. {{Stub|Halaman}} {{Stub}} [[kategorya:Asteraceae]] [[Kategorya:Bulaklak]] 3ytg4b5txbp2jxcfda1139yj9epwb1o 0 302173 2201247 2177980 2026-04-04T10:43:47Z Allyriana000 119761 2201247 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{unsourced}} {{cleanup-translation|date=Hunyo 2021}} }} {{Infobox television channel | name = A2Z | logo = A2Z Channel 11 Logo.png | logo_size = 250px | type = Komersyal na umeereng himpilang pantelebisyon | country = [[Pilipinas]] | area = [[Mega Manila]] (panlupa) <br> Buong bansa (kable at buntabay) | network = [[ABS-CBN]]<br/>[[ZOE Broadcasting Network|ZOE TV]] | headquarters = '''For ABS-CBN''' [[ABS-CBN Broadcasting Center]], Sgt. Esguerra Ave., corner Mo. Ignacia Ave, Diliman, Quezon City<br>'''For ZOE''' 22nd floor, Strata 2000 Bldg., F. Ortigas Jr. Road, Ortigas Center, [[Pasig City]] | language = [[Wikang Filipino|Filipino]] {{small|(pangunahin)}}<br/>[[Wikang Ingles|Ingles]] {{small|(pangalawa)}} | picture_format = [[480i]] [[SDTV]] | owner = [[ZOE Broadcasting Network]] (kasunduan sa ''blocktime'' mula [[ABS-CBN Corporation]]) | parent = | sister_channels = '''Sa ilalim ng ZOE'''<br/>[[DZOZ-DTV|Light TV]]<br/>'''Sa ilalim ng ABS-CBN'''<br/>[[Cine Mo!]]<br/>[[Jeepney TV]]<br/>[[Kapamilya Channel]]<br/>[[Knowledge Channel]] | launch_date = {{Start date and age|2020|10|06}} (naka-test broadcast)<br/>{{Start date and age|2020|10|10}} (opisyal na pinalabas) | replaced = {{bulleted list|[[ABS-CBN]] (ad interim) |[[GMA News TV]] / Q (2005–2019) and ZOE TV (1998–2005) (VHF 11 channel space)|[[O Shopping]] (Sky Cable channel space)|}} | closed_date = | replaced_by = | former_names = ZOE TV/Light TV (1998–2005; 2020)<br>[[Q (Philippine TV network)|QTV/Q]] at [[GMA News TV]] (2005–2019) | website = | terr_serv_1 = [[DZOE-TV|ZOE TV]]<br>{{small|(Kalakhang Maynila)}} | terr_chan_1 = Tsanel 11 (analog) <br> Tsanel 20 (digital) | sat_serv_1 = [[Cignal]] | sat_chan_1 = Tsanel 20 | sat_serv_2 = [[SatLite]] | sat_chan_2 = Tsanel 20 | sat_serv_3 = [[G Sat]] | sat_chan_3 = Tsanel 9 | cable_serv_1 = [[Sky Cable]] / [[Destiny Cable]]<br>{{small|(Buong bansa)}} | cable_chan_1 = Tsanel 11 (digital) | cable_serv_2 = [[Cablelink]]<br />{{small|(Kalakhang Maynila)}} | cable_chan_2 = Tsanel 33 | cable_serv_3 = Available on most cable providers in the Philippines | cable_chan_3 = Check local listings for channel assignments | online_serv_1 = Cignal Play | online_chan_1 = [https://cignalplay.com/live/294/a2z Watch live] (Philippines only) }} Ang '''A2Z''', ay isang free-to-air broadcast television network ng Pilipinas na nagsisilbing pangunahing pag-aari ng [[ZOE Broadcasting Network]] sa pakikipagsosyo sa [[ABS-CBN Corporation]] sa pamamagitan ng isang kasunduan sa blocktime. Ang pangunahing istasyon ng telebisyon ng A2Z ay ang [[DZOE-TV]] na nagdadala ng VHF Channel 11 (analog broadcast) at UHF Channel 20 (digital broadcast; mula noong 12 Nobyembre 2020). Ang pangalan ng network ay isang pagpapaikli na nagmula sa unang letra ng mga pangalan ng dalawang magulang na kumpanya, ang ABS-CBN at ZOE, ang bilang ng [[DWWX-TV|naalala ngayon na dalas ng kanal]], at mga titik ng alpabetong Ingles mula sa unang titik A hanggang sa huling titik Z. A2Z Araw-araw itong sumasahimpapawid mula ika-6&nbsp;ng umaga hanggang ika-12&nbsp;ng hatinggabi tuwing Lunes hanggang Biyernes at tuwing Sabado mula ika-6&nbsp;ng umaga hanggang ika-11:30&nbsp;ng gabi at tuwing linggo mula ika-7&nbsp;ng umaga hanggang ika-11:30&nbsp; ng gabi. ==Buod== ===ZOE TV-11=== Ang mga karapatang dalas ng Channel 11 sa Mega Manila ay ibinigay sa isang pinagsamang pakikipagsapalaran ng maimpluwensyang mga relihiyosong pangkat na El Shaddai na pinamumunuan nina Mike Velarde at Jesus Is Lord Church na pinamumunuan ni Eddie Villanueva noong kalagitnaan ng 1990s. Ang pagkakasalungatan ng interes ay nagsimula sa dalawang pangkat upang makipagkumpetensya sa buong pagmamay-ari ng kumpanya. Ang Kongreso ng Pilipinas, na binubuo ng Senado at Balay ng mga Kinatawan ay namagitan at iginawad kay Eddie Villanueva at si Jesus Is Lord Movement ang karapatan na makuha ang dalas na ginampanan ng Channel 11. Binayaran ni Villanueva si Velarde para sa mga stock at assets na hawak ng Delta Broadcasting System (DBS). ===Pagpapahinto sa ABS-CBN at haka-haka sa ''blocktime''=== Bago ang pagpapatigil noong 2020, pinasara ang ABS-CBN noong 23 Setyembre 1972, noong inanunsyo ang batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos at sinamsam ang mga istasyon ng telebisyon at radyo. Nagtagal ang paghinto hanggang Hulyo 1986, noong nabawi ang mga nasamsam na istasyon at ibinalik ang mga prekuwensya sa ABS-CBN. Ay isa sa mga pinakamatanda at pinakamakaimpluwensiyang kalambatan ng midya (media network) sa Pilipinas. Humantong ito sa pagkawalang-bisa ng prangkisa nito noong 4 Mayo 2020, at ang pansamantalang paghinto sa pag-brodkast ng kalambatan sa susunod na araw, makatapos itong atasan ng Pambansang Komisyon sa Telekomunikasyon (NTC) sa bisa ng isang kautusang cease and desist ("tumigil at huminto") na may kinalaman sa pagkawalang-bisa ng mismong prangkisa.<ref>{{Cite web |last=Mercurio |first=Richmond |date=7 Hunyo 2020 |title=Top ABS-CBN shows returning on new channel |url=https://www.philstar.com/headlines/2020/06/07/2019224/top-abs-cbn-shows-returning-new-channel |access-date=4 Abril 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> ==Programa== {{main|Talaan ng mga palabas ng A2Z (tsanel pantelebisyon)}} Bilang bahagi ng blocktime agreement sa pagitan ng [[ABS-CBN]] at [[ZOE TV]], pangunahing isinama sa programa ng A2Z Channel 11 ang mga piling programa at pelikula sa ABS-CBN mula sa Kapamilya Channel at iba pang mga kapatid na telebisyon network. Bilang karagdagan, katulad ng dating airtime lease nito sa [[GMA Network|GMA]] / Citynet para sa Channel 11, nagtatampok din ang A2Z ng nilalaman mula sa kapatid na istasyon ng ZOE TV na Light TV at mga kasosyo sa nilalaman na [[CBN Asia]] at [[Trinity Broadcasting Network]]. Ang programa ay nahahati sa iba't ibang mga bloke ng programa: * '''School at Home''' - Ang bloke ng edukasyon ng channel na nagtatampok ng mga programa ng Channel ng Kaalaman mula sa antas elementarya. Ipinapalabas ito tuwing araw ng trabaho mula 7:00 hanggang 9:00&nbsp;ng umaga. * '''A2Z Zinema''' - Ang block ng pelikula ng channel ay nahahati sa iba't ibang mga bloke: **''Zinema sa Umaga'' - Nagtatampok ng Tagalized foreign films. Ipinapalabas ito tuwing mga araw ng trabaho mula 9:00 hanggang 11:00&nbsp;ng umaga at katapusan ng linggo mula 10:00 hanggang 12:00. ** ''Primetime Zinema'' - Nagtatampok ng mga lokal na pelikula tuwing Lunes hanggang Huwebes at Silanganing mga banyagang pelikula sa Biyernes. Ipinapalabas ito tuwing mga araw ng trabaho mula 6:00 hanggang 8:00&nbsp;ng gabi. ** ''Zine Aksyon'' - Nagtatampok ng mga local action films. Ipinapalabas ito tuwing Sabado mula 3:00 hanggang 5:00&nbsp;ng hapon. ** ''Zine Love'' - Nagtatampok ng mga local romance films. Ipinapalabas ito tuwing Sabado mula 5:00 hanggang 7:00&nbsp;ng gabi. at tuwing Linggo mula 4:00 hanggang 6:30&nbsp;ng hapon. ** ''FPJ: Da King'' - Nagtatampok ng mga pelikulang pinagbibidahan ni Fernando Poe Jr. Ipinapalabas tuwing Linggo mula 2:00 hanggang 4:00&nbsp;ng hapon * '''Kidz Toon Time''' - Ang cartoon block ng channel na nagtatampok ng mga klasikong cartoon at serye ng anime na ipinalabas sa ABS-CBN noong dekada 90, pati na rin ang mga cartoon mula sa mga religious blocktimer kasama ang CBN Asia. Ipinapalabas ito tuwing araw ng trabaho mula 4:00 hanggang 6:00&nbsp;ng hapon. Ang cartoon block na ito ay katulad ng Fam-Time block ng hindi na ginagamit na Yey! channel * '''Kidz Weekend''' - Hinaharang ng mga bata ang channel na nagtatampok ng mga cartoon at show na nakatuon sa bata. Ipinapalabas ito tuwing Sabado mula 8:00 hanggang 10:00&nbsp;ng umaga at Linggo mula 9:00 hanggang 10:00&nbsp;ng umaga. ==Tingnan rin== * [[ZOE Broadcasting Network]] * [[ABS-CBN]] * [[ABS-CBN News Channel|ANC]] * [[Kapamilya Channel]] * [[TeleRadyo]] * [[Knowledge Channel]] * [[GMA News TV]] == Mga sanggunian == <references responsive="1"></references> {{Telebisyon sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga network pantelebisyon]] qvx9bodmf478kqiyyoial0vceivq6qs 0 306107 2201087 2174591 2026-04-03T19:10:16Z Psubhashish 34635 video 2201087 wikitext text/x-wiki {{Infobox country languages|country=India|official={{hlist| [[Assamese language|Assamese]]| [[Bengali language|Bengali]]| [[Bodo language|Bodo]]| [[Dogri language|Dogri]]| [[English language|English]]<ref name="constitution1"/><ref name="governmentministry1" /><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-gFHBAAAQBAJ|title=Language, Culture, and Society: An Introduction to Linguistic Anthropology|first1=Zdenek|last1=Salzmann|first2=James|last2=Stanlaw|first3=Nobuko|last3=Adachi|date=8 July 2014|publisher=Westview Press|isbn=9780813349558|via=Google Books}}</ref>| [[Gujarati language|Gujarati]]| [[Hindi]]<ref name="constitution1"/><ref>{{cite web|url=http://www.archive.india.gov.in/knowindia/profile.php?id=33|title=Official Language – The Union -Profile – Know India: National Portal of India|website=Archive.india.gov.in|access-date=28 December 2017}}</ref> | [[Kannada]]| [[Kashmiri language|Kashmiri]]| [[Konkani language|Konkani]]| [[Maithili language|Maithili]]| [[Malayalam]]| [[Marathi language|Marathi]]| [[Meitei language|Meitei]]| [[Nepali language|Nepali]]| [[Odia language|Odia]]| [[Punjabi language|Punjabi]]| [[Sanskrit]]| [[Santali language|Santali]]| [[Sindhi language|Sindhi]]| [[Tamil language|Tamil]]| [[Telugu language|Telugu]]| [[Urdu]]|(total: 23, including 22 [[Eighth Schedule to the Constitution|8th Schedule]] languages and additional official language, English)}}|sign={{Plainlist| * [[Indo-Pakistani Sign Language]] * [[Alipur Sign Language]] * [[Naga Sign Language]] (extinct) }}|image=South Asian Language Families.jpg|caption={{Plainlist| * Language families of the [[Indian subcontinent]] * [[Nihali language|Nihali]], [[Kusunda language|Kusunda]] and [[Thai languages]] are not shown. }}|regional=|indigenous=|minority=|immigrant=<!--Please don't put too many languages here-->|foreign=[[English language|English]] – 200 million ([[second language|L2]] speakers 2003)<ref>{{cite web |title=India |url=https://www.ethnologue.com/country/IN/status |website=Ethnologue |access-date=12 May 2019 |language=en}}</ref>}} [[File:OpenSpeaks-srb-Ramani Dalbehera-OpenSpeaks-srb-Idital-OG-Aadhaar Experience 01.webm|thumb|Isang tagapagsalita ng Lanjia dialect ng Sora na nagbabahagi ng kanyang karanasan sa Indian digital ID]] [[File:WIKITONGUES- Netha speaking Malayalam.webm|thumb|Malayalam language]] Ang mga [[Mag-anak ng mga wika|wika]] sa [[India|India ay]] nabibilang sa maraming mga [[Mag-anak ng mga wika|pamilya ng wika]], ang pangunahing mga wika ng Indo-Aryan na sinasalita ng 78.05% ng mga tao sa India at ang [[mga wikang Drabida]] na isinasalita ng 19.64% ng mga Indian. Ang mga wikang sinasalita ng natitirang 2.31% ng populasyon ay nabibilang sa [[Mga wikang Awstoasyatiko|Austroasiatic]], [[Mga wikang Sino-Tibetano|Sino-Tibetan]], Tai-Kadai at ilang iba pang mga menor de edad na pamilya at liblib na wika. Ang India ang ika-apat na mayroong pinakamataas na bilang ng mga wika sa mundo (427), pagkatapos ng [[Nigeria]] (524), [[Indonesia]] (710) at [[Papua New Guinea]] (840). Ang Artikulo 343 ng konstitusyon ng India ay nagsasabi na ang [[opisyal na wika]] ng Union ay [[Wikang Hindi|Hindi]] sa script ng [[Devanagari|Devanagari sa]] halip na ang umiiral na [[Wikang Ingles|Ingles]]. Nang maglaon, isang susog sa konstitusyon, [[wikisource:Official Languages Act, 1963|Ang Opisyal na Mga Wika ng Batas, 1963]], pinapayagan ang pagpapatuloy ng Ingles kasama ang Hindi sa pamahalaang India nang walang katiyakan hanggang sa magpasya ang batas na baguhin ito. Ang anyo ng mga numerong gagamitin para sa mga opisyal na layunin ng Union ay "ang pandaigdigan na anyo ng mga numerong India", na tinutukoy bilang mga numerong Arabe sa karamihan sa mga bansang nagsasalita ng Ingles. Sa kabila ng mga maling palagay, ang Hindi ay hindi pambansang wika ng India; ang Konstitusyon ng India ay hindi nagbibigay ng anumang wika ng katayuan ng [[pambansang wika]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Stub|Wika|India}} [[Kategorya:Mga wika ng India| ]] d7c4guzlnjdmnhu0up3p7yacosa6r7y 0 311707 2201251 1973757 2026-04-04T11:54:24Z Mayivobkal 160592 2201251 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Derek Ramsay | image = Derek Ramsay at the KC Concepcion Live Concert Press Conference, November 2010.jpg | caption = Si Ramsay kay [[KC Concepcion]] Live! Concert press conference, noong Nobyembre 2010 | birth_date = {{birth date and age|df=y|1976|12|07}}<ref name="derekramsay1">{{cite web|url=http://www.derekramsay.com.ph/?page_id=7542|title=Derek Ramsay Official Website – About Derek|website=Derekramsay.com.ph|date=December 7, 1976|access-date=March 16, 2017|archive-date=Pebrero 11, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180211131137/http://www.derekramsay.com.ph/?page_id=7542|url-status=dead}}</ref> | birth_place = [[Enfield Town|Enfield]], [[England]], [[United Kingdom]]<ref name="philstar1">{{cite news|last=Lo|first=Ricky|url=http://www.philstar.com/entertainment/406525/beyond-body-beautiful|title=Beyond Body Beautiful|work=The Philippine Star|date=October 12, 2008|access-date=March 16, 2017}}</ref> | nationality = [[Philippine nationality law|Philippine]], [[British nationality law|British]] | occupation = {{flatlist| * Actor * model * TV host * [[VJ (media personality)|VJ]] * athlete}} | years_active = 1997–kasalukuyan<ref name="derekramsay1"/> | agent = [[GMA Artist Center]]<br> (2001–2004; 2019–present)<br>[[Viva Entertainment|Viva Artists Agency]]<br>(2011–present)<br>[[Regal Entertainment]]<br>(2015–present)<br>[[Star Cinema]]<br>(2006–2015; 2018–2019)<br>[[Star Magic]]<br>(2005–2010)<br>[[TV5 Network|TV5 Talent]]<br>(2012–2017) | spouse = {{marriage|Mary Christine Jolly|3 April 2002|2003|reason=separated}}<ref name="showbiznest1">{{cite news|url=http://www.showbiznest.com/2014/08/derek-ramsay-and-mary-christine-jolly.html|title=Derek Ramsay and Mary Christine Jolly Wedding Photos, Derek Sued by Wife and Son Austin Gabriel|work=Showbiznest.com|date=August 2, 2014|access-date=March 16, 2017}}</ref> | partner = [[Ellen Adarna]] (2021–kasalukuyan; engaged) <ref>{{cite news|url=http://www.rappler.com/entertainment/news/119741-derek-ramsay-angelica-panganiban-joanne-villablanca|title=Derek Ramsay on reconciliation with ex Angelica Panganiban|work=Rappler|date=2016-01-21|access-date=2017-03-16}}</ref> | children = Austin Gabriel Ramsay (with Jolly)<ref name="showbiznest1"/> | website = }} Si '''Derek Arthur Ramsay Jr.'''{{#tag:ref|Ipinanganak si Derek Ramsay sa Inglatera, kung kaya hindi niya ina-angkin ang kanyang panggitnang pangalan na Paggao.|group = fn|name = sur}}, mas kilala bilang '''Derek Ramsay''', ay (ipinanganak noong 7 Disyembre, 1976 sa [[Enfield Town|Enfield]], [[England]], [[United Kingdom]]) ay isang Pilipinong-Britong aktor, modelo at basketbolista. Kasalukuyang inactive si Ramsay sa showbiz para tumutok sa kanyang personal at married life.<ref>{{Cite web |last=Gonzales |first=Joseph Peter R. |date=2022-01-24 |title=Is Derek Ramsay taking a showbiz break? |url=https://manilastandard.net/?p=314161733 |access-date=2026-04-04 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bernardino |first=Stephanie |date=2022-01-18 |title=Derek Ramsay explains 'frozen' GMA contract |url=https://mb.com.ph//2022/1/18/derek-ramsay-explains-contract-with-gma |access-date=2026-04-04 |website=Manila Bulletin |language=en}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class="wikitable sortable" |- ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan |- | 2001–2004|| ''[[Eat Bulaga!]]'' || Host |- | rowspan="2" | 2005–2006|| ''[[Panday (2005 TV series)|Ang Panday: Book 1&2]]'' | Kahimu |- |''[[Entertainment Konek]]'' || Himself/Host |- | rowspan="3" | 2006 || ''[[Your Song (TV series)|Your Song: Wish]]'' || Mark |- | ''[[Super Inggo]]'' || Louie/Machete |- | ''[[Maalaala Mo Kaya| Maalaala Mo Kaya: Love Letter]]'' || Abner |- | 2006–2007 || ''[[U Can Dance]]'' || Himself/Host |- | rowspan="6" | 2007 || ''[[Your Song (TV series)|Your Song: Kailan Kaya]]'' || Migs |- | ''[[Your Song (TV series)|Your Song: Never Knew Love Like This Before]]'' || Eric |- | ''[[Ysabella]]'' || Mito Valenzuela |- | ''[[Your Song (TV series)|Your Song: Never Knew Love Like This Before]]'' || Eric |- | ''[[Your Song (TV series)|Your Song: Upside Down]]'' || Ricky |- | ''[[Maging Sino Ka Man: Ang Pagbabalik]]'' || Joaquin Delos Santos |- | rowspan="2" | 2008 || ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Mansyon]]'' || Chris |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Isda]]'' || Buboy |- | rowspan="6" | 2009 || ''[[Your Song (TV series)|Your Song: Open Arms]]'' || Raphael |- | ''[[Your Song (TV series)|Your Song: Feb-ibig]]'' || Ralph |- | ''[[Ang Lalaking Nagmahal Sa Akin|Precious Hearts Romances Presents:<br />Ang Lalaking Nagmahal Sa Akin]]'' || Zephyrus "Zephy" McNally |- | ''[[Komiks Presents]]: [[Nasaan Ka Maruja?]]'' || Rodrigo Santiago / Ross Lozano |- | ''[[Maalaala Mo Kaya|Maalaala Mo Kaya: Boarding House]]'' || Richard |- | ''[[The Wedding (TV series)|The Wedding]]'' || Warren Garcintorena / Philip Garcintorena |- | rowspan="2" | 2010 || ''[[Habang May Buhay]]'' || Samuel David Corpuz / David Briones |- | ''[[Magkaribal]]'' || Louie Villamor |- | 2011 || ''[[Your Song (TV series)|Your Song Presents: Kim]]'' || Ariel |- | 2012 || ''[[The Amazing Race Philippines]]'' || Host |- | rowspan="4" | 2013 || ''[[Kidlat]]'' || Voltaire Megaton / Kidlat |- | ''[[Undercover (2013 TV series)|Undercover]]'' || Roy Velasco |- | ''[[For Love or Money (2013 TV series)|For Love or Money]]'' || Edward |- | ''[[Let's Ask Pilipinas]]'' || Himself |- | 2014 || ''[[The Amazing Race Philippines|The Amazing Race Philippines 2]]'' || Host |- | rowspan="2"|2015 || ''[[Mac and Chiz|Mac & Chiz]]'' || Mac Vasquez |- | ''[[Extreme Series: Kaya Mo Ba 'To?]]'' || Host |- | 2018 || ''[[Amo (TV series)|Brillante Mendoza's Amo]]'' || Rodrigo Macaraeg |- | 2019 || ''[[The Better Woman (TV series)|The Better Woman]]'' || Andrew De Villa |} ===Pelikula=== {| class="wikitable" |- ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan |- | rowspan="2" | 2006 || ''[[Kasal Kasali Kasalo]]'' || Ronnie |- | ''[[One More Chance (2007 film)|One More Chance]]'' || Mark |- | 2007 || ''[[Sakal, Sakali, Saklolo]]'' || Ronnie |- | rowspan="3" | 2009 || ''[[T2 (2009 film)|T2]]'' || Jeremy |- | ''[[And I Love You So (film)|And I Love You So]]'' || Oliver Cruz |- | ''[[I Love You, Goodbye (film)|I Love You, Goodbye]]'' || Gary Angeles |- | rowspan="2" | 2011 || ''[[No Other Woman]]'' || Ram Escaler |- | ''[[The Unkabogable Praybeyt Benjamin]]'' || Brandon Estolas |- | rowspan="2" | 2012 || ''[[Corazon: Ang Unang Aswang]]'' || Daniel |- | ''[[A Secret Affair]]'' || Anton |- | rowspan="3" | 2014 || ''[[Trophy Wife (film)|Trophy Wife]]'' || Chino |- | ''The Janitor'' || |- | ''[[English Only, Please]]'' || Jeremy |- | rowspan="3" | 2015 || ''[[Ex with Benefits]]'' || Adam Jacob Castrences |- | ''[[Etiquette for Mistresses]]'' || Arthur Clemente |- | ''[[All You Need Is Pag-Ibig]]'' || Dom |- | rowspan="4" | 2016 || ''[[Love Is Blind (2016 film)|Love Is Blind]]'' || Wade Santillan |- | ''The Escort'' || Xyruz |- | ''My Candidate'' || Sonny Suarez |- | ''Pangil Sa Tubig'' || Marlon |- | 2017 || ''[[All of You (film)|All of You]]'' || Gab |- | rowspan="2" | 2018 || ''[[Kasal (2018 film)|Kasal]]'' || Wado Dela Costa |- | ''[[The Girl in the Orange Dress]]'' || Ethan |- | 2019 || ''Mga Mata Sa Dilim'' || Borgy |} ==Sanggunian== {{reflist}} ==Mga nota== {{reflist|group=fn}} ==Talababa== * {{IMDb name|2074966}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1976]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Breton]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga basketbolistang Pilipino]] [[Kategorya:Mga lalaking modelo sa Pilipinas]] 37f3097b62vu64lcwl2k2pbbaycf5em 0 313464 2201107 2093230 2026-04-03T22:15:30Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2201107 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = Aloysius Pang | native_name = 冯伟衷 | native_name_lang = zh | birth_name = Aloysius Pang Wei Chong (冯伟忠) | birth_date = {{birth date|df=yes|1990|08|24}} | birth_place = [[Singapore]] | death_cause = Pinsala sa pagdagan | death_date = {{death date and age|df=y|2019|01|24|1990|08|24}} | death_place = Ospital ng Waikato, Hamilton, [[New Zealand]] | burial_place = Kinalat ang abo sa dagat malapit sa Pulau Ubin, Singapore | nationality = Singapurense | education = ''Yuying Secondary School'' | alma_mater = ''Singapore Institute of Management University'' | occupation = Artista, mang-aawit, direktor, manunulat ng eksena at pagtatanghal ng mahika | years_active = 1999–2004<br />2012–2019 | agent = NoonTalk Media | family = Jefferson Pang (kapatid) <br /> Kenny Pang (kapatid) | callsign = Aloy, 小瓜(Pamilya), Dai Lo (Mga kaibigang Ian Fang at Shane Pow) | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | module = {{infobox musical artist | embed = yes | origin = [[Singapore]] | associated_acts = 8 Dukes of Caldecott Hill }} | module2 = {{Infobox Chinese|child=yes | t = 馮偉衷 | s = 冯伟衷 | p = Féng Wěizhōng | altname = Pangalan noong ipinanganak | t2 = 馮偉忠 | s2 = 冯伟忠 | p2 = Féng Wěizhōng }} }} Si '''Aloysius Pang''' ({{zh|c=冯伟衷|p=Féng Wěizhōng}}; 24 Agosto 1990 – 24 Enero 2019) ay isang artista mula sa [[Singapore]] na pinamahalaan sa ilalim ng NoonTalk Media, at pinakakilala sa kanyang paglabas sa maraming [[drama]] ng MediaCorp. Namatay siya noong 24 Enero 2019 sa ganap na 1:45&nbsp;ng umaga NZDT (23 Enero 2019 sa ganap 8:45&nbsp;ng gabi SST)<ref> {{Cite web|url=https://www.mindef.gov.sg/web/portal/mindef/news-and-events/latest-releases/article-detail/2019/January/23jan19_nr2/!ut/p/z1/jZBLD4IwEIR_kem2PGqPgAYhvERA7IX0ImK0EIIm-uttjIkHIrK3Sb6Z3R3EUYm4FPemFkPTSnFR-sDNisYrZwM6iWIjw2AVWRYYduTl1ET7NxBvdRfrQII4TA0FMLbMICHgUsTn-OHHWDDPPwHw6Xj_3wLVAOlDJ6wR78RwWjTy2KKSAGao9IW8if6hpHYWErNK9kRdxCczU_oBvqUVLlVA4pk-22FYayNg3Oq_v7prnpfPwGZe470AfrYhJg!!/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/|title=Death of a Singapore Armed Forces Operationally Ready National Serviceman|website=www.mindef.gov.sg|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209180455/https://www.mindef.gov.sg/web/portal/mindef/news-and-events/latest-releases/article-detail/2019/January/23jan19_nr2/!ut/p/z1/jZBLD4IwEIR_kem2PGqPgAYhvERA7IX0ImK0EIIm-uttjIkHIrK3Sb6Z3R3EUYm4FPemFkPTSnFR-sDNisYrZwM6iWIjw2AVWRYYduTl1ET7NxBvdRfrQII4TA0FMLbMICHgUsTn-OHHWDDPPwHw6Xj_3wLVAOlDJ6wR78RwWjTy2KKSAGao9IW8if6hpHYWErNK9kRdxCczU_oBvqUVLlVA4pk-22FYayNg3Oq_v7prnpfPwGZe470AfrYhJg!!/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/|archive-date=9 Pebrero 2019|url-status=live|access-date=9 Pebrero 2019|language=en|df=dmy-all}} </ref> sa gulang na 28 dahil sa seryosong pinsala sa pagdagan na natamo mula sa isang aksidenteng militar habang nagsasanay para sa Hukbong Singapore bilang reserbista ng ''Operationally Ready National Service''. ==Maagang buhay at karera== Ipinanganak si Pang sa Singapore noong 24 Agosto 1990.<ref>{{Cite web|last=Lee|first=Jan|date=2020-08-25|title=Jayley Woo, Dasmond Koh pay tribute to late actor Aloysius Pang for his 30th birthday|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/jayley-woo-dasmond-koh-pay-tribute-to-late-actor-aloysius-pang-for-his-30th|access-date=2020-09-08|website=The Straits Times|language=en|archive-date=2020-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200827075436/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/jayley-woo-dasmond-koh-pay-tribute-to-late-actor-aloysius-pang-for-his-30th|url-status=dead}}</ref> Mayroon siyang dalawang mas nakakatandang kapatid, sina Jefferson at Kenny.<ref> {{cite web | url=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/aloysius-pang-final-farewell-military-funeral-mandai-11172508 | title=Final farewell as actor Aloysius Pang is given military send-off | access-date=28 Enero 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190128082928/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/aloysius-pang-final-farewell-military-funeral-mandai-11172508 | archive-date=28 Enero 2019 | language=en | url-status=live | df=dmy-all }} </ref> Nagsimula siyang umarte sa edad na siyam pagkatapos niyang sumali sa isang klase ng pag-arte na inorganisa ng MediaCorp, at bumida sa mga dramang pambata tulad ng ''My Teacher, My Buddy'' (1999), ''Bukit Ho Swee'' (2002), ''The Adventures of BBT'' (2002), ''A Child's Hope'' (''Season'' 1, 2003; ''Season'' 2, 2004), at ''I Love My Home'' (2004). Lumaki sa Tsinong pangalan na 冯伟忠, pinalitan ni Pang sa kalaunan ang huling karakter ng kanyang Tsinong pangalan mula 忠 tungo sa 衷 upang tukuyin ang mga lumang palabas na ginawa niya noong bata pa siya, habang pinapanatili ang bigkas nito. Nanomina siya noong 2003 bilang ''Young Talent Award'' sa ''Star Awards 2003'' sa pagganap niya bilang Ding Wei Liang sa ''A Child's Hope''.<ref name=8days> {{cite web|first=Jonathan|last=Fam|title=Aloysius Pang — This Generation's Most Underrated Actor Gone Too Soon|url=https://www.8days.sg/sceneandheard/celebrities/aloysius-pang-this-generation-s-most-underrated-actor-gone-too-11160884|website=8days.sg|access-date=15 February 2019|date=24 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190215155841/https://www.8days.sg/sceneandheard/celebrities/aloysius-pang-this-generation-s-most-underrated-actor-gone-too-11160884|archive-date=15 Pebrero 2019|url-status=live|df=dmy-all|language=en}} </ref> Umalis siya sa pag-arte noong 2004 kasunod ng paulit-ulit na pagbu-''bully'' o pang-aapi sa kanya.<ref>{{cite web|url=http://news.asiaone.com/print/News/Latest%2BNews/Showbiz/Story/A1Story20121204-387429.html|title=Child actor quit acting because of teasing|publisher=AsiaOne|archive-url=https://web.archive.org/web/20141128191526/http://news.asiaone.com/print/News/Latest+News/Showbiz/Story/A1Story20121204-387429.html|archive-date=28 Nobyembre 2014|url-status=dead|access-date=7 Disyembre 2014|df=dmy-all|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141128191526/http://news.asiaone.com/print/News/Latest+News/Showbiz/Story/A1Story20121204-387429.html |date=28 Nobiyembre 2014 }}</ref> Noong 2012, bumalik si Pang sa isang pangunahing pagganap sa pelikulang ''Timeless Love'', sa direksyon ni Lim Koong Hwee at selebridad na taga-Singapore na si Dasmond Koh. Unang naging direktor si Pang noong 2014 sa pamamagitan ng pagdirehe ng bidyong pang-musika na ''I Understand'' (我懂了) ng nakabase sa Singapore na mang-aawit na si Gavin Teo,<ref> {{cite web | url=https://www.zaobao.com.sg/zentertainment/celebs/story20190124-926824 | title=追悼冯伟衷：他将继续活在众人心中 | access-date=28 January 2019 | language=zh | archive-url=https://web.archive.org/web/20190128140143/https://www.zaobao.com.sg/zentertainment/celebs/story20190124-926824 | archive-date=28 January 2019 | url-status=live | df=dmy-all | language=en }} </ref> na lumabas din sina Xu Bin at Kimberly Chia.<ref name="remember">{{cite web|url=https://video.toggle.sg/en/series/remembering-aloysius-1990-2019/ep1/748593|title=Remembering Aloysius 天使，谢谢你来过 - 缅怀冯伟衷 (1990-2019) - EP1 - Toggle|author=29 Mins|date=31 January 2019|publisher=Video.toggle.sg|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190201013454/https://video.toggle.sg/en/series/remembering-aloysius-1990-2019/ep1/748593|archive-date=1 Pebrero 2019|access-date=4 Pebrero 2019|df=dmy-all|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190201013454/https://video.toggle.sg/en/series/remembering-aloysius-1990-2019/ep1/748593 |date=1 Pebrero 2019 }}</ref> Noong 2014, ipinangalan siya bilang isa sa 8 Dukes of Caldecott Hill at nagpatuloy na nanalo ng Pinakamahusay na Baguhan sa ''Star Awards 2015''. Unang nailabas ang ''single'' ni Pang na "Black Tears" (黑色眼泪) noong 2015. Ipinabatid din na bibida si Pang sa unang pelikulang nakatemang ''[[cosplay]]'' na ''Young & Fabulous''. Kasama si Xu Bin, naging parte din siya sa ''online'' na ''variety show'' na prinodyus ng NoonTalk Media, na tinatawag na ''Freshmen'' (来吧！上课啦！).<ref>{{Cite web|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/tv-host-dasmond-koh-is-now-a-producer-of-online-variety-shows|title=TV Host Dasmond Koh is now a producer of online variety shows|last=hermes|date=2016-03-07|website=The Straits Times|language=en|access-date=2020-02-29|archive-date=2020-02-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229034051/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/tv-host-dasmond-koh-is-now-a-producer-of-online-variety-shows|url-status=dead}}</ref> Mula ''Star Awards 2013'' hanggang ''Star Awards 2016'', nanomina siya para sa Paboritong Lalaking Karakter. Sa ''Star Awards 2015'', ginawaran siya bilang Pinakamahusay na Baguhan at nanomina para sa Pinakamahusay na Pansuportang Aktor & ''Rocket''. Noong ''Star Awards 2016'', napanalunan niya ang kanyang unang parangal para sa isa mga Pinakamataas na 10 Pinakapopular na Artistang Lalaki. Noong 2016, umanib siya sa kompanya ni Dasmond Koh na tinatawag na Frozenage kasama si Xu Bin.<ref>{{Cite web|date=16 February 2019|script-title=zh:新加坡艺人许振荣率先制作网络节目|url=http://m.65singapore.com/view-44262.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229034050/http://m.65singapore.com/view-44262.html|archive-date=29 Pebrero 2020|access-date=2020-02-29|publisher=Lianhe Zaobao|language=zh|via=65singapore.com}}</ref> Noong April 7, 2017, sa isang panayam ng Toggle ng Mediacorp, sinabi ni Pang na hindi na siya muling pipirma ng kontrata sa Mediacorp upang ituon ang sarili sa isang negosyo na itinayo niya para sa kanyang kapatid. Ang pangalan ng kompanya ay Kairos Green at nakatuon sa kompositong [[kahoy]] na [[plastik]].<ref>{{cite web|url=http://entertainment.toggle.sg/en/entertainment/localbuzz/article/aloysius-pang-starts-business-with-older-brother-8625268|title=Aloysius Pang starts business with older brother|access-date=23 Nobyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612163218/https://entertainment.toggle.sg/en/entertainment/localbuzz/article/aloysius-pang-starts-business-with-older-brother-8625268|archive-date=12 Hunyo 2018|url-status=live|df=dmy-all|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612163218/https://entertainment.toggle.sg/en/entertainment/localbuzz/article/aloysius-pang-starts-business-with-older-brother-8625268 |date=12 Hunyo 2018 }}</ref> ==Pansariling buhay== ===Edukasyonn=== Nag-aral si Pang sa ''Pei Chun Public School''<ref> {{Cite web|url=https://www.facebook.com/groups/2350497820/permalink/10155807830772821/|title=Alumni of Pei Chun Public School - Facebook|last=Chan|first=Bryant|date=27 Enero 2019|website=www.facebook.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190217073903/https://www.facebook.com/groups/2350497820/permalink/10155807830772821/|archive-date=17 Pebrero 2019|url-status=live|access-date=17 Pebrero 2019|df=dmy-all|language=en}} </ref> at ''Yuying Secondary School''.<ref>{{Cite web|url=https://mustsharenews.com/aloysius-pang-support/|title=10 Reasons Why Aloysius Pang Will Be Remembered As A True Singaporean Son|last=Zainalabiden|first=Fayyadhah|date=23 January 2019|website=Must Share News|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190217074113/https://mustsharenews.com/aloysius-pang-support/|archive-date=17 Pebrero 2019|access-date=17 Pebrero 2019}}</ref> Noong 2012, nagtapos siya sa ''Singapore Institute of Management University'' na may diploma sa pag-aaral ng pamamahala.<ref name="aloypangdies1"> {{cite news |last1=Huiwen |first1=Ng |title=Aloysius Pang dies: Looking back at his acting career |url=https://www.straitstimes.com/singapore/five-things-about-aloysius-pang |access-date=9 Pebrero 2019 |publisher=The Straits Times |date=22 Enero 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214030303/https://www.straitstimes.com/singapore/five-things-about-aloysius-pang |archive-date=14 Pebrero 2019 |url-status=live |df=dmy-all |language=en }} </ref> ==Kamatayan== Noong 19 Enero 2019, habang nakikibahagi sa [[pagsasanay]] ng buhay na barilan sa ''Waiouru Training Area'' sa [[New Zealand]] bilang isang ''Operationally Ready National Serviceman'', pumasok si Pang sa ''cabin'' ng isang ''Singapore Self-Propelled Howitzer'' (SSPH) upang tingnan ang pagkasira nito. Sa ganap na 7:05&nbsp;ng gabi NZDT (2:05&nbsp;ng gabi SST),<ref name=":0"> {{cite web|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/fans-friends-post-messages-of-encouragement-on-social-media-after-news-of|title=Aloysius Pang seriously injured during SAF training in New Zealand: Fans post messages of encouragement for actor|last=Yip|first=Wai Yee|date=20 Enero 2019|website=The Straits Times|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130110101/https://www.straitstimes.com/lifestyle/entertainment/fans-friends-post-messages-of-encouragement-on-social-media-after-news-of|archive-date=30 Enero 2019|url-status=live|access-date=29 Enero 2019|df=dmy-all}} </ref> upang mapagana ang pagsusuri ng sira, awtomatikong bumaba ang kanyon ng ''howitzer'' sa nyutral na posisyon sa loob ng ''cabin''. Nasa daanan si Pang ng umuurong na kanyon at natamo niya ang malubhang pinsala sa pagdagan sa kanyang dibdib at tiyan bilang resulta.<ref> {{cite web|url=https://www.straitstimes.com/singapore/actor-caught-between-end-of-howitzer-barrel-and-cabin-interior|title=Actor Aloysius Pang caught between end of howitzer barrel and cabin interior|last=Lim|first=Min Zhang|date=25 Enero 2019|website=The Straits Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130000351/https://www.straitstimes.com/singapore/actor-caught-between-end-of-howitzer-barrel-and-cabin-interior|archive-date=30 January 2019|url-status=live|access-date=29 Enero 2019|df=dmy-all|language=en}} </ref> Dinala si Pang sa isang [[helikoptero]] upang dalhin sa ''Waiouru Camp Medical Centre'' at pagkatapos sa Ospital ng Waikato, kung saan [[Pagtistis|tinistis]] ang [[tiyan]] niya.<ref name=":0" /> Sa kabila ng patuloy na pagtistis at may malay noong una, lumala ang kondisyon niya sa kalaunan at nilagay sa suportang pambuhay para sa kanyang [[puso]], [[baga]] at [[bato]].<ref name=":1"> {{cite web|url=https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/aloysius-pang-critical-condition-worsens-icu-saf-training-mindef-11155416|title=Actor Aloysius Pang in 'very serious' condition, now on artificial life support: Ng Eng Hen|publisher=Channel NewsAsia|access-date=23 Enero 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190123071544/https://www.channelnewsasia.com/news/singapore/aloysius-pang-critical-condition-worsens-icu-saf-training-mindef-11155416|archive-date=23 Enero 2019|url-status=live|df=dmy-all|language=en}} </ref> Namatay siya sa ospital noong 24 Enero 2019 sa ganap na 1:45&nbsp;ng umaga NZDT (23 Enero 2019 8:45&nbsp;ng gabi SST). ==Mga sanggunian== {{Reflist|30em}} ==Mga panlabas na link== *[https://www.facebook.com/NoonTalk.Aloysius/ Aloysius Pang] sa [[Facebook]] *{{IMDb name|id=8057279}} *[https://www.instagram.com/aloypang/ Aloysius Pang] sa [[Instagram]] *[https://open.spotify.com/artist/1fqG8l1cOJ6EDTCnV9Jq4G?si=O01cNO9IR6KdQIBQIupmXg Aloysius Pang] sa [[Spotify]] {{Authority control}} {{BD|1990|2019|Pang, Aloysius}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Singapore]] 6otgwxbhds433bhn2r0ejyxi5tmy4j5 0 318160 2201226 1978124 2026-04-04T10:04:13Z BrookePenn5 148487 Idinagdag sa kategoryang Bulaklak 2201226 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{unsourced|date=Hulyo 2022}} {{cleanup|reason=Hindi na maayos na salin, at balarila.|date=Hulyo 2022}} }} {{speciesbox |image = Oxalis triangularis6.jpg |genus = Oxalis |species = triangularis |authority = [[Augustin Saint-Hilaire|A.St.-Hil.]] |synonyms = ''Oxalis regnellii'' }} Ang '''Oxalis triangularis''', karaniwang tinatawag na false shamrock, ay isang uri ng pangmatagalang halaman sa pamilyang Oxalidaceae . Ito ay katutubong sa ilang mga bansa sa timog South America . Ang woodsorrel na ito ay karaniwang itinatanim bilang isang houseplant ngunit maaaring itanim sa labas sa mga zone ng klima ng USDA 8a–11, mas mabuti sa maliwanag na lilim. Ang malalalim na dahon ng maroon ay trifoliate, tulad ng mga species sa clover genus na Trifolium na karaniwang tinatawag na shamrock, kaya tinawag na "false shamrock". Ang mga dahon ay nakatiklop sa gabi, kapag nabalisa, at kapag nasa malupit na sikat ng araw. Ang puti o maputlang pink na limang talulot na bulaklak ay nagsasara din sa gabi. '''Paglalarawan''' Lumalaki hanggang 50 sentimetro (20 pul) matangkad at malawak, ang subspecies O. triangularis subsp. Ang papilionacea, ang purpleleaf false shamrock, ay matibay sa banayad at baybaying lugar ng Britain, hanggang sa −5 °C (23 °F), at nanalo ng Royal Horticultural Society 's Award of Garden Merit . <nowiki>&</nowiki>nbsp;\"RHS Plantfinder - Oxalis triangularis subsp. papilionacea\". Kinuha noong 16 April 2018."},"attrs":{"name":"RHSPF"}}" class="mw-ref reference" data-cx="{"adapted":true,"partial":false}" data-ve-attributes="{"typeof":"mw:Extension/ref"}">[1] Ito ay isang pangmatagalang halaman na walang aerial stem, na nabuo sa pamamagitan ng mga dahon na dinadala ng isang mahabang tangkay na umuusbong sa antas ng lupa ng isang tuberous rhizome (5 cm ang haba, higit sa 10 - 15 mm ang lapad, ganap na natatakpan ng mga kaliskis). Ang dahon ay nabuo ng tatlong sessile leaflets, obtriangular hanggang obovate -tatsulok, glabrous, nakaayos sa parehong eroplano na patayo sa tangkay. [2] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Cite web |title=''Oxalis triangularis'' |url=http://hortiplex.gardenweb.com/plants/p1/gw1028059.html |publisher=GardenWeb |access-date=2022-07-13 |archive-date=2008-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080613063432/http://hortiplex.gardenweb.com/plants/p1/gw1028059.html |url-status=dead }} * [http://www.iucnredlist.org/search/search.php?freetext=Oxalis+triangularis&modifier=phrase&criteria=wholedb&taxa_species=1&redlistCategory%5B%5D=all&country%5B%5D=all&cty_default=1&aquatic%5B%5D=all&aqu_default=1&regions%5B%5D=all&reg_default=1&habitats%5B%5D=all&threats%5B%5D=all&redlistAssessyear%5B%5D=all&growths%5B%5D=all 2007 IUCN Red List of Threatened Species]{{Dead link|date=June 2014}} (for conservation status) * Zimmerman, Maureen Williams. ''Sunset House Plants A to Z: How to Choose, Grow and Display'' Sunset Publishing Corp. 1998. {{ISBN|0-376-03337-1}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-376-03337-1|0-376-03337-1]] {{uncategorized}} [[Kategorya:Bulaklak]] 7unr5ud0ifrjk8jbe33ec8qg96iefgh 0 319181 2201252 2201052 2026-04-04T11:57:11Z ChickenAnnihilator 156352 2201252 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = Mga lalawigan ng Indonesia | alt_name = | map = [[File:Indonesia, administrative divisions - en - monochrome.svg|300px]] | category = [[Province]] | territory = [[Indonesia]] | start_date = 19 August 1945 | current_number = 38 | population_range = Smallest: 517,623 ([[South Papua]])<br />Largest: 43,053,732 ([[West Java]]) | area_range = Smallest: {{Convert|664|km2|sqmi|abbr=on}} ([[Jakarta]])<br />Largest: {{Convert|153564|km2|sqmi|abbr=on}} ([[Central Kalimantan]]) | government = [[Governor]] | subdivision = [[List of regencies and cities of Indonesia|Regencies and cities]] }} Ang '''mga lalawigan ng [[Indonesia]]''' ay ang 38 [[administratibong dibisyon]] ng naturang bansa at ang pinakamataas na antas ng lokal na pamahalaan (dating tinatawag na unang antas na mga lalawigan ng rehiyon o ''provinsi daerah tingkat I''). Ang mga lalawigan ay higit pang nahahati sa mga rehensiya ({{lang-en|regency}}) at lungsod (dating tinatawag na pangalawang antas na mga rehiyong rehiyon at lungsod o ''kabupaten/kotamadya daerah tingkat II''), na kung saan ay nahahati naman sa mga distrito (''kecamatan''). ==Mga Lalawigan== {|class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Lalawigan ! Kabisera ! Pangalan sa Indones !Heograpikal na yunit ! Populasyon ! ISO |- | [[Aceh]] | [[Banda Aceh]] | Aceh | | | |- | [[Bali, Indonesia|Bali]] | [[Denpasar]] | Bali | | | |- | [[Banten]] | [[Serang]] | Banten | | | |- | [[Bengkulu]] | [[Lungsod ng Bengkulu]] | Bengkulu | | | |- | Espesyal na Punong Rehiyon ng [[Jakarta]] | [[Jakarta]] | Daerah Khusus Ibukota Jakarta | | | |- | [[Espesyal na Rehiyon ng Yogyakarta]] | [[Yogyakarta]] | Daerah Istimewa Yogyakarta | | | |- | [[Gitnang Java]] | [[Semarang]] | Jawa Tengah | | | |- | [[Gitnang Kalimantan]] | [[Palangka Raya]] | Kalimantan Tengah | | | |- | [[Gitnang Papua]] | [[Nabire]] | Papua Tengah | | | |- | [[Gitnang Sulawesi]] | [[Palu]] | Sulawesi Tengah | | | |- | [[Gorontalo]] | [[Lungsod ng Gorontalo]] | Gorontalo | | | |- | [[Hilagang Kalimantan]] | [[Tanjung Selor]] | Kalimantan Utara | | | |- | [[Hilagang Maluku]] | [[Sofifi]] | Maluku Utara | | | |- | [[Hilagang Sulawesi]] | [[Manado]] | Sulawesi Utara | | | |- | [[Hilagang Sumatra]] | [[Medan]] | Sumatera Utara | | | |- | [[Jambi]] | [[Lungsod ng Jambi]] | Jambi | | | |- | [[Kabundukan Papua]] | [[Wamena]] | Papua Pegunungan | | | |- | [[Kanlurang Java]] | [[Bandung]] | Jawa Barat | | | |- | [[Kanlurang Kalimantan]] | [[Pontianak]] | Kalimantan Barat | | | |- | [[Kanlurang Nusa Tenggara]] | [[Mataram]] | Nusa Tenggara Barat | | | |- | [[Kanlurang Papua]] | [[Manokwari]] | Papua Barat | | | |- | [[Kanlurang Sulawesi]] | [[Mamuju]] | Sulawesi Barat | | | |- | [[Kanlurang Sumatra]] | [[Padang]] | Sumatera Barat | | | |- | [[Kapuluang Bangka Belitung]] | [[Pangkal Pinang]] | Kepulauan Bangka Belitung | | | |- | [[Kapuluang Riau]] | [[Tanjung Pinang]] | Kepulauan Riau | | | |- | [[Lampung]] | [[Bandar Lampung]] | Lampung | | | |- | [[Maluku]] | [[Ambon]] | Maluku | | | |- | [[Papua]] | [[Jayapura]] | Papua | | | |- | [[Riau]] | [[Pekanbaru]] | Riau | | | |- | [[Silangang Java]] | [[Surabaya]] | Jawa Timur | | | |- | [[Silangang Kalimantan]] | [[Samarinda]] | Kalimantan Timur | | | |- | [[Silangang Nusa Tenggara]] | [[Kupang]] | Nusa Tenggara Timur | | | |- | [[Timog Kalimantan]] | [[Banjarbaru]] | Kalimantan Selatan | | | |- | [[Timog Papua]] | [[Merauke]] | Papua Selatan | | | |- | [[Timog Sulawesi]] | [[Makassar]] | Sulawesi Selatan | | | |- | [[Timog Sumatra]] | [[Palembang]] | Sumatera Selatan | | | |- | [[Timog-kanlurang Papua]] | [[Sorong]] | Papua Barat Daya | | | |- | [[Timog-silangang Sulawesi]] | [[Kendari]] | Sulawesi Tenggara | | | |} [[Kategorya:Indonesia]] cbh4st5y28vpro8oqtmclkppnstxwir 0 322149 2201128 1999799 2026-04-04T03:12:52Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2201128 wikitext text/x-wiki {{cleanup|reason=Kailangan ayusin ang balarila at ayusin ang pagkakasulat. Kailangan din isalin ang mga katawagang banyaga (tulad ng sentient) na maari namang isalin sa Tagalog. Mayroon di sipi na hindi naisalin sa Tagalog.|date=Pebrero 2023}} Ang '''Antinatalismo''' ay isang pilosopikal na posisyon na nagsasabi na ang paggawa ng bagong ''sentient'' na nilalang ay mali. Ang mga antinatalista samakatuwid ay nangangatuwiran na ang mga tao ay dapat umiwas sa pagpaparami at kung posible, pigilan ang lahat ng hayop(na sentient) na magparami.<ref name="Akerma2021">Karim Akerma, ''Antinatalism: A Handbook'', Neopubli GmbH, 2021. Karim Akerma, ''Antinatalismus – Ein Handbuch'', epubli, 2017 (original German extended edition).</ref><ref name="Coates2014">K. Coates, ''Anti-Natalism: Rejectionist Philosophy from Buddhism to Benatar'', First Edition Design Publisher, 2014.</ref><ref name="Starzyński2020">M. Starzyński, ''Antynatalizm. O niemoralności płodzenia dzieci'', Kraków: Towarzystwo Naukowe im. Stanisława Andreskiego, 2020.</ref><ref name="Morioka2021">{{Cite journal |last=Masahiro Morioka |date=2021 |title=What Is Antinatalism?: Definition, History, and Categories |url=https://philpapers.org/rec/MORWIA-13 |journal=The Review of Life Studies |volume=12 |pages=1–39}}</ref> Ang isa sa mga pinakaunang nagbahagi ng ideya ng antinatalismo ay matatagpuan sa [[Sinaunang Gresya|sinaunang Greece]].<ref>{{Cite journal |last=Riel |first=Trine |date=2021 |title=Antinatalism: A World Without Us |journal=The Travel Almanac |issue=19 |page=144-47}}</ref>  Sa mga panitikan at sulatin ng mga iskolar, mayroong mga argumento ukol sa etika na sumasang-ayon sa antinatalism; marahil ang pinakakilala sa mga ito ay ang ''assymetry argument'' na iniharap ng pilosopo mula sa [[South Africa|Timog Aprika]] na siDavid Benatar. == Mga argumento == === Sa relihiyon === ==== Kristiyanismo at Gnostisismo ==== Naniniwala ang mga [[Marcionismo|Marcionite]] na ang nakikitang mundo ay isang masamang nilikha ng isang bastos, malupit, naninibugho, galit na demiurge, si [[Yahweh]] . Ayon sa turong ito, dapat siyang kalabanin ng mga tao, talikuran ang kanyang mundo, huwag lumikha ng mga tao, at magtiwala sa mabuting Diyos ng awa, banyaga at malayo. <ref>A. von Harnack, ''Marcion: The Gospel of the Alien God'', Labyrinth Press, Durnham 1990, pp. 72, 83, 96 and 139–140.</ref> : 144–145  : 54–56  Napansin ng mga Encratites na ang pagsilang ay humahantong sa [[kamatayan]] . Upang mapagtagumpayan ang kamatayan, ang mga tao ay dapat huminto sa pagpapaanak: "huwag gumawa ng pagkain ng kamatayan". <ref>P. Brown, ''The Body and Society: Men, Women, and Sexual Renunciation in Early Christianity'', New York: Columbia University Press, 1988, p. 96.</ref> <ref>G. Quispel, ''Gnostica, Judaica, Catholica: Collected Essays of Gilles Quispel'', Leiden-Boston: Brill, 2008, p. 228.</ref> <ref>Clement of Alexandria, ''Stromateis, Books 1–3 (The Fathers of the Church, volume 85)'', Washington: CUA Press, 2010, pp. 263–271.</ref> Naniniwala ang mga shaker na ang pakikipagtalik ang ugat ng lahat ng kasalanan at ang pag-aanak ay isang tanda ng bumagsak na kalagayan ng sangkatauhan. <ref>L.V. Powles, ''The Faith and Practice of Heretical Sects'', Westminster: Mothers' Union, 1962, p. 73.</ref> <ref>D. Sasson, ''The Shaker Spiritual Narrative'', Knoxvile: University of Tennessee Press, 1983, p. 198.</ref> <ref>E.V. Gallagher, L. Willsky-Ciollo, ''New Religions: Emerging Faiths and Religious Cultures in the Modern World'', Santa Barbara: ABC-CLIO, 2021, p. 571.</ref> Sumulat [[Agustin ng Hipona|si Augustine ng Hippo]] : {{Pagbanggit|But I am aware of some that murmur: What, say they, if all men should abstain from all sexual intercourse, whence will the human race exist? Would that all would this, only in “charity out of a pure heart, and good conscience, and faith unfeigned;” much more speedily would the City of God be filled, and the end of the world hastened.<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/Nicene_and_Post-Nicene_Fathers:_Series_I/Volume_III/Moral_Treatises_of_St._Augustin/On_the_Good_of_Marriage/Section_10] P. Schaff (ed.), ''Nicene and Post-Nicene Fathers: First Series, Volume III St. Augustine: On the Holy Trinity, Doctrinal Treatises, Moral Treatises'', New York: Cosimo, 2007, p. 404.</ref>}} Ang aklat ng [[Eclesiastes]] mula sa Bibliya ay nagpapahayag ng antinatalismo:<blockquote>At naisip ko na ang mga patay, na namatay na, ay mas mapalad kaysa sa mga buhay, na nabubuhay pa; ngunit mas mapalad sa dalawa ang hindi pa nabubuhay, na hindi nakakita ng mga masasamang gawa na ginagawa sa ilalim ng araw. ( {{Taludtod ng Bibliya||Ecclesiastes|4:2-3|131}} , Bagong Binagong Pamantayang Bersyon )</blockquote><blockquote></blockquote> === Peter Wessel Zapffe === Ayon kay Peter Wessel Zapffe, ang tao ay isang ''biological paradox''. Nasobrahan sa kamalayan ang tao kaya hindi tayo tulad ng mga hayop. Mas mabigat sa kakayanan natin ang bitbit nating kamalayan. Kung titingnan mula perspektibo ng [[sansinukob]], kitang-kita na walang layunin ang ating buhay. Tulad ng mga hayop, gusto nating mabuhay ngunit mukhang ang mga tao lang ang may kamalayan na sila ay mamamatay. May kakayahan tayong mag-isip tungkol sa nakaraan at sa hinaharap, sa sitwasyon ng sarili at ng iba, sa nararanasang paghihirap ng bilyon-bilyon na nabubuhay sa mundo. Naghahanap tayo ng hustisya at direksyon sa buhay sa mundo kahit wala naman talaga. Mayroon tayong mga nais: espirituwal na nais na hindi mabubusog, at naririto tayo hanggang ngayon ngunit dahil nililimitahan natin ang kamalayan natin sa realidad. Kaya maraming ''defense mechanisms'' ang mga tao tulad ng pagkapit sa relihiyon, politikal na aksyon, paglilibang, pag-iwas sa negatibong mentalidad at iba pa. Ayon kay Zapffe, dapat ihinto natin ang ganitong panloloko sa sarili at lumapit tayo sa ''extinction'' sa pamamagitan ng hindi paggawa ng bata(bagong tao). <ref>P. W. Zapffe, ''Om det tragiske'', Oslo: Pax Forlag, 1996.</ref> <ref>P. W. Zapffe, H. Tønnessen, ''Jeg velger sannheten: En dialog mellom Peter Wessel Zapffe og Herman Tønnessen'', Oslo: Universitets forlaget, 1983.</ref> === Negatibong etika === Iminumungkahi ni Julio Cabrera ang isang konsepto ng "negatibong etika" sa pagsalungat sa "apirmatibo" na etika, ibig sabihin ay etika na nagpapatunay sa pagiging . Inilalarawan niya ang pagpaparami bilang manipulasyon at pinsala, isang unilateral at hindi pinagkasunduan na pagpapadala ng isang tao sa isang masakit, mapanganib at nakapipigil sa moral na sitwasyon. # # === David Benatar === # {| class="wikitable" |+ !Scenario A (X exists) !Scenario B (X never exists) |- |Presence of Pain (Bad) |Absence of pain (Good) |- |Presence of Pleasure (Good) |Absence of pleasure (Not bad) |} === Pananakit sa mga hayop na hindi tao === Bilyun-bilyong [[hayop]] na hindi tao ang inaabuso at kinakatay bawat taon ng ating mga species para sa paggawa ng mga produktong hayop, para sa eksperimento at pagkatapos ng mga eksperimento (kapag hindi na kailangan), bilang resulta ng pagkasira ng mga tirahan o iba pang kapaligirang pinsala at para sa sadistikong kasiyahan. May posibilidad silang sumang-ayon sa mga nag-iisip ng mga karapatan ng hayop na ang pinsalang ginagawa natin sa kanila ay imoral. Itinuturing nilang ang mga tao ang pinaka-mapanira na hayop sa planeta, na nangangatwiran na kung walang mga bagong tao, walang pinsalang idudulot ng mga bagong tao sa ibang mga nilalang. Ang ilang mga antinatalist ay mga [[Panggugulayin|vegetarian]] o [[Veganism|vegan]] din para sa moral na mga kadahilanan, at nag-aakala na ang mga ganitong pananaw ay dapat umakma sa isa't isa bilang pagkakaroon ng isang karaniwang denominator: hindi nagdudulot ng pinsala sa iba pang mga nilalang. <ref>[https://www.pro-iure-animalis.de/index.php/antinatalismus/articles/ist-der-vegetarismus-ein-antinatalismus.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230210165324/https://www.pro-iure-animalis.de/index.php/antinatalismus/articles/ist-der-vegetarismus-ein-antinatalismus.html |date=2023-02-10 }} Karim Akerma, ''Ist der Vegetarismus ein Antinatalismus?'', ''Pro iure animalis'', 24 March 2014. Karim Akerma, ''Is Vegetarianism an Antinatalism?'' (English translation).</ref> <ref>[https://www.marieclaire.com/culture/a14751412/antinatalism/] V. Palley, ''This Extreme Sect of Vegans Thinks Your Baby Will Destroy the Planet'', 29 January 2018.</ref> Ang saloobing ito ay naroroon na sa Manichaeism at Catharism. <ref name="Akerma2021">Karim Akerma, ''Antinatalism: A Handbook'', Neopubli GmbH, 2021. Karim Akerma, ''Antinatalismus – Ein Handbuch'', epubli, 2017 (original German extended edition).</ref> Binigyang-kahulugan ng mga Cathar ang utos na "huwag kang papatay" bilang nauugnay din sa iba pang mga [[Mamalya|mammal]] at [[ibon]] . Inirerekomenda na huwag kainin ang kanilang [[karne]], pagawaan ng gatas at [[Itlog (pagkain)|itlog]] . <ref name="Duvernoy1976">J. Duvernoy, ''La religion des cathares'', Toulouse: Editions Privât, 1976.</ref> == Mga sanggunian == [[Kategorya:Pilosopiya ng biyolohiya]] 3cllqpnovmrfs86od193rcc894g5xrb 0 333607 2201199 2153896 2026-04-04T08:45:34Z Jojit fb 38 ni-redirect na lamang sa kaugnay na artikulo dahil walang sapat na impornasyon sa matagal na panahon 2201199 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[GMA Network (kompanya)]] btk2efvbx6wfdbh5rxg826p5zhtdjsd 0 335246 2201106 2192788 2026-04-03T21:52:04Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2201106 wikitext text/x-wiki {{Infobox television channel | name = ALIW Channel 23 | logo = | logo_size = 250px | type = [[Dihital na telebisyon]] | country = Philippines | area = [[Malawakang Maynila]] | tvtransmitters = Nuestra Señora dela Paz Subdivision, [[Sumulong Highway]], Barangay Sta. Cruz, [[Antipolo]] | headquarters = Citystate Centre, 709 [[Shaw Boulevard]], Barangay Oranbo, [[Pasig]] | language = Filipino | picture_format = [[1080i]] ([[High-definition television|HDTV]]) | former_names = IZTV (2022–2023) | owner = ALC Group of Companies | parent = [[Aliw Broadcasting Corporation]] | key_people = {{ubl|Atty. Mcneil Rante {{small|(Executive Vice President and General Manager)}}|Dennis Antenor, Jr. {{small|(Vice President for Business Development)}}}} | founder = D. Edgard A. Cabangon<br />Benjamin Ramos | launch_date = {{ubl|{{Start date|2022|05|09}} (pagsusuri)|{{Start date|2022|11|18}} (opisyal)}} | sister_channels = DWIZ News TV | replaced = [[ABS-CBN Sports and Action|S+A]] (analog) | terr_serv_1 = Malawakang Maynila | terr_chan_1 = Channel 23 (Dihital) | terr_serv_2 = Buong Bansa | terr_chan_2 = Channel 24 ([[Cignal|Cignal TV]]) }} Ang '''Aliw Channel 23''' ay isang network ng telebisyon sa Pilipinas na pag-aari at pinamamahalaan ng [[Aliw Broadcasting Corporation]]. Sumasahimpapawid ito sa dihital na UHF Channel 23 (DWBA-DTV) sa [[Kalakhang Maynila]]. Ang estudyo nito ay matatagpuan sa ika-5 at ika-20 palapag ng Citystate Center, Shaw Blvd. Brgy. Oranbo, [[Pasig]], at ang transmiter nito ay matatagpuan sa Santa Cruz, [[Antipolo]].<ref>{{Cite web |date=June 14, 2023 |title=ALC Group expands into television industry |url=https://businessmirror.com.ph/2023/06/14/alc-group-expands-into-television-industry/ |access-date=June 25, 2023 |website=[[Business Mirror]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 14, 2023 |title=Blessing of Aliw Channel 23 studio marks new milestone for Aliw Broadcasting Corp. |url=https://pilipinomirror.com/blessing-of-aliw-channel-23-studio-marks-new-milestone-for-aliw-broadcasting-corp/ |access-date=June 25, 2023 |website=[[Filipino Mirror]] |archive-date=Hunyo 25, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230625043942/https://pilipinomirror.com/blessing-of-aliw-channel-23-studio-marks-new-milestone-for-aliw-broadcasting-corp/ |url-status=dead }}</ref> == Kasaysayan == Noong Enero 5, 2022, ibinigay ng [[Pambansang Komisyon sa Telekomunikasyon|National Telecommunications Commission]] ang Channel 23 sa Aliw Broadcasting Corporation sa ilalim ng lisensya ng pansamantalang awtoridad. Dito sumabak ang Aliw sa pagsasahimpapawid sa telebisyon. Sumahimpapawid ito dati bilang [[Studio 23]] at [[ABS-CBN Sports and Action|S+A]] ng [[ABS-CBN Corporation]].<ref>{{Cite news |date=January 27, 2022 |title=Duterte adviser, Aliw also get ABS-CBN channels |work=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/corporate/2022/01/27/425871/duterte-adviser-aliw-also-get-abs-cbn-channels/ |access-date=June 25, 2023 |archive-date=Mayo 21, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521144834/https://www.bworldonline.com/corporate/2022/01/27/425871/duterte-adviser-aliw-also-get-abs-cbn-channels/ |url-status=dead }}</ref> [[Talaksan:IZTV23.png|thumb|Logo na ginamit mula Agosto 2022 hanggang Enero 2023.]] Noong Mayo 6, 2022, nagsimula itong sumahimpapawid sa pamamagitan ng TeleRadyo ng [[DWIZ-AM|DWIZ 882]].<ref>{{Cite news |last=De Guzman |first=Warren |date=January 26, 2022 |title=NTC allows DWIZ operator Aliw Broadcasting to use Channel 23 |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://news.abs-cbn.com/business/01/26/22/ntc-allows-aliw-broadcasting-to-use-channel-23 |access-date=June 25, 2023}}</ref> Noong Agosto 10, 2022, naging '''IZTV''' ito. Noong Nobyembre 18, 2022 opisyal ito inilunsad.<ref>{{Cite news |last=Dela Cruz |first=Raymond Carl |date=January 26, 2022 |title=NTC allows 2 firms to use channels formerly used by ABS-CBN |work=[[Philippine News Agency]] |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1166431 |access-date=June 25, 2023}}</ref> Noong Enero 30, 2023, naging '''ALIW Channel 23''' ito, kasabay ng muling paglunsad ng mga himpilang pangrehiyon ng Home Radio bilang DWIZ News FM at mga pagbabago sa mga programa ng DWIZ.<ref>{{Cite web |date=June 25, 2023 |title=Aliw Broadcasting Corporation launches Aliw 23 |url=https://businessmirror.com.ph/2023/06/25/aliw-broadcasting-corporation-launches-aliw-23/ |access-date=June 25, 2023 |website=[[Business Mirror]]}}</ref> Noong Agosto 2024, nagkaroon ng kasunduan ang Aliw at Broadreach Media Holdings upang maipalabas ang programa ng NewsWatch Plus at sa [[Radio Philippines Network]] para sa muling pagpapalabas ng ilan sa mga dati nitong programang pang-komedya.<ref>{{Cite news |title=Aliw Broadcasting and Cignal TV team up to broaden viewership and programming |publisher=Philippines Graphic |url=https://philippinesgraphic.com.ph/2024/07/23/aliw-broadcasting-and-cignal-tv-team-up-to-broaden-viewership-and-programming/ |access-date=August 12, 2024}}</ref><ref>{{Cite news |date=August 12, 2024 |title=NewsWatch Plus Philippines airs on primetime block of Aliw Channel 23 |publisher=Newswatch Plus |url=https://www.newswatchplus.ph/news/2024/8/12/newswatch-aliw-partnership.html |access-date=August 12, 2024 |archive-date=Agosto 12, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240812132926/https://www.newswatchplus.ph/news/2024/8/12/newswatch-aliw-partnership.html |url-status=dead }}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}}{{Metro Manila TV}}{{Telebisyon sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga network pantelebisyon]] jrc14od35174d7h3ev1ifnxtso3qbtb 0 336151 2201108 2199146 2026-04-03T23:59:19Z Wikitranslator1242 149320 2201108 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn">Esnyr</div> |- ! scope="row" class="infobox-label" |Pinanganak: | class="infobox-data" |<div class="nickname" style="display:inline">Esnyr John Ranollo Disyembre 15, 2001 <span class="noprint ForceAgeToShow">(edad&nbsp;23)</span> [[:en:Digos,_Davao_del_Sur|Digos, Davao del Sur]], Philippines</div> |- ! scope="row" class="infobox-label" |Education | class="infobox-data" |[[:en:Palawan_State_University|Palawan State University]] |- ! scope="row" class="infobox-label" |Propesyon: | class="infobox-data role" |<div class="hlist"> * Actor * Content creator * Comedian </div> |- ! scope="row" class="infobox-label" |Years&nbsp;active | class="infobox-data" |2021–present |- ! scope="row" class="infobox-label" |Agent(s) | class="infobox-data agent" |[[:en:Star_Magic|Star Magic]] [[:en:Rise_Artists_Studio|Rise Artists Studio]] |} Si '''Esnyr John Ranollo''' (ipinanganak noong Disyembre 15, 2001), na kilala bilang '''Esnyr''', ay isang Pilipinong personalidad sa social media, aktor, at komedyante. <ref>{{Cite web |last=Dumaual |first=Miguel |date=December 8, 2021 |title=From TikTok star to movie actor: Esnyr gives 'more than maximum' for 'Love Is Color Blind' |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/08/21/tiktok-star-esnyr-crosses-over-to-mainstream-with-donbelle-starrer |access-date=November 7, 2024 |website=[[ABS-CBN News]]}}</ref> Sumali siya {{Efn|Esnyr uses [[Preferred gender pronoun|any pronouns]].<ref name="and">{{Cite magazine |last=Loreto |first=Julienne |title=Bini's "First Luv" Music Video Serves Sapphic Representation |url=https://andasian.com/binis-first-luv-music-video-serves-sapphic-representation/ |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20251007103805/https://andasian.com/binis-first-luv-music-video-serves-sapphic-representation/ |archive-date=October 7, 2025 |magazine=[[&Asian]] |language=en-gb | quote=Ranollo is openly queer and has stated that he uses any pronouns.}}</ref> This article uses "he" for consistency.}} ''[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition|sa Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]]'' at nagtapos sa ikatlong puwesto bilang bahagi ng isang duo kasama si Charlie Fleming . == Maagang buhay at edukasyon == Si Esnyr John Ranollo ay ipinanganak noong Disyembre 15, 2001, sa [[Davao del Sur]] . <ref name="cdn">{{Cite web |last=Ngoho |first=Jessa |date=March 18, 2025 |title=Esnyr brings his alter egos to life inside PBB House |url=https://cebudailynews.inquirer.net/628415/esnyr-brings-his-alter-egos-to-life-inside-pbb-house |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20250401210435/https://cebudailynews.inquirer.net/628415/esnyr-brings-his-alter-egos-to-life-inside-pbb-house |archive-date=April 1, 2025 |access-date=August 16, 2025 |website=[[Cebu Daily News]]}}</ref> <ref name="birth">{{Cite web |last=Bautista |first=Rafael |date=January 27, 2025 |title=We Have A Feeling These Young Stars Born On The Year Of The Snake Have Luck On Their Side This 2025 |url=https://nylonmanila.com/pop-culture/celebs-born-year-of-the-snake/ |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20250401210442/https://nylonmanila.com/pop-culture/celebs-born-year-of-the-snake/ |archive-date=April 1, 2025 |access-date=August 16, 2025 |website=[[Nylon Manila]]}}</ref> Nag-aral siya ng [[Inhinyeriyang pampetrolyo|petroleum engineering]] sa [[Pamantasang Estatal ng Palawan|Palawan State University]] . <ref name="collab">{{Cite web |last=Manalo |first=Ro |date=March 18, 2025 |title=PBB Celebrity Collab Edition: Meet the 15 housemates |url=https://www.pep.ph/peptionary/185882/pbb-celebrity-collab-edition-housemates-a987-20250318-lfrm3?ref=article_tag&s=ht5u6n11ll421brhq4gdal8vie |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417012742/https://www.pep.ph/peptionary/185882/pbb-celebrity-collab-edition-housemates-a987-20250318-lfrm3?ref=article_tag&s=ht5u6n11ll421brhq4gdal8vie |archive-date=Abril 17, 2025 |website=[[Philippine Entertainment Portal]] |access-date=Nobiyembre 2, 2025 }}</ref> == Propesyon == Si Esnyr ay isang sikat na personalidad sa social media, partikular sa TikTok, na nakilala dahil sa kanyang mga video na nagpapakita ng mga klasikong karanasan sa paaralan sa Pilipinas. <ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Cheska |date=September 10, 2021 |title=Esnyr Ranollo's TikToks About *Classic* Pinoy School Experiences Will Give You Good Vibes |url=https://www.cosmo.ph/entertainment/esnyr-ranollo-school-tiktoks-a4462-20210910 |access-date=August 11, 2024 |website=Cosmopolitan Philippines}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Estrella |first=Allison |date=October 25, 2021 |title=9 funny TikTok stars to get you nostalgic about student days in the noughties |url=https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/161504/9-tiktok-stars-funny-nostalgic-school-moments-a4951-20211025?s=vsl3en59h5o4p21v0pqcjceaoj |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811002148/https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/161504/9-tiktok-stars-funny-nostalgic-school-moments-a4951-20211025?s=vsl3en59h5o4p21v0pqcjceaoj |archive-date=August 11, 2024 |access-date=August 11, 2024 |website=Philippine Entertainment Portal}}</ref> Gumawa rin siya ng mga parodies ng mga iconic na eksena mula sa mga pelikula at palabas ng [[Star Cinema]] sa isang online na palabas, " ''Star Cine-Mashup Presents: Esnyr'' ". <ref name=":1">{{Cite web |date=February 23, 2022 |title=TikTok sensation Esnyr parodies iconic Star Cinema scenes in new online show |url=https://www.abs-cbn.com/articles-news/tiktok-sensation-esnyr-parodies-iconic-star-cinema-scenes-in-new-online-show-16760 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811002150/https://ent.abs-cbn.com/articles-news/tiktok-sensation-esnyr-parodies-iconic-star-cinema-scenes-in-new-online-show-16760 |archive-date=August 11, 2024 |access-date=August 11, 2024 |website=ABS-CBN Entertainment}}</ref> Noong 2021, siya ay naging nominado at nanalo bilang Trending TikToker of the Year sa PUSH Awards.<ref name="pa1">{{Cite web |last=Bardinas |first=Mary Ann |date=February 12, 2022 |title=AC, Andrea, Esnyr compete for PUSH Awards Trending Tiktoker of the Year |url=https://www.abs-cbn.com/articles-news/ac-andrea-esnyr-compete-for-push-awards-trending-tiktoker-of-the-year-16688 |access-date=August 11, 2024 |website=ABS-CBN Entertainment}}</ref> <ref name="pa2">{{Cite web |date=March 4, 2022 |title=Here are the winners for PUSH Awards 2021 |url=https://www.abs-cbn.com/2022/3/4/fresh-scoops/here-are-the-winners-for-push-awards-2021-198884 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305063230/https://push.abs-cbn.com/2022/3/4/fresh-scoops/here-are-the-winners-for-push-awards-2021-198884 |archive-date=March 5, 2022 |access-date=August 11, 2023 |website=PUSH}}</ref> Nagtagumpay din siya sa 3rd Village Pipol Choice Awards kung saan siya ay hinirang at tumanggap ng Breakthrough Social Media Star of the Year. <ref name="vpca1">{{Cite web |last=Olano |first=Alexandra |date=February 5, 2022 |title=VP Choice Awards 2021: Official list of nominees |url=https://villagepipol.com/vp-choice-awards-2021-official-list-of-nominees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241015054150/https://villagepipol.com/vp-choice-awards-2021-official-list-of-nominees/ |archive-date=October 15, 2024 |access-date=August 11, 2024 |website=Village Pipol}}</ref> <ref name="vpca2">{{Cite news |date=April 8, 2022 |title=ABS-CBN stars and shows honored by award-giving bodies |work=ABS-CBN.com |url=https://www.abs-cbn.com/articles-news/abs-cbn-stars-and-shows-honored-by-award-giving-bodie-17062}}</ref> Ginawa ni Esnyr ang kanyang acting debut sa 2021 na pelikulang ''Love is Color Blind'', top-billed nina [[Donny Pangilinan]] at [[Belle Mariano]] . <ref>{{Cite news |last=Dumaual |first=Miguel |date=December 8, 2021 |title=From TikTok star to movie actor: Esnyr gives 'more than maximum' for 'Love Is Color Blind' |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/12/08/21/tiktok-star-esnyr-crosses-over-to-mainstream-with-donbelle-starrer |url-status=live |access-date=August 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811011002/https://news.abs-cbn.com/entertainment/12/08/21/tiktok-star-esnyr-crosses-over-to-mainstream-with-donbelle-starrer |archive-date=August 11, 2024}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web |date=December 10, 2021 |title=Tiktok star Esnyr on his mainstream acting debut, describes DonBelle and "Love Is Color Blind" co-stars |url=https://www.abs-cbn.com/articles-videos/tiktok-star-esnyr-on-his-mainstream-acting-debut-describes-donbelle-and-love-is-color-blind-co-stars-16273 |access-date=August 11, 2024 |website=ABS-CBN Entertainment}}</ref> Pagkatapos ay nag-star siya bilang isang estudyante ng Benison sa teen romantic comedy sa telebisyon ''[[He's Into Her|na He's Into Her]]'' noong 2022. <ref name="hih">{{Cite web |last=Bautista |first=Rafael |date=March 1, 2022 |title=What We Know About He's Into Her Season Two So Far |url=https://nylonmanila.com/what-we-know-hes-into-her-season-two/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319085902/https://nylonmanila.com/what-we-know-hes-into-her-season-two/ |archive-date=March 19, 2022 |access-date=August 11, 2024 |website=Nylon Manila}}</ref> Sa 2022 TikTok Awards, si Esnyr ay hinirang para sa at nanalo ng parangal na Creator of the Year at ang Popular Creator of the Year. <ref name="tt1">{{Cite news |last=Nicart |first=Lyka |date=August 22, 2022 |title=TikTok Awards Philippines honors Esnyr Ranollo & other ?impactful' content creators |work=Philippine Star |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/08/22/2204142/tiktok-awards-philippines-honors-esnyr-ranollo-other-impactful-content-creators/ |access-date=August 11, 2024}}</ref> <ref name="tt2">{{Cite news |last=Perez |first=Ace June Rell |date=August 24, 2022 |title=Esnyr wins big at TikTok PH Awards 2022 |work=Sun Star |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/entertainment/esnyr-wins-big-at-tiktok-ph-awards-2022 |url-status=live |access-date=August 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811065846/https://www.sunstar.com.ph/davao/entertainment/esnyr-wins-big-at-tiktok-ph-awards-2022 |archive-date=August 11, 2024}}</ref> Noong 2023, gumanap si Esnyr bilang si Ashley sa ''Third World Romance'' <ref name="twr">{{Cite web |last=Matalog |first=Patricia |date=July 28, 2023 |title=LOOK: Carlo Aquino, Charlie Dizon in character via these 'Third World Romance' posters! |url=https://www.abs-cbn.com/starcinema/articles-news/look-carlo-aquino-charlie-dizon-in-character-via-these-third-world-romance-posters-20269 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811023113/https://ent.abs-cbn.com/starcinema/articles-news/look-carlo-aquino-charlie-dizon-in-character-via-these-third-world-romance-posters-20269 |archive-date=August 11, 2024 |access-date=August 11, 2024 |website=ABS-CBN Entertainment}}</ref> at bilang Adelle sa ''Shake, Rattle &amp;amp; Roll Extreme'' . <ref name="srre">{{Cite news |last=Tomada |first=Nathalie |date=November 16, 2023 |title=Regal returns to the big screen after pandemic with Shake, Rattle & Roll Extreme |work=Philippine Star |url=https://www.philstar.com/entertainment/2023/11/16/2311712/regal-returns-big-screen-after-pandemic-shake-rattle-roll-extreme |url-status=live |access-date=August 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205044632/https://www.philstar.com/entertainment/2023/11/16/2311712/regal-returns-big-screen-after-pandemic-shake-rattle-roll-extreme |archive-date=December 5, 2023}}</ref> Sa 4th Village Pipol Choice Awards, hinirang si Esnyr para sa ''Male TikTok Face of the Year'' ngunit hindi siya nanalo. <ref name="4vpca">{{Cite web |last=Robles |first=Renzneil |date=January 13, 2023 |title=VP Choice Awards 2022: Official list of nominees |url=https://villagepipol.com/vp-choice-awards-2022-official-list-of-nominees/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303025339/https://villagepipol.com/vp-choice-awards-2022-official-list-of-nominees/ |archive-date=March 3, 2023 |access-date=August 11, 2024 |website=Village Pipol}}</ref> Nominado rin siya bilang ''Gen-Z Approved TikTok Star'' sa ''Nylon Manila: Big, Bold, Brave Awards'' pero hindi rin siya nagwagi. <ref name="bbb">{{Cite web |last=Batislaong |first=Acer |date=February 6, 2023 |title=Here Are The Nominees For Big, Bold, Brave Awards: We're H3re |url=https://nylonmanila.com/here-are-the-nominees-for-big-bold-brave-awards-were-h3re/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210100904/https://nylonmanila.com/here-are-the-nominees-for-big-bold-brave-awards-were-h3re/ |archive-date=February 10, 2023 |access-date=August 11, 2024 |website=Nylon Manila}}</ref> Gayunpaman, siya ay hinirang at nanalo ng ''Most Outstanding Content Creator'' award sa ''Golden Laurel Awards''. <ref name="gla">{{Cite web |date=July 21, 2023 |title=ABS-CBN wins Media Company of the Year at the Golden Laurel 2023 for the sixthyear in a row |url=https://www.abs-cbn.com/articles-news/abs-cbn-wins-media-company-of-the-year-at-the-golden-laurel-2023-for-the-sixthyear-in-a-row-20215 |access-date=August 11, 2024 |website=ABS-CBN Entertainment}}</ref> Nang sumunod na taon, ginampanan niya si Ehrmengard sa pelikulang ''Balota'' . <ref name="B1">{{Cite news |last=Mariano |first=Dianne |date=May 17, 2024 |title=Esnyr, inilarawang 'super special' ang 2024 Cinemalaya entry na 'Balota' |work=GMA Entertainment |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/112579/esnyr-inilarawang-super-special-ang-2024-cinemalaya-entry-na-balota/story?amp |url-status=live |access-date=August 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811023114/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/112579/esnyr-inilarawang-super-special-ang-2024-cinemalaya-entry-na-balota/story?amp |archive-date=August 11, 2024}}</ref> <ref name="B2">{{Cite news |last=Yap |first=Jade Veronique |date=August 5, 2023 |title='Balota': 6 things that stood out in Marian Rivera's first Cinemalaya film |work=GMA News Online |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/915947/balota-6-things-that-stood-out-in-marian-rivera-s-first-cinemalaya-film/story/ |url-status=live |access-date=August 5, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806014914/https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/content/915947/balota-6-things-that-stood-out-in-marian-rivera-s-first-cinemalaya-film/story/ |archive-date=August 6, 2024}}</ref> Noong 2025, naging housemate si Esnyr sa ''[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]]'' . <ref name="pbb">{{Cite news |date=March 9, 2025 |title=7 Kapamilya housemates of 'Pinoy Big Brother Celebrity Collab Edition' announced |work=GMA News Online |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/938718/pinoy-big-brother-celebrity-collab-edition-kapamilya-housemates/story/ |url-status=live |access-date=March 9, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250309173733/https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/938718/pinoy-big-brother-celebrity-collab-edition-kapamilya-housemates/story/ |archive-date=March 9, 2025}}</ref> Siya at ang kanyang Kapuso duo na si Charlie Fleming ay lumabas bilang 3rd Big Placer Duo ng unang ''collab'' na edisyon ng palabas. <ref>{{Cite news |date=July 5, 2025 |title=Pinoy Big Brother Celebrity Collab Big Winners: ChaRes is the 3rd Big Placer Duo |work=ABS-CBN.com |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/7/5/big-night-chares-is-the-3rd-big-placer-duo-pbb-collab-2247}}</ref> Lumabas din si Esnyr sa pelikulang The Last Goodbye at gumanap bilang Fiona.<ref name="lgb">{{Cite news |last=Javier |first=Kristian Eric |date=July 1, 2024 |title=Matt Lozano, Daniela Stranner bibida sa pelikulang 'The Last Goodbye' |work=GMA Entertainment |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/20886/matt-lozano-daniela-stranner-bibida-sa-pelikulang-the-last-goodbye/photo?amp |url-status=live |access-date=August 11, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240811023113/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/20886/matt-lozano-daniela-stranner-bibida-sa-pelikulang-the-last-goodbye/photo?amp |archive-date=August 11, 2024}}</ref> Sa 7th Village Pipol Choice Awards, nominado si Esnyr para sa Supporting Movie Actor of the Year, sa pelikulang Call Me Mother, bilang ''Vince de Guzman''. At naging nominado para sa YouTuber of the Year.<ref>{{Cite web |last=red.inyiyruma@gmail.com |date=2025-08-13 |title=7th VP Choice Awards - Web Voting powered by Choicely |url=https://vpchoiceawards.com/webvote/ |access-date=2026-03-21 |website=vpchoiceawards.com |language=en-US}}</ref> == Filmography == === Pelikula === Maliban sa pagganap ni Esnyr sa social media, siya rin ay gumanap sa iba't ibang pelikula; {| class="wikitable sortable" !Taon ! Pamagat ! Tungkulin ! Ref |- | 2021 | ''Love is Color Blind'' | Andrei/ Precious/ Balong | align="center" | <ref name=":0"/> |- | rowspan="2" | 2023 | ''Third World Romance'' | Ashley | align="center" | <ref name="twr"/> |- | ''Shake, Rattle &amp;amp; Roll Extreme'' | Adelle | align="center" | <ref name="srre"/> |- | 2024 | ''Balota'' | Ehrmengard | align="center" | <ref name="B1"/> <ref name="B2"/> |- | rowspan="3" | 2025 | ''Sosyal Climbers'' | Shey | align="center" | |- | ''Ang Huling Paalam'' | Fiona | align="center" | <ref name="lgb"/> |- | Call Me Mother |Vince de Guzman | |} === Telebisyon === {| class="wikitable sortable" !Taon ! Pamagat ! Tungkulin ! Ref |- | rowspan="2" | 2022 | ''Star Cine-Mashup Presents: Esnyr'' | | align="center" | <ref name=":1"/> |- | ''[[He's Into Her]]'' | Benison student | align="center" | <ref name="hih"/> |- | 2024 | ''How to Spot a Red Flag'' | Maxie | |- | rowspan="4" | 2025 | ''[[Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition]]'' | Housemate | align="center" | <ref name="pbb"/> |- | ''Pinoy Big Brother: Celebrity Collab Edition 2.0'' | Houseguest | |- | ''Rainbow Rumble'' | Contestant | align="center" | <ref>{{Cite web |date=2025-08-20 |title=Esnyr, River and Will share their fun takeaways after playing “Rainbow Rumble” |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/8/19/esnyr-river-and-will-share-their-fun-takeaways-after-playing-rainbow-rumble-0016 |website=ABS-CBN}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2025-08-17 |title=Rainbow Rumble: Sino sa PBB Collab Boys ang pinakaswabe? |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/studios/tv/2025/8/17/rainbow-rumble-sino-sa-pbb-collab-boys-ang-pinakaswabe-2041 |website=ABS-CBN}}</ref> |- | ''[[Bubble Gang]]'' | Guest | align="center" | |- | 2026 | ''The Secrets of Hotel 88'' |Ralphie Salcedo | align="center" | <ref>{{Cite web |date=2025-09-18 |title=ABS-CBN, GMA team up for new series ‘The Secrets of Hotel 88’ featuring ‘PBB Collab’ housemates |url=https://trendrod.wordpress.com/2025/09/18/abs-cbn-gma-team-up-for-new-series-the-secrets-of-hotel-88-featuring-pbb-collab-housemates/ |access-date=2025-09-19 |website=Trendrod |language=en}}</ref> |} === Mga music video === {| class="wikitable plainrowheaders" ! scope="col" |Year ! scope="col" | Pamagat ! scope="col" | Artista ! scope="col" | Label ! scope="col" | {{Abbr|Ref.|Reference}} |- | 2025 ! scope="row" | ''First Luv'' | [[Bini (grupo)|Bini]] | [[Star Music]] | <ref>{{Cite news |date=October 3, 2025 |title=BINI drops new Filipino single ‘First Luv’ |language=en-ph |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/entertainment/music/bini-new-filipino-single-first-luv-release/ |access-date=October 3, 2025}}</ref> |- |} == Mga parangal at nominasyon == {| class="wikitable sortable" !taon ! Award Ceremony ! Kategorya ! Resulta ! Ref. |- | rowspan="2" | 2021 | PUSH Awards | Trending na TikToker of the Year| Trending TikToker of the Year | {{won}} | align="center" |<ref name="pa1" /> <ref name="pa2" /> |- | 3rd Village Pipol Choice Awards | Breakthrough Social Media Star of the Year| Breakthrough Social Media Star of the Year | {{won}} | align="center" |<ref name="vpca1" /> <ref name="vpca2" /> |- | rowspan="2" | 2022 | rowspan="2" | TikTok Awards | Tagalikha ng Taon| Creator of the Year | {{won}} | rowspan="2" align="center" |<ref name="tt1" /> <ref name="tt2" /> |- | Popular Creator of the Year | {{won}} |- | rowspan="3" | 2023 | 4th Village Pipol Choice Awards | Lalaking TikTok Face of the Year| Male TikTok Face of the Year | {{nom}} | align="center" |<ref name="4vpca" /> |- | Nylon Manila: Big, Bold, Brave Awards | Inaprubahan ng Gen-Z ang TikTok Star| Gen-Z Approved TikTok Star | {{nom}} | align="center" |<ref name="bbb" /> |- | Golden Laurel Awards | Pinakamahusay na Tagalikha ng Nilalaman| Most Outstanding Content Creator | {{won}} | align="center" |<ref name="gla" /> |- | rowspan="5" | 2024 | rowspan="2" | 5th Village Pipol Choice Awards | Tagalikha ng Nilalaman ng Taon| Content Creator of the Year | {{nom}} | rowspan="2" align="center" | |- | Supporting Movie Actor of the Year | {{nom}} |- | Pinakamaimpluwensyang PEP sa Libangan 2024 | Social Media Superstar|Social Media Superstar | {{won}} | align="center" |<ref>{{Cite news |last=Nery |first=Clarisse |date=December 7, 2024 |title=PEP Most Influential 2024 Social Media Superstar: ESNYR |work=Philippine Entertainment Portal |url=https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/184012/esnyr-pep-most-influential-social-media-a8000-20241206 |url-status=live |access-date=December 8, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241220193410/https://www.pep.ph/lifestyle/lifestyle/184012/esnyr-pep-most-influential-social-media-a8000-20241206 |archive-date=December 20, 2024}}</ref> |- | 5th Gawad Balisong | Outstanding Filipino Gamechangers ng 2024| Outstanding Filipino Gamechangers of 2024 | {{nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=November 26, 2024 |title=5th Gawad Balisong Nominee |url=https://www.facebook.com/share/p/1Y5jyTv2Xu/ |website=JCI Batangas Balisong in Facebook}}</ref> |- | TAG Awards Chicago | Tagalikha ng Taon| Creator of the Year | {{won}} | align="center" | |- | rowspan="3" | 2025 | 7th Gawad Lasallianeta | Pinakamahusay na Vlogger| Most Outstanding Vlogger | {{won}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=December 10, 2024 |title=Presenting the 7th Gawad Lasallianeta SOCIAL MEDIA Awardees who will receive their awards on January 27, 2025 at De La Salle Araneta University! |url=https://www.facebook.com/share/p/152ks3C3DG/ |website=Gawad Lasallianeta in Facebook}}</ref> |- | 10th Platinum Stallion National Media Awards | Social Media Personality of the Year| Social Media Personality of the Year | {{won}} | align="center" |<ref>{{Cite news |date=February 7, 2025 |title=David Licauco, Sanya Lopez win at 10th Platinum Stallion National Media Awards |work=GMA News Online |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/119839/david-licauco-sanya-lopez-win-at-10th-platinum-stallion-national-media-awards/story |url-status=live |access-date=February 17, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209114144/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/119839/david-licauco-sanya-lopez-win-at-10th-platinum-stallion-national-media-awards/story |archive-date=February 9, 2025}}</ref> |- | 6th Village Pipol Choice Awards | YouTuber ng Taon | YouTuber of the Year | {{won}} | align="center" | |- | rowspan="2" |2026 | rowspan="2" |7th Village Pipol Choice Awards |YouTuber of the Year |{{TBA}} | align="center" | |- |Supporting Movie Actor of the Year |{{TBA}} | align="center" | |} == Tingnan din == * Bernardo Arevalo * Alejandro Giammattei * Ana Sofia Gomez == Mga notes == {{Notelist}} == Mga sanggunian == [[Kategorya:Mga Bisaya]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 2001]] et1724ypj6y5cbihv9nf89zuztu5tza 0 336884 2201079 2196863 2026-04-03T14:08:25Z LknFenix 125962 + link sa [[koronang tinik]] 2201079 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox|image=CrownofThornsStarfish_Fiji_2005-10-12.jpg|genus=Acanthaster|species=planci|authority=([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]])}} Ang '''dap-ag''' o '''lapa-lapa''' ({{Langx|en|crown-of-thorns starfish}} o COTS),<ref>{{Cite web |title=Crown of Thorns Starfish |url=https://www.barrierreef.org/the-reef/threats/Crown-of-thorns%20starfish |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162022/https://www.barrierreef.org/the-reef/threats/Crown-of-thorns%20starfish |archive-date=2023-07-07 |access-date=2022-09-06 |website=Great Barrier Reef Foundation |language=en|trans-title=Dap-ag}}</ref> '''''Acanthaster planci''''', ay isang malaking [[Asteroidea|bituing-dagat]] na naninila ng mga polipo ng matitigas o mabatong mga [[sagay]] (Scleractinia). Sa wikang Ingles, nagmula ang pangalan nito sa mga makamandag na tinik na tumatakip sa itaas na ibabaw ng katawan nito, na kahawig ng [[koronang tinik]] na binabanggit sa Bibliya. Isa ito sa pinakamalalaking bituing-dagat sa mundo. Ang A. planci ay may napakalawak na distribusyon sa rehiyong Indo-Pasipiko. Marahil ito ang pinakakaraniwan sa paligid ng Australya, ngunit maaari rin itong matagpuan sa mga tropikal at subtropikal na latitud mula sa [[Dagat Pula]] at baybayin ng Silangang Aprika, patawid ng Karagatang Indiyo, at sa buong Karagatang Pasipiko hanggang sa kanlurang baybayin ng Gitnang Amerika. Matatagpuan ito sa mga lugar na may mga bahura ng sagay o mga komunidad ng matitigas na sagay sa rehiyon. ==Paglalarawan== [[Talaksan:Crown of Thorns-jonhanson.jpg|thumb|Hindi pangkaraniwang dap-ag na may matingkad na kulay, Taylandiya]] [[Talaksan:Red crown-of-thorns starfish.PNG|thumb|Isang pulang dap-ag sa isang [[coral reef|bahura]] sa Pambansang Santuwaryong Dagat ng [[Samoang Amerikano]].]] Ang anyo ng katawan ng dap-ag ay sa panimula ay kapareho ng sa isang karaniwang [[bituing-dagat]], na may gitnang disko at mga nakapaligid na braso. Subalit kabilang sa mga natatanging katangian nito ang pagiging hugis-disko, pagkakaroon ng maraming braso, kakayahang mabaluktot, kakayahang dumakma, pagiging labis na matinik, at pagkakaroon ng malaking proporsyon ng ibabaw ng tiyan kumpara sa masa ng katawan.<ref name="BirkelandLucas">{{cite book|last1=Birkeland|first1=C.|last2=Lucas|first2=J.S.|title=Acanthaster planci: Major Management Problem of Coral Reefs|year=1990|location=Boca Raton, FL|publisher=CRC Press|isbn=978-0-8493-6599-7|language=en|trans-title=Acanthaster planci: Pangunahing Problema sa Pamamahala ng mga Bahura}}</ref> Ang kakayahan nitong dumakma ay nagmumula sa dalawang hanay ng maraming paang-tubo na umaabot hanggang sa dulo ng bawat braso. Dahil sa pagkakaroon ng maraming braso, nawawala sa kanya ang limang-tiklop na simetriya (pentamerismo) na karaniwan sa mga bituing-dagat, bagama’t sinisimulan nito ang siklo ng buhay sa simetriyang ito. May kakayahan ang hayop sa paninging bumubuo ng imahe.<ref name="Petie">{{cite journal|last1=Petie|first1=R.|last2=Garm|first2=A.|last3=Hall|first3=M.R.|name-list-style=amp|title=Crown of Thorns have True Image Forming Vision|journal=Frontiers in Zoology|year=2016|volume=13|issue=1|at=41|doi=10.1186/s12983-016-0174-9|pmid=27605999|pmc=5013567|doi-access=free|lang=en|trans-title=May Paninging Bumubuo ng Imahe Ang Dap-ag}}</ref> Ang dap-ag ay karaniwang may sukat na mula {{convert|25|to|35|cm|in|0|abbr=on}} at maaaring magkaroon ng hanggang 21 braso.<ref name="Petie" /><ref name="Carpenter">Carpenter, R.C. (1997) [http://www.marine.usf.edu/reefslab/documents/evol_ecol2007/Carpenter(inpress).pdf Invertebrate Predators and Grazers"] [Mga Mandaragit at Manginginain na Inbertebrado] (sa wikang Ingles). {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501085820/http://www.marine.usf.edu/reefslab/documents/evol_ecol2007/Carpenter(inpress).pdf |date=2012-05-01 }} In: C. Birkeland, ''Life and death of coral reefs'', Springer. {{ISBN|978-0-412-03541-8}}.</ref><ref>{{cite journal|last=Caso|first=M.J.|title=External morphology of ''Acanthaster planci'' (Linnaeus)|journal=Journal of the Marine Biological Association of India|year=1974|volume=16|issue=1|pages=83–93|language=en|trans-title=Panlabas na morpolohiya ng ''Acanthaster planci'' (Linnaeus)}}</ref> Bagama’t ang katawan nito ay may matigas na anyo, nagagawa nitong yumuko at umikot upang umangkop sa mga tabas ng mga korales na pinanggagalingan ng pagkain nito. Ang ilalim ng bawat braso ay may hanay ng magkakadikit na mga plato na bumubuo ng isang uka at nakaayos sa mga hilera patungo sa bibig.<ref>"Crown of Thorns Starfish (Acanthaster Planci). [Dap-ag (Acanthaster Planci)]" Crown of Thorns Starfish Videos, Photos and Facts (sa wikang Ingles). Web. 5 Nobyembre 2014. <http://www.arkive.org/crown-of-thorns-starfish/acanthaster-planci/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141106142124/http://www.arkive.org/crown-of-thorns-starfish/acanthaster-planci/ |date=2014-11-06 }}>.</ref> Depende sa diyeta o heograpikong rehiyon, maaaring maging lila, bughaw-lila, mapulang abo o kayumanggi na may pulang dulo ng mga tinik, o berde na may dilaw na dulo ng mga tinik ang mga indibidwal.<ref>{{cite book |last1=Lawrence |first1=John M. |title=Starfish: Biology and Ecology of the Asteroidea |date=2013 |publisher=JHU Press |isbn=978-1-4214-0787-6 |pages=132|language=en|trans-title=Bituing-dagat: Biyolohiya at Ekolohiya ng Asteroidea}}</ref> Ang mahahaba at matutulis na tinik sa mga gilid ng mga braso at sa itaas (aboral) na ibabaw ng bituing-dagat ay kahawig ng mga tinik at lumilikha ng hugis na parang korona. Ang mga tinik ay may habang 4 hanggang 5&nbsp;cm at matigas, napakatalas, at madaling tumagos sa malalambot na rabaw.<ref>{{cite book |last1=Lawrence |first1=John M. |title=Starfish: Biology and Ecology of the Asteroidea |date=2013 |publisher=JHU Press |isbn=978-1-4214-0787-6 |language=en|trans-title=Bituing-Dagat: Biyolohiya at Ekolohiya ng Asteroidea}}{{page needed|date=December 2022}}</ref> Sa kabila ng maraming matutulis na tinik sa aboral na rabaw at mga mapurol na tinik sa oral na rabaw, ang pangkalahatang ibabaw ng katawan ng dap-ag ay may lamad at malambot. Kapag inalis sa tubig ang bituing-dagat, nabibiyak ang ibabaw ng katawan at tumatagas palabas ang likidong pangkatawan, kaya bumabagsak at napapatag ang katawan. Yumuyuko at napapatag din ang mga tinik. Muli nilang nababawi ang kanilang hugis kapag ibinalik sa tubig, kung sila ay buhay pa.<ref name="Lucas76">{{cite journal |doi=10.1038/263409a0 |pmid=972678 |title=Hybrid crown-of-thorns starfish (''Acanthaster planci x A. Brevispinus'') reared to maturity in the laboratory |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1976-09-30_263_5576/page/408 |journal=Nature |volume=263 |issue=5576 |pages=409–12 |year=1976 |last1=Lucas |first1=J. S. |last2=Jones |first2=M. M. |bibcode=1976Natur.263..409L |s2cid=4218030 |language=en|trans-title=Hibridong dap-ag (''Acanthaster planci x A. Brevispinus'') pinalaki hanggang sa ganap na gulang sa laboratoryo}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} jp7i8jv8l19jfgw86e5rxump32qzhpe 0 337308 2201136 2197911 2026-04-04T03:42:19Z TentingZones1 122212 2201136 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Palaminy |settlement_type = [[Talaan ng mga komyun sa departamento ng Haute-Garonne|Bayan]] |image_skyline = Mairie de Palaminy.jpg |image_caption = Bulwagan ng bayan ng Palaminy |image_shield = Blason ville fr Palaminy 31.svg |pushpin_map = France#France Occitanie |map_caption = Lokasyon ng Palaminy |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Occitanie]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Haute-Garonne]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Muret|Muret]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = Christian Sensèbe<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/en/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=9 August 2021|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 11.13 |population_as_of = 2023 |population_total = 751 |population_density_km2 = auto |website = https://palaminy.fr/ |coordinates = {{coord|43.2036|1.07|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = 249 |elevation_min_m = 235 |elevation_max_m = 460 |population_demonym = Palaminyciens |shield_link = #Eskudo de armas }} Ang '''Palaminy''' ay isang komyun ng [[Pransiya]] na matatagpuan sa sentro ng departamento ng [[Haute-Garonne]], sa rehiyon ng [[Occitanie]]. Sa kasaysayan at kultura, ang komyun ay nasa loob ng rehiyon ng [[Comminges]], na katumbas ng [[dating Kondado ng Comminges]], isang distrito ng lalawigan ng Gascony na matatagpuan sa kasalukuyang mga departamento ng [[Gers]], [[Haute-Garonne]], [[Hautes-Pyrénées]], at [[Ariège]]. Dahil nalantad sa isang binagong klima ng karagatan, ito ay dinadaluyan ng [[Ilog Garonne]], ng batis ng [[Bernès]], ng batis ng Saint-Antoine, ng batis ng Tounis, at iba pang maliliit na daluyan ng tubig. Ipinagmamalaki ng komyun ang isang kahanga-hangang likas na pamana: dalawang lugar ng [[Natura 2000]] (ang "Garonne Valley mula Boussens hanggang Carbonne" at "Garonne, Ariège, Hers, Salat, Pique at Neste"), isang protektadong lugar ("ang Garonne, Ariège, Hers Vif at Salat"), at apat na likas na lugar na may interes sa ekolohiya, fauna, at bulaklak. Ang Palaminy ay isang urban commune na may populasyon na 751 noong 2023. Ito ay matatagpuan sa metropolitan area ng Cazères at bahagi ng mas malawak na lugar ng Toulouse. Ang mga naninirahan dito ay tinatawag na ''Palaminyciens'' (lalaki) o ''Palaminyciennes'' (babae). Kabilang sa pamana ng arkitektura ng munisipalidad ang apat na gusaling protektado bilang mga makasaysayang monumento: ang simbahan ng Saint-Pierre, na nakalista noong 1950, ang [[Kastilyo ng Palaminy|kastilyo]], na nakalista noong 1988, ang bahay ng Tilleul, na nakalista noong 1988, at ang bahay ng Le Roucat, na nakalista noong 1988. ==Heograpiya== Ang komyun ng Palaminy ay matatagpuan sa departamento ng Haute-Garonne, sa rehiyon ng Occitanie. Ito ay matatagpuan 54 km mula sa [[Toulouse]], ang prefecture ng departamento, 35 km mula sa [[Muret]], ang sub-prefecture, at 1 km mula sa [[Cazères]], ang sentral na istasyon ng botohan para sa kanton ng Cazères, kung saan ang komyun ay umaasa para sa mga halalan sa departamento simula noong 2015. Ang komyun ay bahagi rin ng mas malawak na lugar ng Cazères. Ang pinakamalapit na mga munisipalidad ay: [[Cazères]] (1.4 km), [[Couladère]] (1.7 km), [[Mauran]] (3.5 km), [[Saint-Michel, Haute-Garonne|Saint-Michel]] (4.1 km), [[Martres-Tolosane]] (4.8 km), [[Montclar-de-Comminges]] (4.8 km), [[Mondavezan]] (4.9 km), [[Saint-Christaud]] (5.1 km). Sa kasaysayan at kultura, ang Palaminy ay bahagi ng rehiyon ng [[Comminges]], na katumbas ng dating [[kondado ng Comminges]], isang distrito ng [[lalawigan ng Gascony]] na matatagpuan sa kasalukuyang mga departamento ng Gers, Haute-Garonne, Hautes-Pyrénées at Ariège. Ang Palaminy ay nagbabahagi ng mga hangganan sa pitong iba pang munisipalidad. Ang mga karatig na munisipalidad ay [[Cazères]], [[Martres-Tolosane]], [[Mauran]], [[Mondavezan]], [[Montclar-de-Comminges]], [[Plagne]] at [[Saint-Michel, Haute-Garonne|Saint-Michel]]. ==Pangalan== Binanggit ni Émile Connac ang ''Palamenit'' noong 1272.<ref>Émile Connac, ''Dictionnaire topographique du département de la Haute-Garonne'', manuscrit, 1882, Vol. 3, p. 2002, cercar sus Gallica</ref> Hindi binabanggit nina Dauzat at Rostaing, ni Astor, ni ang mga Féniés ang anumang bagay tungkol sa ''Palaminy''. Ayon kay Negre, mayroong isang tulay na gawa sa kahoy mula pa noong ika-labing-apat na siglo. Ang pangalan ay pinatunayan na ''Palamenico'' noong 1373-85. Ang ''Palamenico'' ay nagmula sa Occitan ''palanca'', na may kilalang kahulugan, na may pambabaeng pang-uri na ''menico'', "napakaliit", o ''menigo'', "marupok, putol".<ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume III, n° 25 452</ref> ==Istorya== Ang nakukutaang bayan, na protektado ng isang kuta, ay itinayo ni [[Raymond VII, Konde ng Toulouse]], noong bandang 1260. Ito ay matatagpuan sa isang estratehikong punto na dahilan kung bakit ito ay isang inaasam na premyo ng mga Konde ng Toulouse, mga Konde ng Comminges at mga Konde ng Foix. Mula sa [[Gitnang Panahon]] hanggang sa pagkawala nito noong 1790 noong panahon ng [[Rebolusyong Pranses]], ang Palaminy ay bahagi ng [[diyosesis ng Rieux]]. ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Palaminy 31.svg|thumb|Palaminy]] Hinati sa bawat maputla, 1) argent, isang kastilyo ng lugar na sable na gumagalaw mula sa linya ng pagkakahati, 2) o, tatlong uhay ng trigo na nakadikit sa base; isang liko na asul sa kabuuan na sinisingil ng kidlat o. ==Lokal na kultura at pamana== ===Mga lugar at monumento=== [[File:251 Palaminy.JPG|thumb|Kastilyo.]] * Simbahan ni San Pedro. ===Mga makasaysayang monumento=== * [[Kastilyo ng Palaminy]]; * Tore ng Kampana at Kapilya ng Palaminy; * Bahay ng Puno ng Linden; * Bahay ng Le Roucat. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna ng Haute-Garonne]] m886uepd9s1vs31tsvrs5nozy40x86v 0 337485 2201242 2200556 2026-04-04T10:22:49Z Jadewest.catvalentine 41897 /* Lokasyon */ 2201242 wikitext text/x-wiki {{Infobox song contest | name = Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision | year = 2025 | image = JJ at ESC2025 for Austria 2.jpg | size = 300px | caption = Si JJ, ang kampeon ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2025 | theme = ''Welcome Home''{{efn|Bagama't ang "United by Music" ang naging permanenteng islogan ng paligsahan sa kabuuan simula noong Nobyembre 2023, ginamit naman ng Swiss host broadcaster na SRG SSR ang "Welcome Home" bilang konsepto at "motto" para sa 2025.}} | semi1 = {{start date|2025|05|13|df=y}} | semi2 = {{start date|2025|05|15|df=y}} | final = {{start date|2025|05|17|df=y}} | venue = {{lang|de|[[St. Jakobshalle]]|italic=unset}}<br />[[Basel]], [[Suwisa]] | organizer = [[European Broadcasting Union]] (EBU) | ESC_director = Martin Green | exsupervisor = [[Martin Österdahl]] | host_broadcaster = [[Swiss Broadcasting Corporation]] (SRG SSR) | directors = {{Ubl|Robin Hofwander|Fredrik Bäcklund|Myriam von Necker}} | exproducers = {{Ubl|Reto Peritz|Moritz Stadler}} | presenters = {{Ubl|[[Hazel Brugger]]|[[Sandra Studer]]|[[Michelle Hunziker]] (final)}} | entries = 37 | finalists = 26 | debut = | return = {{Flag|Montenegro}} | non-return = {{Flag|Moldova|name=Moldabya}} | winner = {{Flag|Austria}}<br />"Wasted Love" ni [[JJ (musikero)|JJ]] | vote = Ang bawat bansa ay nagbibigay ng isang set sa semi-finals, o dalawang set sa finals na may 12, 10, 8–1 puntos sa sampung kanta.<br/>Sa lahat ng tatlong palabas, ang mga online na boto mula sa mga manonood sa mga bansang hindi kalahok ay pinagsama-sama at iginagawad bilang isang set ng mga puntos. | prev_year = {{Flagicon|Sweden}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2024|Malmö 2024]] | next_year = {{Flagicon|Austria}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2026|Viena 2026]] }} Ang '''Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2025''' ay ang ika-69 na edisyon ng [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]]. Ito ay binubuo ng dalawang semi-final na ginanap noong Mayo 13 at 15, at ng grand final na ginanap noong May 17, 2025. Ginanap ito sa [[St. Jakobshalle]] sa [[Basel]], [[Suwisa]] at hinost nina [[Hazel Brugger]] at [[Sandra Studer]], nang kasama si [[Michelle Hunziker]] sa final. Inorganisa ito ng [[European Broadcasting Union]] (EBU) at ng punong brodkaster, ang [[Swiss Broadcasting Corporation]] (SRG SSR), na siyang nag-stage ng paligsahan matapos magwagi ang kantang "The Code" ni Nemo noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2024|2024]] para sa [[Suwisa]]. Tatlumpu't pitong brodkaster mula sa tatlumpu't pitong bansa ang lumahok sa paligsahan, ang parehong bilang ng nakaraang dalawang edisyon. Bumalik ang [[Montenegro]] matapos ang dalawang taong pagliban, habang umalis naman sa kompetisyon ang [[Moldova]], na orihinal na nagplanong lumahok ngunit umalis dahil sa mga kadahilanang pang-ekonomiya at ang kalidad ng mga kantang lumaban sa pambansang seleksyon nito. Patuloy na nagdulot ng kontrobersiya ang paglahok ng [[Israel]] kaugnay ng [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Gaza]], kung saan nanawagan ang ilang kalahok na brodkaster para sa isang deliberasyon tungkol sa isyu. Ang nanalo ay ang kantang "Wasted Love" ng [[Austria]], na itinanghal ni [[JJ (musikero)|JJ]] at isinulat niya kasama sina Teodora Špirić at Thomas Thurner. Nanalo ang Austria sa pinagsamang boto at sa boto ng mga hurado, habang pumang-apat ito sa televote, na napanalunan ng Israel, na pumangalawa. Ang [[Estonya]], [[Sweden|Suwesya]], at [[Italya]] ang kumukumpleto sa top five. Dahil sa kanyang panalo, itinuring si JJ bilang kauna-unahang kampeon ng Eurovision na may lahi mula sa [[Timog-silangang Asya]] dahil sa kanyang lahing [[Mga Pilipino|Pilipino]]. Itinuring din siyang unang solong kampeon sa Eurovision na ipinanganak noong dekada 2000 at ika-21 siglo. Iniulat ng EBU na ang paligsahan ay may 166 milyong manonood sa telebisyon sa 37 na market sa Europa, isang pagtaas ng tatlong milyong manonood mula sa nakaraang edisyon. == Lokasyon == [[Talaksan:Eurovision Song Contest 2025 ST Jakobshalle.jpg|thumb|left|250px|[[St. Jakobshalle]] sa Basel, venue ng paligsahan noong 2025]] Ginanap ang paligsahan sa [[Basel]], [[Suwisa]] matapos manalo ang kantang "The Code" ni Nemo, na kumatawan sa bansa noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2024|2024]]. Ito ang ikatlong beses na ginanap sa Suwisa ang paligsahan, matapos itong gawin noon para sa unang paligsahan noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1956|1956]] at noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1989|1989]], na ginanap sa [[Lugano]] at [[Lausanne]] ayon sa pagkakabanggit. Ang napiling venue para sa paligsahan ay ang [[St. Jakobshalle]] na may 12,400 na upuan, na nagsisilbing lugar para sa mga panloob na palakasan at mga konsiyerto. Ang arena ay matatagpuan sa munisipalidad ng Münchenstein sa Basel-Landschaft, sa tabi mismo ng hangganan ng Basel-Stadt. Ang Messe and Congress Center Basel complex ay nagdaos ng ilang mga kaganapan na may kaugnayan sa paligsahan. Ito ang lokasyon ng Eurovision Village, na nagdaos ng mga pagtatanghal mula sa mga kalahok sa paligsahan at mga lokal na artista pati na rin ang mga pagpapalabas ng mga live shows para sa pangkalahatang publiko; at ang EuroClub, na nag-organisa ng mga opisyal na after-party at mga pribadong pagtatanghal mula sa mga kalahok sa paligsahan. Ang kaganapang "Turquoise Carpet" noong ika-11 ng Mayo 2025 ay nagsimula sa Basel Town Hall at dumaan sa Middle Bridge, kung saan ang mga kalahok at ang kanilang mga delegasyon ay iniharap sa harap ng mga accredited press at mga tagahanga, bago ito nagtapos sa Messe Basel, kung saan ginanap ang seremonya ng pagbubukas. Ang istadyum na [[St. Jakob-Park]] ay nagsagawa ng screening ng finals kasama ang mga pagtatanghal ng apat na dating kalahok sa Eurovision,{{efn|Kinabibilangan nina Kate Ryan (kinatawan ng Belhika noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2006|2006]]), Anna Rossinelli (kiantawan ng Suwisa noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2011|2011]]), Luca Hänni (kinatawan ng Suwisa noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2019|2019]]) at Baby Lasagna (kinatawan ng Croatia noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2024|2024]]) kasama si DJ Antoine}} na may bayad para sa publiko; ang istadyum ay itinampok din sa live broadcast at tinukoy bilang "Arena Plus" para sa okasyon. Ang Eurovision Street ay matatagpuan sa Steinenvorstadt. Bago piliin ng SRG SSR ang Basel bilang host city, ang mga sumusunod na lungsod ay nagpahayag ng kanilang interes sa pagho-host ng ika-69 na edisyon ng paligsahan at nagsumite ng mga bid. '''Legend:'''<br /> {{Color box|#CEDFF2|†|border=darkgray}} Host city {{Color box|#D0F0C0|*|border=darkgray}} Na-shortlist {{Color box|#F2E0CE|^|border=darkgray}} Nagsumite ng bid {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col" | Lungsod ! scope="col" | Venue ! scope="col" | Nota ! scope="col" | {{Abbr|Sang.|Sanggunian}} |- ! rowspan="2" scope="row" style="background:#CEDFF2" | '''[[Basel]]''' † | [[St. Jakob-Park]] | Naging host ng final ng [[2016 UEFA Europa League]] at magho-host ng mga laban ng [[UEFA Women's Euro 2025]]. Ang alok ay nakadepende sa paggawa ng bubong para matakpan ang istadyum. | rowspan="2" style="background:#CEDFF2" | <ref>{{cite web |last1=Jiandani |first1=Sanjay |title=Eurovision 2025: Basel applies to host the contest |url=https://esctoday.com/195397/eurovision-2025-basel-applies-to-host-the-contest/ |website=ESCToday |date=7 Hunyo 2024 |access-date=25 Marso 2026}}</ref> |- style="background:#CEDFF2" | '''[[St. Jakobshalle]]''' | Nagho-host ng taunang [[Swiss Indoors]] na mga kampeonato sa tennis. |- style="background:#F2E0CE" ! scope="row" style="background:#F2E0CE"| [[Bern]] kasama ang [[Biel/Bienne]] ^ | Neue Festhalle | Ang panukala ay nakabatay sa isang nakaplanong venue para sa musika, na itatayo sa loob ng Bernexpo complex. | <ref>{{cite web |last=Granger |first=Anthony |title=Eurovision 2025: Bern & Biel/Bienne Reveal Details of Bid |url=https://eurovoix.com/2024/06/27/eurovision-2025-bern-biel-bienne-bid/ |website=Eurovoix |date=27 Hunyo 2024 |access-date=25 Marso 2026}}</ref> |- style="background:#D0F0C0" ! scope="row" style="background:#D0F0C0" | [[Geneva]] * | [[Palexpo]] | Naging host ng taunang [[Geneva International Motor Show]]. Naging host din ito ng [[2014 Davis Cup]] semi-finals at ng [[2019 Laver Cup]]. | <ref>{{cite web |last=Granger |first=Anthony |title=Eurovision 2025: Geneva Aims to Host Eurovision 2025 |url=https://eurovoix.com/2024/05/12/%f0%9f%87%a8%f0%9f%87%ad-eurovision-2025-geneva-aims-to-host-eurovision-2025/ |website=Eurovoix |date=12 Mayo 2024 |access-date=25 Marso 2026}}</ref> |- ! scope="row" | [[St. Gallen]] | Olma Hall | — | <ref>{{cite web |last=Jiandani |first=Sanjay |title=Eurovision 2025: St. Gallen will not bid to host the contest|url=https://esctoday.com/195423/eurovision-2025-st-gallen-will-not-bid-to-host-the-contest/|website=ESCToday |date=13 Hunyo 2024 |access-date=25 Marso 2026}}</ref> |- style="background:#F2E0CE" ! rowspan="2" scope="row" style="background:#F2E0CE"| [[Zurich]] ^ | [[Hallenstadion]] | Naging host ng taunang [[Zurich Open]] mula 1993 hanggang 2008. | rowspan="2" | <ref>{{Cite web |last=Farren |first=Neil |date=27 Hunyo 2024 |title=Eurovision 2025: Zurich Reveals Details of Bid |url=https://eurovoix.com/2024/06/27/eurovision-2025-zurich-reveals-details-of-bid/ |access-date=25 Marso 2026 |website=Eurovoix |language=en-GB}}</ref> |- | [[Swiss Life Arena]] | Planadong lugar para sa [[2026 IIHF World Championship]] |} ==Mga kalahok== {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ Mga kalahok ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2025<ref>{{Cite web |title=Participants of Basel 2025 |url=https://eurovision.tv/event/basel-2025/participants |access-date=25 Marso 2026 |website=Eurovision.tv |publisher=EBU}}</ref> |- ! scope="col" rowspan="2" | Bansa ! scope="col" rowspan="2" | Brodkaster ! scope="col" rowspan="2" | Artista ! scope="col" rowspan="2" | Kanta ! scope="col" rowspan="2" | Wika ! scope="col" colspan="2" | Proseso ng pagpili ! scope="col" rowspan="2" | {{Abbr|Sang.|Sanggunian}} |- ! scope="col" | Proseso ! scope="col" | Petsa |- ! scope="row" |{{Flag|Albanya}} | RTSH | Shkodra Elektronike | "Zjerm" | [[Wikang Albanes|Albanes]]{{efn|Partikular ang Gheg Albanian<ref>{{Cite web |url=https://albaniannight.com/sq/four-beautiful-cultural-elements-in-albanias-eurovision-song-zjerm/ |title=Kultura Shqiptare në Zjarr: 4 Tradita në Këngën Shqiptare të Eurovisionit 2025 “Zjerm” |trans-title=Kulturang Albanian sa isang apoy: 4 na tradisyon sa kantang Albanian noong 2025 Eurovision na "Zjerm" |date=2025 |access-date=25 Marso 2026}}</ref>}} | ''Festivali i Këngës 63'' | Disyembre 22, 2024 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Shkodra Elektronike |url=https://eurovision.tv/participant/shkodra_elektronike-2025 |access-date=25 Marso 2026 |website= |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Alemanya}} | NDR{{efn|Sa ngalan ng ARD, ang konsorsyum ng pampublikong pagsasahimpapawid ng Alemanya}} | Abor & Tynna | "Baller" | [[Wikang Aleman|Aleman]] | ''Chefsache ESC 2025'' | Marso 1, 2025 | style="text-align:center" |<ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Abor & Tynna |url=https://eurovision.tv/participant/abor-tynna-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" |{{Flag|Armenya}} | AMPTV | Parg | "Survivor" | [[Wikang Ingles|Ingles]], Armenyo | ''Depi Evratesil 2025'' | Pebrero 16, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – PARG |url=https://eurovision.tv/participant/parg-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" |{{Flag|Azerbaijan|name=Aserbayan}} | İTV | Mamagama | "Run with U" | Ingles | Panloob na pagpili | Pebrero 4, 2025 {{small|(artista)}}<br>Pebrero 19, 2025 {{small|(kanta)}} | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Mamagama |url=https://eurovision.tv/participant/mamagama-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" |{{Flag|Australya}} | SBS | Go-Jo | "Milkshake Man" | Ingles | Panloob na pagpili | Pebrero 25, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Go-Jo |url=https://eurovision.tv/participant/go-jo-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" |{{Flag|Austria}} | ORF | [[JJ (musikero)|JJ]] | "Wasted Love" | Ingles | Panloob na pagpili | Enero 30, 2025 {{small|(artista)}}<br>Marso 6, 2025 {{small|(kanta)}} | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – JJ |url=https://eurovision.tv/participant/jj-2025 |access-date=25 Marso 2026 |website= |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Belhika}} | VRT | Red Sebastian | "Strobe Lights" | Ingles | ''Eurosong 2025'' | Pebrero 1, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Red Sebastian |url=https://eurovision.tv/participant/red-sebastian-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} | DR | Sissal | "Hallucination" | Ingles | ''Dansk Melodi Grand Prix 2025'' | Marso 1, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Sissal |url=https://eurovision.tv/participant/denmark-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Eslobenya}} | RTVSLO | Klemen | "How Much Time Do We Have Left" | Ingles | ''EMA 2025'' | Pebrero 1, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Klemen |url=https://eurovision.tv/participant/klemen-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Espanya}} | RTVE | Melody | "Esa diva" | [[Wikang Kastila|Kastila]] | ''Benidorm Fest 2025'' | Pebrero 1, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Melody |url=https://eurovision.tv/participant/melody-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Estonia|namr=Estonya}} | ERR | Tommy Cash | "Espresso Macchiato" | [[Wikang Italyano|Italyano]],{{efn|Partikular ang diyalektong Broccolino, isang Amerikanong uri ng wikang Italyano}} Ingles | ''Eesti Laul 2025'' | Pebrero 15, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Tommy Cash |url=https://eurovision.tv/participant/tommy-cash-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Gresya}} | ERT | Klavdia | "Asteromata" <small>({{lang|el|Αστερομάτα|i=unset}})</small> | [[Wikang Griyego|Griyego]] | Ethnikós Telikós 2025 | Enero 30, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Klavdia |url=https://eurovision.tv/participant/klavdia-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Heorhiya}} | GPB | Mariam Shengelia | "Freedom" | [[Wikang Heorhiyano|Heorhiyano]], Ingles | Panloob na pagpili | Marso 14, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Mariam Shengelia |url=https://eurovision.tv/participant/mariam-shengelia-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Irlanda}} | RTÉ | Emmy | "Laika Party" | Ingles | ''Eurosong 2025'' {{small|(parte ng ''The Late Late Show'')}} | Pebrero 7, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – EMMY |url=https://eurovision.tv/participant/emmy-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Iceland|name=Islandiya}} | RÚV | Væb | "Róa" | Islandiko | ''Söngvakeppnin 2025'' | Pebrero 22, 2025 | style="text-align:center" |<ref>{{Cite web |title=Basel 2025 - VÆB |url=https://eurovision.tv/participant/VÆB-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Israel}} | IPBC | Yuval Raphael | "New Day Will Rise" | Ingles, [[Wikang Pranses|Pranses]], [[Wikang Hebreo|Hebreo]] | ''HaKokhav HaBa 2025'' | Enero 22, 2025 {{small|(artista)}}<br>Marso 9, 2025 {{small|(kanta)}} | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Yuval Raphael |url=https://eurovision.tv/participant/yuval-raphael-2025 |access-date=25 Marso 2026 |website= |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Italya}} | RAI | Lucio Corsi | "Volevo essere un duro" | Italyano | ''Sanremo Music Festival 2025'' | February 15, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Lucio Corsi |url=https://eurovision.tv/participant/lucio-corsi-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Croatia|name=Kroasya}} | HRT | Marko Bošnjak | "Poison Cake" | Ingles | ''Dora 2025'' | Marso 2, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Marko Bošnjak |url=https://eurovision.tv/participant/marko-bosnjak-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Latvia|name=Letonya}} | LSM | Tautumeitas | "Bur man laimi" | [[Wikang Latbiyano|Latbiyano]] | ''Supernova 2025'' | Pebrero 8, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Tautumeitas |url=https://eurovision.tv/participant/tautumeitas-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Lithuania|name=Litwanya}} | LRT | Katarsis | "Tavo akys" | [[Wikang Litwano|Litwano]] | ''Eurovizija.LT 2025'' | Pebrero 15, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Katarsis |url=https://eurovision.tv/participant/katarsis-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | RTL | Laura Thorn | "La poupée monte le son" | Pranses | ''Luxembourg Song Contest 2025'' | Enero 25, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Laura Thorn |url=https://eurovision.tv/participant/laura-thorn-2025 |access-date=25 Marso 2026 |website= |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Malta}} | PBS | Miriana Conte | "Serving" | Ingles | ''Malta Eurovision Song Contest 2025'' | Pebrero 8, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Miriana Conte |url=https://eurovision.tv/participant/miriana-conte-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Montenegro}} | RTCG | Nina Žižić | "Dobrodošli" <small>({{lang|cnr-cyrl|Добродошли|i=unset}})</small> | Montenegrin | ''Montesong 2025'' | Nobyembre 27, 2024 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Nina Žižić |url=https://eurovision.tv/participant/nina-zizic-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | AVROTROS | Claude | "C'est la vie" | Pranses, Ingles | Panloob na pagpili | Disyembre 19, 2024 {{small|(artista)}}<br>Pebrero 27, 2025 {{small|(kanta)}} | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Claude |url=https://eurovision.tv/participant/claude-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Noruwega}} | NRK | Kyle Alessandro | "Lighter" | Ingles | ''Melodi Grand Prix 2025'' | Pebrero 15, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Kyle Alessandro |url=https://eurovision.tv/participant/kyle-alessandro-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Finland|name=Pinlandiya}} | Yle | Erika Vikman | "Ich komme" | [[Wikang Finlandes|Finlandes]], Aleman | ''UMK 2025'' | Pebrero 8, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Erika Vikman |url=https://eurovision.tv/participant/erika-vikman-2025 |access-date=25 Marso 2026 |website= |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Polonya}} | TVP | Justyna Steczkowska | "Gaja" | [[Wikang Polako|Polako]], Ingles | ''Wielki Finał Polskich Kwalifikacji'' | Pebrero 14, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Justyna Steczkowska |url=https://eurovision.tv/participant/justyna-steczkowska-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Portugal}} | RTP | Napa | "Deslocado" | [[Wikang Portuges|Portuges]] | ''Festival da Canção 2025'' | Marso 8, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – NAPA |url=https://eurovision.tv/participant/napa-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | France Télévisions | Louane | "Maman" | Pranses | Panloob na pagpili | Enero 30, 2025 {{small|(artista)}}<br>Marso 15, 2025 {{small|(kanta)}} | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Louane |url=https://eurovision.tv/participant/louane-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | [[BBC]] | Remember Monday | "What the Hell Just Happened?" | Ingles | Panloob na pagpili | Marso 7, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Remember Monday |url=https://eurovision.tv/participant/remember-monday-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|San Marino}} | SMRTV | Gabry Ponte{{efn|name=San Marino|Tampok ang mga walang kreditong boses nina Andrea Bonomo at Edwyn Roberts.}} | "Tutta l'Italia" | Italyano | ''San Marino Song Contest 2025'' | Marso 8, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Gabry Ponte |url=https://eurovision.tv/participant/gabry-ponte-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Serbia|name=Serbiya}} | RTS | Princ | "Mila" <small>({{lang|sr-cyrl|Мила|i=unset}})</small> | [[Wikang Serbiyo|Serbiyo]] | ''Pesma za Evroviziju 2025'' | Pebrero 28, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Princ |url=https://eurovision.tv/participant/princ-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | SVT | KAJ | "Bara bada bastu" | [[Wikang Suweko|Suweko]],{{efn|Partikular ang diyalektong Vörå, isang uri ng Ostrobothnian ng Finland na Swedish na sinasalita sa loob at paligid ng Vörå}} Finlandes | ''Melodifestivalen 2025'' | Marso 8, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – KAJ |url=https://eurovision.tv/participant/kaj-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | SRG SSR | Zoë Më | "Voyage" | Pranses | Panloob na pagpili | Marso 5, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Zoë Më |url=https://eurovision.tv/participant/zoe-me-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Republikang Tseko|name=Tsekya}} | ČT | Adonxs | "Kiss Kiss Goodbye" | Ingles | Panloob na pagpili | Disyembre 11, 2024 {{small|(artista)}}<br>Marso 7, 2025 {{small|(kanta)}} | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – ADONXS |url=https://eurovision.tv/participant/adonxs-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Tsipre}} | CyBC | Theo Evan | "Shh" | Ingles | Panloob na pagpili | Setyembre 2, 2024 {{small|(artista)}}<br>Marso 11, 2025 {{small|(kanta)}} | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Theo Evan |url=https://eurovision.tv/participant/theo-evan-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)}}</ref> |- ! scope="row" | {{Flag|Ukranya}} | Suspilne | Ziferblat | "Bird of Pray" | [[Wikang Ukranyo|Ukranyo]], Ingles | ''Vidbir 2025'' | Pebrero 8, 2025 | style="text-align:center" | <ref>{{Cite web |title=Basel 2025 – Ziferblat |url=https://eurovision.tv/participant/ziferblat-2025 |access-date=25 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |language=en}}</ref> |} ==Buod ng paligsahan== ===Unang semi-final=== Ginanap ang unang semi-final noong ika-13 ng Mayo 2025 sa ganap na 9:00 PM [[Oras Gitnang Europa sa Tag-araw|CEST]].<ref name="calendar">{{Cite web |date=13 Marso 2019 |title=Eurovision Calendar 2025 |url=https://eurovision.tv/calendar |access-date=25 Marso 2026 |website=Eurovision.tv |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) }}</ref> Labinlimang bansa ang naglaban-laban dito. Ang mga bansang iyon, kasama ang [[Espanya]], [[Italya]] at [[Suwisa]], pati na rin ang mga bansang hindi kalahok sa ilalim ng pinagsama-samang boto ng "Rest of the World", ay bumoto sa semi-final na ito sa pamamagitan ng televote.<ref name="draw">{{Cite web |date=28 Enero 2025 |title=Eurovision 2025: Semi-Final Draw results |url=https://eurovision.tv/story/eurovision-2025-semi-final-draw-results |access-date=25 Marso 2026 |website=Eurovision.tv |publisher=EBU |language=en}}</ref> {{Legend|navajowhite|Mga nakapasok sa final}} {{Legend|lightgreen|Mga awtomatikong nakapasok sa final na nagtanghal bilang interval act}} {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ Unang semi-final ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2025<ref name="SF1_results">{{Cite web |url=https://eurovision.tv/event/basel-2025/first-semi-final |title=First Semi-Final of Basel 2025 |website=Eurovision.tv |publisher=EBU |access-date=24 Marso 2026}}</ref><ref>{{Cite web |title=Eurovision 2025 Semi-final 1 Results |url=https://eurovisionworld.com/eurovision/2025/semi-final-1#world |access-date=24 Marso 2026|website=Eurovisionworld |language=en-gb}}</ref> |- ! scope="col" | Draw ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Artista ! scope="col" | Kanta ! scope="col" class="unsortable" | Puntos ! scope="col" | Puwesto |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Flag|Iceland|name=Islandiya}} | Væb | "Róa" |97 |6 |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Flag|Polonya}} | Justyna Steczkowska | "Gaja" |85 |7 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Flag|Eslobenya}} | Klemen | "How Much Time Do We Have Left" |23 |13 |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Flag|Estonia|name=Estonya}} | Tommy Cash | "Espresso Macchiato" |113 |5 |-style="background: lightgreen;" ! scope="row" style="text-align:center; background: lightgreen;" | ''—'' | ''{{Flag|Espanya}}'' | ''Melody'' | ''"Esa diva"'' | ''—'' | ''—'' |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Flag|Ukranya}} | Ziferblat | "Bird of Pray" |137 |1 |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | KAJ | "Bara bada bastu" |118 |4 |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Flag|Portugal}} | Napa | "Deslocado" |56 |9 |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Flag|Noruwega}} | Kyle Alessandro | "Lighter" |82 |8 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Flag|Belhika}} | Red Sebastian | "Strobe Lights" |23 |14 |-style="background: lightgreen;" ! scope="row" style="text-align:center; background: lightgreen;" | ''—'' | ''{{Flag|Italya}}'' | ''Lucio Corsi'' | ''"Volevo essere un duro"'' | ''—'' | ''—'' |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Flag|Azerbaijan|name=Aserbayan}} | Mamagama | "Run with U" |7 |15 |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 11 | {{Flag|San Marino}} | Gabry Ponte{{efn|name=San Marino}} | "Tutta l'Italia" |46 |10 |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 12 | {{Flag|Albanya}} | Shkodra Elektronike | "Zjerm" |122 |2 |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 13 | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | Claude | "C'est la vie" |121 |3 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 14 | {{Flag|Croatia|name=Kroasya}} | Marko Bošnjak | "Poison Cake" |28 |12 |-style="background: lightgreen;" ! scope="row" style="text-align:center; background: lightgreen;" | ''—'' | ''{{Flag|Suwisa}}'' | ''Zoë Më'' | ''"Voyage"'' | ''—'' | ''—'' |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 15 | {{Flag|Tsipre}} | Theo Evan | "Shh" |44 |11 |} ===Ikalawang semi-final=== Ginanap ang ikalawang semi-final noong ika-15 ng Mayo 2025 sa ganap na 9:00 PM CEST.<ref name="calendar" /> Labinlimang bansa ang naglaban-laban dito. Ang mga bansang iyon, kasama ang [[Alemanya]], [[Pransiya]] at [[United Kingdom|Reyno Unido]], pati na rin ang mga bansang hindi kalahok sa ilalim ng pinagsama-samang boto ng "Rest of the World", ay bumoto sa semi-final na ito sa pamamagitan ng televote.<ref name="draw" /> {{Legend|navajowhite|Mga nakapasok sa final}} {{Legend|lightgreen|Mga awtomatikong nakapasok sa final na nagtanghal bilang interval act}} {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ Ikalawang semi-final ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2025<ref name="SF2_results">{{cite web |url=https://eurovision.tv/event/basel-2025/second-semi-final |title=Second Semi-Final of Basel 2025 |website=Eurovision.tv |publisher=EBU |access-date=25 Marso 2026}}</ref> |- ! scope="col" | Draw ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Artista ! scope="col" | Kanta ! scope="col" class="unsortable" | Puntos ! scope="col" | Puwesto |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Flag|Australya}} | Go-Jo | "Milkshake Man" |41 |11 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Flag|Montenegro}} | Nina Žižić | "Dobrodošli" |12 |16 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Flag|Irlanda}} | Emmy | "Laika Party" |28 |13 |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Flag|Latvia|name=Letonya}} | Tautumeitas | "Bur man laimi" |130 |2 |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Flag|Armenya}} | Parg | "Survivor" |51 |10 |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Flag|Austria}} | [[JJ (musikero)|JJ]] | "Wasted Love" |104 |5 |-style="background: lightgreen;" ! scope="row" style="text-align:center; background: lightgreen;" | ''—'' | ''{{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}}'' | ''Remember Monday'' | ''"What the Hell Just Happened?"'' | ''—'' | ''—'' |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Flag|Gresya}} | Klavdia | "Asteromata" |112 |4 |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Flag|Lithuania|name=Litwanya}} | Katarsis | "Tavo akys" |103 |6 |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Flag|Malta}} | Miriana Conte | "Serving" |53 |9 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Flag|Heorhiya}} | Mariam Shengelia | "Freedom" |28 |15 |-style="background: lightgreen;" ! scope="row" style="text-align:center; background: lightgreen;" | ''—'' | ''{{Flag|Pransiya}}'' | ''Louane'' | ''"Maman"'' | ''—'' | ''—'' |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 11 | {{Flag|Dinamarka}} | Sissal | "Hallucination" |61 |8 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 12 | {{Flag|Republikang Tseko|name=Tsekya}} | Adonxs | "Kiss Kiss Goodbye" |29 |12 |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 13 | {{Flag|Luxembourg}} | Laura Thorn | "La poupée monte le son" |62 |7 |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 14 | {{Flag|Israel}} | Yuval Raphael | "New Day Will Rise" |203 |1 |-style="background: lightgreen;" ! scope="row" style="text-align:center; background: lightgreen;" | ''—'' | ''{{Flag|Alemanya}}'' | ''Abor & Tynna'' | ''"Baller"'' | ''—'' | ''—'' |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 15 | {{Flag|Serbia|name=Serbiya}} | Princ | "Mila" |28 |14 |-style="font-weight: bold; background: navajowhite;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 16 | {{Flag|Finland|name=Pinlandiya}} | Erika Vikman | "Ich komme" |115 |3 |} ===Final=== Ginanap ang final noong ika-17 ng Mayo 2025 sa ganap na 9:00 PM CEST at itinampok ang 26 na bansang kalahok.<ref name="calendar" /> Bumoto sa finals ang lahat ng 37 kalahok na bansa kasama ang hurado at televote, pati na rin ang mga hindi kalahok na bansa sa ilalim ng pinagsama-samang online na boto na "Rest of the World".<ref>{{Cite web |date=17 Marso 2025 |title=Switzerland has been drawn to perform 19th in the Grand Final |url=https://eurovision.tv/story/switzerland-draws-perform-19th-grand-final |access-date=25 Marso 2026 |website=Eurovision.tv |publisher=EBU |language=en}}</ref> Ang running order (R/O) ng host nation ay natukoy sa pamamagitan ng random draw noong ika-17 ng Marso sa taunang pagpupulong ng mga pinuno ng mga kalahok na delegasyon. Ang running order para sa mga natitirang finalist ay tinukoy ng mga prodyuser ng paligsahan pagkatapos ng ikalawang semi-final.<ref>{{Cite web |date=16 Mayo 2025 |title=The Running Order of the Eurovision 2025 Grand Final |url=https://eurovision.tv/story/running-order-eurovision-2025-grand-final |access-date=25 Marso 2026 |website=Eurovision.tv |publisher=EBU |language=en}}</ref> {{Legend|gold|Kampeon}} {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ Final ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2025<ref name="Final_results">{{cite web |url=https://eurovision.tv/event/basel-2025/grand-final |title=Grand Final of Basel 2025 |website=Eurovision.tv |publisher=EBU |access-date=25 Marso 2026}}</ref> |- ! scope="col" | Draw ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Artista ! scope="col" | Kanta ! scope="col" class="unsortable" | Puntos ! scope="col" | Puwesto |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Flag|Noruwega}} | Kyle Alessandro | "Lighter" | 89 | 18 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Flag|Luxembourg}} | Laura Thorn | "La poupée monte le son" | 47 | 22 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Flag|Estonia|name=Estonya}} | Tommy Cash | "Espresso Macchiato" | 356 | 3 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Flag|Israel}} | Yuval Raphael | "New Day Will Rise" | 357 | 2 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Flag|Lithuania|name=Litwanya}} | Katarsis | "Tavo akys" | 96 | 16 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Flag|Espanya}} | Melody | "Esa diva" | 37 | 24 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Flag|Ukranya}} | Ziferblat | "Bird of Pray" | 218 | 9 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | Remember Monday | "What the Hell Just Happened?" | 88 | 19 |-style="font-weight: bold; background: gold;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Flag|Austria}} | [[JJ (musikero)|JJ]] | "Wasted Love" | 436 | 1 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Flag|Iceland|name=Islandiya}} | Væb | "Róa" | 33 | 25 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 11 | {{Flag|Latvia|name=Letonya}} | Tautumeitas | "Bur man laimi" | 158 | 13 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 12 | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | Claude | "C'est la vie" | 175 | 12 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 13 | {{Flag|Finland|name=Pinlandiya}} | Erika Vikman | "Ich komme" | 196 | 11 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 14 | {{Flag|Italya}} | Lucio Corsi | "Volevo essere un duro" | 256 | 5 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 15 | {{Flag|Polonya}} | Justyna Steczkowska | "Gaja" | 156 | 14 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 16 | {{Flag|Alemanya}} | Abor & Tynna | "Baller" | 151 | 15 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 17 | {{Flag|Gresya}} | Klavdia | "Asteromata" | 231 | 6 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 18 | {{Flag|Armenya}} | Parg | "Survivor" | 72 | 20 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 19 | {{Flag|Suwisa}} | Zoë Më | "Voyage" | 214 | 10 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 20 | {{Flag|Malta}} | Miriana Conte | "Serving" | 91 | 17 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 21 | {{Flag|Portugal}} | Napa | "Deslocado" | 50 | 21 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 22 | {{Flag|Dinamarka}} | Sissal | "Hallucination" | 47 | 23 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 23 | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | KAJ | "Bara bada bastu" | 321 | 4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 24 | {{Flag|Pransiya}} | Louane | "Maman" | 230 | 7 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 25 | {{Flag|San Marino}} | Gabry Ponte{{efn|name=San Marino}} | "Tutta l'Italia" | 27 | 26 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 26 | {{Flag|Albanya}} | Shkodra Elektronike | "Zjerm" | 218 | 8 |} ====Buod ng pagboto==== {{Legend|gold|Kampeon}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="margin: 10px;" |+ Paghahati-hati ng mga resulta<ref name="finalresults">{{cite web |title=Basel 2025 – Grand Final – Detailed voting results |url=https://eurovision.tv/event/basel-2025/grand-final/results |publisher=European Broadcasting Union |access-date=25 Marso 2026}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="col" | Puwesto ! colspan="2" scope="col" | Pinagsama ! colspan="2" scope="col" | Hurado ! colspan="2" scope="col" | Televoting |- ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Puntos ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Puntos ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Puntos |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 1 | bgcolor=gold|{{Flag|Austria}} | bgcolor=gold|436 | bgcolor=gold|{{Flag|Austria}} | bgcolor=gold|258 | {{Flag|Israel}} | 297 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 2 | {{Flag|Israel}} | 357 | {{Flag|Suwisa}} | 214 | {{Flag|Estonia|name=Estonya}} | 258 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 3 | {{Flag|Estonia|name=Estonya}} | 356 | {{Flag|Pransiya}} | 180 | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | 195 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 4 | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | 321 | {{Flag|Italya}} | 159 | bgcolor=gold|{{Flag|Austria}} | bgcolor=gold|178 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 5 | {{Flag|Italya}} | 256 | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | 133 | {{Flag|Albanya}} | 173 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 6 | {{Flag|Gresya}} | 231 | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | 126 | {{Flag|Ukranya}} | 158 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 7 | {{Flag|Pransiya}} | 230 | {{Flag|Latvia|name=Letonya}} | 116 | {{Flag|Polonya}} | 139 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 8 | {{Flag|Albanya}} | 218{{efn|name=Pinagsama8|Sa kabila ng pagtatapos na may parehong bilang ng puntos gaya ng Ukranya, ang Albanya ay itinuring na ika-8 sa pinagsamang resulta dahil sa mas maraming puntos na natanggap nila sa televote.}} | {{Flag|Gresya}} | 105 | {{Flag|Gresya}} | 126 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 9 | {{Flag|Ukranya}} | 218{{Efn|name=Pinagsama8}} | {{Flag|Estonia|name=Estonya}} | 98 | {{Flag|Finland|name=Pinlandiya}} | 108 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 10 | {{Flag|Suwisa}} | 214 | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | 88{{efn|name=Hurado10|Sa kabila ng pagtatapos na may parehong bilang ng puntos gaya ng Finland, ang United Kingdom ay itinuring na ika-10 puwesto sa botohan ng mga hurado dahil nakatanggap ito ng mga puntos mula sa mas maraming bansa.}} | {{Flag|Italya}} | 97 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 11 | {{Flag|Finland|name=Pinlandiya}} | 196 | {{Flag|Finland|name=Pinlandiya}} | 88{{efn|name=Hurado10}} | {{Flag|Alemanya}} | 74 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 12 | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | 175 | {{Flag|Malta}} | 83 | {{Flag|Noruwega}} | 67 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 13 | {{Flag|Latvia|name=Letonya}} | 158 | {{Flag|Alemanya}} | 77 | {{Flag|Lithuania|name=Litwanya}} | 62 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 14 | {{Flag|Polonya}} | 156 | {{Flag|Ukranya}} | 60{{efn|name=Hurado14|Sa kabila ng pagtatapos na may parehong bilang ng puntos gaya ng Israel, ang Ukranya ay itinuturing na ika-14 na puwesto sa botohan ng mga hurado dahil nakatanggap ito ng mga puntos mula sa mas maraming bansa.}} | {{Flag|Pransiya}} | 50 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 15 | {{Flag|Alemanya}} | 151 | {{Flag|Israel}} | 60{{Efn|name=Hurado14}} | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | 42{{efn|name=Hurado15|Sa kabila ng pagtatapos na may parehong bilang ng puntos gaya ng Latvia, ang Netherlands ay itinuring na ika-15 puwesto sa televoting dahil nakatanggap ito ng mga puntos mula sa mas maraming bansa.}} |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 16 | {{Flag|Lithuania|name=Litwanya}} | 96 | {{Flag|Albanya}} | 45{{Efn|name=Hurado16|Sa kabila ng pagtatapos na may parehong bilang ng puntos gaya ng Dinamarka, ang Albanya ay itinuturing na ika-16 sa botohan ng mga hurado dahil nakatanggap ito ng mga puntos mula sa mas maraming bansa.}} | {{Flag|Latvia|name=Letonya}} | 42{{Efn|name=Hurado15}} |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 17 | {{Flag|Malta}} | 91 | {{Flag|Dinamarka}} | 45{{Efn|name=Hurado16}} | {{Flag|Iceland|name=Islandiya}} | 33 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 18 | {{Flag|Noruwega}} | 89 | {{Flag|Armenya}} | 42 | {{Flag|Armenya}} | 30 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 19 | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | 88 | {{Flag|Portugal}} | 37 | {{Flag|Luxembourg}} | 24 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 20 | {{Flag|Armenya}} | 72 | {{Flag|Lithuania|name=Litwanya}} | 34 | {{Flag|San Marino}} | 18 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 21 | {{Flag|Portugal}} | 50 | {{Flag|Espanya}} | 27 | {{Flag|Portugal}} | 13 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 22 | {{Flag|Luxembourg}} | 47{{efn|name=Pinagsama22|Sa kabila ng pagtatapos na may parehong bilang ng puntos gaya ng Denmark, ang Luxembourg ay itinuring na nasa ika-22 puwesto sa pinagsamang resulta dahil sa mas maraming puntos na natanggap nila sa televote.}} | {{Flag|Luxembourg}} | 23 | {{Flag|Espanya}} | 10 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 23 | {{Flag|Dinamarka}} | 47{{Efn|name=Pinagsama22}} | {{Flag|Noruwega}} | 22 | {{Flag|Malta}} | 8 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 24 | {{Flag|Espanya}} | 37 | {{Flag|Polonya}} | 17 | {{Flag|Dinamarka}} | 2 |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 25 | {{Flag|Iceland|name=Islandiya}} | 33 | {{Flag|San Marino}} | 9 | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | 0{{efn|name=Zero|Sa kabila ng parehong pagtatapos na may 0 puntos, ang mga patakaran sa tiebreaking ay naglagay sa United Kingdom sa ika-25 na puwesto at sa Suwisa sa ika-26 na puwesto dahil sa kanilang mga posisyon sa running order.}} |- ! scope="row" style="text-align: center;" | 26 | {{Flag|San Marino}} | 27 | {{Flag|Iceland|name=Islandiya}} | 0 | {{Flag|Suwisa}} | 0{{efn|name=Zero}} |} ====Tagapagsalita==== Inihayag ng mga tagapagsalita ang 12-puntong iskor mula sa pambansang hurado ng kani-kanilang bansa sa sumusunod na pagkakasunud-sunod: {{Div col |colwidth=30em}} #{{Flag|Sweden|name=Suwesya}} – Keyyo #{{Flag|Azerbaijan|name=Aserbayan}} – Safura {{small|(kinatawan ng Aserbayan noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2010|2010]])}} #{{Flag|Malta}} – Ingrid Sammut #{{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} – Chantal Janzen {{small|(isa sa mga host ng paligsahan noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2021|2021]])}} #{{Flag|Eslobenya}} – Lorella Flego #{{Flag|Armenya}} – Lusine Tovmasyan #{{Flag|Luxembourg}} – Fabienne Zwally #{{Flag|San Marino}} – Senhit {{small|(kinatawan ng San Marino noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2011|2011]], [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2020|2020]] at [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2021|2021]])}} #{{Flag|Ukranya}} – Jerry Heil {{small|(kinatawan ng Ukranya noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2024|2024]])}} #{{Flag|Noruwega}} – Tom Hugo {{small|(kinatawan ng Noruwega noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2019|2019]] bilang parte ng Keiino)}} #{{Flag|Austria}} – Philipp Hansa #{{Flag|Pransiya}} – Émilie Mazoyer #{{Flag|Italya}} – Topo Gigio #{{Flag|Portugal}} – Iolanda {{small|(kinatawan ng Portugal noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2024|2024]])}} #{{Flag|Dinamarka}} – Sara Bro #{{Flag|Croatia|name=Kroasya}} – Doris Pinčić #{{Flag|Latvia|name=Letonya}} – Dons {{small|(kinatawan ng Latvia noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2024|2024]])}} #{{Flag|Irlanda}} – Nicky Byrne {{small|(kinatawan ng Irlanda noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2016|2016]])}} #{{Flag|Polonya}} – Aleksandra Budka #{{Flag|Montenegro}} – Marko Vukčević #{{Flag|Gresya}} – Jenny Theona #{{Flag|Serbia|name=Serbiya}} – Dragana Kosjerina #{{Flag|Republikang Tseko|name=Tsekya}} – Radka Rosická #{{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} – Sophie Ellis-Bextor #{{Flag|Espanya}} – Chanel #{{Flag|Finland|name=Pinlandiya}} – Jasmin Beloued #{{Flag|Australya}} – Silia Kapsis {{small|(kinatawan ng Tsipre noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2024|2024]])}} #{{Flag|Alemanya}} – Michael Schulte {{small|(kinatawan ng Alemanya noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2018|2018]])}} #{{Flag|Belhika}} – Manu Van Acker #{{Flag|Israel}} – Eden Golan {{small|(kinatawan ng Israel noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2024|2024]])}} #{{Flag|Albanya}} – Andri Xhahu #{{Flag|Lithuania|name=Litwanya}} – Silvester Belt {{small|(kinatawan ng Lithuania noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2024|2024]])}} #{{Flag|Iceland|name=Islandiya}} – Hera Björk {{small|(kinatawan ng Iceland noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2024|2024]])}} #{{Flag|Heorhiya}} – Nutsa Buzaladze {{small|(kinatawan ng Heorhiya noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2024|2024]])}} #{{Flag|Tsipre}} – Loukas Hamatsos #{{Flag|Estonia|name=Estonya}} – Kristjan Jakobson {{small|(kinatawan ng Estonia noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2024|2024]] bilang parte ng 5miinust)}} #{{Flag|Suwisa}} – Mélanie Freymond at Sven Epiney {{small|(hinatid nang live mula sa loob ng "Arena Plus" sa [[St. Jakob-Park]])}} {{Div col end}} ==Ibang mga pagtatanghal== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ Iba pang mga tagapagtanghal sa Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2025 |- ! scope="col"| Act ! scope="col"| (Mga) Pangalan ! scope="col" class="unsortable"| (Mga) Kanta |- ! colspan="3" | Unang semi-final |- ! Pambungad | Isang grupo ng mga mananayaw, yodeler at manunugtog ng alphorn | "Tattoo"<br>"Arcade"<br>"Waterloo"<br>"The Code" |- ! rowspan="2" |Interval | Hazel Brugger<br>Sandra Studer<br>Petra Mede | "Made in Switzerland" |- | Marina Satti<br>Jerry Heil<br>Iolanda<br>Silvester Belt | "Ne partez pas sans moi"<br>{{small|(na may pre-recorded na mensahe mula sa orihinal na kumanta ng kanta na si [[Céline Dion]])}} |- ! Reprise | Jørgen Olsen | "Fly on the Wings of Love"{{efn|Itinanghal nang may mga pagbabago sa liriko na tumutukoy sa permanenteng slogan ng paligsahan na "United by Music"}} |- ! colspan="3" | Ikalawang semi-final |- ! Pambungad | Philip | ''Isang monologo tungkol sa mga bagay na nagustuhan niya tungkol sa paligsahan'' |- ! rowspan="2" |Interval | Isang grupo ng mga mananayaw | "On Time" |- | Gjon's Tears<br>The Roop<br>Efendi<br>Destiny | '''Medley ng [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 2020]]'''<br>"Répondez-moi"<br>"On Fire"<br>"Cleopatra"<br>"All of My Love" |- ! Reprise | Sandra Studer | "Insieme: 1992" |- ! colspan="3" | Final |- ! Pambungad | Nemo<br>Top Secret Drum Corps | "The Code" |- ! rowspan="5" |Interval | Sandra Studer | "Canzone per te" |- | Michelle Hunziker | "Nel blu, dipinto di blu" |- | Peter Reber<br>Marc Dietrich<br>Nina Reber<br>Bruno Dietrich<br>Paola<br>Luca Hänni<br>Gjon's Tears | '''Medley ng mga dating kalahok na Suwiso'''<br>"Io senza te"<br>"Cinéma"<br>"She Got Me"<br>"Tout l'univers" |- | Baby Lasagna<br>Käärijä | "Rim Tim Tagi Dim"<br>"Cha Cha Cha"<br>"#Eurodab" |- | Nemo | "Unexplainable" |} ==Pagpapalabas== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga brodkaster at komentarista sa mga kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Palabas ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! scope="row" | {{Flag|Albanya}} | RTSH | RTSH 1, RTSH Muzikë, Radio Tirana | Lahat ng palabas | Andri Xhahu |- ! rowspan="3" scope="row" | {{Flag|Alemanya}} | rowspan="2" |ARD/NDR | One | Semi-finals | rowspan="2" scope="row" | Thorsten Schorn |- | Das Erste | Final |- | ARD/RBB | Radio Eins | Final | Amelie Ernst at Max Spallek |- ! scope="row" | {{Flag|Armenya}} | AMPTV | Armenia 1 | Lahat ng palabas | Hrachuhi Utmazyan at Hamlet Arakelyan |- ! scope="row" | {{Flag|Azerbaijan|name=Aserbayan}} | colspan="2" | İTV | Lahat ng palabas | Elnara Khalilova at Aga Nadirov |- ! scope="row" | {{Flag|Australya}} | SBS | SBS | Lahat ng palabas | Courtney Act at Tony Armstrong |- ! rowspan="3" scope="row" | {{Flag|Austria}} | rowspan="3" | ORF | ORF 1 | Lahat ng palabas | Andi Knoll |- | FM4 | rowspan="2" | Final | Jan Böhmermann and Olli Schulz |- |Radio Kärnten |Sonja Kleindienst, Ilona Doppler at Rudi Oman |- ! rowspan="4" scope="row" | {{Flag|Belhika}} | rowspan="2" | VRT | VRT 1 | Lahat ng palabas | ''Olandes'': Peter Van de Veire |- | Radio 2 | Final | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | rowspan="2" | RTBF | La Une | {{abbr|SF1|Unang semi-final}}/Final | rowspan="2" | ''Pranses'': Jean-Louis Lahaye at Joëlle Scoriels |- |Tipik |{{abbr|SF2|Semi-final 2}} |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Croatia|name=Kroasya}} | rowspan="2" | HRT | HRT 1 | rowspan="2" | Lahat ng palabas | rowspan="2" | Duško Ćurlić |- | HR 2 |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} | DR | DR1 | Lahat ng palabas | Ole Tøpholm |- ! rowspan="4" scope="row" | {{Flag|Eslobenya}} | rowspan="4" | RTVSLO | TV SLO 2 | Semi-finals | rowspan="2" | Mojca Mavec |- | TV SLO 1 | Final |- | rowspan="2" |Radio Val 202 | {{abbr|SF1|Semi-final 1}} | Maj Valerij |- | Final | Maj Valerij at Igor Bračič |- ! scope="row" rowspan="6" | {{Flag|Espanya}} | rowspan="6" | RTVE | La 2 | {{abbr|SF2|Semi-final 2}} | rowspan="2" | ''Kastila'': Julia Varela at Tony Aguilar |- | rowspan="2" | La 1 | {{abbr|SF1|Semi-final 1}} |- | Final | ''Kastila'': Julia Varela at Tony Aguilar<br />''Katalan'':{{efn|Ang opsyon sa komentaryo sa wikang Katalan ay makukuha lamang sa Cataluña.}} Sònia Urbano at Xavi Martínez |- | TVE Internacional | Lahat ng palabas | ''Kastila'': Julia Varela at Tony Aguilar |- | Radio Nacional, Radio Exterior, RNE para todos | rowspan="2" | Final | ''Kastila'': David Asensio, Sara Calvo at Luis Miguel Montes |- | Ràdio 4 | ''Katalan'': Sònia Urbano at Xavi Martínez |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Estonia|name=Estonya}} | rowspan="2" | ERR | ETV | rowspan="2" | Lahat ng palabas | ''Estonyo'': Marko Reikop |- | ETV+ | ''Ruso'': Julia Kalenda at Aleksandr Hobotov |- ! rowspan="5" scope="row" | {{Flag|Finland|name=Pinlandiya}} | rowspan="5" | Yle | Yle TV1, TV Finland | rowspan="2" | Lahat ng palabas | ''Finlandes'': Mikko Silvennoinen<br />''Suweko'': Eva Frantz at Johan Lindroos |- | rowspan="2" | Yle Areena | ''Northern Sámi'': Aslak Paltto and ''Inari Sámi'': Heli Huovinen |- | {{abbr|SF2|Ikalawang semi-final}}/Final | ''Ruso'': Levan Tvaltvadze<br />''Ukranyo'': Galina Sergeyeva |- | Yle Radio Suomi | Final | ''Finlandes'': Sanna Pirkkalainen at Toni Laaksonen |- | Yle X3M | Lahat ng palabas | ''Suweko'': Eva Frantz at Johan Lindroos |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Gresya}} | rowspan="2" | ERT | ERT1 | rowspan="2" | Lahat ng palabas |Maria Kozakou at Giorgos Kapoutzidis |- | Deftero Programma |Dimitris Meidanis |- ! scope="row" | {{Flag|Heorhiya}} | GPB | First Channel | Lahat ng palabas | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="4" scope="row" | {{Flag|Iceland|name=Islandiya}} | rowspan="4" | RÚV | RÚV | Lahat ng palabas | Guðrún Dís Emilsdóttir |- | RÚV 2 | {{abbr|SF1|Unang semi-final}}/Final | ''Interpretasyon ng Wikang Senyas ng Iceland'' |- | rowspan="2" | Rás 2 | {{abbr|SF1|Unang semi-final}} | Guðrún Dís Emilsdóttir |- | Final | Guðrún Dís Emilsdóttir at Gunnar Birgisson |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Irlanda}} | rowspan="2" | RTÉ | RTÉ2 | Semi-finals | rowspan="2" | Marty Whelan |- | RTÉ One | Final |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Israel}} | rowspan="2" | IPBC | rowspan="2" | Kan 11, Kan 88 | Semi-finals | Asaf Liberman at Akiva Novick |- | Final | Asaf Liberman, Akiva Novick at Keren Peles |- ! rowspan="3" scope="row" | {{Flag|Italya}} | rowspan="3" | RAI | Rai 2 | Semi-finals | rowspan="2" | Gabriele Corsi at BigMama |- | Rai 1 | rowspan="2" | Final |- |Rai Radio 2 | Diletta Parlangeli at Matteo Osso |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Latvia|name=Letonya}} | rowspan="2" | LSM | rowspan="2" | LTV1 | Semi-finals | Toms Grēviņš |- | Final | Toms Grēviņš at Marija Naumova |- ! scope="row" | {{Flag|Lithuania|name=Litwanya}} | LRT | LRT TV, LRT Radijas | Lahat ng palabas | Ramūnas Zilnys |- ! rowspan="3" scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | rowspan="3" | RTL | RTL Lëtzebuerg | Lahat ng palabas | ''Luksemburges'': Roger Saurfeld at Raoul Roos |- | RTL Today | rowspan="2" | {{abbr|SF2|Ikalawang semi-final}}/Final | ''Ingles'': Melissa Dalton at Meredith Moss |- | RTL Infos | ''Pranses'': Fabien Rodrigues at Jérôme Didelot |- ! scope="row" | {{Flag|Malta}} | PBS | TVM | Lahat ng palabas | {{N/A|align=left|''Walang komentaryo''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Montenegro}} | RTCG | TVCG 1 | Lahat ng palabas | Dražen Bauković |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | rowspan="2" | AVROTROS | NPO 1, BVN | Lahat ng palabas | Cornald Maas |- | NPO Radio 2 | Final | Carolien Borgers |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Noruwega}} | rowspan="2" | NRK | NRK1 | Lahat ng palabas | Marte Stokstad |- | NRK P1 | Final | Jon Marius Hyttebakk |- ! scope="row" | {{Flag|Polonya}} | TVP | TVP1, TVP Polonia | Lahat ng palabas | Artur Orzech |- ! scope="row" | {{Flag|Portugal}} | RTP | RTP1, RTP Internacional | Lahat ng palabas{{efn|Ang pagsasahimpapawid ng ikalawang semi-final ay nagsimulang naantala, sa ganap na 10:00 PM (WEST) sa RTP Internacional at RTP Internacional Ásia, at sa ganap na 10:30 PM (WEST) sa RTP1 at RTP Internacional América.}} | José Carlos Malato at Nuno Galopim |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | rowspan="2" |France Télévisions | Culturebox | Semi-finals | Stéphane Bern |- | France 2 | Final | Stéphane Bern at Laurence Boccolini |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Republikang Tseko|name=Tsekya}} | rowspan="2" | ČT | rowspan="2" | ČT1 | Semi-finals | Ondřej Cikán |- | Final | Ondřej Cikán at Aiko |- ! scope="row" | {{Flag|San Marino}} |SMRTV |San Marino RTV |Lahat ng palabas |Anna Gaspari at Gigi Restivo |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Serbia|name=Serbiya}} | rowspan="2" | RTS | RTS 1, RTS Svet | Lahat ng palabas | Duška Vučinić |- | Radio Belgrade 1 | {{abbr|SF2|Semi-final 2}}, Final | Nikoleta Dojčinović at Katarina Tošić |- ! rowspan="11" scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | rowspan="11" | SRG SSR | RSI La 1 | Lahat ng palabas | ''Italyano'': Ellis Cavallini at Gian-Andrea Costa |- | rowspan="2" | RTS 1 | Semi-finals | ''Pranses'': Jean-Marc Richard at Nicolas Tanner |- | Final | ''Pranses'': Jean-Marc Richard, Nicolas Tanner at Victoria Turrian |- | SRF 1 | Lahat ng palabas | ''Aleman'': Sven Epiney |- | SRF info | Lahat ng palabas | ''Interpretasyon ng Wikang Senyas Swiss-German'' |- | Play SRF | Final | ''Aleman:'' Patti Basler |- | Play RTS | Lahat ng palabas |''Interpretasyon ng Wikang Senyas Swiss-French'' |- | Radio SRF 3 | rowspan="4" | Final |''Aleman'': Céline Werdelis |- | RTS Première | ''Pranses'': Claire Mudry |- | RSI Rete Tre | ''Italyano'': Davide Gagliardi |- | Radio RTR | ''Romanche'': Elias Tsoutsaios |- ! scope="row" rowspan="4" | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | rowspan="3" | SVT | rowspan="2" | SVT1 | Semi-finals | Edward af Sillén |- | Final | Edward af Sillén at Petra Mede |- | SVT Play{{efn|Kasama ang opsyon sa komentaryo sa wikang Suweko mula sa SVT1 para sa lahat ng palabas}} | Final | ''Northern Sámi:'' Aslak Paltto at ''Inari Sámi:'' Heli Huovinen{{efn|Sa sabay na broadcast mula sa Yle Areena ng Finland}} |- | SR | Sveriges Radio P4 | Lahat ng palabas | Carolina Norén |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Tsipre}} | rowspan="2" | CyBC | RIK 1, RIK Sat | rowspan="2" | Lahat ng palabas | rowspan="2" | Melina Karageorgiou at Alexandros Taramountas |- | RIK Trito |- ! scope="row" rowspan="6" | {{Flag|Ukranya}} | rowspan="6" | Suspilne | rowspan="4" | Suspilne Kultura | {{abbr|SF1|Unang semi-final}} | Timur Miroshnychenko at Olexandr Pedan |- | {{abbr|SF2|Ikalawang semi-final}} | Timur Miroshnychenko at Vlad Kuran |- | Final | Timur Miroshnychenko at Alyona Alyona |- | Lahat ng palabas | ''Wikang Senyas Ukranyo'': Tetiana Zhurkova, Anfisa Boldusieva, Oleksandr Rudyk at Lada Sokoliuk |- | rowspan="2" | Radio Promin | Semi-finals | Dmytro Zakharchenko at Lesia Antypenko |- | Final | Anna Zakletska at Denys Denysenko |- ! rowspan="5" scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | rowspan="5" | [[BBC]] | rowspan="2" | BBC One | Semi-finals | Scott Mills at Rylan |- | Final | Graham Norton |- | BBC Red Button | Lahat ng palabas | ''Interpretasyon ng Wikang Senyas ng Britanya'' |- | rowspan="2" |BBC Radio 2 | Semi-finals | Sara Cox at Richie Anderson |- | Final | Scott Mills at Rylan |} {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga broadkasters at komentarista sa mga hindi kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Palabas ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! scope="row" | {{Flag|Chile}} | Zapping | Zapping Channel | Lahat ng palabas | {{N/A|align=left|''Walang komentaryo''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Estados Unidos}} | [[NBC]] | Peacock | Lahat ng palabas | {{N/A|align=left|''Walang komentaryo''}} |- ! scope="row" | {{Flag|North Macedonia|name=Hilagang Masedonya}} | MRT | MRT 1, Radio Skopje | Lahat ng palabas | Aleksandra Jovanovska |- ! scope="row" | {{Flag|Kapuluang Peroe}} | KVF | KVF 1 | Lahat ng palabas | Gunnar Nolsøe |- ! scope="row" | {{Flag|Kosovo}} | RTK | RTK 1 | Lahat ng palabas | Agron Krasniqi at Egzona Rafuna |- ! scope="row" | {{Flag|Moldova|name=Moldabya}} | TRM | Moldova 1 | Lahat ng palabas | Ion Jalbă at Daniela Crudu |} ==Mga nota== {{notelist}} ==Mga Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] [[Kategorya:Patimpalak sa pag-awit]] [[Kategorya:Europa]] 1v9po50u30h98mn0zollyvlxbg9brrp 0 337556 2201196 2200555 2026-04-04T08:07:59Z Jadewest.catvalentine 41897 2201196 wikitext text/x-wiki {{Short description|Unang edisyon ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision}} {{Infobox song contest | name = Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision | year = 1956 | image = ESC 1956 logo.svg | size = 300px | caption = Logo ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1956 | theme = | semi1 = | semi2 = | final = {{start date|1956|05|24|df=y}} | venue = [[Teatro Kursaal]]<br />[[Lugano]], [[Suwisa]] | organizer = [[European Broadcasting Union]] (EBU) | president = Rolf Liebermann | host_broadcaster = [[Swiss Broadcasting Corporation]] (SRG SSR)<br />[[Radio svizzera italiana]] (RSI) | director = Franco Marazzi | musdirector = Fernando Paggi | presenters = Lohengrin Filipello | entries = 14{{Efn|Pitong bansa na kinakatawan ng tig-dalawang kanta}} | finalists = | debut = {{Plainlist| * {{Flag|Alemanya}} * {{Flag|Belhika}} * {{Flag|Italya}} * {{Flag|Luxembourg}} * {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} * {{Flag|Pransiya}} * {{Flag|Suwisa}} }} | return = | non-return = | winner = {{Flag|Switzerland|name=Suwisa}}<br />"Refrain" ni [[Lys Assia]] | vote = Dalawang miyembrong hurado mula sa bawat bansa; bawat hurado ay nagbigay ng iskor sa bawat kanta sa pagitan ng 1 at 10 | prev_year = ''wala'' | next_year = {{Flagicon|Kanlurang Alemanya}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957|Francfort del Meno 1957]] }} Ang '''Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1956''' ay ang unang edisyon ng [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] na ginanap noong ika-24 ng Mayo 1956 sa [[Teatro Kursaal]] sa [[Lugano]], [[Suwisa]]. Inorganisa ito ng [[European Broadcasting Union]] (EBU) at ng punong brodkaster, ang [[Radio svizzera italiana]] (RSI) sa ngalan ng [[Swiss Broadcasting Corporation]] (SRG SSR). Hinost ito ni Lohengrin Filipello, ang tanging pagkakataon na hinost ni isang nag-iisang lalaking host ang paligsahan. Pangunahing hango sa Sanremo Music Festival ng Italya, na ginaganap taun-taon simula noong 1951, ang konsepto ng isang patimpalak ng awiting Europeo na ipinalabas sa telebisyon, na unang iminungkahi ng brodkaster ng Italya na Radiotelevisione italiana (RAI), ay binuo ng isang komite ng EBU na pinamumunuan ng Suwisang tagapagbalita at ehekutibo na si Marcel Bezençon. Kasunod ng pag-apruba sa Pangkalahatang Asamblea ng EBU noong 1955, napagkasunduan ang mga patakaran at istruktura ng paligsahan. Ilan sa mga patakarang ginamit sa unang paligsahang ito ay babaguhin para sa mga susunod na edisyon, at ito na lamang ang edisyon kung saan ang bawat bansa ay kinakatawan ng dalawang kanta, na may proseso ng pagboto na ginanap nang palihim at kung saan maaaring bumoto ang mga hurado para sa mga lahok mula sa kanilang sariling bansa. Lumahok sa unang edisyon ng paligsahan ang mga brodkaster mula sa pitong bansa, at ang unang nagwagi ay ang kantang "Refrain" na inawit ni [[Lys Assia]] para sa punong bansa na [[Suwisa]]. Ang resulta ay napagpasyahan ng isang hurado na binubuo ng dalawang hurado mula sa bawat bansa, kung saan ang bawat hurado ay nagbibigay sa bawat kanta ng iskor sa pagitan ng isa at sampu. Tanging ang nanalong bansa at kanta ang inanunsyo sa pagtatapos ng kaganapan, at hindi pa alam ang resulta ng mga natitirang kalahok. Kahit na ito ay ipinalabas sa telebisyon sa pamamagitan ng Eurovision network at radyo sa sampung bansa, walang video footage ng kaganapan ang alam na umiiral, at ang tanging video na magagamit ay ang paulit-ulit na pagtatanghal mula sa isang independiyenteng archiver; gayunpaman, ang karamihan sa broadcast ay makukuha sa audio. == Lokasyon == Ginanap ang paligsahan sa [[Lugano]], [[Suwisa]] kasunod ng alok ng SRG SSR na idaos ang kaganapan sa Pangkalahatang Asamblea ng EBU noong Oktubre 1955. Bukod pa rito, ang Suwisa ay isang lohikal na pagpipilian mula sa teknikal na perspektibo para sa pagho-host ng isang live, sabay-sabay, at cross-border na transmisyon, dahil ang heograpikong sentral na lokasyon nito sa Europa ay nagpadali sa mga terrestrial broadcast sa buong kontinente, pati na rin ang pagiging lokasyon ng punong-tanggapan ng EBU. Ang napiling lugar para sa paligsahan ay ang [[Teatro Kursaal]], isang casino at dating teatro na matatagpuan sa Lawa ng Lugano. Ito ay may kapasidad na 700 upuan. 400 upuan sa mga puwesto ang nakalaan para sa mga imbitadong bisita samantalang ang mga tiket para sa balkonahe ay ibinebenta mula Mayo 17, 1956 sa halagang 20 na Swiss franc (CHF). Ang teatro, na ginagamit para sa mga pagtatanghal sa teatro at musika, [[Sayaw na pambulwagan|ballroom dance]] at iba pang mga palabas, ay nagsara ilang sandali matapos ang huling pagtatanghal nito noong Abril 1997 bago ito giniba noong 2001 upang magbigay-daan para sa pagpapalawak ng casino. ==Mga kalahok== {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ Mga kalahok ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1956<ref>{{cite web |title=Lugano 1956 – Participants |url=https://eurovision.tv/event/lugano-1956/participants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602090553/https://eurovision.tv/event/lugano-1956/participants |archive-date=2 Hunyo 2023 |access-date=31 Marso 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)}}</ref> |- ! scope="col" rowspan="2" | Bansa ! scope="col" rowspan="2" | Brodkaster ! scope="col" rowspan="2" | Artista ! scope="col" rowspan="2" | Kanta ! scope="col" rowspan="2" | Wika ! rowspan="2" |Konduktor ! colspan="2" scope="col" | Proseso ng pagpili |- ! scope="col" | Proseso ! scope="col" | Petsa |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Alemanya}} | rowspan="2" | NWRV{{efn|Sa ngalan ng ARD, ang konsorsyum ng pampublikong pagsasahimpapawid ng Alemanya}} | Freddy Quinn | "So geht das jede Nacht" | [[Wikang Aleman|Aleman]] | rowspan="2" |Fernando Paggi | rowspan="2" | Pambansang final | rowspan="2" | Mayo 1, 1956 |- | Walter Andreas Schwarz | "Im Wartesaal zum großen Glück"{{Efn|name=Alemanya2|Kinilala bilang "Das Lied vom großen Glück"}} | Aleman |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Belhika}} | rowspan="2" | INR | Fud Leclerc | "Messieurs les noyés de la Seine" | [[Wikang Pranses|Pranses]] | rowspan="2" |Léo Souris | rowspan="2" | ''Finale Nationale du Grand Prix Eurovision 1956 de la Chanson Europeenne'' | rowspan="2" | Abril 15, 1956 |- | Mony Marc | "Le Plus Beau Jour de ma vie" | Pranses |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Italya}} | rowspan="2" | RAI | Franca Raimondi | "Aprite le finestre" | [[Wikang Italyano|Italyano]] | rowspan="2" |Gian Stellari | rowspan="2" | ''Sanremo Music Festival 1956'' | rowspan="2" | Marso 10, 1956 |- | Tonina Torrielli | "Amami se vuoi" | Italyano |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | rowspan="2" | CLT | rowspan="2" | Michèle Arnaud | "Les Amants de minuit" | Pranses | rowspan="2" |Jacques Lasry | rowspan="2" | Panloob na pagpili | rowspan="2" | <small>''Walang nakakaalam''</small> |- | "Ne crois pas" | Pranses |- ! rowspan="2" scope="row" |{{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | rowspan="2" | NTS | Corry Brokken | "Voorgoed voorbij" | [[Wikang Olandes|Olandes]] | rowspan="2" |Fernando Paggi{{Efn|Si Dolf van der Linden, na orihinal na napili upang pamunuan ang orkestra para sa mga kalahok ng Nederlandiya, ay hindi nakadalo sa paligsahan at pinalitan ng punong direktor ng musika na si Paggi.}} | rowspan="2" | ''Het Europese Song Festival – Nationale finale'' | rowspan="2" | Abril 24, 1956 |- | Jetty Paerl | "De vogels van Holland" | Olandes |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | rowspan="2" | RTF | Mathé Altéry | "Le Temps perdu" | Pranses | rowspan="2" |Franck Pourcel | rowspan="2" | ''Le palmarès de la chanson inédite'' | rowspan="2" | ''<small>Walang nakakaalam</small>'' |- | Dany Dauberson | "Il est là" | Pranses |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | rowspan="2" | SRG SSR | rowspan="2" | [[Lys Assia]] | "Das alte Karussell" | Aleman | rowspan="2" |Fernando Paggi | rowspan="2" | ''Grand Prix Européen de la Chanson: Finale suisse'' | rowspan="2" | Abril 28, 1956 |- | "Refrain | Pranses |} ==Buod ng paligsahan== Ginanap ang paligsahan noong ika-24 ng Mayo 1956 sa ganap na 9:00 ng gabi [[Oras Gitnang Europa|CET]] na may tinatayang tagal na 1 oras at 40 minuto.<ref name="Lugano">{{cite web |title=Lugano 1956 |url=https://eurovision.tv/event/lugano-1956 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=31 Marso 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523155354/https://eurovision.tv/event/lugano-1956 |archive-date=23 Mayo 2022 |url-status=live}}</ref> Hindi isiniwalat ang buong resulta ng paligsahan, tanging ang nanalong kanta lamang ang pinangalanan sa pagtatapos ng palabas ng pangulo ng hurado na si Rolf Liebermann; ang buong pagsusuri ng mga iskor ng bawat hurado ay hindi napanatili ng EBU, at ipinapalagay na nawala na.<ref name="Lugano" /> Ang mga pagtatangkang muling buuin ang botohan sa pamamagitan ng mga panayam sa mga miyembro ng hurado ay nabigo ring magbunyag ng isang maaasahang resulta.<ref name="Lugano" /> Isang artikulo sa pahayagang Italyano na ''La Stampa'' na inilathala noong ika-25 ng Mayo 1956, isang araw pagkatapos ng paligsahan, ang nag-ulat na ang nanalong lahok ng Switzerland ay nakatanggap ng kabuuang iskor na 102, habang sa isang panayam pagkatapos ng paligsahan kay Stelio Molo, ang direktor-heneral ng SRG SSR, na inilathala sa magasin na Italyano na ''Settimana Radio TV'' sa mga linggo kasunod ng paligsahan, ang agwat sa pagitan ng una at pangalawang pwesto na mga kanta ay isiniwalat ni Molo na dalawang puntos, at ang natitirang mga lahok ay natapos din malapit sa nagwagi.<ref>{{cite news |title=Canzoni tristi al concorso di Lugano |trans-title=Mga malungkot na kanta sa paligsahan sa Lugano |url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,0059_01_1956_0121_0003_14018800/ |access-date=31 Marso 2026 |work=La Stampa |date=25 Mayo 1956 |page=3 |language=it |location=[[Turin]], Italya |archive-date=1 Hunyo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601183940/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,0059_01_1956_0121_0003_14018800/ |url-status=live}}</ref> Ang mga pahayag na ito ay hindi pa pinatutunayan ng mga tagapag-ayos ng paligsahan sa mga taon mula noon.<ref name="Lugano" /> Pagkatapos ng paligsahan, isang salu-salo para sa mga kalahok na delegasyon ang ginanap sa itaas na bulwagan ng Teatro Kursaal sa ngalan ng punong lungsod na Lugano, ng kanton ng Ticino, at ng SRG SSR.<ref>{{Cite news |last=Fasolis |first=Ugo |date=26 Mayo 1956 |title=Il premio Eurovisione 1956 |trans-title=Ang premyong Eurovision noong 1956 |language=it |page=7 |work=Libera Stampa |location=[[Lugano]], Suwisa |url=https://www.sbt.ti.ch/quotidiani-public-pdf/main_part.php?fullscreen=true&paper=ls&day=26&month=5&year=1956&page=7&allpages=1,2,3,4,5,6,7,8&papername=Libera%20Stampa |access-date=1 Abril 2026}}</ref> {{Legend|gold|Kampeon}} {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ Resulta ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1956<ref>{{cite web |title=Lugano 1956 – Scoreboard |url=https://eurovision.tv/event/lugano-1956/final |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=31 Marso 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019013426/https://eurovision.tv/event/lugano-1956/final |archive-date=19 Oktubre 2021 |url-status=live}}</ref> |- ! scope="col" | Draw ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Artista ! scope="col" | Kanta |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | Jetty Paerl | "De vogels van Holland" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Flag|Suwisa}} | [[Lys Assia]] | "Das alte Karussell" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Flag|Belhika}} | Fud Leclerc | "Messieurs les noyés de la Seine" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Flag|Alemanya}} | Walter Andreas Schwarz | "Im Wartesaal zum großen Glück"{{Efn|name=Alemanya2}} |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Flag|Pransiya}} | Mathé Altéry | "Le Temps perdu" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Flag|Luxembourg}} | Michèle Arnaud | "Ne crois pas" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Flag|Italya}} | Franca Raimondi | "Aprite le finestre" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | Corry Brokken | "Voorgoed voorbij" |-style="font-weight: bold; background: gold;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Flag|Suwisa}} | [[Lys Assia]] | "Refrain" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Flag|Belhika}} | Mony Marc | "Le Plus Beau Jour de ma vie" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 11 | {{Flag|Alemanya}} | Freddy Quinn | "So geht das jede Nacht" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 12 | {{Flag|Pransiya}} | Dany Dauberson | "Il est là" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 13 | {{Flag|Luxembourg}} | Michèle Arnaud | "Les Amants de minuit" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 14 | {{Flag|Italya}} | Tonina Torrielli | "Amami se vuoi" |} ==Ibang mga pagtatanghal== * '''Interval act:''' ** Les Joyeux Rossignols ** Les Trois Ménestrels – "Guerre de Troie" at "Ma mie, ma caravelle" ==Pagpapalabas== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga brodkaster at komentarista sa mga kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! rowspan="4" scope="row" | {{Flag|Alemanya}} |ARD | Deutsches Fernsehen | scope="row" | Irene Koss |- |BR | Radio München{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-30 ng Hunyo 1956 nang 8:15 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]])}} | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | RB | Zweites Programm | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- |SWF |SWF2{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-18 ng Hunyo 1956 nang 11:00 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]])}} |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Belhika}} | rowspan="2" | NIR/INR | INR | ''Pranses:'' Raymond Colbert |- |NIR |''Olandes:'' Piet te Nuyl Jr. |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Italya}} | rowspan="2" | RAI | RAI Televisione | Franco Marazzi |- |Secondo Programma |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Télé-Luxembourg |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NTS |NTS | Piet te Nuyl Jr. |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | rowspan="2" | RTF | RTF | Michelle Rebel |- |Paris-Inter |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="5" scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | rowspan="5" | SRG SSR | SRG | ''Aleman:'' Fritz Schäuffele |- | TSR | ''Pranses:'' Raymond Colbert |- |Radio Beromünster |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- |Radio Sottens |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam'-}} |- |Radio Monte Ceneri |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |} {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga broadkasters at komentarista sa mga hindi kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! scope="row" | {{Flag|Austria}} | ORF | ORF Fernsehen | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam}} |- ! scope="row" | {{Flagicon|Belgian Congo}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Congo ng Belhika]] | NIR/INR | RNB Congo{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-24 ng Hunyo 1956 nang 9:30 ng gabi ([[Oras ng Kanlurang Aprika|WAT]])}} | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} | Statsradiofonien | Statsradiofonien TV | Jens Frederik Lawaetz |- ! scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | [[BBC]] | BBC Television Service | Wilfrid Thomas |} ==Mga nota== {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] [[Kategorya:Patimpalak sa pag-awit]] [[Kategorya:Europa]] eu3n7eibh6cs2iecifkiszl4dkkdgfs 0 337583 2201072 2200957 2026-04-03T13:48:50Z LknFenix 125962 + link sa [[Okinawa]] 2201072 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = Soba | image = Dried soba noodles by FotoosVanRobin.jpg | image_size = 300px | caption = Pinatuyong ''soba'' | alternate_name = | country = [[Hapon]] | region = | creator = | course = | type = [[Pansit]] | served = Mainit, malamig | main_ingredient = [[Hayang trigo|Bakwit]] | variations = | calories = | other = }} Ang '''soba''' (そば o 蕎麦, "bakwit") ay pansit na Hapones na gawa sa harinang [[Hayang trigo|bakwit]], na may halong iba’t ibang dami ng harinang trigo.<ref name="Naomichi p249">{{citation | last = Naomichi | first = Ishige | title = The History and Culture of Japanese Food | year = 2014 | publisher = Routledge | isbn = 978-0710306579|language=en|trans-title=Ang Kasaysayan at Kultura ng Pagkaing Hapones}}</ref> Abo-kayumanggi ang kulay nito at medyo butil-butil ang tekstura.<ref name="Naomichi p249" /> Inihahain ito alinman na pinalamig na may sawsawan o mainit na may sabaw. Ginagamit ito sa iba’t ibang uri ng mga putahe. Sa Japan, matatagpuan ang soba sa iba’t ibang uri ng mga kainan, mula sa mga {{Nihongo|kainan na kinakainan nang nakatayo|[[:ja:立ち食いそば・うどん店|立ち食いそば]]|tachigui-soba|}} hanggang sa mamahaling restorang espesyalisado.<ref name="Mente2">{{cite book|last=Mente|first=Boye Lafayette De|url=https://books.google.com/books?id=OT8OSoiYyagC&q=tachi-gui+soba%E3%80%80station&pg=PA70|title=Dining Guide to Japan: Find the Right Restaurant, Order the Right Dish, and|publisher=Tuttle Publishing|year=2007|isbn=978-4-8053-0875-2|page=70|language=en|trans-title=Gabay sa Kainan sa Japan: Hanapin ang Tamang Restoran, Umorder ng Tamang Ulam, at}}</ref> Ibinebenta ang pinatuyong soba sa mga tindahan, kasama ang ''men-tsuyu'' (sabaw o sawsawan para sa pansit), upang mapadali ang paghahanda sa bahay.<ref name="Andoh2">{{cite book|last1=Andoh|first1=Elizabeth|url=https://books.google.com/books?id=vGGSh3PSwQAC&q=%22dried+soba%22&pg=PA34|title=Washoku: recipes from the Japanese home kitchen|last2=Beisch|first2=Leigh|publisher=Ten Speed Press|year=2005|isbn=978-1-58008-519-9|page=34|language=en|trans-title=Washoku: mga resipi mula sa Hapones na kusina sa bahay}}</ref> Ang balanse ng mga asidong amino sa protina ng bakwit, at samakatuwid ay sa soba, ay mahusay na tumutugma sa pangangailangan ng tao<ref>{{cite web |last1=Garone |first1=Sarah |title=Soba Noodles Nutrition Facts and Health Benefits |url=https://www.verywellfit.com/soba-noodle-nutrition-facts-and-health-benefits-5120135 |website=verywellfit |access-date=24 Pebrero 2026|language=en|trans-title=Mga Katotohanan sa Nutrisyon at Benepisyo sa Kalusugan ng Pansit Soba}}</ref> at maaaring makabawi sa kakulangan ng mga asidong amino ng iba pang pangunahing pagkain tulad ng bigas at trigo. Umusbong ang tradisyon ng pagkain ng soba sa mga karaniwang tao noong [[panahong Edo]]. == Etimolohiya == [[Talaksan:Mori soba of Fuji-soba.jpg|thumb|''Mori soba'', inihahain nang malamig kasama ng sawsawan at negi]] Ang salitang {{Nihongo|2=蕎麦|3=soba}} ay nangangahulugang "[[Hayang trigo|bakwit]]" (''Fagopyrum esculentum'').<ref>{{cite book|last1=Rein|first1=Johannes Justus|url=https://archive.org/details/industriesofjapa00reinuoft|title=The Industries of Japan: Together with an Account of its Agriculture, Forestry, Arts, and Commerce. From Travels and Researches Undertaken at the Cost of the Prussian Government|publisher=Hodder and Stoughton|year=1889|page=[https://archive.org/details/industriesofjapa00reinuoft/page/55 55]|language=en|trans-title=Ang mga Industriya ng Hapon: Kasama ang isang Salaysay ng Agrikultura, Panggugubat, Sining, at Komersyo nito. Mula sa mga Paglalakbay at Pananaliksik na Isinagawa sa Kapalit ng Pamahalaang Pruso}}</ref> Ang buong tawag sa pansit na bakwit ay soba-kiri (蕎麦切り, 'mga hiwa ng buckwheat'), ngunit karaniwang pinaikli ito sa ''soba''. Sa kasaysayan, ang pansit na soba ay tinatawag na Nihon-soba, Wa-soba, o [[Mga Yamato|Yamato]]-soba, na pawang nangangahulugang “sobang Hapones”. Ginamit ito upang itangi ang soba mula sa mga pansit na trigo mula sa Tsina, tulad ng [[ramen]], sōmen, o udon. Sa mas kamakailang panahon, ang soba ay maaaring tumukoy sa mga pansit sa pangkalahatan, anuman ang pinagmulan o komposisyon. Halimbawa, ang ramen ay tradisyonal na tinatawag na {{Nihongo|2=中華そば|3=chūka soba}} o {{Nihongo|2=支那そば|3=shina soba}}, na parehong nangangahulugang “pansit na Tsino”, bagaman itinuturing na ngayong nakakasakit ang salitang ''shina''.<ref name="Cwiertka2006">{{Cite book|title=Modern Japanese cuisine: food, power and national identity|first=Katarzyna Joanna |last=Cwiertka|publisher=Reaktion Books| year= 2006|isbn=978-1-86189-298-0| pages=144–145| url=https://books.google.com/books?id=oK-7LOlWNpEC&pg=PA144|language=en|trans-title=Modernong lutuing Hapones: pagkain, kapangyarihan at pambansang pagkakakilanlan}}; [https://books.google.com/books?id=oK-7LOlWNpEC&pg=PA145 p145]</ref> Maaari ring gamitin ang salitang soba upang tumukoy sa mga pansit na trigo, tulad ng ''aburasoba'' o ''yakisoba''. Sa [[Okinawa]], ang soba ay karaniwang tumutukoy sa ''Okinawa soba'', na gawa rin sa harinang trigo.<ref name="Honbano_OkinawaSoba">{{Cite web |title=Okinawa soba |script-title=ja:沖縄そば（茹麺・生麺） |url=https://honbamon.com/product/26-okinawa-soba/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210727073205/https://honbamon.com/product/26-okinawa-soba/index.html |archive-date=2021-07-27 |access-date=2021-07-27 |website=Honbano Honmono |date=26 Marso 2018 |publisher= |language=ja |quote=(salinwika): ...Tinatawag ng mga taga-Okinawa ang pansit na ito na ''soba'' o sa diyalekto, ''suba''...}}</ref><ref name="Nahanavi2018">{{Cite web|url=https://www.naha-navi.or.jp/en/magazine/2018/07/13079/|title=Okinawa Soba|date=2018-07-02|access-date=2021-07-27|website=NAHANAVI|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306170336/https://www.naha-navi.or.jp/en/magazine/2018/07/13079/|archive-date=2021-03-06|url-status=live|publisher=Naha City Tourist Association|language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Lutuing Hapones]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Hapones]] cs79gpyeebvyx48j1vbd7te3jdi4ooy 0 337602 2201070 2201053 2026-04-03T13:44:24Z LknFenix 125962 + Panimula 2201070 wikitext text/x-wiki {{for|hayop|Baka}} [[Talaksan:Beef fillet braai.jpg|thumb|Inihaw na [[solomilyo]] sa isang ''braai'', isang uri ng ihawan sa [[Timog Aprika]]]] [[Talaksan:Bistek Tagalog DSCF3899.jpg|thumb|[[Bistek Tagalog]], isang putaheng Pilipino na gawa sa baka]] Ang '''karne ng baka''' ay ang katawagang pangkulinarya para sa [[karne]] mula sa [[baka]] (''Bos taurus''). Maaaring ihanda ang karne ng baka sa iba't ibang paraan; ang mga hiwa ay kadalasang ginagamit para sa [[Pilete|isteyk]], na maaaring lutuin sa iba't ibang antas ng pagkaluto, habang ang mga pinagputulan ng karne ay kadalasang ginigiling o tinatadtad, tulad ng ginagamit sa karamihan ng mga [[hamburger]]. Naglalaman ang karne ng baka ng [[protina]], [[bakal]], at bitamina B12.<ref name="whfoods">{{cite web|url=http://whfoods.org/genpage.php?pfriendly=1&tname=foodspice&dbid=141 |title=Beef, lean organic |publisher=WHFoods |date=18 Oktubre 2004 |access-date=18 Disyembre 2011|language=en|trans-title=Beef, walang taba na organiko}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Oh|first1=Mirae|last2=Kim|first2=Eun-Kyung|last3=Jeon|first3=Byong-Tae|last4=Tang|first4=Yujiao|year=2016|title=Chemical compositions, free amino acid contents and antioxidant activities of Hanwoo (Bos taurus coreanae) beef by cut|journal=Meat Science|volume=119|pages=16–21|quote=Ang karne ng baka ay isa sa mga pangunahing pagkaing nagmumula sa hayop na nagbibigay ng protina at mahahalagang sustansiya, kabilang ang mahahalagang asidong amino, di-puspos na asidong mataba, mga mineral, at bitamina, para sa konsumo ng tao. (Isinalin mula sa Ingles)|pmid=27115864|doi=10.1016/j.meatsci.2016.04.016|language=en|trans-title=Mga kemikal na komposisyon, mga libreng asidong amino na nilalaman at mga aktibidad na antioksidante ng bakang Hanwoo (Bos taurus coreanae) ayon sa hiwa}}</ref> Kasama ng iba pang uri ng pulang karne, ang mataas na pagkonsumo nito ay nauugnay sa mas mataas na panganib ng kanser sa kolorektal at mga sakit sa puso at daluyan ng dugo, lalo na kapag naproseso.<ref name=":1">{{Cite journal |last1=Shi |first1=Wenming |last2=Huang |first2=Xin |last3=Schooling |first3=C. Mary |last4=Zhao |first4=Jie V. |date=2023-07-21 |title=Red meat consumption, cardiovascular diseases, and diabetes: a systematic review and meta-analysis |journal=European Heart Journal |volume=44 |issue=28 |pages=2626–2635 |doi=10.1093/eurheartj/ehad336 |issn=1522-9645 |pmid=37264855|language=en|trans-title=Pagkonsumo ng pulang karne, mga sakit sa kardyobaskular, at diyabetes: isang sistematikong pagsusuri at meta-analisis}}</ref><ref name=":03">{{Cite web |date=26 Oktubre 2015 |title=Cancer: Carcinogenicity of the consumption of red meat and processed meat |url=https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/cancer-carcinogenicity-of-the-consumption-of-red-meat-and-processed-meat |access-date=2025-09-23 |website=World Health Organization |language=en|trans-title=Kanser: Karsinohenisidad ng pagkonsumo ng pulang karne at naprosesong karne}}</ref> Mataas ang epekto sa kapaligiran ng karne ng baka, bilang isa sa mga pangunahing sanhi ng [[Pagkalbo ng kagubatan|pagkakalbo ng kagubatan]],<ref name="fao2005">{{cite web|url=http://www.fao.org/newsroom/en/news/2005/102924/|title=Cattle ranching is encroaching on forests in Latin America|date=8 Hunyo 2005|publisher=Fao.org|access-date=30 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523022221/http://www.fao.org/newsroom/en/news/2005/102924/|archive-date=23 Mayo 2020|language=en|trans-title=Ang pag-aalaga ng baka ay sumasalakay sa mga kagubatan sa Amerikang Latino}}</ref> at may pinakamataas na emisyon ng greenhouse gas sa lahat ng produktong agrikultural.<ref name=":7">{{Cite web|date=13 Setyembre 2021|title=Meat accounts for nearly 60% of all greenhouse gases from food production, study finds|url=https://www.theguardian.com/environment/2021/sep/13/meat-greenhouses-gases-food-production-study|access-date=14 Oktubre 2021|website=the Guardian|language=en|trans-title=Ang karne ay bumubuo ng halos 60% ng lahat ng greenhouse gas mula sa produksyon ng pagkain, natuklasan ng pag-aaral}}</ref> May ilang relihiyon at kultura na nagbabawal sa pagkain ng karne ng baka, lalo na ang mga relihiyong nagmula sa Indiya tulad ng [[Hinduismo]].<ref>{{cite book |author=Bankim Chandra Chatterji |url=https://books.google.com/books?id=LE3VAAAAMAAJ |title=Letters on Hinduism |publisher=M.M. Bose |year=1940 |page=39 |language=en |trans-title=Mga Sulat tungkol sa Hinduismo}}</ref> Tutol din ang mga [[Budismo|Budista]] sa pagkatay ng hayop, ngunit wala silang tiyak na doktrina na nagbabawal sa pagkain ng karne.<ref>{{cite book|author=Kenneth F. Kiple|title=A Movable Feast: Ten Millennia of Food Globalization|url=https://archive.org/details/movablefeasttenm00kipl_0|url-access=registration|date=30 Abril 2007|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-46354-6|pages=53+|language=en|trans-title=Isang Napapagalaw na Piging: Sampung Milenyo ng Globalisasyon ng Pagkain}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Pagkain]] n1abmx8d46cemv8vom4w1ycxab58619 0 337612 2201132 2201047 2026-04-04T03:26:14Z TentingZones1 122212 2201132 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |name = Macenta |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = [[Sub-prefectures of Guinea|Sub-prepeketura]] at lungsod |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Macenta.jpg |imagesize = |image_caption = Tanawin sa labas ng Macenta |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Guinea <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_mapsize =300 |pushpin_label_position =bottom |pushpin_map_caption =Lokasyon ng Macenta <!-- Location ------------------> |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{flag|Guinea}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon sa Guinea|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Rehiyon ng Nzérékoré]] |subdivision_type2 = Prepektura |subdivision_name2 =[[Prepektura ng Macenta]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref =Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> |population_as_of =2008 est. |population_footnotes = |population_note = |population_total = 88,376 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|8|33|N|9|28|W|region:GN|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} Ang '''Macenta''' ay isa sa labing-apat na lungsod sa bansang [[Guinea]], [[Kanlurang Aprika]],<ref>{{Cite web |title=Guinea (08/09) |url=https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/guinea/128579.htm |access-date=2023-12-19 |website=U.S. Department of State}}</ref> sa timog ng bansa. Ito ang kabisera ng [[Prepektura ng Macenta]], ang [[Rehiyon ng Nzérékoré]] na matatagpuan sa timog-silangang hangganan ng bansa. ==Heograpiya== Ang Macenta ay ang kabisera ng [[Prepektura ng Macenta]] sa timog-silangang Guinea. Ito ay matatagpuan sa [[Kabundukan ng Guinea]] sa taas na 620 metro (2,030 talampakan), sa pagitan ng kalsada mula [[Nzérékoré]] hanggang [[Guéckédou]]. Ang [[Ilog Nianda]] ay sumasama sa [[Ilog Makonda]] malapit sa Macenta.<ref>{{cite book |last=Anderson |first= Ewan.W.|title=International Boundaries: A Geopolitical Atlas By Ewan W. Anderson (2003) |url= https://books.google.com/books?id=E7-menNPxREC&q=macenta+guinea&pg=PA489|access-date= 2008-06-16|publisher=[[Routledge]] |isbn= 1-57958-375-X |page= 939|year= 2003}}</ref> Ang Macenta ay matatagpuan din malapit sa hangganan ng [[Liberia]]. ===Klima=== Ang Macenta ay may [[tropikal na klimang monsoon]] (klasipikasyon ng klima ng Köppen na ''Am''). {{Weather box|width = auto |location = Macenta |metric first = yes |single line = yes |temperature colour = pastel |Jan high C = 34.0 |Feb high C = 35.2 |Mar high C = 34.7 |Apr high C = 33.0 |May high C = 32.7 |Jun high C = 31.5 |Jul high C = 30.1 |Aug high C = 29.7 |Sep high C = 31.0 |Oct high C = 30.2 |Nov high C = 31.6 |Dec high C = 32.2 |year high C = 32.2 |Jan mean C = 22.6 |Feb mean C = 24.6 |Mar mean C = 25.6 |Apr mean C = 25.6 |May mean C = 25.2 |Jun mean C = 24.4 |Jul mean C = 23.7 |Aug mean C = 23.7 |Sep mean C = 24.5 |Oct mean C = 24.4 |Nov mean C = 24.0 |Dec mean C = 22.7 |year mean C = 24.2 |Jan low C = 9.5 |Feb low C = 11.4 |Mar low C = 14.4 |Apr low C = 17.3 |May low C = 17.9 |Jun low C = 17.6 |Jul low C = 17.9 |Aug low C = 18.3 |Sep low C = 17.7 |Oct low C = 17.2 |Nov low C = 14.7 |Dec low C = 10.6 |year low C = 15.4 |rain colour = green |Jan rain mm = 12 |Feb rain mm = 46 |Mar rain mm = 99 |Apr rain mm = 188 |May rain mm = 227 |Jun rain mm = 282 |Jul rain mm = 383 |Aug rain mm = 535 |Sep rain mm = 466 |Oct rain mm = 264 |Nov rain mm = 168 |Dec rain mm = 41 |Jan humidity = 72 |Feb humidity = 69 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 77 |May humidity = 80 |Jun humidity = 83 |Jul humidity = 85 |Aug humidity = 78 |Sep humidity = 81 |Oct humidity = 81 |Nov humidity = 81 |Dec humidity = 77 |year humidity = 78 |unit rain days = 1.0 mm |Jan rain days = 1 |Feb rain days = 5 |Mar rain days = 8 |Apr rain days = 13 |May rain days = 15 |Jun rain days = 18 |Jul rain days = 22 |Aug rain days = 25 |Sep rain days = 22 |Oct rain days = 17 |Nov rain days = 10 |Dec rain days = 2 |source 1 = NOAA<ref name= NOAA>{{Cite FTP | url = ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG__I/GW/61847.TXT | server = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | title = Macenta Climate Normals 1961–1990 | access-date = October 19, 2015}}</ref> |date=October 2015}} ==Kamakailang kasaysayan== Ang pagdagsa ng mga kolonyal at pamayanang Pranses ay naimpluwensyahan ng mga Liberian noong bandang taong 2000. Ito ang pinagmulan ng [[pagsiklab ng Ebola sa Africa noong 2014]].<ref>{{Cite web|url=http://healthmap.org/ebola/|title=Ebola Map &#124; Virus & Contagious Disease Surveillance}}</ref> ==Ekonomiya== Ang Macenta ang pangunahing bayan na pinagmumulan ng tsaa, kape, bigas, kamoteng kahoy, katas ng shea butter, kola nuts, palm oil, at mga butil na itinanim sa malapit. Isang planta ng pagproseso ng tsaa ang itinayo sa Macenta noong 1968, at ang bayan ay may istasyon ng pananaliksik sa agrikultura, isang lagarian, at ilang mga sekundaryang paaralan.<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9049707/Macenta Encyclopædia Britannica], Retrieved on June 16, 2008</ref> Pinaniniwalaang umusbong ang kalakalan ng pagpupuslit sa Macenta. Ang Tigui Mining Company, na dalubhasa sa pagkuha ng ginto at diyamante at pagmamay-ari ng dating modelong [[Tigui Camara]], ay may mga lisensya upang magtrabaho sa pagkuha ng diyamante sa lokalidad.<ref name=":1">{{Cite web|title=Interview avec Tiguidanke Camara, la seule femme propriétaire d’une compagnie minière en Afrique francophone|url=https://afrique.latribune.fr/think-tank/entretiens/2018-07-06/interview-avec-tiguidanke-camara-la-seule-femme-proprietaire-d-une-compagnie-miniere-en-afrique-francophone-784173.html|access-date=2022-01-25|website=La Tribune|language=fr}}</ref> Ang bayan ay pinaglilingkuran ng [[Paliparan ng Macenta]]. ==Mga Ospital== *Hôpital Préfectoral de Macenta *Centre Medical Mission Phil Africaine *Centre de Santé Bowa *Centre de Santé de Patrice ==Mga Paaralan== *Collège de Tripo Cabar *l'École Patrice Lumumba *Ecole primaire de Kamandou Koura ==Mga distrito== *Kamandou Koura *Kamandou Cite *Bowa 1 *Bowa 2 *Bamala ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Guinea]] hedg07jl42xogkx1x5lyjj9996k39fr 2 337614 2201067 2026-04-03T12:08:33Z Buszmail 67296 Bagong pahina: <br> ☸ [https://diff.wikimedia.org/tl/2024/11/27/pagpapaunlad-ng-pagkakaiba-iba-ng-wika-mga-insight-mula-sa-mercator-language-conference-2024/ '''Pagpapaunlad ng Pagkakaiba-iba ng Wika: Mga Insight mula sa Mercator Language Conference 2024'''] <br>by Tochiprecious and Buszmail, <small>27 November 2024</small> <br> ☸ [https://diff.wikimedia.org/tl/2024/11/13/mag-apply-para-sa-isang-scholarship-sa-wikimania-2025/ '''Mag-apply para sa isang scholarship sa Wikimania 2025''']... 2201067 wikitext text/x-wiki <br> ☸ [https://diff.wikimedia.org/tl/2024/11/27/pagpapaunlad-ng-pagkakaiba-iba-ng-wika-mga-insight-mula-sa-mercator-language-conference-2024/ '''Pagpapaunlad ng Pagkakaiba-iba ng Wika: Mga Insight mula sa Mercator Language Conference 2024'''] <br>by Tochiprecious and Buszmail, <small>27 November 2024</small> <br> ☸ [https://diff.wikimedia.org/tl/2024/11/13/mag-apply-para-sa-isang-scholarship-sa-wikimania-2025/ '''Mag-apply para sa isang scholarship sa Wikimania 2025'''] <br>by Wikimania Core Organizing Team and Buszmail, <small>13 November 2024 </small> <br> ☸ [https://diff.wikimedia.org/2024/05/17/the-movement-we-need-is-on-our-shoulders/ '''the Movement we need is on our shoulders'''] <br>by Buszmail, <small>17 May 2024</small> <br> ☸ [https://diff.wikimedia.org/2024/04/26/welcoming-new-faces-to-affcom-embracing-change-and-building-capacity/ '''Welcoming New Faces to AffCom: Embracing Change and Building Capacity'''] <br>by Manavpreet Kaur, <small>26 April 2024</small> <br> ☸ [https://diff.wikimedia.org/2024/02/12/a-glimpse-of-our-movement-beyond-the-ratification-of-the-movement-charter/ '''A glimpse of our movement beyond the ratification of the Movement Charter'''] <br>by Ciell, <small>12 February 2024</small> <br> ☸ [https://diff.wikimedia.org/2024/01/16/december-updates-from-the-movement-charter-drafting-committee/ '''December Updates from the Movement Charter Drafting Committee'''] <br>by AAkhmedova WMFand Movement Charter Drafting Committee, <small>16 January 2024</small> <br> ☸ [https://diff.wikimedia.org/2023/11/30/a-journey-of-a-thousand-steps/ '''A Journey of a Thousand Steps'''] <br>by Buszmail, with RalffRalff & Pilipinas Panorama Community (PPC), <small>30 November 2023</small> <br> ☸ [https://diff.wikimedia.org/2023/06/29/elevating-community-voices-as-movement-charter-ambassadors-story-from-eseap '''Elevating Community Voices as Movement Charter Ambassadors: Story from ESEAP'''] <br>by Arcuscloud, Buszmail and VChang WMF, <small>29 June 2023</small> <br> ☸ [https://diff.wikimedia.org/2023/03/30/an-excerpt-from-my-life-movement-strategy-and-mcdc '''An excerpt from my life, movement, strategy and MCDC'''] <br>by AAkhmedova WMF and Manavpreet Kaur, <small>30 March 2023</small> <br> mjfb1cnbmfnldw5jg9kfn724tyv1i0m 0 337615 2201071 2026-04-03T13:47:34Z Jadewest.catvalentine 41897 Bagong pahina: {{Short description|Ikalawang edisyon ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision}} {{Infobox song contest | name = Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision | year = 1957 | image = ESC1957 logo.svg | size = 300px | caption = Logo ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957 | theme = | semi1 = | semi2 = | final = {{start date|1957|03|03|df=y}} | venue = [[Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks]]<br />[[Francfort del Meno]], [[Kanlurang Alemanya]] | organizer = European Bro... 2201071 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ikalawang edisyon ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision}} {{Infobox song contest | name = Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision | year = 1957 | image = ESC1957 logo.svg | size = 300px | caption = Logo ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957 | theme = | semi1 = | semi2 = | final = {{start date|1957|03|03|df=y}} | venue = [[Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks]]<br />[[Francfort del Meno]], [[Kanlurang Alemanya]] | organizer = [[European Broadcasting Union]] (EBU) | president = Rolf Liebermann | host_broadcaster = [[ARD|Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland]] (ARD)<br />[[Hessischer Rundfunk]] (HR) | director = Michael Kehlmann | musdirector = Willy Berking | presenters = Anaid Iplicjian | entries = 10 | finalists = | debut = {{Plainlist| * {{Flag|Austria}} * {{Flag|Dinamarka}} * {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} }} | return = | non-return = | winner = {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}}<br />"Net als toen" ni [[Corry Brokken]] | vote = Dalawang miyembrong hurado mula sa bawat bansa; bawat hurado ay nagbigay ngisang boto para sa kanilang paboritong kanta | prev_year = {{Flagicon|Suwisa}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1956|Lugano 1956]] | next_year = {{Flagicon|Netherlands}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958|Hilversum 1958]] }} Ang '''Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957''' ay ang ikalawang edisyon ng [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] na ginanap noong ika-3 ng Marso 1957 sa [[Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks]] sa [[Francfort del Meno]], [[Kanlurang Alemanya]]. Inorganisa ito ng [[European Broadcasting Union]] (EBU) at ng punong brodkaster, ang [[Hessischer Rundfunk]] (HR) sa ngalan ng [[ARD|Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland]] (ARD). Hinost ito ni Anaid Iplicjian. Lumahok sa paligsahan ang mga brodkaster mula sa sampung bansa, kung saan lumahok sa kauna-unahang pagkakataon ang [[Austria]], [[Dinamarka]], at [[United Kingdom|Reyno Unido]] at sumali sa orihinal na pitong bansang kalahok mula sa unang paligsahan noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1956|1956]]. Ang [[Netherlands|Nederlandiya]] ang nagwagi sa patimpalak, sa pamamagitan ng kantang "Net als toen" na inawit ni Corry Brokken. Ito ang pangalawang paglabas ni Brokken bilang kalahok, matapos niyang irepresenta ang Nederlandiya noong 1956; ang kanyang tagumpay ang una sa limang panalo ng mga Dutch sa patimpalak. Nakapasok sa top five ng [[Alemanya]], [[Dinamarka]], [[Luxembourg]] at [[Pransiya]]. Ilang pagbabago sa mga patakaran mula sa kaganapan noong nakaraang taon ang ipinatupad; bawat bansa ay kinakatawan na lamang ng isang kanta, habang ang sistema ng pagboto ay binago, kung saan ang mga resulta ng pagboto ay isinasagawa na ngayon sa isang scoreboard na nakikita ng publiko upang ang proseso ay masundan ng mga manonood at tagapakinig sa kanilang mga tahanan. Hindi na rin pinapayagan ang mga hurado na bumoto para sa kanta mula sa kanilang sariling bansa. == Lokasyon == Ginanap ang paligsahan sa [[Francfort del Meno]], [[Kanlurang Alemanya]]. Kalaunan ay napili ang Alemanya upang mag-host ng ikalawang edisyon, matapos mag-alok si Hans-Otto Grünefeldt, direktor ng programa sa TV ng Hessischer Rundfunk (HR), ang pampublikong brodkaster ng Alemanya para sa estado ng [[Hesse]], na isaayos ito sa ngalan ng [[ARD|Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland]] (ARD). Napili ang Francfort del Meno bilang punong lungsod noon pang Hunyo 1956 sa isang pulong ng EBU sa Italya. Ang napiling lugar ay ang [[Großer Sendesaal des hessischen Rundfunks]], isang bulwagan ng musika at dating broadcasting studio na matatagpuan sa distrito ng Dornbusch, at bahagi ng mas malawak na Broadcasting House Dornbusch na nagsisilbing punong-himpilan at pangunahing pasilidad ng pagsasahimpapawid ng HR. Ang paligsahan ay ginanap sa harap ng humigit-kumulang 400 katao. ==Mga kalahok== {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ Mga kalahok ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957<ref>{{cite web |title=Frankfurt 1957 – Participants |url=https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/participants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205010234/https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/participants |archive-date=5 Pebrero 2023 |access-date=3 Abril 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)}}</ref> |- ! scope="col" rowspan="2" | Bansa ! scope="col" rowspan="2" | Brodkaster ! scope="col" rowspan="2" | Artista ! scope="col" rowspan="2" | Kanta ! scope="col" rowspan="2" | Wika ! rowspan="2" |Konduktor ! colspan="2" scope="col" | Proseso ng pagpili |- ! scope="col" | Proseso ! scope="col" | Petsa |- ! scope="row" | {{Flag|Alemanya}} | HR{{efn|Sa ngalan ng ARD, ang konsorsyum ng pampublikong pagsasahimpapawid ng Alemanya}} | Margot Hielscher | "Telefon, Telefon" | [[Wikang Aleman|Aleman]] |Willy Berking | Pambansang final | Pebrero 17, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Austria}} |ORF | Bob Martin | "Wohin, kleines Pony?" | Aleman |Carl de Groof |''Chansons aus Österreich'' |Pebrero 6, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Belhika}} | INR | Bobbejaan Schoepen | "Straatdeuntje" | [[Wikang Olandes|Olandes]] |Willy Berking | ''De T.V. maakt muziek'' | Pebrero 19, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} |Statsradiofonien | Birthe Wilke & Gustav Winckler | "Skibet skal sejle i nat" | [[Wikang Danes|Danes]] |Kai Mortensen |''Dansk Melodi Grand Prix 1957'' |Pebrero 17, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Italya}} | RAI | Nunzio Gallo | "Corde della mia chitarra" | [[Wikang Italyano|Italyano]] |Armando Trovajoli | ''Sanremo Music Festival 1956'' | Pebrero 9, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Danièle Dupré | "Tant de peine" | [[Wikang Pranses|Pranses]] |Willy Berking | Panloob na pagpili | <small>''Walang nakakaalam''</small> |- ! scope="row" |{{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NTS | Corry Brokken | "Net als toen" | Olandes |Dolf van der Linden | ''Het Europese Song Festival – Nationale finale'' | Pebrero 3, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | RTF | Paule Desjardins | "La Belle Amour" | Pranses |Paul Durand | Panloob na pagpili | Marso 2, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} |BBC | Patricia Bredin | "All" | [[Wikang Ingles|Ingles]] |Eric Robinson |''Festival of British Popular Songs'' |Pebrero 12, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | SRG SSR | [[Lys Assia]] | "L'Enfant que j'étais" | Pranses |Willy Berking | ''Internationaler Schlagerwettbewerb 1957'' | Pebrero 11, 1957 |} ==Buod ng paligsahan== Ginanap ang paligsahan noong ika-3 ng Marso 1957 sa ganap na 9:00 ng gabi [[Oras Gitnang Europa|CET]] na nagtagal na 1 oras.<ref name="Lugano">{{cite web |title=Lugano 1956 |url=https://eurovision.tv/event/lugano-1956 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=31 Marso 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523155354/https://eurovision.tv/event/lugano-1956 |archive-date=23 Mayo 2022 |url-status=live}}</ref> {{Legend|gold|Kampeon}} {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ Resulta ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1956<ref>{{cite web |title=Lugano 1956 – Scoreboard |url=https://eurovision.tv/event/lugano-1956/final |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=31 Marso 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019013426/https://eurovision.tv/event/lugano-1956/final |archive-date=19 Oktubre 2021 |url-status=live}}</ref> |- ! scope="col" | Draw ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Artista ! scope="col" | Kanta |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Flag|Belhika}} | Fud Leclerc | "Messieurs les noyés de la Seine" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Flag|Luxembourg}} | Michèle Arnaud | "Ne crois pas" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | Jetty Paerl | "De vogels van Holland" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Flag|Italya}} | Franca Raimondi | "Aprite le finestre" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Flag|Suwisa}} | [[Lys Assia]] | "Das alte Karussell" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Flag|Alemanya}} | Walter Andreas Schwarz | "Im Wartesaal zum großen Glück"{{Efn|name=Alemanya2}} |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Flag|Pransiya}} | Mathé Altéry | "Le Temps perdu" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | Corry Brokken | "Voorgoed voorbij" |-style="font-weight: bold; background: gold;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Flag|Suwisa}} | [[Lys Assia]] | "Refrain" |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Flag|Belhika}} | Mony Marc | "Le Plus Beau Jour de ma vie" |} ==Ibang mga pagtatanghal== * '''Interval act:''' ** Les Joyeux Rossignols ** Les Trois Ménestrels – "Guerre de Troie" at "Ma mie, ma caravelle" ==Pagpapalabas== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga brodkaster at komentarista sa mga kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! rowspan="4" scope="row" | {{Flag|Alemanya}} |ARD | Deutsches Fernsehen | scope="row" | Irene Koss |- |BR | Radio München{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-30 ng Hunyo 1956 nang 8:15 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]])}} | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | RB | Zweites Programm | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- |SWF |SWF2{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-18 ng Hunyo 1956 nang 11:00 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]])}} |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Belhika}} | rowspan="2" | NIR/INR | INR | ''Pranses:'' Raymond Colbert |- |NIR |''Olandes:'' Piet te Nuyl Jr. |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Italya}} | rowspan="2" | RAI | RAI Televisione | Franco Marazzi |- |Secondo Programma |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Télé-Luxembourg |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NTS |NTS | Piet te Nuyl Jr. |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | rowspan="2" | RTF | RTF | Michelle Rebel |- |Paris-Inter |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="5" scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | rowspan="5" | SRG SSR | SRG | ''Aleman:'' Fritz Schäuffele |- | TSR | ''Pranses:'' Raymond Colbert |- |Radio Beromünster |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- |Radio Sottens |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam'-}} |- |Radio Monte Ceneri |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |} {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga broadkasters at komentarista sa mga hindi kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! scope="row" | {{Flag|Austria}} | ORF | ORF Fernsehen | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam}} |- ! scope="row" | {{Flagicon|Belgian Congo}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Congo ng Belhika]] | NIR/INR | RNB Congo{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-24 ng Hunyo 1956 nang 9:30 ng gabi ([[Oras ng Kanlurang Aprika|WAT]])}} | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} | Statsradiofonien | Statsradiofonien TV | Jens Frederik Lawaetz |- ! scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | [[BBC]] | BBC Television Service | Wilfrid Thomas |} ==Mga nota== {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] [[Kategorya:Patimpalak sa pag-awit]] [[Kategorya:Europa]] pxm6ws4ahowflr1lh8ipqohyt7ua87t 2201073 2201071 2026-04-03T13:59:14Z Jadewest.catvalentine 41897 /* Buod ng paligsahan */ 2201073 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ikalawang edisyon ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision}} {{Infobox song contest | name = Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision | year = 1957 | image = ESC1957 logo.svg | size = 300px | caption = Logo ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957 | theme = | semi1 = | semi2 = | final = {{start date|1957|03|03|df=y}} | venue = [[Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks]]<br />[[Francfort del Meno]], [[Kanlurang Alemanya]] | organizer = [[European Broadcasting Union]] (EBU) | president = Rolf Liebermann | host_broadcaster = [[ARD|Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland]] (ARD)<br />[[Hessischer Rundfunk]] (HR) | director = Michael Kehlmann | musdirector = Willy Berking | presenters = Anaid Iplicjian | entries = 10 | finalists = | debut = {{Plainlist| * {{Flag|Austria}} * {{Flag|Dinamarka}} * {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} }} | return = | non-return = | winner = {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}}<br />"Net als toen" ni [[Corry Brokken]] | vote = Dalawang miyembrong hurado mula sa bawat bansa; bawat hurado ay nagbigay ngisang boto para sa kanilang paboritong kanta | prev_year = {{Flagicon|Suwisa}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1956|Lugano 1956]] | next_year = {{Flagicon|Netherlands}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958|Hilversum 1958]] }} Ang '''Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957''' ay ang ikalawang edisyon ng [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] na ginanap noong ika-3 ng Marso 1957 sa [[Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks]] sa [[Francfort del Meno]], [[Kanlurang Alemanya]]. Inorganisa ito ng [[European Broadcasting Union]] (EBU) at ng punong brodkaster, ang [[Hessischer Rundfunk]] (HR) sa ngalan ng [[ARD|Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland]] (ARD). Hinost ito ni Anaid Iplicjian. Lumahok sa paligsahan ang mga brodkaster mula sa sampung bansa, kung saan lumahok sa kauna-unahang pagkakataon ang [[Austria]], [[Dinamarka]], at [[United Kingdom|Reyno Unido]] at sumali sa orihinal na pitong bansang kalahok mula sa unang paligsahan noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1956|1956]]. Ang [[Netherlands|Nederlandiya]] ang nagwagi sa patimpalak, sa pamamagitan ng kantang "Net als toen" na inawit ni Corry Brokken. Ito ang pangalawang paglabas ni Brokken bilang kalahok, matapos niyang irepresenta ang Nederlandiya noong 1956; ang kanyang tagumpay ang una sa limang panalo ng mga Dutch sa patimpalak. Nakapasok sa top five ng [[Alemanya]], [[Dinamarka]], [[Luxembourg]] at [[Pransiya]]. Ilang pagbabago sa mga patakaran mula sa kaganapan noong nakaraang taon ang ipinatupad; bawat bansa ay kinakatawan na lamang ng isang kanta, habang ang sistema ng pagboto ay binago, kung saan ang mga resulta ng pagboto ay isinasagawa na ngayon sa isang scoreboard na nakikita ng publiko upang ang proseso ay masundan ng mga manonood at tagapakinig sa kanilang mga tahanan. Hindi na rin pinapayagan ang mga hurado na bumoto para sa kanta mula sa kanilang sariling bansa. == Lokasyon == Ginanap ang paligsahan sa [[Francfort del Meno]], [[Kanlurang Alemanya]]. Kalaunan ay napili ang Alemanya upang mag-host ng ikalawang edisyon, matapos mag-alok si Hans-Otto Grünefeldt, direktor ng programa sa TV ng Hessischer Rundfunk (HR), ang pampublikong brodkaster ng Alemanya para sa estado ng [[Hesse]], na isaayos ito sa ngalan ng [[ARD|Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland]] (ARD). Napili ang Francfort del Meno bilang punong lungsod noon pang Hunyo 1956 sa isang pulong ng EBU sa Italya. Ang napiling lugar ay ang [[Großer Sendesaal des hessischen Rundfunks]], isang bulwagan ng musika at dating broadcasting studio na matatagpuan sa distrito ng Dornbusch, at bahagi ng mas malawak na Broadcasting House Dornbusch na nagsisilbing punong-himpilan at pangunahing pasilidad ng pagsasahimpapawid ng HR. Ang paligsahan ay ginanap sa harap ng humigit-kumulang 400 katao. ==Mga kalahok== {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ Mga kalahok ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957<ref>{{cite web |title=Frankfurt 1957 – Participants |url=https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/participants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205010234/https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/participants |archive-date=5 Pebrero 2023 |access-date=3 Abril 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)}}</ref> |- ! scope="col" rowspan="2" | Bansa ! scope="col" rowspan="2" | Brodkaster ! scope="col" rowspan="2" | Artista ! scope="col" rowspan="2" | Kanta ! scope="col" rowspan="2" | Wika ! rowspan="2" |Konduktor ! colspan="2" scope="col" | Proseso ng pagpili |- ! scope="col" | Proseso ! scope="col" | Petsa |- ! scope="row" | {{Flag|Alemanya}} | HR{{efn|Sa ngalan ng ARD, ang konsorsyum ng pampublikong pagsasahimpapawid ng Alemanya}} | Margot Hielscher | "Telefon, Telefon" | [[Wikang Aleman|Aleman]] |Willy Berking | Pambansang final | Pebrero 17, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Austria}} |ORF | Bob Martin | "Wohin, kleines Pony?" | Aleman |Carl de Groof |''Chansons aus Österreich'' |Pebrero 6, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Belhika}} | INR | Bobbejaan Schoepen | "Straatdeuntje" | [[Wikang Olandes|Olandes]] |Willy Berking | ''De T.V. maakt muziek'' | Pebrero 19, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} |Statsradiofonien | Birthe Wilke & Gustav Winckler | "Skibet skal sejle i nat" | [[Wikang Danes|Danes]] |Kai Mortensen |''Dansk Melodi Grand Prix 1957'' |Pebrero 17, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Italya}} | RAI | Nunzio Gallo | "Corde della mia chitarra" | [[Wikang Italyano|Italyano]] |Armando Trovajoli | ''Sanremo Music Festival 1956'' | Pebrero 9, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Danièle Dupré | "Tant de peine" | [[Wikang Pranses|Pranses]] |Willy Berking | Panloob na pagpili | <small>''Walang nakakaalam''</small> |- ! scope="row" |{{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NTS | Corry Brokken | "Net als toen" | Olandes |Dolf van der Linden | ''Het Europese Song Festival – Nationale finale'' | Pebrero 3, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | RTF | Paule Desjardins | "La Belle Amour" | Pranses |Paul Durand | Panloob na pagpili | Marso 2, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} |BBC | Patricia Bredin | "All" | [[Wikang Ingles|Ingles]] |Eric Robinson |''Festival of British Popular Songs'' |Pebrero 12, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | SRG SSR | [[Lys Assia]] | "L'Enfant que j'étais" | Pranses |Willy Berking | ''Internationaler Schlagerwettbewerb 1957'' | Pebrero 11, 1957 |} ==Buod ng paligsahan== Ginanap ang paligsahan noong ika-3 ng Marso 1957 sa ganap na 9:00 ng gabi [[Oras Gitnang Europa|CET]] na nagtagal na 1 oras.<ref>{{cite web |title=Frankfurt 1957 |url=https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=3 Abril 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526001624/https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957 |archive-date=26 Mayo 2022 |url-status=live}}</ref> {{Legend|gold|Kampeon}} {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ Resulta ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957<ref>{{cite web |title=Frankfurt 1957 – Scoreboard |url=https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/final |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=3 Abril 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517112718/https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/final |archive-date=17 Mayo 2022 |url-status=live}}</ref> |- ! scope="col" | Draw ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Artista ! scope="col" | Kanta !Puntos !Puwesto |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Flag|Belhika}} | Bobbejaan Schoepen | "Straatdeuntje" |5 |8 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Flag|Luxembourg}} | Danièle Dupré | "Tant de peine" |8 |4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | Patricia Bredin | "All" |6 |6 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Flag|Italya}} | Nunzio Gallo | "Cprde della mia chitarra" |7 |7 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Flag|Austria}} | Bob Martin | "Wohin, kleines Pony?" |3 |10 |- style="font-weight: bold; background: gold;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | [[Corry Brokken]] | "Net als toen" |31 |1 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Flag|Alemanya}} | Margot Hielscher | "Telefon, Telefon" |8 |4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Flag|Pransiya}} | Paule Desjardins | "La Belle Amour" |17 |2 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Flag|Dinamarka}} | Birthe Wilke & Gustav Winckler | "Skibet skal sejle i nat" |10 |3 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Flag|Suwisa}} | [[Lys Assia]] | "L'Enfant que j'étais" |5 |8 |} ==Ibang mga pagtatanghal== * '''Interval act:''' ** Les Joyeux Rossignols ** Les Trois Ménestrels – "Guerre de Troie" at "Ma mie, ma caravelle" ==Pagpapalabas== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga brodkaster at komentarista sa mga kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! rowspan="4" scope="row" | {{Flag|Alemanya}} |ARD | Deutsches Fernsehen | scope="row" | Irene Koss |- |BR | Radio München{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-30 ng Hunyo 1956 nang 8:15 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]])}} | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | RB | Zweites Programm | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- |SWF |SWF2{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-18 ng Hunyo 1956 nang 11:00 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]])}} |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Belhika}} | rowspan="2" | NIR/INR | INR | ''Pranses:'' Raymond Colbert |- |NIR |''Olandes:'' Piet te Nuyl Jr. |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Italya}} | rowspan="2" | RAI | RAI Televisione | Franco Marazzi |- |Secondo Programma |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Télé-Luxembourg |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NTS |NTS | Piet te Nuyl Jr. |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | rowspan="2" | RTF | RTF | Michelle Rebel |- |Paris-Inter |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="5" scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | rowspan="5" | SRG SSR | SRG | ''Aleman:'' Fritz Schäuffele |- | TSR | ''Pranses:'' Raymond Colbert |- |Radio Beromünster |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- |Radio Sottens |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam'-}} |- |Radio Monte Ceneri |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |} {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga broadkasters at komentarista sa mga hindi kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! scope="row" | {{Flag|Austria}} | ORF | ORF Fernsehen | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam}} |- ! scope="row" | {{Flagicon|Belgian Congo}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Congo ng Belhika]] | NIR/INR | RNB Congo{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-24 ng Hunyo 1956 nang 9:30 ng gabi ([[Oras ng Kanlurang Aprika|WAT]])}} | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} | Statsradiofonien | Statsradiofonien TV | Jens Frederik Lawaetz |- ! scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | [[BBC]] | BBC Television Service | Wilfrid Thomas |} ==Mga nota== {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] [[Kategorya:Patimpalak sa pag-awit]] [[Kategorya:Europa]] 8vkqg9rvh3bl994jqmd8jt3hffmepjz 2201117 2201073 2026-04-04T00:21:43Z Jadewest.catvalentine 41897 2201117 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ikalawang edisyon ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision}} {{Infobox song contest | name = Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision | year = 1957 | image = ESC1957 logo.svg | size = 300px | caption = Logo ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957 | theme = | semi1 = | semi2 = | final = {{start date|1957|03|03|df=y}} | venue = [[Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks]]<br />[[Francfort del Meno]], [[Kanlurang Alemanya]] | organizer = [[European Broadcasting Union]] (EBU) | president = Rolf Liebermann | host_broadcaster = [[ARD|Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland]] (ARD)<br />[[Hessischer Rundfunk]] (HR) | director = Michael Kehlmann | musdirector = Willy Berking | presenters = Anaid Iplicjian | entries = 10 | finalists = | debut = {{Plainlist| * {{Flag|Austria}} * {{Flag|Dinamarka}} * {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} }} | return = | non-return = | winner = {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}}<br />"Net als toen" ni [[Corry Brokken]] | vote = Dalawang miyembrong hurado mula sa bawat bansa; bawat hurado ay nagbigay ngisang boto para sa kanilang paboritong kanta | prev_year = {{Flagicon|Suwisa}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1956|Lugano 1956]] | next_year = {{Flagicon|Netherlands}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958|Hilversum 1958]] }} Ang '''Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957''' ay ang ikalawang edisyon ng [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] na ginanap noong ika-3 ng Marso 1957 sa [[Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks]] sa [[Francfort del Meno]], [[Kanlurang Alemanya]]. Inorganisa ito ng [[European Broadcasting Union]] (EBU) at ng punong brodkaster, ang [[Hessischer Rundfunk]] (HR) sa ngalan ng [[ARD|Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland]] (ARD). Hinost ito ni Anaid Iplicjian. Lumahok sa paligsahan ang mga brodkaster mula sa sampung bansa, kung saan lumahok sa kauna-unahang pagkakataon ang [[Austria]], [[Dinamarka]], at [[United Kingdom|Reyno Unido]] at sumali sa orihinal na pitong bansang kalahok mula sa unang paligsahan noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1956|1956]]. Ang [[Netherlands|Nederlandiya]] ang nagwagi sa patimpalak, sa pamamagitan ng kantang "Net als toen" na inawit ni Corry Brokken. Ito ang pangalawang paglabas ni Brokken bilang kalahok, matapos niyang irepresenta ang Nederlandiya noong 1956; ang kanyang tagumpay ang una sa limang panalo ng mga Dutch sa patimpalak. Nakapasok sa top five ng [[Alemanya]], [[Dinamarka]], [[Luxembourg]] at [[Pransiya]]. Ilang pagbabago sa mga patakaran mula sa kaganapan noong nakaraang taon ang ipinatupad; bawat bansa ay kinakatawan na lamang ng isang kanta, habang ang sistema ng pagboto ay binago, kung saan ang mga resulta ng pagboto ay isinasagawa na ngayon sa isang scoreboard na nakikita ng publiko upang ang proseso ay masundan ng mga manonood at tagapakinig sa kanilang mga tahanan. Hindi na rin pinapayagan ang mga hurado na bumoto para sa kanta mula sa kanilang sariling bansa. == Lokasyon == Ginanap ang paligsahan sa [[Francfort del Meno]], [[Kanlurang Alemanya]]. Kalaunan ay napili ang Alemanya upang mag-host ng ikalawang edisyon, matapos mag-alok si Hans-Otto Grünefeldt, direktor ng programa sa TV ng [[Hessischer Rundfunk]] (HR), ang pampublikong brodkaster ng Alemanya para sa estado ng [[Hesse]], na isaayos ito sa ngalan ng [[ARD|Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland]] (ARD). Napili ang Francfort del Meno bilang punong lungsod noon pang Hunyo 1956 sa isang pulong ng EBU sa Italya. Ang napiling lugar ay ang [[Großer Sendesaal des hessischen Rundfunks]], isang bulwagan ng musika at dating broadcasting studio na matatagpuan sa distrito ng Dornbusch, at bahagi ng mas malawak na Broadcasting House Dornbusch na nagsisilbing punong-himpilan at pangunahing pasilidad ng pagsasahimpapawid ng HR. Ang paligsahan ay ginanap sa harap ng humigit-kumulang 400 katao. ==Mga kalahok== {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ Mga kalahok ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957<ref>{{cite web |title=Frankfurt 1957 – Participants |url=https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/participants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205010234/https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/participants |archive-date=5 Pebrero 2023 |access-date=3 Abril 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)}}</ref> |- ! scope="col" rowspan="2" | Bansa ! scope="col" rowspan="2" | Brodkaster ! scope="col" rowspan="2" | Artista ! scope="col" rowspan="2" | Kanta ! scope="col" rowspan="2" | Wika ! rowspan="2" |Konduktor ! colspan="2" scope="col" | Proseso ng pagpili |- ! scope="col" | Proseso ! scope="col" | Petsa |- ! scope="row" | {{Flag|Alemanya}} | HR{{efn|Sa ngalan ng ARD, ang konsorsyum ng pampublikong pagsasahimpapawid ng Alemanya}} | Margot Hielscher | "Telefon, Telefon" | [[Wikang Aleman|Aleman]] |Willy Berking | Pambansang final | Pebrero 17, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Austria}} |ORF | Bob Martin | "Wohin, kleines Pony?" | Aleman |Carl de Groof |''Chansons aus Österreich'' |Pebrero 6, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Belhika}} | NIR | Bobbejaan Schoepen | "Straatdeuntje" | [[Wikang Olandes|Olandes]] |Willy Berking | Panloob na pagpili {{small|(artista)}}<br />''De T.V. maakt muziek'' {{small|(kanta)}} | Enero 1957 {{small|(artista)}}<br />Pebrero 19, 1957 {{small|(kanta)}} |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} |Statsradiofonien | Birthe Wilke & Gustav Winckler | "Skibet skal sejle i nat" | [[Wikang Danes|Danes]] |Kai Mortensen |''Dansk Melodi Grand Prix 1957'' |Pebrero 17, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Italya}} | RAI | Nunzio Gallo | "Corde della mia chitarra" | [[Wikang Italyano|Italyano]] |Armando Trovajoli | ''Sanremo Music Festival 1957'' | Pebrero 9, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Danièle Dupré | "Tant de peine" | [[Wikang Pranses|Pranses]] |Willy Berking | Panloob na pagpili | <small>''Walang nakakaalam''</small> |- ! scope="row" |{{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NTS | [[Corry Brokken]] | "Net als toen" | Olandes |Dolf van der Linden | ''Het Europese Song Festival – Nationale finale'' | Pebrero 3, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | RTF | Paule Desjardins | "La Belle Amour" | Pranses |Paul Durand | Panloob na pagpili | Marso 2, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} |BBC | Patricia Bredin | "All" | [[Wikang Ingles|Ingles]] |Eric Robinson |''Festival of British Popular Songs'' {{small|(kanta)}}<br />Panloob na pagpili {{small|(artista)}} |Pebrero 12, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | SRG SSR | [[Lys Assia]] | "L'Enfant que j'étais" | Pranses |Willy Berking | ''Internationaler Schlagerwettbewerb 1957'' | Pebrero 11, 1957 |} ==Buod ng paligsahan== Ginanap ang paligsahan noong ika-3 ng Marso 1957 sa ganap na 9:00 ng gabi [[Oras Gitnang Europa|CET]] na nagtagal na 1 oras.<ref>{{cite web |title=Frankfurt 1957 |url=https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=3 Abril 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526001624/https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957 |archive-date=26 Mayo 2022 |url-status=live}}</ref> {{Legend|gold|Kampeon}} {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ Resulta ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957<ref>{{cite web |title=Frankfurt 1957 – Scoreboard |url=https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/final |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=3 Abril 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517112718/https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/final |archive-date=17 Mayo 2022 |url-status=live}}</ref> |- ! scope="col" | Draw ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Artista ! scope="col" | Kanta !Puntos !Puwesto |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Flag|Belhika}} | Bobbejaan Schoepen | "Straatdeuntje" |5 |8 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Flag|Luxembourg}} | Danièle Dupré | "Tant de peine" |8 |4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | Patricia Bredin | "All" |6 |6 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Flag|Italya}} | Nunzio Gallo | "Cprde della mia chitarra" |7 |7 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Flag|Austria}} | Bob Martin | "Wohin, kleines Pony?" |3 |10 |- style="font-weight: bold; background: gold;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | [[Corry Brokken]] | "Net als toen" |31 |1 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Flag|Alemanya}} | Margot Hielscher | "Telefon, Telefon" |8 |4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Flag|Pransiya}} | Paule Desjardins | "La Belle Amour" |17 |2 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Flag|Dinamarka}} | Birthe Wilke & Gustav Winckler | "Skibet skal sejle i nat" |10 |3 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Flag|Suwisa}} | [[Lys Assia]] | "L'Enfant que j'étais" |5 |8 |} === Tagapagsalita === Ang bawat kalahok na brodkaster ay humirang ng isang tagapagsalita na responsable sa pag-anunsyo ng mga boto para sa kani-kanilang bansa sa pamamagitan ng telepono. Ang mga kilalang tagapagsalita sa paligsahan noong 1957 ay nakalista sa ibaba. * {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} – Siebe van der Zee ==Pagpapalabas== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga brodkaster at komentarista sa mga kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! rowspan="3" scope="row" | {{Flag|Alemanya}} |ARD | Deutsches Fernsehen |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | HR | Zweites Programm | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- |WDR | UKW West{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-29 ng Abril 1957 nang 9:15 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]])}} | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Austria}} |ORF |ORF Fernsehen |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Belhika}} | rowspan="2" |NIR/INR |NIR |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | INR | ''Pranses:'' Robert Beauvais |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} |Statsradiofonien |Statsradiofonien TV, Program 2 |Svend Pedersen |- ! scope="row" | {{Flag|Italya}} |RAI |RAI Televisione, Secondo Programma |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Télé-Luxembourg | Robert Beauvais |- ! scope="row" | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NTS |NTS | Piet te Nuyl Jr. |- ! scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | RTF | RTF, Paris-Inter | Robert Beauvais |- ! scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} |[[BBC]] |BBC Television Service |Berkeley Smith |- ! rowspan="4" scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | rowspan="4" | SRG SSR | SRG, Radio Beromünster |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | TSR | ''Pranses:'' Robert Beauvais |- |Radio Sottens |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam'-}} |- |Radio Monte Ceneri |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |} {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga broadkasters at komentarista sa mga hindi kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Monaco|name=Mónako}} | colspan="2" | Télé Monte-Carlo | Robert Beauvais |- | colspan="2" | Radio Monte-Carlo{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-3 ng Marso 1957 nang 10:20 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]])}} | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | Radiotjänst | Sveriges TV (Göteborg) | Nils Linnman |} ==Mga nota== {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] [[Kategorya:Patimpalak sa pag-awit]] [[Kategorya:Europa]] mvhp01wrjccuyc7vi2d2nagtk7i04in 2201233 2201117 2026-04-04T10:15:10Z Jadewest.catvalentine 41897 /* Lokasyon */ 2201233 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ikalawang edisyon ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision}} {{Infobox song contest | name = Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision | year = 1957 | image = ESC1957 logo.svg | size = 300px | caption = Logo ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957 | theme = | semi1 = | semi2 = | final = {{start date|1957|03|03|df=y}} | venue = [[Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks]]<br />[[Francfort del Meno]], [[Kanlurang Alemanya]] | organizer = [[European Broadcasting Union]] (EBU) | president = Rolf Liebermann | host_broadcaster = [[ARD|Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland]] (ARD)<br />[[Hessischer Rundfunk]] (HR) | director = Michael Kehlmann | musdirector = Willy Berking | presenters = Anaid Iplicjian | entries = 10 | finalists = | debut = {{Plainlist| * {{Flag|Austria}} * {{Flag|Dinamarka}} * {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} }} | return = | non-return = | winner = {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}}<br />"Net als toen" ni [[Corry Brokken]] | vote = Dalawang miyembrong hurado mula sa bawat bansa; bawat hurado ay nagbigay ngisang boto para sa kanilang paboritong kanta | prev_year = {{Flagicon|Suwisa}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1956|Lugano 1956]] | next_year = {{Flagicon|Netherlands}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958|Hilversum 1958]] }} Ang '''Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957''' ay ang ikalawang edisyon ng [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] na ginanap noong ika-3 ng Marso 1957 sa [[Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks]] sa [[Francfort del Meno]], [[Kanlurang Alemanya]]. Inorganisa ito ng [[European Broadcasting Union]] (EBU) at ng punong brodkaster, ang [[Hessischer Rundfunk]] (HR) sa ngalan ng [[ARD|Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland]] (ARD). Hinost ito ni Anaid Iplicjian. Lumahok sa paligsahan ang mga brodkaster mula sa sampung bansa, kung saan lumahok sa kauna-unahang pagkakataon ang [[Austria]], [[Dinamarka]], at [[United Kingdom|Reyno Unido]] at sumali sa orihinal na pitong bansang kalahok mula sa unang paligsahan noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1956|1956]]. Ang [[Netherlands|Nederlandiya]] ang nagwagi sa patimpalak, sa pamamagitan ng kantang "Net als toen" na inawit ni Corry Brokken. Ito ang pangalawang paglabas ni Brokken bilang kalahok, matapos niyang irepresenta ang Nederlandiya noong 1956; ang kanyang tagumpay ang una sa limang panalo ng mga Dutch sa patimpalak. Nakapasok sa top five ng [[Alemanya]], [[Dinamarka]], [[Luxembourg]] at [[Pransiya]]. Ilang pagbabago sa mga patakaran mula sa kaganapan noong nakaraang taon ang ipinatupad; bawat bansa ay kinakatawan na lamang ng isang kanta, habang ang sistema ng pagboto ay binago, kung saan ang mga resulta ng pagboto ay isinasagawa na ngayon sa isang scoreboard na nakikita ng publiko upang ang proseso ay masundan ng mga manonood at tagapakinig sa kanilang mga tahanan. Hindi na rin pinapayagan ang mga hurado na bumoto para sa kanta mula sa kanilang sariling bansa. == Lokasyon == [[Talaksan:HRsendesaal1.JPG|thumb|left|250px|[[Großer Sendesaal des hessischen Rundfunks]] sa Francfort del Meno, venue ng paligsahan noong 1957]] Ginanap ang paligsahan sa [[Francfort del Meno]], [[Kanlurang Alemanya]]. Kalaunan ay napili ang Alemanya upang mag-host ng ikalawang edisyon, matapos mag-alok si Hans-Otto Grünefeldt, direktor ng programa sa TV ng [[Hessischer Rundfunk]] (HR), ang pampublikong brodkaster ng Alemanya para sa estado ng [[Hesse]], na isaayos ito sa ngalan ng [[ARD|Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland]] (ARD). Napili ang Francfort del Meno bilang punong lungsod noon pang Hunyo 1956 sa isang pulong ng EBU sa Italya. Ang napiling lugar ay ang [[Großer Sendesaal des hessischen Rundfunks]], isang bulwagan ng musika at dating broadcasting studio na matatagpuan sa distrito ng Dornbusch, at bahagi ng mas malawak na Broadcasting House Dornbusch na nagsisilbing punong-himpilan at pangunahing pasilidad ng pagsasahimpapawid ng HR. Ang paligsahan ay ginanap sa harap ng humigit-kumulang 400 katao. ==Mga kalahok== {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ Mga kalahok ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957<ref>{{cite web |title=Frankfurt 1957 – Participants |url=https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/participants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205010234/https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/participants |archive-date=5 Pebrero 2023 |access-date=3 Abril 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)}}</ref> |- ! scope="col" rowspan="2" | Bansa ! scope="col" rowspan="2" | Brodkaster ! scope="col" rowspan="2" | Artista ! scope="col" rowspan="2" | Kanta ! scope="col" rowspan="2" | Wika ! rowspan="2" |Konduktor ! colspan="2" scope="col" | Proseso ng pagpili |- ! scope="col" | Proseso ! scope="col" | Petsa |- ! scope="row" | {{Flag|Alemanya}} | HR{{efn|Sa ngalan ng ARD, ang konsorsyum ng pampublikong pagsasahimpapawid ng Alemanya}} | Margot Hielscher | "Telefon, Telefon" | [[Wikang Aleman|Aleman]] |Willy Berking | Pambansang final | Pebrero 17, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Austria}} |ORF | Bob Martin | "Wohin, kleines Pony?" | Aleman |Carl de Groof |''Chansons aus Österreich'' |Pebrero 6, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Belhika}} | NIR | Bobbejaan Schoepen | "Straatdeuntje" | [[Wikang Olandes|Olandes]] |Willy Berking | Panloob na pagpili {{small|(artista)}}<br />''De T.V. maakt muziek'' {{small|(kanta)}} | Enero 1957 {{small|(artista)}}<br />Pebrero 19, 1957 {{small|(kanta)}} |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} |Statsradiofonien | Birthe Wilke & Gustav Winckler | "Skibet skal sejle i nat" | [[Wikang Danes|Danes]] |Kai Mortensen |''Dansk Melodi Grand Prix 1957'' |Pebrero 17, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Italya}} | RAI | Nunzio Gallo | "Corde della mia chitarra" | [[Wikang Italyano|Italyano]] |Armando Trovajoli | ''Sanremo Music Festival 1957'' | Pebrero 9, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Danièle Dupré | "Tant de peine" | [[Wikang Pranses|Pranses]] |Willy Berking | Panloob na pagpili | <small>''Walang nakakaalam''</small> |- ! scope="row" |{{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NTS | [[Corry Brokken]] | "Net als toen" | Olandes |Dolf van der Linden | ''Het Europese Song Festival – Nationale finale'' | Pebrero 3, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | RTF | Paule Desjardins | "La Belle Amour" | Pranses |Paul Durand | Panloob na pagpili | Marso 2, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} |BBC | Patricia Bredin | "All" | [[Wikang Ingles|Ingles]] |Eric Robinson |''Festival of British Popular Songs'' {{small|(kanta)}}<br />Panloob na pagpili {{small|(artista)}} |Pebrero 12, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | SRG SSR | [[Lys Assia]] | "L'Enfant que j'étais" | Pranses |Willy Berking | ''Internationaler Schlagerwettbewerb 1957'' | Pebrero 11, 1957 |} ==Buod ng paligsahan== Ginanap ang paligsahan noong ika-3 ng Marso 1957 sa ganap na 9:00 ng gabi [[Oras Gitnang Europa|CET]] na nagtagal na 1 oras.<ref>{{cite web |title=Frankfurt 1957 |url=https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=3 Abril 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526001624/https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957 |archive-date=26 Mayo 2022 |url-status=live}}</ref> {{Legend|gold|Kampeon}} {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ Resulta ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957<ref>{{cite web |title=Frankfurt 1957 – Scoreboard |url=https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/final |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=3 Abril 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517112718/https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/final |archive-date=17 Mayo 2022 |url-status=live}}</ref> |- ! scope="col" | Draw ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Artista ! scope="col" | Kanta !Puntos !Puwesto |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Flag|Belhika}} | Bobbejaan Schoepen | "Straatdeuntje" |5 |8 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Flag|Luxembourg}} | Danièle Dupré | "Tant de peine" |8 |4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | Patricia Bredin | "All" |6 |6 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Flag|Italya}} | Nunzio Gallo | "Cprde della mia chitarra" |7 |7 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Flag|Austria}} | Bob Martin | "Wohin, kleines Pony?" |3 |10 |- style="font-weight: bold; background: gold;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | [[Corry Brokken]] | "Net als toen" |31 |1 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Flag|Alemanya}} | Margot Hielscher | "Telefon, Telefon" |8 |4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Flag|Pransiya}} | Paule Desjardins | "La Belle Amour" |17 |2 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Flag|Dinamarka}} | Birthe Wilke & Gustav Winckler | "Skibet skal sejle i nat" |10 |3 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Flag|Suwisa}} | [[Lys Assia]] | "L'Enfant que j'étais" |5 |8 |} === Tagapagsalita === Ang bawat kalahok na brodkaster ay humirang ng isang tagapagsalita na responsable sa pag-anunsyo ng mga boto para sa kani-kanilang bansa sa pamamagitan ng telepono. Ang mga kilalang tagapagsalita sa paligsahan noong 1957 ay nakalista sa ibaba. * {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} – Siebe van der Zee ==Pagpapalabas== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga brodkaster at komentarista sa mga kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! rowspan="3" scope="row" | {{Flag|Alemanya}} |ARD | Deutsches Fernsehen |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | HR | Zweites Programm | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- |WDR | UKW West{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-29 ng Abril 1957 nang 9:15 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]])}} | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Austria}} |ORF |ORF Fernsehen |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Belhika}} | rowspan="2" |NIR/INR |NIR |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | INR | ''Pranses:'' Robert Beauvais |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} |Statsradiofonien |Statsradiofonien TV, Program 2 |Svend Pedersen |- ! scope="row" | {{Flag|Italya}} |RAI |RAI Televisione, Secondo Programma |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Télé-Luxembourg | Robert Beauvais |- ! scope="row" | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NTS |NTS | Piet te Nuyl Jr. |- ! scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | RTF | RTF, Paris-Inter | Robert Beauvais |- ! scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} |[[BBC]] |BBC Television Service |Berkeley Smith |- ! rowspan="4" scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | rowspan="4" | SRG SSR | SRG, Radio Beromünster |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | TSR | ''Pranses:'' Robert Beauvais |- |Radio Sottens |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam'-}} |- |Radio Monte Ceneri |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |} {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga broadkasters at komentarista sa mga hindi kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Monaco|name=Mónako}} | colspan="2" | Télé Monte-Carlo | Robert Beauvais |- | colspan="2" | Radio Monte-Carlo{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-3 ng Marso 1957 nang 10:20 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]])}} | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | Radiotjänst | Sveriges TV (Göteborg) | Nils Linnman |} ==Mga nota== {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] [[Kategorya:Patimpalak sa pag-awit]] [[Kategorya:Europa]] 4i7nqnpesvrfimpqeetzn99n4e7zhnd 2201238 2201233 2026-04-04T10:19:59Z Jadewest.catvalentine 41897 2201238 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ikalawang edisyon ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision}} {{Infobox song contest | name = Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision | year = 1957 | image = ESC1957 logo.svg | size = 300px | caption = Logo ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957 | theme = | semi1 = | semi2 = | final = {{start date|1957|03|03|df=y}} | venue = [[Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks]]<br />[[Francfort del Meno]], [[Kanlurang Alemanya]] | organizer = [[European Broadcasting Union]] (EBU) | president = Rolf Liebermann | host_broadcaster = [[ARD|Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland]] (ARD)<br />[[Hessischer Rundfunk]] (HR) | director = Michael Kehlmann | musdirector = Willy Berking | presenters = Anaid Iplicjian | entries = 10 | finalists = | debut = {{Plainlist| * {{Flag|Austria}} * {{Flag|Dinamarka}} * {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} }} | return = | non-return = | winner = {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}}<br />"Net als toen" ni [[Corry Brokken]] | vote = Dalawang miyembrong hurado mula sa bawat bansa; bawat hurado ay nagbigay ngisang boto para sa kanilang paboritong kanta | prev_year = {{Flagicon|Suwisa}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1956|Lugano 1956]] | next_year = {{Flagicon|Netherlands}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958|Hilversum 1958]] }} Ang '''Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957''' ay ang ikalawang edisyon ng [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] na ginanap noong ika-3 ng Marso 1957 sa [[Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks]] sa [[Francfort del Meno]], [[Kanlurang Alemanya]]. Inorganisa ito ng [[European Broadcasting Union]] (EBU) at ng punong brodkaster, ang [[Hessischer Rundfunk]] (HR) sa ngalan ng [[ARD|Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland]] (ARD). Hinost ito ni Anaid Iplicjian. Lumahok sa paligsahan ang mga brodkaster mula sa sampung bansa, kung saan lumahok sa kauna-unahang pagkakataon ang [[Austria]], [[Dinamarka]], at [[United Kingdom|Reyno Unido]] at sumali sa orihinal na pitong bansang kalahok mula sa unang paligsahan noong [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1956|1956]]. Ang [[Netherlands|Nederlandiya]] ang nagwagi sa patimpalak, sa pamamagitan ng kantang "Net als toen" na inawit ni [[Corry Brokken]]. Ito ang pangalawang paglabas ni Brokken bilang kalahok, matapos niyang irepresenta ang Nederlandiya noong 1956; ang kanyang tagumpay ang una sa limang panalo ng Nederlandiya sa patimpalak. Nakapasok sa top five ang [[Pransiya]], [[Dinamarka]], [[Luxembourg]] at [[Alemanya]]. Ilang pagbabago sa mga patakaran mula sa kaganapan noong nakaraang taon ang ipinatupad; bawat bansa ay kinakatawan na lamang ng isang kanta, habang ang sistema ng pagboto ay binago, kung saan ang mga resulta ng pagboto ay isinasagawa na ngayon sa isang scoreboard na nakikita ng publiko upang ang proseso ay masundan ng mga manonood at tagapakinig sa kanilang mga tahanan. Hindi na rin pinapayagan ang mga hurado na bumoto para sa kanta mula sa kanilang sariling bansa. == Lokasyon == [[Talaksan:HRsendesaal1.JPG|thumb|left|250px|[[Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks]] sa Francfort del Meno, venue ng paligsahan noong 1957]] Ginanap ang paligsahan sa [[Francfort del Meno]], [[Kanlurang Alemanya]]. Kalaunan ay napili ang Alemanya upang mag-host ng ikalawang edisyon, matapos mag-alok si Hans-Otto Grünefeldt, direktor ng programa sa TV ng [[Hessischer Rundfunk]] (HR), ang pampublikong brodkaster ng Alemanya para sa estado ng [[Hesse]], na isaayos ito sa ngalan ng [[ARD|Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland]] (ARD). Napili ang Francfort del Meno bilang punong lungsod noon pang Hunyo 1956 sa isang pulong ng EBU sa Italya. Ang napiling lugar ay ang [[Großer Sendesaal des Hessischen Rundfunks]], isang bulwagan ng musika at dating broadcasting studio na matatagpuan sa distrito ng Dornbusch, at bahagi ng mas malawak na Broadcasting House Dornbusch na nagsisilbing punong-himpilan at pangunahing pasilidad ng pagsasahimpapawid ng HR. Ang paligsahan ay ginanap sa harap ng humigit-kumulang 400 katao. ==Mga kalahok== {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ Mga kalahok ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957<ref>{{cite web |title=Frankfurt 1957 – Participants |url=https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/participants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230205010234/https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/participants |archive-date=5 Pebrero 2023 |access-date=3 Abril 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)}}</ref> |- ! scope="col" rowspan="2" | Bansa ! scope="col" rowspan="2" | Brodkaster ! scope="col" rowspan="2" | Artista ! scope="col" rowspan="2" | Kanta ! scope="col" rowspan="2" | Wika ! rowspan="2" |Konduktor ! colspan="2" scope="col" | Proseso ng pagpili |- ! scope="col" | Proseso ! scope="col" | Petsa |- ! scope="row" | {{Flag|Alemanya}} | HR{{efn|Sa ngalan ng ARD, ang konsorsyum ng pampublikong pagsasahimpapawid ng Alemanya}} | Margot Hielscher | "Telefon, Telefon" | [[Wikang Aleman|Aleman]] |Willy Berking | Pambansang final | Pebrero 17, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Austria}} |ORF | Bob Martin | "Wohin, kleines Pony?" | Aleman |Carl de Groof |''Chansons aus Österreich'' |Pebrero 6, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Belhika}} | NIR | Bobbejaan Schoepen | "Straatdeuntje" | [[Wikang Olandes|Olandes]] |Willy Berking | Panloob na pagpili {{small|(artista)}}<br />''De T.V. maakt muziek'' {{small|(kanta)}} | Enero 1957 {{small|(artista)}}<br />Pebrero 19, 1957 {{small|(kanta)}} |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} |Statsradiofonien | Birthe Wilke & Gustav Winckler | "Skibet skal sejle i nat" | [[Wikang Danes|Danes]] |Kai Mortensen |''Dansk Melodi Grand Prix 1957'' |Pebrero 17, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Italya}} | RAI | Nunzio Gallo | "Corde della mia chitarra" | [[Wikang Italyano|Italyano]] |Armando Trovajoli | ''Sanremo Music Festival 1957'' | Pebrero 9, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Danièle Dupré | "Tant de peine" | [[Wikang Pranses|Pranses]] |Willy Berking | Panloob na pagpili | <small>''Walang nakakaalam''</small> |- ! scope="row" |{{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NTS | [[Corry Brokken]] | "Net als toen" | Olandes |Dolf van der Linden | ''Het Europese Song Festival – Nationale finale'' | Pebrero 3, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | RTF | Paule Desjardins | "La Belle Amour" | Pranses |Paul Durand | Panloob na pagpili | Marso 2, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} |BBC | Patricia Bredin | "All" | [[Wikang Ingles|Ingles]] |Eric Robinson |''Festival of British Popular Songs'' {{small|(kanta)}}<br />Panloob na pagpili {{small|(artista)}} |Pebrero 12, 1957 |- ! scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | SRG SSR | [[Lys Assia]] | "L'Enfant que j'étais" | Pranses |Willy Berking | ''Internationaler Schlagerwettbewerb 1957'' | Pebrero 11, 1957 |} ==Buod ng paligsahan== Ginanap ang paligsahan noong ika-3 ng Marso 1957 sa ganap na 9:00 ng gabi [[Oras Gitnang Europa|CET]] na nagtagal na 1 oras.<ref>{{cite web |title=Frankfurt 1957 |url=https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=3 Abril 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526001624/https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957 |archive-date=26 Mayo 2022 |url-status=live}}</ref> {{Legend|gold|Kampeon}} {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ Resulta ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957<ref>{{cite web |title=Frankfurt 1957 – Scoreboard |url=https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/final |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=3 Abril 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517112718/https://eurovision.tv/event/frankfurt-1957/final |archive-date=17 Mayo 2022 |url-status=live}}</ref> |- ! scope="col" | Draw ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Artista ! scope="col" | Kanta !Puntos !Puwesto |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Flag|Belhika}} | Bobbejaan Schoepen | "Straatdeuntje" |5 |8 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Flag|Luxembourg}} | Danièle Dupré | "Tant de peine" |8 |4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | Patricia Bredin | "All" |6 |6 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Flag|Italya}} | Nunzio Gallo | "Cprde della mia chitarra" |7 |7 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Flag|Austria}} | Bob Martin | "Wohin, kleines Pony?" |3 |10 |- style="font-weight: bold; background: gold;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | [[Corry Brokken]] | "Net als toen" |31 |1 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Flag|Alemanya}} | Margot Hielscher | "Telefon, Telefon" |8 |4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Flag|Pransiya}} | Paule Desjardins | "La Belle Amour" |17 |2 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Flag|Dinamarka}} | Birthe Wilke & Gustav Winckler | "Skibet skal sejle i nat" |10 |3 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Flag|Suwisa}} | [[Lys Assia]] | "L'Enfant que j'étais" |5 |8 |} === Tagapagsalita === Ang bawat kalahok na brodkaster ay humirang ng isang tagapagsalita na responsable sa pag-anunsyo ng mga boto para sa kani-kanilang bansa sa pamamagitan ng telepono. Ang mga kilalang tagapagsalita sa paligsahan noong 1957 ay nakalista sa ibaba. * {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} – Siebe van der Zee ==Pagpapalabas== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga brodkaster at komentarista sa mga kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! rowspan="3" scope="row" | {{Flag|Alemanya}} |ARD | Deutsches Fernsehen |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | HR | Zweites Programm | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- |WDR | UKW West{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-29 ng Abril 1957 nang 9:15 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]])}} | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Austria}} |ORF |ORF Fernsehen |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Belhika}} | rowspan="2" |NIR/INR |NIR |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | INR | ''Pranses:'' Robert Beauvais |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} |Statsradiofonien |Statsradiofonien TV, Program 2 |Svend Pedersen |- ! scope="row" | {{Flag|Italya}} |RAI |RAI Televisione, Secondo Programma |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Télé-Luxembourg | Robert Beauvais |- ! scope="row" | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NTS |NTS | Piet te Nuyl Jr. |- ! scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | RTF | RTF, Paris-Inter | Robert Beauvais |- ! scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} |[[BBC]] |BBC Television Service |Berkeley Smith |- ! rowspan="4" scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | rowspan="4" | SRG SSR | SRG, Radio Beromünster |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | TSR | ''Pranses:'' Robert Beauvais |- |Radio Sottens |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam'-}} |- |Radio Monte Ceneri |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |} {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga broadkasters at komentarista sa mga hindi kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Monaco|name=Mónako}} | colspan="2" | Télé Monte-Carlo | Robert Beauvais |- | colspan="2" | Radio Monte-Carlo{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-3 ng Marso 1957 nang 10:20 ng gabi ([[Oras Gitnang Europa|CET]])}} | {{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | Radiotjänst | Sveriges TV (Göteborg) | Nils Linnman |} ==Mga nota== {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] [[Kategorya:Patimpalak sa pag-awit]] [[Kategorya:Europa]] 5royparaitsxr8eee8z8vy7dqayeda1 0 337616 2201074 2026-04-03T14:01:29Z LknFenix 125962 Inilikha sa pagsalin ng pahinang "[[:en:Special:Redirect/revision/1346231091|Crown of thorns]]" 2201074 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Christ_Carrying_the_Cross_1580.jpg|thumb|Si Kristong pasan ang krus na may koronang tinik, na ipininta ni [[El Greco]], {{Circa|dekada 1580}}]] Ayon sa [[Bagong Tipan]], isang '''koronang tinik''' na hinabi ({{Langx|grc|[[wikt:στέφανος|στέφανος]] [[wikt:ἐξ|ἐξ]] [[wikt:ἄκανθα|ἀκανθῶν]]|stephanos ex akanthōn}} o {{Langx|grc|[[wikt:ἀκάνθινος|ἀκάνθινος]] στέφανος|akanthinos stephanos}}) ay inilagay sa ulo ni [[Hesus]] sa mga [[Pasyon (Kristiyanismo)|pangyayaring]] humantong sa kanyang pagpapako sa krus. Isa ito sa mga instrumento ng Pasyon, na ginamit ng mga humuhuli kay Hesus upang pasakitan siya at kutyain ang kanyang pag-aangkin ng awtoridad. Binanggit ito sa [[Ebanghelyo|mga ebanghelyo]] nina [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] (Mateo 27:29),<ref>{{Taludtod ng Bibliya|Matthew|27:29}}</ref> [[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]] (Marcos 15:17)<ref>{{Taludtod ng Bibliya|Mark|15:17}}</ref> at [[Ebanghelyo ni Juan|Juan]] (Juan 19:2, 19:5),<ref>{{Taludtod ng Bibliya|John|19:2}}, {{Taludtod ng Bibliya|John|19:5}}</ref> at madalas ding binabanggit ng mga unang [[Mga ama ng simbahan|Ama ng Simbahan]], tulad nina [[Clemente ng Alehandriya]], [[Origenes]], gayundin sa apokripal na [[Ebanghelyo ni Pedro]].<ref>{{Cite book |last=[[Walter Richard Cassels|Walter Richard]] |url=https://books.google.com/books?id=vQtKAAAAMAAJ |title=The Gospel According to Peter: A Study |date=1894 |publisher=[[Longman|Longmans, Green]] |page=7 |access-date=2022-04-02}}</ref> [[Kategorya:Ebanghelyo ni Juan]] [[Kategorya:Ebanghelyo ni Mateo]] [[Kategorya:Mga katagang Kristiyano]] lpp0dk5w3ltypj9fb0h7ms12ynndwdh 2201076 2201074 2026-04-03T14:05:22Z LknFenix 125962 Pag-aayos sa sanggunian 2201076 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Christ_Carrying_the_Cross_1580.jpg|thumb|Si Kristong pasan ang krus na may koronang tinik, na ipininta ni [[El Greco]], {{Circa|dekada 1580}}]] Ayon sa [[Bagong Tipan]], isang '''koronang tinik''' na hinabi ({{Langx|grc|[[wikt:στέφανος|στέφανος]] [[wikt:ἐξ|ἐξ]] [[wikt:ἄκανθα|ἀκανθῶν]]|stephanos ex akanthōn}} o {{Langx|grc|[[wikt:ἀκάνθινος|ἀκάνθινος]] στέφανος|akanthinos stephanos}}) ay inilagay sa ulo ni [[Hesus]] sa mga [[Pasyon (Kristiyanismo)|pangyayaring]] humantong sa kanyang pagpapako sa krus. Isa ito sa mga instrumento ng Pasyon, na ginamit ng mga humuhuli kay Hesus upang pasakitan siya at kutyain ang kanyang pag-aangkin ng awtoridad. Binanggit ito sa [[Ebanghelyo|mga ebanghelyo]] nina [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] (Mateo 27:29),<ref>{{Taludtod ng Bibliya|Matthew|27:29}}</ref> [[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]] (Marcos 15:17)<ref>{{Taludtod ng Bibliya|Mark|15:17}}</ref> at [[Ebanghelyo ni Juan|Juan]] (Juan 19:2, 19:5),<ref>{{Taludtod ng Bibliya|John|19:2}}, {{Taludtod ng Bibliya|John|19:5}}</ref> at madalas ding binabanggit ng mga unang [[Mga ama ng simbahan|Ama ng Simbahan]], tulad nina [[Clemente ng Alehandriya]], [[Origenes]], gayundin sa apokripal na [[Ebanghelyo ni Pedro]].<ref>{{Cite book |last=[[Walter Richard Cassels|Walter Richard]] |url=https://books.google.com/books?id=vQtKAAAAMAAJ |title=The Gospel According to Peter: A Study |date=1894 |publisher=[[Longman|Longmans, Green]] |page=7 |access-date=2022-04-02|language=en|trans-title=Ang Ebanghelyo Ayon kay Pedro: Isang Pag-aaral}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Ebanghelyo ni Juan]] [[Kategorya:Ebanghelyo ni Mateo]] [[Kategorya:Mga katagang Kristiyano]] ojvldympyfgzqe4mqbu0d9l8afra0rg 2201084 2201076 2026-04-03T14:15:36Z LknFenix 125962 Pag-aayos sa sanggunian 2201084 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Christ_Carrying_the_Cross_1580.jpg|thumb|Si Kristong pasan ang krus na may koronang tinik, na ipininta ni [[El Greco]], {{Circa|dekada 1580}}]] Ayon sa [[Bagong Tipan]], isang '''koronang tinik''' na hinabi ({{Langx|grc|[[wikt:στέφανος|στέφανος]] [[wikt:ἐξ|ἐξ]] [[wikt:ἄκανθα|ἀκανθῶν]]|stephanos ex akanthōn}} o {{Langx|grc|[[wikt:ἀκάνθινος|ἀκάνθινος]] στέφανος|akanthinos stephanos}}) ay inilagay sa ulo ni [[Hesus]] sa mga [[Pasyon (Kristiyanismo)|pangyayaring]] humantong sa kanyang pagpapako sa krus. Isa ito sa mga instrumento ng Pasyon, na ginamit ng mga humuhuli kay Hesus upang pasakitan siya at kutyain ang kanyang pag-aangkin ng awtoridad. Binanggit ito sa [[Ebanghelyo|mga ebanghelyo]] nina [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] (Mateo 27:29),<ref>{{Bibleverse|Mateo|27:29}}</ref> [[Ebanghelyo ni Marcos|Marcos]] (Marcos 15:17)<ref>{{Bibleverse|Marcos|15:17}}</ref> at [[Ebanghelyo ni Juan|Juan]] (Juan 19:2, 19:5),<ref>{{Bibleverse|Juan|19:2}}, {{Bibleverse|Juan|19:5}}</ref> at madalas ding binabanggit ng mga unang [[Mga ama ng simbahan|Ama ng Simbahan]], tulad nina [[Clemente ng Alehandriya]], [[Origenes]], gayundin sa apokripal na [[Ebanghelyo ni Pedro]].<ref>{{Cite book |last=[[Walter Richard Cassels|Walter Richard]] |url=https://books.google.com/books?id=vQtKAAAAMAAJ |title=The Gospel According to Peter: A Study |date=1894 |publisher=[[Longman|Longmans, Green]] |page=7 |access-date=2022-04-02|language=en|trans-title=Ang Ebanghelyo Ayon kay Pedro: Isang Pag-aaral}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Ebanghelyo ni Juan]] [[Kategorya:Ebanghelyo ni Mateo]] [[Kategorya:Mga katagang Kristiyano]] gmcsvw28iqsc6h47kxnk8x0mzgtsj5o 1 337617 2201075 2026-04-03T14:02:25Z LknFenix 125962 + isinalinwikang pahina 2201075 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Crown of thorns}} hxtpxvjyjwfgf7pd8aw476rhv61a4py 0 337618 2201077 2026-04-03T14:06:27Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Koronang tinik]] 2201077 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Koronang tinik]] 4h7un1uje9zc8916cttsktr9021ckyq 0 337619 2201078 2026-04-03T14:07:08Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Koronang tinik]] 2201078 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Koronang tinik]] 4h7un1uje9zc8916cttsktr9021ckyq 0 337620 2201080 2026-04-03T14:09:15Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Koronang tinik]] 2201080 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Koronang tinik]] 4h7un1uje9zc8916cttsktr9021ckyq 0 337621 2201081 2026-04-03T14:09:41Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Koronang tinik]] 2201081 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Koronang tinik]] 4h7un1uje9zc8916cttsktr9021ckyq 10 337622 2201090 2026-04-03T19:19:46Z LknFenix 125962 Isinalin mula sa [[:en:Template:Infobox religious text]] 2201090 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | bodystyle = border-spacing:2px; | aboveclass = fn org | abovestyle = background:{{if empty|{{{background|}}}|{{Infobox religious building/color|{{{religion|}}}}}}}; color:{{Greater color contrast ratio|{{if empty|{{{background|}}}|{{Infobox religious building/color|{{{religion|}}}}}}}}}; font-size:125%; padding:2px | above = {{{name|{{{Name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}} | subheader = {{{subheader|}}} | subheaderstyle = background-color:#ededed; color:inherit; | subheader2 = {{#if:{{{previous|{{{previousletter|}}}}}} |{{align|left|←&nbsp;[[{{#if:{{{previouslink|}}}|{{{previouslink}}}|{{{previousletter|{{{previous}}}}}}}}|{{{previousletter|{{{previous}}}}}}]]}} }}{{#if:{{{nextletter|{{{next|}}}}}} |{{align|right|[[{{#if:{{{nextlink|}}}|{{{nextlink}}}|{{{nextletter|{{{next}}}}}}}}|{{{nextletter|{{{next}}}}}}]]&nbsp;→}} }} | subheader2style = background-color:#ededed; color:inherit; | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{alt|}}}}} | caption = {{{caption<includeonly>|</includeonly>}}} | headerstyle = background:{{if empty|{{{background|}}}|{{Infobox religious building/color|{{{religion|}}}}}}}; color:{{Greater color contrast ratio|{{if empty|{{{background|}}}|{{Infobox religious building/color|{{{religion|}}}}}}}}}; | header1 = {{#if:{{{religion|}}}{{{author|}}}|Information}} | label2 = Religion | data2 = {{{religion<includeonly>|</includeonly>}}} | label3 = Author | data3 = {{{author<includeonly>|</includeonly>}}} | label4 = Language | data4 = {{{language<includeonly>|</includeonly>}}} | label5 = Period | data5 = {{{period<includeonly>|</includeonly>}}} | label6 = Books | data6 = {{{books<includeonly>|</includeonly>}}} | label7 = Chapters | data7 = {{{chapters<includeonly>|</includeonly>}}} | label8 = Sutras | data8 = {{{sutras<includeonly>|</includeonly>}}} | label9 = Verses | data9 = {{{verses<includeonly>|</includeonly>}}} |header19 = {{#if:{{{wikisource|}}}|'''Full text'''}} | data20 = {{#if:{{both|{{{native_wikisource|}}}|{{{orig_lang_code|}}}}} <!-- then:-->| [[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]]''{{lang |{{{orig_lang_code|}}} | [[s:{{#if:{{{orig_lang_code|}}}|{{{orig_lang_code|}}}:}}{{{native_wikisource|}}}|{{{title_orig|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}]]<!-- -->}}'' at <!-- -->{{#if:{{#invoke:lang|is_ietf_tag|{{{orig_lang_code}}}}}|{{#invoke:lang|name_from_tag|{{{orig_lang_code}}}}}}} [[Wikisource]]<!-- -->{{main other|[[Category:Articles that link to foreign-language Wikisources]]}} <!--(create hidden category to be monitored by WikiProject:Wikisource) else:-->| {{#if:{{both|{{{native_external_url|}}}|{{{orig_lang_code|}}}}} |[[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]] ''{{lang |{{{orig_lang_code|}}} | [{{{native_external_url|}}} {{{title_orig|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}]<!-- -->}}'' <!-- -->{{#if:{{{native_external_host|}}} |at {{{native_external_host|}}} |online}} }} }} |data60 = {{#if:{{{wikisource|}}}|[[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]] [[wikisource:{{{wikisource}}}|{{{wikisource}}}]] at [[Wikisource| English Wikisource]]}} |header61 = {{#if:{{{wikisource1|}}}|[[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]] [[Wikisource]]}} |data62 = {{#if:{{{wikisource1|}}}| * [[wikisource:{{{wikisource1}}}|{{{wikisource1}}}]] {{#if:{{{wikisource2|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource2}}}|{{{wikisource2}}}]]}} {{#if:{{{wikisource3|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource3}}}|{{{wikisource3}}}]]}} {{#if:{{{wikisource4|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource4}}}|{{{wikisource4}}}]]}} {{#if:{{{wikisource5|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource5}}}|{{{wikisource5}}}]]}} }} | |data64 = {{{misc|{{{module|}}}}}} |data65 = {{{misc2|{{{module2|}}}}}} |data66 = {{{misc3|{{{module3|}}}}}} |data67 = {{{misc4|{{{module4|}}}}}} |data68 = {{{misc5|{{{module5|}}}}}} |data69 = {{{misc6|{{{module6|}}}}}} |data80 = {{{footnotes|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox religious text with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox religious text]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| alt | author | background | books | caption | chapters | footnotes | image | image_size | language | misc | misc2 | misc3 | misc4 | misc5 | misc6 | module | module2 | module3 | module4 | module5 | module6 | name | Name | native_external_host | native_external_url | native_wikisource | next | nextletter | nextlink | orig_lang_code | period | previous | previousletter | previouslink | religion | subheader | sutras | title_orig | verses | wikisource | wikisource1 | wikisource2 | wikisource3 | wikisource4 | wikisource5 }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> 8os4jc4jc3vmp6lz3kzp7zx7cs74120 2201091 2201090 2026-04-03T19:22:16Z LknFenix 125962 Isinalin ang mga ibang teksto 2201091 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | bodystyle = border-spacing:2px; | aboveclass = fn org | abovestyle = background:{{if empty|{{{background|}}}|{{Infobox religious building/color|{{{religion|}}}}}}}; color:{{Greater color contrast ratio|{{if empty|{{{background|}}}|{{Infobox religious building/color|{{{religion|}}}}}}}}}; font-size:125%; padding:2px | above = {{{name|{{{Name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}} | subheader = {{{subheader|}}} | subheaderstyle = background-color:#ededed; color:inherit; | subheader2 = {{#if:{{{previous|{{{previousletter|}}}}}} |{{align|left|←&nbsp;[[{{#if:{{{previouslink|}}}|{{{previouslink}}}|{{{previousletter|{{{previous}}}}}}}}|{{{previousletter|{{{previous}}}}}}]]}} }}{{#if:{{{nextletter|{{{next|}}}}}} |{{align|right|[[{{#if:{{{nextlink|}}}|{{{nextlink}}}|{{{nextletter|{{{next}}}}}}}}|{{{nextletter|{{{next}}}}}}]]&nbsp;→}} }} | subheader2style = background-color:#ededed; color:inherit; | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{alt|}}}}} | caption = {{{caption<includeonly>|</includeonly>}}} | headerstyle = background:{{if empty|{{{background|}}}|{{Infobox religious building/color|{{{religion|}}}}}}}; color:{{Greater color contrast ratio|{{if empty|{{{background|}}}|{{Infobox religious building/color|{{{religion|}}}}}}}}}; | header1 = {{#if:{{{religion|}}}{{{author|}}}|Impormasyon}} | label2 = Relihiyon | data2 = {{{religion<includeonly>|</includeonly>}}} | label3 = May-akda | data3 = {{{author<includeonly>|</includeonly>}}} | label4 = Wika | data4 = {{{language<includeonly>|</includeonly>}}} | label5 = Panahon | data5 = {{{period<includeonly>|</includeonly>}}} | label6 = Mga aklat | data6 = {{{books<includeonly>|</includeonly>}}} | label7 = Mga kabanata | data7 = {{{chapters<includeonly>|</includeonly>}}} | label8 = Mga sutra | data8 = {{{sutras<includeonly>|</includeonly>}}} | label9 = Mga talata | data9 = {{{verses<includeonly>|</includeonly>}}} |header19 = {{#if:{{{wikisource|}}}|'''Buong teksto'''}} | data20 = {{#if:{{both|{{{native_wikisource|}}}|{{{orig_lang_code|}}}}} <!-- then:-->| [[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]]''{{lang |{{{orig_lang_code|}}} | [[s:{{#if:{{{orig_lang_code|}}}|{{{orig_lang_code|}}}:}}{{{native_wikisource|}}}|{{{title_orig|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}]]<!-- -->}}'' at <!-- -->{{#if:{{#invoke:lang|is_ietf_tag|{{{orig_lang_code}}}}}|{{#invoke:lang|name_from_tag|{{{orig_lang_code}}}}}}} [[Wikisource]]<!-- -->{{main other|[[Category:Articles that link to foreign-language Wikisources]]}} <!--(create hidden category to be monitored by WikiProject:Wikisource) else:-->| {{#if:{{both|{{{native_external_url|}}}|{{{orig_lang_code|}}}}} |[[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]] ''{{lang |{{{orig_lang_code|}}} | [{{{native_external_url|}}} {{{title_orig|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}]<!-- -->}}'' <!-- -->{{#if:{{{native_external_host|}}} |at {{{native_external_host|}}} |online}} }} }} |data60 = {{#if:{{{wikisource|}}}|[[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]] [[wikisource:{{{wikisource}}}|{{{wikisource}}}]] at [[Wikisource| English Wikisource]]}} |header61 = {{#if:{{{wikisource1|}}}|[[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]] [[Wikisource]]}} |data62 = {{#if:{{{wikisource1|}}}| * [[wikisource:{{{wikisource1}}}|{{{wikisource1}}}]] {{#if:{{{wikisource2|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource2}}}|{{{wikisource2}}}]]}} {{#if:{{{wikisource3|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource3}}}|{{{wikisource3}}}]]}} {{#if:{{{wikisource4|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource4}}}|{{{wikisource4}}}]]}} {{#if:{{{wikisource5|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource5}}}|{{{wikisource5}}}]]}} }} | |data64 = {{{misc|{{{module|}}}}}} |data65 = {{{misc2|{{{module2|}}}}}} |data66 = {{{misc3|{{{module3|}}}}}} |data67 = {{{misc4|{{{module4|}}}}}} |data68 = {{{misc5|{{{module5|}}}}}} |data69 = {{{misc6|{{{module6|}}}}}} |data80 = {{{footnotes|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox religious text with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox religious text]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| alt | author | background | books | caption | chapters | footnotes | image | image_size | language | misc | misc2 | misc3 | misc4 | misc5 | misc6 | module | module2 | module3 | module4 | module5 | module6 | name | Name | native_external_host | native_external_url | native_wikisource | next | nextletter | nextlink | orig_lang_code | period | previous | previousletter | previouslink | religion | subheader | sutras | title_orig | verses | wikisource | wikisource1 | wikisource2 | wikisource3 | wikisource4 | wikisource5 }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> j46ypf5e3l3btp0wti7q354dgamhew9 2201092 2201091 2026-04-03T19:30:23Z LknFenix 125962 Kaunting pag-aayos sa salin 2201092 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | bodystyle = border-spacing:2px; | aboveclass = fn org | abovestyle = background:{{if empty|{{{background|}}}|{{Infobox religious building/color|{{{religion|}}}}}}}; color:{{Greater color contrast ratio|{{if empty|{{{background|}}}|{{Infobox religious building/color|{{{religion|}}}}}}}}}; font-size:125%; padding:2px | above = {{{name|{{{Name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}} | subheader = {{{subheader|}}} | subheaderstyle = background-color:#ededed; color:inherit; | subheader2 = {{#if:{{{previous|{{{previousletter|}}}}}} |{{align|left|←&nbsp;[[{{#if:{{{previouslink|}}}|{{{previouslink}}}|{{{previousletter|{{{previous}}}}}}}}|{{{previousletter|{{{previous}}}}}}]]}} }}{{#if:{{{nextletter|{{{next|}}}}}} |{{align|right|[[{{#if:{{{nextlink|}}}|{{{nextlink}}}|{{{nextletter|{{{next}}}}}}}}|{{{nextletter|{{{next}}}}}}]]&nbsp;→}} }} | subheader2style = background-color:#ededed; color:inherit; | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|alt={{{alt|}}}}} | caption = {{{caption<includeonly>|</includeonly>}}} | headerstyle = background:{{if empty|{{{background|}}}|{{Infobox religious building/color|{{{religion|}}}}}}}; color:{{Greater color contrast ratio|{{if empty|{{{background|}}}|{{Infobox religious building/color|{{{religion|}}}}}}}}}; | header1 = {{#if:{{{religion|}}}{{{author|}}}|Impormasyon}} | label2 = Relihiyon | data2 = {{{religion<includeonly>|</includeonly>}}} | label3 = May-akda | data3 = {{{author<includeonly>|</includeonly>}}} | label4 = Wika | data4 = {{{language<includeonly>|</includeonly>}}} | label5 = Panahon | data5 = {{{period<includeonly>|</includeonly>}}} | label6 = Mga aklat | data6 = {{{books<includeonly>|</includeonly>}}} | label7 = Mga kabanata | data7 = {{{chapters<includeonly>|</includeonly>}}} | label8 = Mga sutra | data8 = {{{sutras<includeonly>|</includeonly>}}} | label9 = Mga talata | data9 = {{{verses<includeonly>|</includeonly>}}} |header19 = {{#if:{{{wikisource|}}}|'''Buong teksto'''}} | data20 = {{#if:{{both|{{{native_wikisource|}}}|{{{orig_lang_code|}}}}} <!-- then:-->| [[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]]''{{lang |{{{orig_lang_code|}}} | [[s:{{#if:{{{orig_lang_code|}}}|{{{orig_lang_code|}}}:}}{{{native_wikisource|}}}|{{{title_orig|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}]]<!-- -->}}'' sa <!-- -->{{#if:{{#invoke:lang|is_ietf_tag|{{{orig_lang_code}}}}}|{{#invoke:lang|name_from_tag|{{{orig_lang_code}}}}}}} [[Wikisource]]<!-- -->{{main other|[[Category:Articles that link to foreign-language Wikisources]]}} <!--(create hidden category to be monitored by WikiProject:Wikisource) else:-->| {{#if:{{both|{{{native_external_url|}}}|{{{orig_lang_code|}}}}} |[[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]] ''{{lang |{{{orig_lang_code|}}} | [{{{native_external_url|}}} {{{title_orig|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}]<!-- -->}}'' <!-- -->{{#if:{{{native_external_host|}}} |at {{{native_external_host|}}} |online}} }} }} |data60 = {{#if:{{{wikisource|}}}|[[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]] [[wikisource:{{{wikisource}}}|{{{wikisource}}}]] sa [[Wikisource| English Wikisource]]}} |header61 = {{#if:{{{wikisource1|}}}|[[File:wikisource-logo.svg|16px|link=|alt=]] [[Wikisource]]}} |data62 = {{#if:{{{wikisource1|}}}| * [[wikisource:{{{wikisource1}}}|{{{wikisource1}}}]] {{#if:{{{wikisource2|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource2}}}|{{{wikisource2}}}]]}} {{#if:{{{wikisource3|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource3}}}|{{{wikisource3}}}]]}} {{#if:{{{wikisource4|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource4}}}|{{{wikisource4}}}]]}} {{#if:{{{wikisource5|}}}|* [[wikisource:{{{wikisource5}}}|{{{wikisource5}}}]]}} }} | |data64 = {{{misc|{{{module|}}}}}} |data65 = {{{misc2|{{{module2|}}}}}} |data66 = {{{misc3|{{{module3|}}}}}} |data67 = {{{misc4|{{{module4|}}}}}} |data68 = {{{misc5|{{{module5|}}}}}} |data69 = {{{misc6|{{{module6|}}}}}} |data80 = {{{footnotes|}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox religious text with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox religious text]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| alt | author | background | books | caption | chapters | footnotes | image | image_size | language | misc | misc2 | misc3 | misc4 | misc5 | misc6 | module | module2 | module3 | module4 | module5 | module6 | name | Name | native_external_host | native_external_url | native_wikisource | next | nextletter | nextlink | orig_lang_code | period | previous | previousletter | previouslink | religion | subheader | sutras | title_orig | verses | wikisource | wikisource1 | wikisource2 | wikisource3 | wikisource4 | wikisource5 }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude> i7ukcv5wgfidbuepj2qihacuwammgs3 0 337623 2201111 2026-04-04T00:02:00Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Dagat Lupanlunti]] sa [[Dagat Groenlandiya]] 2201111 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Dagat Groenlandiya]] 7rgh5rnnh71blkvjlq5bln35tfowl2h 0 337624 2201129 2026-04-04T03:23:06Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: {{Infobox settlement |name = Rosay |settlement_type = Bayan |image_skyline = Chateau du haut rosay.jpg |image_caption = Ang Château du Haut-Rosay |image_shield = Blason ville fr Rosay (Yvelines).svg |pushpin_map = France |map_caption = Lokasyon ng Rosay |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Île-de-France]] |subdivision_type2 = Mga Departament... 2201129 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Rosay |settlement_type = Bayan |image_skyline = Chateau du haut rosay.jpg |image_caption = Ang Château du Haut-Rosay |image_shield = Blason ville fr Rosay (Yvelines).svg |pushpin_map = France |map_caption = Lokasyon ng Rosay |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Île-de-France]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Yvelines]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Mantes-la-Jolie|Mantes-la-Jolie]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = Bruno Marmin<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|publisher=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=13 September 2022|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 4.54 |population_as_of = 2023 |population_total = 387 |population_density_km2 = auto |website = https://rosay.fr/ |coordinates = {{coord|48.9175|1.6781|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = 98 |elevation_min_m = 47 |elevation_max_m = 168 }} Ang '''Rosay''' ay isang bayan o ''commune'' ng [[Pransiya]] na matatagpuan sa departamento ng [[Yvelines]] sa rehiyon ng [[Île-de-France]]. Ang mga naninirahan dito ay tinatawag na mga ''Roséens''. ==Heograpiya== Ang komyun ng Rosay ay matatagpuan humigit-kumulang 11 km sa timog ng [[Mantes-la-Jolie]] sa [[Vaucouleurs Valley]]. Saklaw ng teritoryo ng komyun ang sahig ng lambak sa taas na humigit-kumulang 50 m, at parehong dalisdis, na umaabot lamang sa silangan patungo sa talampas ng [[Mantois]] sa taas na mahigit 150 m. Napapaligiran ito ng [[Villette]] sa hilaga, [[Septeuil]] sa timog, [[Boinvilliers]] sa kanluran at [[Arnouville-lès-Mantes]] sa silangan. Ang bayan ay pinaglilingkuran ng departmental road na D 983 na nagdurugtong sa Mantes-la-Jolie at [[Houdan]]. Ang bayan ay pinaglilingkuran ng mga linyang 7806 (ex 60) at 5448 (ex 88B) ng [[Réseau de bus Centre et Sud Yvelines]]. ==Pagpaplano ng lungsod== ===Tipolohiya=== Noong Enero 1, 2024, ang Rosay ay ikinategorya bilang isang munisipalidad sa kanayunan na may kalat-kalat na pabahay, ayon sa bagong pitong-antas na iskala ng densidad ng munisipyo na tinukoy ng INSEE noong 2022. Ito ay matatagpuan sa labas ng isang urban area. Bukod pa rito, ang munisipalidad ay bahagi ng kalakhang lugar ng Paris, kung saan ito ay isang suburban na munisipalidad. Ang lugar na ito ay binubuo ng 1,929 na munisipalidad. ===Pinasimpleng [[paggamit ng lupa]]=== Noong 2017, ang teritoryo ng munisipalidad ay binubuo ng 88.03% na agrikultural, kagubatan, at natural na mga lugar, 7.17% na artipisyal na bukas na mga espasyo, at 4.8% na artipisyal na mga lugar na may mataas na gusali. ==Pangalan== Ang Rosay ay isang uri ng toponymic na batay sa Lumang salitang Pranses na ''ros'', na nangangahulugang [[tambo]], na nagmula sa Lumang Mababang Franconian na ''*raus'' na may parehong kahulugan, na hinango sa lumang hulaping ''-ei'', ang katumbas na panlalaki ng hulaping *-aie*, na tumutukoy sa isang grupo ng mga halaman na kabilang sa parehong uri (hal., oak grove, beech grove, atbp.).<ref>Stéphane Gendron, ''L'origine des noms de lieux en France'', éd. Errance, 2008, {{2e}} édition, p 217.</ref> Pinaniniwalaang ito ay nauugnay sa pagkakaroon ng mga [[reedbed]] sa mamasa-masang ilalim ng lambak ng [[Vaucouleurs]], isang malubog na lupain kung saan tumutubo ang mga tambo.<ref>Claude Guizard, Lexique toponymique de l’arrondissement de Mantes-la-Jolie, page 13.</ref> Kapareho ito ng pangalan ng [[Rosay-sur-Lieure|Rosay]], Eure, at ng iba't ibang [[Rosoy]]. ==Kasaysayan== Unang nabanggit noong 1036, ang nayon ng Rosay ay dating may kolonya ng mga [[ketongin]]. Ang Abbey ng Saint-Denis ang nangingibabaw na panginoon nito, na sinundan ng Bahay ni Saint-Cyr hanggang sa [[Rebolusyong Pranses]]. Noong ika-14 na siglo, ang seigneury ni Bas-Rosay, na kabilang sa pamilyang Courtin, at ang kay Haut-Rosay, na kabilang sa pamilyang Fredet, ay pinag-isa noong 1513 ng kasal ng isang dalaga mula sa pamilyang Fredet kay Jean Guillaume Courtin. Ang seigneury ay itinaas sa Marquisate ng Rosay-Villette noong 1671 para kay François [[Pamilyang Briçonnet|Briçonnet]], asawa ni Geneviève Courtin, at ipinagbili noong 1748 kay Charles Savalette de Magnanville. Ito ay naipasa noong 1760 kay Jacques Louis de Bretignières, ang huling Marquis ng Rosay-Villette. ==Mga lugar at monumento== * Simbahan ni San Ana: isang maliit na simbahang bato na itinayo noong 1910 sa pamamagitan ng pribadong suskrisyon. * [[Château du Haut-Rosay]]: isang château na gawa sa pulang ladrilyo na may mga puting quoin na bato na nagmula pa sa paghahari ni Louis XIII, na itinayo para kay Jean Courtin. Noong bandang 1660, nagdagdag si François Courtin ng mga tore at naglatag ng parke. Ang mga panlabas na gusali, pati na rin ang kapilya, ay itinayo noong panahon ng paghahari ni Louis XV, marahil ng arkitekto na si François II Franque para kay Charles Savalette. Dinisenyo ng arkitekto na si Denis Antoine ang mga interior para kay Jacques Louis de Brétignières. Halos tiyak na nag-donate siya ng ilan sa mga kalokohan ng parke, na ang konstruksyon ay tumagal nang humigit-kumulang apatnapung taon hanggang sa unang bahagi ng ika-19 na siglo (Templo ng Pagkakaibigan, daanan sa ilalim ng lupa, tampok ng tubig, atbp.). * Kapilya ni San Ana: pribadong kapilya ng château (ika-13 siglo). * Natatakpang hugasan (ika-20 siglo). * Ang tulay na maaaring ilubog sa tubig, na walang mga rehas, ay dinisenyo na may paliku-likong hugis upang mapadali ang pagdaan ng tubig. * Isang lawa-pangisdaan ang ginawa. ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Rosay (Yvelines).svg|thumb|Rosay]] O, isang fess azure na may kasamang isang gasuklay na hugis ng parang, na may kasamang tatlong rosas na gules na nakatulis na bertikal. ==Tingnan din== ==Mga sanggunian== {{reflist}} oxfvny616s2o6zo94rtjgjqvxjppwqw 2201131 2201129 2026-04-04T03:25:40Z TentingZones1 122212 2201131 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Rosay |settlement_type = Bayan |image_skyline = Chateau du haut rosay.jpg |image_caption = Ang Château du Haut-Rosay |image_shield = Blason ville fr Rosay (Yvelines).svg |pushpin_map = France |map_caption = Lokasyon ng Rosay |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Île-de-France]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Yvelines]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Mantes-la-Jolie|Mantes-la-Jolie]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2020–2026) |leader_name = Bruno Marmin<ref>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|publisher=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=13 September 2022|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 4.54 |population_as_of = 2023 |population_total = 387 |population_density_km2 = auto |website = https://rosay.fr/ |coordinates = {{coord|48.9175|1.6781|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = 98 |elevation_min_m = 47 |elevation_max_m = 168 }} Ang '''Rosay''' ay isang bayan o ''commune'' ng [[Pransiya]] na matatagpuan sa departamento ng [[Yvelines]] sa rehiyon ng [[Île-de-France]]. Ang mga naninirahan dito ay tinatawag na mga ''Roséens''. ==Heograpiya== Ang komyun ng Rosay ay matatagpuan humigit-kumulang 11 km sa timog ng [[Mantes-la-Jolie]] sa [[Vaucouleurs Valley]]. Saklaw ng teritoryo ng komyun ang sahig ng lambak sa taas na humigit-kumulang 50 m, at parehong dalisdis, na umaabot lamang sa silangan patungo sa talampas ng [[Mantois]] sa taas na mahigit 150 m. Napapaligiran ito ng [[Villette]] sa hilaga, [[Septeuil]] sa timog, [[Boinvilliers]] sa kanluran at [[Arnouville-lès-Mantes]] sa silangan. Ang bayan ay pinaglilingkuran ng departmental road na D 983 na nagdurugtong sa Mantes-la-Jolie at [[Houdan]]. Ang bayan ay pinaglilingkuran ng mga linyang 7806 (ex 60) at 5448 (ex 88B) ng [[Réseau de bus Centre et Sud Yvelines]]. ==Pagpaplano ng lungsod== ===Tipolohiya=== Noong Enero 1, 2024, ang Rosay ay ikinategorya bilang isang munisipalidad sa kanayunan na may kalat-kalat na pabahay, ayon sa bagong pitong-antas na iskala ng densidad ng munisipyo na tinukoy ng INSEE noong 2022. Ito ay matatagpuan sa labas ng isang urban area. Bukod pa rito, ang munisipalidad ay bahagi ng kalakhang lugar ng Paris, kung saan ito ay isang suburban na munisipalidad. Ang lugar na ito ay binubuo ng 1,929 na munisipalidad. ===Pinasimpleng [[paggamit ng lupa]]=== Noong 2017, ang teritoryo ng munisipalidad ay binubuo ng 88.03% na agrikultural, kagubatan, at natural na mga lugar, 7.17% na artipisyal na bukas na mga espasyo, at 4.8% na artipisyal na mga lugar na may mataas na gusali. ==Pangalan== Ang Rosay ay isang uri ng toponymic na batay sa Lumang salitang Pranses na ''ros'', na nangangahulugang [[tambo]], na nagmula sa Lumang Mababang Franconian na ''*raus'' na may parehong kahulugan, na hinango sa lumang hulaping ''-ei'', ang katumbas na panlalaki ng hulaping *-aie*, na tumutukoy sa isang grupo ng mga halaman na kabilang sa parehong uri (hal., oak grove, beech grove, atbp.).<ref>Stéphane Gendron, ''L'origine des noms de lieux en France'', éd. Errance, 2008, {{2e}} édition, p 217.</ref> Pinaniniwalaang ito ay nauugnay sa pagkakaroon ng mga [[reedbed]] sa mamasa-masang ilalim ng lambak ng [[Vaucouleurs]], isang malubog na lupain kung saan tumutubo ang mga tambo.<ref>Claude Guizard, Lexique toponymique de l’arrondissement de Mantes-la-Jolie, page 13.</ref> Kapareho ito ng pangalan ng [[Rosay-sur-Lieure|Rosay]], Eure, at ng iba't ibang [[Rosoy]]. ==Kasaysayan== Unang nabanggit noong 1036, ang nayon ng Rosay ay dating may kolonya ng mga [[ketongin]]. Ang Abbey ng Saint-Denis ang nangingibabaw na panginoon nito, na sinundan ng Bahay ni Saint-Cyr hanggang sa [[Rebolusyong Pranses]]. Noong ika-14 na siglo, ang seigneury ni Bas-Rosay, na kabilang sa pamilyang Courtin, at ang kay Haut-Rosay, na kabilang sa pamilyang Fredet, ay pinag-isa noong 1513 ng kasal ng isang dalaga mula sa pamilyang Fredet kay Jean Guillaume Courtin. Ang seigneury ay itinaas sa Marquisate ng Rosay-Villette noong 1671 para kay François [[Pamilyang Briçonnet|Briçonnet]], asawa ni Geneviève Courtin, at ipinagbili noong 1748 kay Charles Savalette de Magnanville. Ito ay naipasa noong 1760 kay Jacques Louis de Bretignières, ang huling Marquis ng Rosay-Villette. ==Mga lugar at monumento== * Simbahan ni San Ana: isang maliit na simbahang bato na itinayo noong 1910 sa pamamagitan ng pribadong suskrisyon. * [[Château du Haut-Rosay]]: isang château na gawa sa pulang ladrilyo na may mga puting quoin na bato na nagmula pa sa paghahari ni Louis XIII, na itinayo para kay Jean Courtin. Noong bandang 1660, nagdagdag si François Courtin ng mga tore at naglatag ng parke. Ang mga panlabas na gusali, pati na rin ang kapilya, ay itinayo noong panahon ng paghahari ni Louis XV, marahil ng arkitekto na si François II Franque para kay Charles Savalette. Dinisenyo ng arkitekto na si Denis Antoine ang mga interior para kay Jacques Louis de Brétignières. Halos tiyak na nag-donate siya ng ilan sa mga kalokohan ng parke, na ang konstruksyon ay tumagal nang humigit-kumulang apatnapung taon hanggang sa unang bahagi ng ika-19 na siglo (Templo ng Pagkakaibigan, daanan sa ilalim ng lupa, tampok ng tubig, atbp.). * Kapilya ni San Ana: pribadong kapilya ng château (ika-13 siglo). * Natatakpang hugasan (ika-20 siglo). * Ang tulay na maaaring ilubog sa tubig, na walang mga rehas, ay dinisenyo na may paliku-likong hugis upang mapadali ang pagdaan ng tubig. * Isang lawa-pangisdaan ang ginawa. ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Rosay (Yvelines).svg|thumb|Rosay]] O, isang fess azure na may kasamang isang gasuklay na hugis ng parang, na may kasamang tatlong rosas na gules na nakatulis na bertikal. ==Tingnan din== ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] j78n5kqlspfh9ptjj6wesujzcrofw7t 0 337625 2201134 2026-04-04T03:35:20Z Jojit fb 38 Inilipat ni Jojit fb ang pahinang [[Ang Pitong Huling Salita]] sa [[Ang Pitong Huling Wika]] 2201134 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ang Pitong Huling Wika]] l87mch7b3wcmfdvx2cp9v6uhn99o7e9 0 337626 2201135 2026-04-04T03:36:02Z Jojit fb 38 Ikinakarga sa [[Ang Pitong Huling Wika]] 2201135 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ang Pitong Huling Wika]] l87mch7b3wcmfdvx2cp9v6uhn99o7e9 828 337627 2201150 2026-04-04T04:27:09Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: return { name = 'Poland', top = 55.2, bottom = 48.7, left = 13.8, right = 24.5, image = 'Poland adm location map.svg', image1 = 'Relief Map of Poland.svg', } 2201150 Scribunto text/plain return { name = 'Poland', top = 55.2, bottom = 48.7, left = 13.8, right = 24.5, image = 'Poland adm location map.svg', image1 = 'Relief Map of Poland.svg', } 7iy3687gxb0m4fsygxbf4fbm8x9x6c5 828 337628 2201151 2026-04-04T04:28:14Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: return { name = 'Warmian-Masurian Voivodeship', top = 54.52, bottom = 53.07, left = 19.05, right = 22.95, image = 'Warmian-Masurian Voivodeship location map.svg', image1 = 'Warmian-Masurian Voivodeship Relief location map.svg', } 2201151 Scribunto text/plain return { name = 'Warmian-Masurian Voivodeship', top = 54.52, bottom = 53.07, left = 19.05, right = 22.95, image = 'Warmian-Masurian Voivodeship location map.svg', image1 = 'Warmian-Masurian Voivodeship Relief location map.svg', } dtvunu6pv59r430hs6drj403ij74zbw 0 337629 2201152 2026-04-04T04:28:28Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: {{Infobox settlement | name = Nowe Miasto Lubawskie | settlement_type = Bayan | other_name = Neumark in Westpreußen ([[Wikang Aleman|de]])</br>Bagong Lungsod ng [[Lubawa]] ([[Wikang Tagalog|tl]]) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Rynek_w_Nowym_Mieście_Lubawskim.jpg{{!}}Rynek (Market Square) | image2 = Brama Kurzętnicka.JPG{{!}}Medieval Brodnicka Gate | image3 = Nml bazylika.jpg{{!}... 2201152 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Nowe Miasto Lubawskie | settlement_type = Bayan | other_name = Neumark in Westpreußen ([[Wikang Aleman|de]])</br>Bagong Lungsod ng [[Lubawa]] ([[Wikang Tagalog|tl]]) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Rynek_w_Nowym_Mieście_Lubawskim.jpg{{!}}Rynek (Market Square) | image2 = Brama Kurzętnicka.JPG{{!}}Medieval Brodnicka Gate | image3 = Nml bazylika.jpg{{!}}St. Thomas' Basilica | image4 = Nowe Miasto Lubawskie, Rynek 1, Urząd Miasta.jpg{{!}}Town Hall | image5 = Nowe Miasto Lubawskie, Rynek 2.jpg{{!}}Townhouses at the Market Square | caption1 = ''Rynek'' (Liwasan ng Pamilihan) | caption2 = Tarangkahan ng Brodnicka | caption3 = Basilika ni Santo Tomas | caption4 = Bulwagan ng Bayan | caption5 = Mga Townhouse sa Liwasan ng Pamilihan}} | image_shield = POL Nowe Miasto Lubawskie COA.svg | image_flag = POL Nowe Miasto Lubawskie flag.svg | pushpin_map = Poland#Poland Warmian-Masurian Voivodeship | pushpin_label_position = top | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{POL}} | subdivision_type1 = [[Voivodeships of Poland|Voivodeship]] | subdivision_name1 = [[Warmian-Masurian Voivodeship|Warmian-Masurian]] | subdivision_type2 = [[List of Polish counties|Kondado]] | subdivision_name2 = [[Nowe Miasto County|Nowe Miasto]] | subdivision_type3 = [[Gmina]] | subdivision_name3 = Nowe Miasto Lubawskie <small>(urban gmina)</small> | leader_title = Alkalde | leader_name = Jacek Wolski | established_title = Itinatag | established_date = 1325 | established_title3 = Mga karapatan ng bayan | established_date3 = 1325 | area_total_km2 = 11.37 | population_as_of = 2024 | population_total = 10089 | population_density_km2 = auto | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | coordinates = {{coord|53|25|32|N|19|35|16|E|region:PL_type:city|display=it}} | elevation_m = 82 | postal_code_type = Postal code | postal_code = 13-300 | area_code = +48 56 | blank_name = [[Polish car number plates|Mga plaka ng kotse]] | blank_info = NNM | blank_name_sec2 = [[National roads in Poland|Mga pambansang kalsada]] | blank_info_sec2 = | blank1_name_sec2 = kalsadang [[Voivodeship road|voivodeship]] | blank1_info_sec2 = [[File:DW538-PL.svg|32px]] | website = [http://www.umnowemiasto.pl/ www.umnowemiasto.pl] }} Ang '''Nowe Miasto Lubawskie''' ay isang bayan sa hilagang [[Poloniya]], na matatagpuan sa [[Ilog Drwęca]]. Ang kabuuang populasyon noong Enero 2024 ay 10,089. Ang Nowe Miasto Lubawskie ay ang kabisera ng [[Kondado ng Nowe Miasto]] sa [[Warmian-Masurian Voivodeship]]. ==Lokasyong heograpikal== Ang Nowe Miasto Lubawskie ay nasa kanang (kanluran) pampang ng itaas na bahagi ng [[Ilog Drwęca]] sa [[Chełmno Land]] sa makasaysayang rehiyon ng [[Pomeraniya]], mga 15 km timog-kanluran ng bayan ng [[Lubawa]], 70 km timog-kanluran ng bayan ng [[Olsztyn]], at 120 km timog-silangan ng kabisera ng rehiyon, ang [[Gdańsk]]. ==Kasaysayan== [[File:Nowe Miasto Lubawskie - brama Lubawska (02).jpg|thumb|left|upright|Gate ng Lubawska noong Medieval (''Brama Lubawska'')]] Ang sinaunang kasaysayan ay kinasasangkutan ng paninirahan ng mga sinaunang Slavic na tao; ang sumunod na paninirahan ay ng mga [[Lumang Prussian]] na sinakop ng pinunong Polish na si [[Bolesław Krzywousty]].<ref name="umnowemiasto.pl">{{cite web| url= http://www.umnowemiasto.pl/omiescie.html| archive-url= https://web.archive.org/web/20120204165016/http://www.umnowemiasto.pl/omiescie.html |archive-date= 2012-02-04 |title= O Mieście Urząd Nowego Miasta Lubawskiego| website= umnowemiasto.pl}}</ref> Noong 1310, sinalakay at sinakop ng [[Teutonic Order]] ang rehiyon ng Gdańsk Pomerania at itinatag ni Otto von Luttenberg, kumander ng Culm (Chełmno), ang paninirahan noong 1325. Ito ay kilala sa ilalim ng mga pangalang Nuwenmarkt, Novum Forum at Nowy Targ.<ref name="umnowemiasto.pl"/> Sa pagitan ng 1334–43, ito ang luklukan ng isang [[Vogt]] ng Teutonic Order. Pinagtibay nito ang [[batas ng Kulm]] noong 1353. Noong [[Digmaang Polish-Lithuanian-Teutonic]], noong 1410, ang bayan ay panandaliang naging bahagi ng Poloniya dahil sa resulta ng lokal na labanan, at nanatili hanggang sa [[kasunduan sa kapayapaan]] noong 1411. Noong 1440, ang bayan ay isang founding member ng [[Prussian Confederation]], isang asosasyon ng mga bayan at mga elderly na sumalungat sa mga patakaran ng Order at nais na ang rehiyon ay maging bahagi ng Poloniya.<ref>{{cite book|last=Kętrzyński|first=Wojciech|author-link=Wojciech Kętrzyński|year=1882|title=O ludności polskiej w Prusiech niegdyś krzyżackich|language=pl|location=Lwów|publisher=[[Ossolineum|Zakład Narodowy im. Ossolińskich]]|page=608}}</ref> Noong 1454, hiniling ng asosasyon kay Haring [[Casimir IV Jagiellon]] ng Poland na isama ang rehiyon sa Kaharian ng Poland, na sinang-ayunan ng Hari at nilagdaan ang batas ng pagsasama sa [[Kraków]] noong 1454.<ref>{{Cite book|last=Górski|first=Karol|title=Związek Pruski i poddanie się Prus Polsce: zbiór tekstów źródłowych|year=1949|publisher=Instytut Zachodni|location=[[Poznań]]|language=pl|page=54}}</ref> Sa [[Ikalawang Kapayapaan ng Thorn]] (1466), tinalikuran ng Teutonic Order ang anumang pag-angkin sa lugar, at kinumpirma ang muling pagsasama ng bayan sa Kaharian ng Poland. Sa administratibo, ito ay bahagi ng [[Chełmno Voivodeship]] sa lalawigan ng [[Royal Prussia]] (na pagkatapos ng 1569 ay bahagi na rin ng lalawigan ng [[Greater Poland]]). Noong panahon ng [[Repormasyon]], noong 1581, ang simbahang parokya, na halos kasingtanda ng bayan mismo, ay naging ebangheliko. Noong ika-18 siglo, ang bayan ay napapalibutan pa rin ng isang pader ng bayan at ng isang kuta, at ang simbahang parokya ay Katoliko.<ref name="JFG" /> Isang simbahang Protestante ang itinayo noong 1824. Sa [[Unang Paghahati ng Poloniya]] noong 1772, ang bayan ay isinama ng [[Kaharian ng Prussia]], at bilang ''Neumark'', ito ay isinama sa bagong tatag na lalawigan ng [[West Prussia]]. Ito ay sandaling nabawi ng mga Polako at naging bahagi ng panandaliang Polish [[Duchy ng Warsaw]] sa pagitan ng 1807 at 1815, at kalaunan, muli itong bumagsak sa ilalim ng pamamahala ng Prussia. Ang populasyon ay sumailalim sa mga patakaran ng [[Germanization]]. Noong Oktubre 1831, iba't ibang yunit ng infantry ng Poland ng [[Pag-aalsa noong Nobyembre]] ang huminto sa bayan patungo sa kanilang mga lugar ng internment.<ref>{{cite book|last=Kasparek|first=Norbert|editor-last=Katafiasz|editor-first=Tomasz|year=2014|title=Na tułaczym szlaku... Powstańcy Listopadowi na Pomorzu|language=pl|location=Koszalin|publisher=Muzeum w Koszalinie, Archiwum Państwowe w Koszalinie|page=138|chapter=Żołnierze polscy w Prusach po upadku powstania listopadowego. Powroty do kraju i wyjazdy na emigrację}}</ref> Sa pagtatapos ng ika-19 na siglo, ang bayan ay kabisera ng [[Landkreis Löbau]] sa distrito ng administrasyong Prussia ng [[Regierungsbezirk Marienwerde] sa [[West Prussia]], kung saan ito nanatili hanggang 1919. Ayon sa senso ng Alemanya noong 1890, ang bayan ay may populasyon na 2,723, kung saan 800 (29.4%) ay mga [[Polako]].<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Deutsche Verwaltungsgeschichte Westpreussen, Kreis Loebau|url=https://treemagic.org/rademacher/www.verwaltungsgeschichte.de/dan_loebau.html|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-01-19|website=treemagic.org}}</ref> Mayroon itong simbahang [[Lutheran]] at [[Katoliko]], isang [[Progymnasium]], isang korte, isang gilingan ng singaw na may kalakalan ng butil, at (noong 1885) may 2,678 na naninirahan. Malapit lang ang monasteryo na Maria-Lonk. Noong bandang 1908, ang bayan ay mayroon ding isang pabrika ng gatas, isang planta ng kuryente, tatlong gilingan ng lagarian at mga ladrilyo.<ref name="MKL" /> Kasunod ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]], noong 1918, nabawi ng Poland ang kalayaan, at pagkatapos magkabisa ang [[Kasunduan sa Versailles]] noong Enero 1920, muling isinama ang bayan sa Poland. Sa loob ng [[Ikalawang Republika ng Poloniya]], ang Nowe Miasto Lubawskie ang kabisera ng [[Nowe Miasto County]] (''powiat nowomiejski'') sa Polish [[Pomeranian Voivodeship]]. [[File:NOWE MIASTO LUBAWSKIE Mord w lesie Bratiańskim02.jpg|thumb|left|Isang monumento na nagpapaalala sa 150 Polako na pinaslang ng mga Nazi German sa {{illm|masaker sa kagubatan ng Bratian|pl|Mord w lesie bratiańskim}}]] Noong ika-3 ng Setyembre 1939, noong panahon ng [[Invasion of Poland|Pagsalakay ng mga Aleman sa Poland]] na nagpasimula ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ang bayan at lugar ay nasakop at pagkatapos ay [[Occupation of Poland (1939–1945)|sinakop ng Alemanya]]. Pagkatapos, 2,500 sibilyan ang pinatay sa mga aksyong isinagawa ng [[SS]] at mga yunit na binubuo ng milisya ng minoryang Aleman, ang [[Selbstschutz]].<ref name="umnowemiasto.pl"/> Sa ilalim ng pananakop ng mga Aleman, mula ika-26 ng Oktubre 1939 hanggang 1945, ang Nowe Miasto Lubawskie ay direktang isinama sa Alemanya at administratibong ginawang bahagi ng Landkreis Löbau/Neumark sa bagong tatag na lalawigan ng [[Reichsgau Danzig-West Prussia]]. Noong ika-21 ng Enero 1945, ang bayan ay nasakop ng [[Pulang Hukbo]]. Pagkatapos ng digmaan, ang bayan ay naibalik sa Poland, bagama't may rehimeng komunista na iniluklok ng [[Unyong Sobyet|Sobyet]] na nanatili sa kapangyarihan hanggang sa dekada 1980 (tingnan ang [[People's Republic of Poland]]). [[File:Nowe Miasto Lubawskie, Działyńskich 14, gimnazjum.jpg|thumb|Paaralang elementarya]] {{Historical populations|1789|809|1831|1188|1875|2371|1880|2742|1885|2678|1890|2723|1905|3800|1910|4144|1921|3721|1943|4884|2006|11036|2011|11162|footnote=Sources:<ref name="JFG">{{cite book| author-link= Johann Friedrich Goldbeck| first= Johann Friedrich |last= Goldbeck | title= Vollständige Topographie des Königreichs Preußen, Part II| place= Marienwerder| year= 1789| url= https://books.google.com/books?id=SQw_AAAAcAAJ&pg=PA45| pages= 45–46| number= 5}}</ref><ref name="MKL" >{{cite book| title= Meyers Großes Konversations-Lexikon| edition= 6th | volume= 14| place= Leipzig and Vienna| year= 1908| pages= 565–566| number= 1}}</ref><ref name= "VWG">{{cite web| first= Michael |last= Rademacher| url= http://www.verwaltungsgeschichte.de/dan_loebau.html |work= Deutsche Verwaltungsgeschichte |title= Provinz Westpreußen, Kreis Löbau/Neumark| trans-title= German administrative history of the province of West Prussia, district of Löbau/Neumark| language= de|archive-url= https://web.archive.org/web/20130712100505/http://www.verwaltungsgeschichte.de/dan_loebau.html |archive-date= 2013-07-12 | year= 2006}}</ref><ref name="AEP">{{cite book| first= August Eduard |last= Preuß| title= Preußische Landes- und Volkskunde| place= Königsberg| year= 1835| url= https://books.google.com/books?id=L_sAAAAAcAAJ&pg=PA436| page= 436| number= 43}}</ref>}} ==Pangangalagang pangkalusugan== Sa Nowe Miasto Lubawskie, naroon ang Friedrich Lange District Hospital sa 10 Mickiewicza Street.<ref>[http://szpitalnml.pl/wp2/ Szpital Powiatowy w Nowym Mieście Lubawskim] na szpitalnml.pl.</ref> Ang ospital ay nagpapatakbo gamit ang pangunahing pormula ng apat na departamento: isang departamento ng pediatric, isang departamento ng surgical, isang departamento ng internal medicine, at isang departamento ng gynecology at obstetrics. ==Kultura== Karamihan sa mga inisyatibong pangkultura ay ipinapatupad ng Municipal Cultural Center at ng Municipal Public Library, pati na rin ng mga lokal na asosasyon: ang Nowe Miasto Lubawskie Cultural Society (kaakibat ng Municipal Cultural Center) at ang Harmonia Choir. Ang Nowe Miasto Lubawskie Days ay ginaganap sa unang bahagi ng Hulyo. Ang Carlsberg Brewery at Polish Radio Olsztyn ay nag-oorganisa rin ng mga konsiyerto sa labas tuwing tag-araw. Kabilang sa mga nakaraang paulit-ulit na kaganapan sa buong bansa ang: * Pambansang Rally ng mga Tagahanga ng Reyna (Hulyo), inorganisa ni Zbigniew Kamiński * Mga workshop sa teatro, pelikula, at musika na "Bagong Sining, Bagong Lungsod" na inorganisa ng Znak Theater sa Gdańsk (Agosto), sa direksyon at itinatag ni Janusz Gawrysiak Matatagpuan sa labas ng lungsod ang [[Kacze Bagno]] Positive Initiatives Center, na nagdaos ng maraming hindi pangkaraniwang mga kaganapang pangkultura. Ang tagapagtatag at nagpasimula nito ay si Michał Łapiński, isang residente ng New Town, at bise presidente ng Education Under the Sails Association. Ang pelikulang ''[[Strefa ciszy]]'' ay kinunan sa lungsod. ==Tingnan din== ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== [[Kategorya:Nowe Miasto Lubawskie]] [[Kategorya:Mga bayan sa Poloniya]] kcayfbhns63p1coxl99xazb2kftsfff 2201154 2201152 2026-04-04T04:30:40Z TentingZones1 122212 2201154 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Nowe Miasto Lubawskie | settlement_type = Bayan | other_name = Neumark in Westpreußen ([[Wikang Aleman|de]]) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 270 | image_style = border:1 | perrow = 1/2/2 | image1 = Rynek_w_Nowym_Mieście_Lubawskim.jpg{{!}}Rynek (Market Square) | image2 = Brama Kurzętnicka.JPG{{!}}Medieval Brodnicka Gate | image3 = Nml bazylika.jpg{{!}}St. Thomas' Basilica | image4 = Nowe Miasto Lubawskie, Rynek 1, Urząd Miasta.jpg{{!}}Town Hall | image5 = Nowe Miasto Lubawskie, Rynek 2.jpg{{!}}Townhouses at the Market Square | caption1 = ''Rynek'' (Liwasan ng Pamilihan) | caption2 = Tarangkahan ng Brodnicka | caption3 = Basilika ni Santo Tomas | caption4 = Bulwagan ng Bayan | caption5 = Mga Townhouse sa Liwasan ng Pamilihan}} | image_shield = POL Nowe Miasto Lubawskie COA.svg | image_flag = POL Nowe Miasto Lubawskie flag.svg | pushpin_map = Poland#Poland Warmian-Masurian Voivodeship | pushpin_label_position = top | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{POL}} | subdivision_type1 = [[Voivodeships of Poland|Voivodeship]] | subdivision_name1 = [[Warmian-Masurian Voivodeship|Warmian-Masurian]] | subdivision_type2 = [[List of Polish counties|Kondado]] | subdivision_name2 = [[Nowe Miasto County|Nowe Miasto]] | subdivision_type3 = [[Gmina]] | subdivision_name3 = Nowe Miasto Lubawskie <small>(urban gmina)</small> | leader_title = Alkalde | leader_name = Jacek Wolski | established_title = Itinatag | established_date = 1325 | established_title3 = Mga karapatan ng bayan | established_date3 = 1325 | area_total_km2 = 11.37 | population_as_of = 2024 | population_total = 10089 | population_density_km2 = auto | timezone = [[Central European Time|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | coordinates = {{coord|53|25|32|N|19|35|16|E|region:PL_type:city|display=it}} | elevation_m = 82 | postal_code_type = Postal code | postal_code = 13-300 | area_code = +48 56 | blank_name = [[Polish car number plates|Mga plaka ng kotse]] | blank_info = NNM | blank_name_sec2 = [[National roads in Poland|Mga pambansang kalsada]] | blank_info_sec2 = | blank1_name_sec2 = kalsadang [[Voivodeship road|voivodeship]] | blank1_info_sec2 = [[File:DW538-PL.svg|32px]] | website = [http://www.umnowemiasto.pl/ www.umnowemiasto.pl] }} Ang '''Nowe Miasto Lubawskie''' ay isang bayan sa hilagang [[Poloniya]], na matatagpuan sa [[Ilog Drwęca]]. Ang kabuuang populasyon noong Enero 2024 ay 10,089. Ang Nowe Miasto Lubawskie ay ang kabisera ng [[Kondado ng Nowe Miasto]] sa [[Warmian-Masurian Voivodeship]]. ==Lokasyong heograpikal== Ang Nowe Miasto Lubawskie ay nasa kanang (kanluran) pampang ng itaas na bahagi ng [[Ilog Drwęca]] sa [[Chełmno Land]] sa makasaysayang rehiyon ng [[Pomeraniya]], mga 15 km timog-kanluran ng bayan ng [[Lubawa]], 70 km timog-kanluran ng bayan ng [[Olsztyn]], at 120 km timog-silangan ng kabisera ng rehiyon, ang [[Gdańsk]]. ==Kasaysayan== [[File:Nowe Miasto Lubawskie - brama Lubawska (02).jpg|thumb|left|upright|Gate ng Lubawska noong Medieval (''Brama Lubawska'')]] Ang sinaunang kasaysayan ay kinasasangkutan ng paninirahan ng mga sinaunang Slavic na tao; ang sumunod na paninirahan ay ng mga [[Lumang Prussian]] na sinakop ng pinunong Polish na si [[Bolesław Krzywousty]].<ref name="umnowemiasto.pl">{{cite web| url= http://www.umnowemiasto.pl/omiescie.html| archive-url= https://web.archive.org/web/20120204165016/http://www.umnowemiasto.pl/omiescie.html |archive-date= 2012-02-04 |title= O Mieście Urząd Nowego Miasta Lubawskiego| website= umnowemiasto.pl}}</ref> Noong 1310, sinalakay at sinakop ng [[Teutonic Order]] ang rehiyon ng Gdańsk Pomerania at itinatag ni Otto von Luttenberg, kumander ng Culm (Chełmno), ang paninirahan noong 1325. Ito ay kilala sa ilalim ng mga pangalang Nuwenmarkt, Novum Forum at Nowy Targ.<ref name="umnowemiasto.pl"/> Sa pagitan ng 1334–43, ito ang luklukan ng isang [[Vogt]] ng Teutonic Order. Pinagtibay nito ang [[batas ng Kulm]] noong 1353. Noong [[Digmaang Polish-Lithuanian-Teutonic]], noong 1410, ang bayan ay panandaliang naging bahagi ng Poloniya dahil sa resulta ng lokal na labanan, at nanatili hanggang sa [[kasunduan sa kapayapaan]] noong 1411. Noong 1440, ang bayan ay isang founding member ng [[Prussian Confederation]], isang asosasyon ng mga bayan at mga elderly na sumalungat sa mga patakaran ng Order at nais na ang rehiyon ay maging bahagi ng Poloniya.<ref>{{cite book|last=Kętrzyński|first=Wojciech|author-link=Wojciech Kętrzyński|year=1882|title=O ludności polskiej w Prusiech niegdyś krzyżackich|language=pl|location=Lwów|publisher=[[Ossolineum|Zakład Narodowy im. Ossolińskich]]|page=608}}</ref> Noong 1454, hiniling ng asosasyon kay Haring [[Casimir IV Jagiellon]] ng Poland na isama ang rehiyon sa Kaharian ng Poland, na sinang-ayunan ng Hari at nilagdaan ang batas ng pagsasama sa [[Kraków]] noong 1454.<ref>{{Cite book|last=Górski|first=Karol|title=Związek Pruski i poddanie się Prus Polsce: zbiór tekstów źródłowych|year=1949|publisher=Instytut Zachodni|location=[[Poznań]]|language=pl|page=54}}</ref> Sa [[Ikalawang Kapayapaan ng Thorn]] (1466), tinalikuran ng Teutonic Order ang anumang pag-angkin sa lugar, at kinumpirma ang muling pagsasama ng bayan sa Kaharian ng Poland. Sa administratibo, ito ay bahagi ng [[Chełmno Voivodeship]] sa lalawigan ng [[Royal Prussia]] (na pagkatapos ng 1569 ay bahagi na rin ng lalawigan ng [[Greater Poland]]). Noong panahon ng [[Repormasyon]], noong 1581, ang simbahang parokya, na halos kasingtanda ng bayan mismo, ay naging ebangheliko. Noong ika-18 siglo, ang bayan ay napapalibutan pa rin ng isang pader ng bayan at ng isang kuta, at ang simbahang parokya ay Katoliko.<ref name="JFG" /> Isang simbahang Protestante ang itinayo noong 1824. Sa [[Unang Paghahati ng Poloniya]] noong 1772, ang bayan ay isinama ng [[Kaharian ng Prussia]], at bilang ''Neumark'', ito ay isinama sa bagong tatag na lalawigan ng [[West Prussia]]. Ito ay sandaling nabawi ng mga Polako at naging bahagi ng panandaliang Polish [[Duchy ng Warsaw]] sa pagitan ng 1807 at 1815, at kalaunan, muli itong bumagsak sa ilalim ng pamamahala ng Prussia. Ang populasyon ay sumailalim sa mga patakaran ng [[Germanization]]. Noong Oktubre 1831, iba't ibang yunit ng infantry ng Poland ng [[Pag-aalsa noong Nobyembre]] ang huminto sa bayan patungo sa kanilang mga lugar ng internment.<ref>{{cite book|last=Kasparek|first=Norbert|editor-last=Katafiasz|editor-first=Tomasz|year=2014|title=Na tułaczym szlaku... Powstańcy Listopadowi na Pomorzu|language=pl|location=Koszalin|publisher=Muzeum w Koszalinie, Archiwum Państwowe w Koszalinie|page=138|chapter=Żołnierze polscy w Prusach po upadku powstania listopadowego. Powroty do kraju i wyjazdy na emigrację}}</ref> Sa pagtatapos ng ika-19 na siglo, ang bayan ay kabisera ng [[Landkreis Löbau]] sa distrito ng administrasyong Prussia ng [[Regierungsbezirk Marienwerde] sa [[West Prussia]], kung saan ito nanatili hanggang 1919. Ayon sa senso ng Alemanya noong 1890, ang bayan ay may populasyon na 2,723, kung saan 800 (29.4%) ay mga [[Polako]].<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Deutsche Verwaltungsgeschichte Westpreussen, Kreis Loebau|url=https://treemagic.org/rademacher/www.verwaltungsgeschichte.de/dan_loebau.html|archive-url=|archive-date=|access-date=2021-01-19|website=treemagic.org}}</ref> Mayroon itong simbahang [[Lutheran]] at [[Katoliko]], isang [[Progymnasium]], isang korte, isang gilingan ng singaw na may kalakalan ng butil, at (noong 1885) may 2,678 na naninirahan. Malapit lang ang monasteryo na Maria-Lonk. Noong bandang 1908, ang bayan ay mayroon ding isang pabrika ng gatas, isang planta ng kuryente, tatlong gilingan ng lagarian at mga ladrilyo.<ref name="MKL" /> Kasunod ng [[Unang Digmaang Pandaigdig]], noong 1918, nabawi ng Poland ang kalayaan, at pagkatapos magkabisa ang [[Kasunduan sa Versailles]] noong Enero 1920, muling isinama ang bayan sa Poland. Sa loob ng [[Ikalawang Republika ng Poloniya]], ang Nowe Miasto Lubawskie ang kabisera ng [[Nowe Miasto County]] (''powiat nowomiejski'') sa Polish [[Pomeranian Voivodeship]]. [[File:NOWE MIASTO LUBAWSKIE Mord w lesie Bratiańskim02.jpg|thumb|left|Isang monumento na nagpapaalala sa 150 Polako na pinaslang ng mga Nazi German sa {{illm|masaker sa kagubatan ng Bratian|pl|Mord w lesie bratiańskim}}]] Noong ika-3 ng Setyembre 1939, noong panahon ng [[Invasion of Poland|Pagsalakay ng mga Aleman sa Poland]] na nagpasimula ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ang bayan at lugar ay nasakop at pagkatapos ay [[Occupation of Poland (1939–1945)|sinakop ng Alemanya]]. Pagkatapos, 2,500 sibilyan ang pinatay sa mga aksyong isinagawa ng [[SS]] at mga yunit na binubuo ng milisya ng minoryang Aleman, ang [[Selbstschutz]].<ref name="umnowemiasto.pl"/> Sa ilalim ng pananakop ng mga Aleman, mula ika-26 ng Oktubre 1939 hanggang 1945, ang Nowe Miasto Lubawskie ay direktang isinama sa Alemanya at administratibong ginawang bahagi ng Landkreis Löbau/Neumark sa bagong tatag na lalawigan ng [[Reichsgau Danzig-West Prussia]]. Noong ika-21 ng Enero 1945, ang bayan ay nasakop ng [[Pulang Hukbo]]. Pagkatapos ng digmaan, ang bayan ay naibalik sa Poland, bagama't may rehimeng komunista na iniluklok ng [[Unyong Sobyet|Sobyet]] na nanatili sa kapangyarihan hanggang sa dekada 1980 (tingnan ang [[People's Republic of Poland]]). [[File:Nowe Miasto Lubawskie, Działyńskich 14, gimnazjum.jpg|thumb|Paaralang elementarya]] {{Historical populations|1789|809|1831|1188|1875|2371|1880|2742|1885|2678|1890|2723|1905|3800|1910|4144|1921|3721|1943|4884|2006|11036|2011|11162|footnote=Sources:<ref name="JFG">{{cite book| author-link= Johann Friedrich Goldbeck| first= Johann Friedrich |last= Goldbeck | title= Vollständige Topographie des Königreichs Preußen, Part II| place= Marienwerder| year= 1789| url= https://books.google.com/books?id=SQw_AAAAcAAJ&pg=PA45| pages= 45–46| number= 5}}</ref><ref name="MKL" >{{cite book| title= Meyers Großes Konversations-Lexikon| edition= 6th | volume= 14| place= Leipzig and Vienna| year= 1908| pages= 565–566| number= 1}}</ref><ref name= "VWG">{{cite web| first= Michael |last= Rademacher| url= http://www.verwaltungsgeschichte.de/dan_loebau.html |work= Deutsche Verwaltungsgeschichte |title= Provinz Westpreußen, Kreis Löbau/Neumark| trans-title= German administrative history of the province of West Prussia, district of Löbau/Neumark| language= de|archive-url= https://web.archive.org/web/20130712100505/http://www.verwaltungsgeschichte.de/dan_loebau.html |archive-date= 2013-07-12 | year= 2006}}</ref><ref name="AEP">{{cite book| first= August Eduard |last= Preuß| title= Preußische Landes- und Volkskunde| place= Königsberg| year= 1835| url= https://books.google.com/books?id=L_sAAAAAcAAJ&pg=PA436| page= 436| number= 43}}</ref>}} ==Pangangalagang pangkalusugan== Sa Nowe Miasto Lubawskie, naroon ang Friedrich Lange District Hospital sa 10 Mickiewicza Street.<ref>[http://szpitalnml.pl/wp2/ Szpital Powiatowy w Nowym Mieście Lubawskim] na szpitalnml.pl.</ref> Ang ospital ay nagpapatakbo gamit ang pangunahing pormula ng apat na departamento: isang departamento ng pediatric, isang departamento ng surgical, isang departamento ng internal medicine, at isang departamento ng gynecology at obstetrics. ==Kultura== Karamihan sa mga inisyatibong pangkultura ay ipinapatupad ng Municipal Cultural Center at ng Municipal Public Library, pati na rin ng mga lokal na asosasyon: ang Nowe Miasto Lubawskie Cultural Society (kaakibat ng Municipal Cultural Center) at ang Harmonia Choir. Ang Nowe Miasto Lubawskie Days ay ginaganap sa unang bahagi ng Hulyo. Ang Carlsberg Brewery at Polish Radio Olsztyn ay nag-oorganisa rin ng mga konsiyerto sa labas tuwing tag-araw. Kabilang sa mga nakaraang paulit-ulit na kaganapan sa buong bansa ang: * Pambansang Rally ng mga Tagahanga ng Reyna (Hulyo), inorganisa ni Zbigniew Kamiński * Mga workshop sa teatro, pelikula, at musika na "Bagong Sining, Bagong Lungsod" na inorganisa ng Znak Theater sa Gdańsk (Agosto), sa direksyon at itinatag ni Janusz Gawrysiak Matatagpuan sa labas ng lungsod ang [[Kacze Bagno]] Positive Initiatives Center, na nagdaos ng maraming hindi pangkaraniwang mga kaganapang pangkultura. Ang tagapagtatag at nagpasimula nito ay si Michał Łapiński, isang residente ng New Town, at bise presidente ng Education Under the Sails Association. Ang pelikulang ''[[Strefa ciszy]]'' ay kinunan sa lungsod. ==Tingnan din== ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== [[Kategorya:Nowe Miasto Lubawskie]] [[Kategorya:Mga bayan sa Poloniya]] 8u0nh7wuordqk4mem6m666atyzd6fx7 14 337630 2201181 2026-04-04T05:10:30Z Jojit fb 38 Bagong pahina: {{hiddencat}} 2201181 wikitext text/x-wiki {{hiddencat}} mdqcre2adnm3tk2f0vjo85c3plgs38y 0 337631 2201225 2026-04-04T10:03:30Z Jadewest.catvalentine 41897 Bagong pahina: {{Short description|Ikatlong edisyon ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision}} {{Infobox song contest | name = Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision | year = 1958 | image = Eurovision Song Contest 1958 - André Claveau.png | size = 300px | caption = Si André Claveau, ang kampeon ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958 | theme = | semi1 = | semi2 = | final = {{start date|1958|03|12|df=y}} | venue = [[AVRO Studios]]<br />[[Hilversum]], [[Netherlands|Nederlandiya]] | o... 2201225 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ikatlong edisyon ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision}} {{Infobox song contest | name = Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision | year = 1958 | image = Eurovision Song Contest 1958 - André Claveau.png | size = 300px | caption = Si André Claveau, ang kampeon ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958 | theme = | semi1 = | semi2 = | final = {{start date|1958|03|12|df=y}} | venue = [[AVRO Studios]]<br />[[Hilversum]], [[Netherlands|Nederlandiya]] | organizer = [[European Broadcasting Union]] (EBU) | president = | host_broadcaster = [[Nederlandse Televisie Stichting]] (NTS) | director = Gijs Stappershoef | exproducer = Piet te Nuyl Jr. | musdirector = Dolf van der Linden | presenters = Hannie Lips | entries = 10 | finalists = | debut = {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | return = | non-return = {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | winner = {{Flag|Pransiya}}<br />"Dors mon amour" ni [[André Claveau]] | vote = Dalawang miyembrong hurado mula sa bawat bansa; bawat hurado ay nagbigay ngisang boto para sa kanilang paboritong kanta | prev_year = {{Flagicon|Kanlurang Alemanya}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957|Francfort del Meno 1957]] | next_year = {{Flagicon|Pransiya}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1959|Cannes 1959]] }} Ang '''Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958''' ay ang ikatlong edisyon ng [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] na ginanap noong ika-12 ng Marso 1958 sa [[AVRO Studios]] sa [[Hilversum]], [[Netherlands|Nederlandiya]]. Inorganisa ito ng [[European Broadcasting Union]] (EBU) at ng punong brodkaster, ang [[Nederlandse Televisie Stichting]] (NTS). Hinost ito ni Hannie Lips. Ito ang unang pagkakataon na ang nanalong brodkaster noong nakaraang taon ay nag-host ng paligsahan, isang tradisyon na ipinagpatuloy, maliban sa ilang mga eksepsiyon, mula noon. Lumahok sa paligsahan ang mga brodkaster mula sa sampung bansa, katumbas ng bilang ng mga lumahok noong nakaraang taon; unang lumahok ang [[Sweden|Suwesya]] sa paligsahan, habang nagpasya ang [[United Kingdom|Reyno Unido]] na huwag lumahok. Ang [[Pransiya]] ang nagwagi sa patimpalak, na nirepresenta ng kantang "Dors mon amour" na inawit ni [[André Claveau]]. Ito ang una sa limang panalo ng bansa. Ang [[Suwisa]], [[Italya]], [[Sweden|Suwesya]] at [[Belhika]] (na kasama ng [[Austria]] sa ikalimang pwesto) ang nagkumpleto sa top five. Bagama't nagkaroon ng malaking epekto ang nanalong kanta sa paligsahan, isa pang kalahok ang nagkaroon ng mas malaking epekto kasunod ng paligsahan; ang kalahok ng Italya, "Nel blu, dipinto di blu" na inawit ni Domenico Modugno, ay naging isang pandaigdigang hit para kay Modugno, na naging matagumpay sa tsart sa ilang mga bansa at nanalo ng dalawang [[Gawad Grammy]] sa kauna-unahang edisyon nito noong 1959 para sa mga kategoryang Record of the Year at Song of the Year. == Lokasyon == Ginanap ang paligsahan sa [[Hilversum]], [[Netherlands|Nederlandiya]]. Bagama't nanalo sila noong 1957, hindi awtomatikong nakatanggap ang Nederlandiya ng mga karapatan na mag-host ng paligsahan, dahil tinukoy sa kumbensyong umiiral noong panahong iyon na ang bawat brodkaster ay magsasalitan sa pagtatanghal ng kaganapan. Ang [[BBC|British Broadcasting Corporation]] (BBC) ang unang pinili na magtanghal ng kaganapan sa Reyno Unido, ngunit isinuko ang mga karapatan matapos mabigong magkasundo sa mga unyon ng sining. Kasunod nito, ang brodkaster ng Nederlandiya, ang [[Nederlandse Televisie Stichting]] (NTS), ay natanggap lamang ang mga karapatan na mag-host ng kaganapan matapos tanggihan ng ibang mga brodkaster ang pagkakataon. Ito ang nagtatag ng tradisyon na ang nagwagi sa nakaraang taon ang magho-host nito sa susunod na taon. Ang napiling venue ay ang [[AVRO Studios]], na nagsilbing pangunahing pasilidad sa pagsasahimpapawid ng radyo at telebisyon ng brodkaster na Olandes na [[AVRO|Algemene Vereniging Radio Omroep]] (AVRO). Madalas na tinatawag na "lungsod ng media", ang Hilversum ang pangunahing sentro para sa pagsasahimpapawid ng radyo at telebisyon sa Nederlandiya at ang lokasyon ng ilan sa mga organisasyong bumubuo sa organisasyon ng pampublikong pagsasahimpapawid ng [[Nederlandse Publieke Omroep]] (NPO). ==Mga kalahok== {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ Mga kalahok ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958<ref>{{cite web |title=Hilversum 1958 – Participants |url=https://eurovision.tv/event/hilversum-1958/participants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401081947/https://eurovision.tv/event/hilversum-1958/participants |archive-date=1 Abril 2023 |access-date=4 Abril 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)}}</ref> |- ! scope="col" rowspan="2" | Bansa ! scope="col" rowspan="2" | Brodkaster ! scope="col" rowspan="2" | Artista ! scope="col" rowspan="2" | Kanta ! scope="col" rowspan="2" | Wika ! rowspan="2" |Konduktor ! colspan="2" scope="col" | Proseso ng pagpili |- ! scope="col" | Proseso ! scope="col" | Petsa |- ! scope="row" | {{Flag|Alemanya}} | NWRV{{efn|Sa ngalan ng ARD, ang konsorsyum ng pampublikong pagsasahimpapawid ng Alemanya}} | Margot Hielscher | "Für zwei Groschen Musik" | [[Wikang Aleman|Aleman]] |Dolf van der Linden | ''Schlager 1958'' | Enero 20, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Austria}} |ORF | Liane Augustin | "Die ganze Welt braucht Liebe" | Aleman |Willy Fantl |Panloob na pagpili |''<small>Walang nakakaalam</small>'' |- ! scope="row" | {{Flag|Belhika}} | INR | Fud Leclerc | "Ma petite chatte" | [[Wikang Pranses|Pranses]] |Dolf van der Linden | ''Grand Prix Eurovision de la Chanson Européenne: Demi-Finale Belge'' | Pebrero 19, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} |Statsradiofonien | Raquel Rastenni | "Jeg rev et blad ud af min dagbog" | [[Wikang Danes|Danes]] |Kai Mortensen |''Dansk Melodi Grand Prix 1958'' |Pebrero 16, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Italya}} | RAI | Domenico Modugno | "Nel blu, dipinto di blu" | [[Wikang Italyano|Italyano]] |Alberto Semprini | ''Sanremo Music Festival 1958'' | Pebrero 1, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Solange Berry | "Un grand amour" | Pranses |Dolf van der Linden | Panloob na pagpili | <small>''Walang nakakaalam''</small> |- ! scope="row" |{{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NTS | [[Corry Brokken]] | "Heel de wereld" | Olandes |Dolf van der Linden | ''Nationaal Songfestival 1958'' | Pebrero 11, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | RTF | [[André Claveau]] | "Dors mon amour" | Pranses |Franck Pourcel | Panloob na pagpili {{small|(artista)}}<br />''Et voici quelques airs'' {{small|(kanta)}} | Pebrero 7, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} |SR | Alice Babs | "Lilla stjärna" | [[Wikang Suweko|Suweko]] |Dolf van der Linden | Panloob na pagpili |<small>''Walang nakakaalam''</small> |- ! scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | SRG SSR | [[Lys Assia]] | "Giorgio" | Aleman, Italyano |Paul Burkhard | Pambansang final | <small>''Walang nakakaalam''</small> |} ==Buod ng paligsahan== Ginanap ang paligsahan noong ika-12 ng Marso 1958 sa ganap na 9:00 ng gabi [[Oras Gitnang Europa|CET]] na may tinatayang tagal na 1 oras at 10 minuto.<ref>{{cite web |title=Hilversum 1958 |url=https://eurovision.tv/event/hilversum-1958 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=4 Abril 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530101326/https://eurovision.tv/event/hilversum-1958 |archive-date=30 Mayo 2022 |url-status=live}}</ref> Sa panahon ng live na pagpapalabas ng paligsahan, maraming bansa ang hindi nakakita o nakarinig ng kalahok ng Italya, na siyang unang nagtanghal, dahil sa isang teknikal na depekto, at kalaunan ay pinayagang magtanghal muli pagkatapos ng huling kanta. {{Legend|gold|Kampeon}} {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ Resulta ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958<ref>{{cite web |title=Hilversum 1958 – Scoreboard |url=https://eurovision.tv/event/hilversum-1958/final |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=4 Abril 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605213454/https://eurovision.tv/event/hilversum-1958/final |archive-date=5 Hunyo 2021 |url-status=live}}</ref> |- ! scope="col" | Draw ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Artista ! scope="col" | Kanta !Puntos !Puwesto |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Flag|Italya}} | Domenico Modugno | "Nel blu, dipinto di blu" |13 |3 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | [[Corry Brokken]] | "Heel de wereld" |1 |9 |- style="font-weight: bold; background: gold;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Flag|Pransiya}} | [[André Claveau]] | "Dors mon amour" |27 |1 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Flag|Luxembourg}} | Solange Berry | "Un grand amour" |1 |9 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | Alice Babs | "Lilla stjärna" |10 |4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Flag|Dinamarka}} | Raquel Rastenni | "Jeg rev et blad ud af min dagbog" |3 |8 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Flag|Belhika}} | Fud Leclerc | "Ma petite chatte" |8 |5 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Flag|Alemanya}} | Margot Hielscher | "Für zwei Groschen Musik" |5 |7 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Flag|Austria}} | Liane Augustin | "Die ganze Welt braucht Liebe" |8 |5 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Flag|Suwisa}} | [[Lys Assia]] | "Giorgio" |24 |2 |} === Tagapagsalita === Ang bawat kalahok na brodkaster ay humirang ng isang tagapagsalita na responsable sa pag-anunsyo ng mga boto para sa kani-kanilang bansa sa pamamagitan ng telepono. Ang mga kilalang tagapagsalita sa paligsahan noong 1958 ay nakalista sa ibaba. * {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} – Piet te Nuyl Jr. * {{Flag|Pransiya}} – Armand Lanoux * {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} – Tage Danielsson == Ibang mga pagtatanghal == * '''Interval act:''' ** Metropole Orkest – "Wedding Dance" mula sa Symphonic Suite ''Hasseneh'' ni Jacques Press ** Metropole Orkest – "Cielito lindo" ==Pagpapalabas== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga brodkaster at komentarista sa mga kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! scope="row" | {{Flag|Alemanya}} |ARD | Deutsches Fernsehen |Wolf Mittler |- ! scope="row" | {{Flag|Austria}} |ORF |ORF Fernsehen |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Belhika}} | rowspan="2" |NIR/INR |INR, Bruxelles I |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | NIR |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} |Statsradiofonien |Statsradiofonien TV, Program 1 |Svend Pedersen |- ! scope="row" | {{Flag|Italya}} |RAI |RAI Televisione, Secondo Programma |Bianca Maria Piccinino |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Télé-Luxembourg |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NTS |NTS | rowspan="2" | Siebe van der Zee |- |NRU |Hilversum 1 |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | rowspan="2" | RTF | RTF | Pierre Tchernia |- |France I |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} |SR |Sveriges TV |Jan Gabrielsson |- ! rowspan="3" scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | rowspan="3" | SRG SSR | TV DRS, Radio Bern |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | TSR, Radio Genève | ''Pranses:'' Georges Hardy |- |Radio Monte Ceneri |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |} {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga broadkasters at komentarista sa mga hindi kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | [[BBC]] | BBC Television Service{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-16 ng Marso 1958 nang 3:15 ng hapon ([[Gitnang Oras ng Greenwich|GMT]])}} | Peter Haigh |} ==Mga nota== {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] [[Kategorya:Patimpalak sa pag-awit]] [[Kategorya:Europa]] f8w6964ojy2dh93184j9nyqv56hlw6n 2201230 2201225 2026-04-04T10:12:23Z Jadewest.catvalentine 41897 /* Lokasyon */ 2201230 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ikatlong edisyon ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision}} {{Infobox song contest | name = Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision | year = 1958 | image = Eurovision Song Contest 1958 - André Claveau.png | size = 300px | caption = Si André Claveau, ang kampeon ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958 | theme = | semi1 = | semi2 = | final = {{start date|1958|03|12|df=y}} | venue = [[AVRO Studios]]<br />[[Hilversum]], [[Netherlands|Nederlandiya]] | organizer = [[European Broadcasting Union]] (EBU) | president = | host_broadcaster = [[Nederlandse Televisie Stichting]] (NTS) | director = Gijs Stappershoef | exproducer = Piet te Nuyl Jr. | musdirector = Dolf van der Linden | presenters = Hannie Lips | entries = 10 | finalists = | debut = {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | return = | non-return = {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | winner = {{Flag|Pransiya}}<br />"Dors mon amour" ni [[André Claveau]] | vote = Dalawang miyembrong hurado mula sa bawat bansa; bawat hurado ay nagbigay ngisang boto para sa kanilang paboritong kanta | prev_year = {{Flagicon|Kanlurang Alemanya}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957|Francfort del Meno 1957]] | next_year = {{Flagicon|Pransiya}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1959|Cannes 1959]] }} Ang '''Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958''' ay ang ikatlong edisyon ng [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] na ginanap noong ika-12 ng Marso 1958 sa [[AVRO Studios]] sa [[Hilversum]], [[Netherlands|Nederlandiya]]. Inorganisa ito ng [[European Broadcasting Union]] (EBU) at ng punong brodkaster, ang [[Nederlandse Televisie Stichting]] (NTS). Hinost ito ni Hannie Lips. Ito ang unang pagkakataon na ang nanalong brodkaster noong nakaraang taon ay nag-host ng paligsahan, isang tradisyon na ipinagpatuloy, maliban sa ilang mga eksepsiyon, mula noon. Lumahok sa paligsahan ang mga brodkaster mula sa sampung bansa, katumbas ng bilang ng mga lumahok noong nakaraang taon; unang lumahok ang [[Sweden|Suwesya]] sa paligsahan, habang nagpasya ang [[United Kingdom|Reyno Unido]] na huwag lumahok. Ang [[Pransiya]] ang nagwagi sa patimpalak, na nirepresenta ng kantang "Dors mon amour" na inawit ni [[André Claveau]]. Ito ang una sa limang panalo ng bansa. Ang [[Suwisa]], [[Italya]], [[Sweden|Suwesya]] at [[Belhika]] (na kasama ng [[Austria]] sa ikalimang pwesto) ang nagkumpleto sa top five. Bagama't nagkaroon ng malaking epekto ang nanalong kanta sa paligsahan, isa pang kalahok ang nagkaroon ng mas malaking epekto kasunod ng paligsahan; ang kalahok ng Italya, "Nel blu, dipinto di blu" na inawit ni Domenico Modugno, ay naging isang pandaigdigang hit para kay Modugno, na naging matagumpay sa tsart sa ilang mga bansa at nanalo ng dalawang [[Gawad Grammy]] sa kauna-unahang edisyon nito noong 1959 para sa mga kategoryang Record of the Year at Song of the Year. == Lokasyon == [[Talaksan:522701-Studiogebouw 's-Gravelandseweg 52.jpg|thumb|250px|[[AVRO Studios]] sa Hilversum, venue ng paligsahan noong 1958]] Ginanap ang paligsahan sa [[Hilversum]], [[Netherlands|Nederlandiya]]. Bagama't nanalo sila noong 1957, hindi awtomatikong nakatanggap ang Nederlandiya ng mga karapatan na mag-host ng paligsahan, dahil tinukoy sa kumbensyong umiiral noong panahong iyon na ang bawat brodkaster ay magsasalitan sa pagtatanghal ng kaganapan. Ang [[BBC|British Broadcasting Corporation]] (BBC) ang unang pinili na magtanghal ng kaganapan sa Reyno Unido, ngunit isinuko ang mga karapatan matapos mabigong magkasundo sa mga unyon ng sining. Kasunod nito, ang brodkaster ng Nederlandiya, ang [[Nederlandse Televisie Stichting]] (NTS), ay natanggap lamang ang mga karapatan na mag-host ng kaganapan matapos tanggihan ng ibang mga brodkaster ang pagkakataon. Ito ang nagtatag ng tradisyon na ang nagwagi sa nakaraang taon ang magho-host nito sa susunod na taon. Ang napiling venue ay ang [[AVRO Studios]], na nagsilbing pangunahing pasilidad sa pagsasahimpapawid ng radyo at telebisyon ng brodkaster na Olandes na [[AVRO|Algemene Vereniging Radio Omroep]] (AVRO). Madalas na tinatawag na "lungsod ng media", ang Hilversum ang pangunahing sentro para sa pagsasahimpapawid ng radyo at telebisyon sa Nederlandiya at ang lokasyon ng ilan sa mga organisasyong bumubuo sa organisasyon ng pampublikong pagsasahimpapawid ng [[Nederlandse Publieke Omroep]] (NPO). ==Mga kalahok== {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ Mga kalahok ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958<ref>{{cite web |title=Hilversum 1958 – Participants |url=https://eurovision.tv/event/hilversum-1958/participants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401081947/https://eurovision.tv/event/hilversum-1958/participants |archive-date=1 Abril 2023 |access-date=4 Abril 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)}}</ref> |- ! scope="col" rowspan="2" | Bansa ! scope="col" rowspan="2" | Brodkaster ! scope="col" rowspan="2" | Artista ! scope="col" rowspan="2" | Kanta ! scope="col" rowspan="2" | Wika ! rowspan="2" |Konduktor ! colspan="2" scope="col" | Proseso ng pagpili |- ! scope="col" | Proseso ! scope="col" | Petsa |- ! scope="row" | {{Flag|Alemanya}} | NWRV{{efn|Sa ngalan ng ARD, ang konsorsyum ng pampublikong pagsasahimpapawid ng Alemanya}} | Margot Hielscher | "Für zwei Groschen Musik" | [[Wikang Aleman|Aleman]] |Dolf van der Linden | ''Schlager 1958'' | Enero 20, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Austria}} |ORF | Liane Augustin | "Die ganze Welt braucht Liebe" | Aleman |Willy Fantl |Panloob na pagpili |''<small>Walang nakakaalam</small>'' |- ! scope="row" | {{Flag|Belhika}} | INR | Fud Leclerc | "Ma petite chatte" | [[Wikang Pranses|Pranses]] |Dolf van der Linden | ''Grand Prix Eurovision de la Chanson Européenne: Demi-Finale Belge'' | Pebrero 19, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} |Statsradiofonien | Raquel Rastenni | "Jeg rev et blad ud af min dagbog" | [[Wikang Danes|Danes]] |Kai Mortensen |''Dansk Melodi Grand Prix 1958'' |Pebrero 16, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Italya}} | RAI | Domenico Modugno | "Nel blu, dipinto di blu" | [[Wikang Italyano|Italyano]] |Alberto Semprini | ''Sanremo Music Festival 1958'' | Pebrero 1, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Solange Berry | "Un grand amour" | Pranses |Dolf van der Linden | Panloob na pagpili | <small>''Walang nakakaalam''</small> |- ! scope="row" |{{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NTS | [[Corry Brokken]] | "Heel de wereld" | Olandes |Dolf van der Linden | ''Nationaal Songfestival 1958'' | Pebrero 11, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | RTF | [[André Claveau]] | "Dors mon amour" | Pranses |Franck Pourcel | Panloob na pagpili {{small|(artista)}}<br />''Et voici quelques airs'' {{small|(kanta)}} | Pebrero 7, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} |SR | Alice Babs | "Lilla stjärna" | [[Wikang Suweko|Suweko]] |Dolf van der Linden | Panloob na pagpili |<small>''Walang nakakaalam''</small> |- ! scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | SRG SSR | [[Lys Assia]] | "Giorgio" | Aleman, Italyano |Paul Burkhard | Pambansang final | <small>''Walang nakakaalam''</small> |} ==Buod ng paligsahan== Ginanap ang paligsahan noong ika-12 ng Marso 1958 sa ganap na 9:00 ng gabi [[Oras Gitnang Europa|CET]] na may tinatayang tagal na 1 oras at 10 minuto.<ref>{{cite web |title=Hilversum 1958 |url=https://eurovision.tv/event/hilversum-1958 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=4 Abril 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530101326/https://eurovision.tv/event/hilversum-1958 |archive-date=30 Mayo 2022 |url-status=live}}</ref> Sa panahon ng live na pagpapalabas ng paligsahan, maraming bansa ang hindi nakakita o nakarinig ng kalahok ng Italya, na siyang unang nagtanghal, dahil sa isang teknikal na depekto, at kalaunan ay pinayagang magtanghal muli pagkatapos ng huling kanta. {{Legend|gold|Kampeon}} {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ Resulta ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958<ref>{{cite web |title=Hilversum 1958 – Scoreboard |url=https://eurovision.tv/event/hilversum-1958/final |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=4 Abril 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605213454/https://eurovision.tv/event/hilversum-1958/final |archive-date=5 Hunyo 2021 |url-status=live}}</ref> |- ! scope="col" | Draw ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Artista ! scope="col" | Kanta !Puntos !Puwesto |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Flag|Italya}} | Domenico Modugno | "Nel blu, dipinto di blu" |13 |3 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | [[Corry Brokken]] | "Heel de wereld" |1 |9 |- style="font-weight: bold; background: gold;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Flag|Pransiya}} | [[André Claveau]] | "Dors mon amour" |27 |1 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Flag|Luxembourg}} | Solange Berry | "Un grand amour" |1 |9 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | Alice Babs | "Lilla stjärna" |10 |4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Flag|Dinamarka}} | Raquel Rastenni | "Jeg rev et blad ud af min dagbog" |3 |8 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Flag|Belhika}} | Fud Leclerc | "Ma petite chatte" |8 |5 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Flag|Alemanya}} | Margot Hielscher | "Für zwei Groschen Musik" |5 |7 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Flag|Austria}} | Liane Augustin | "Die ganze Welt braucht Liebe" |8 |5 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Flag|Suwisa}} | [[Lys Assia]] | "Giorgio" |24 |2 |} === Tagapagsalita === Ang bawat kalahok na brodkaster ay humirang ng isang tagapagsalita na responsable sa pag-anunsyo ng mga boto para sa kani-kanilang bansa sa pamamagitan ng telepono. Ang mga kilalang tagapagsalita sa paligsahan noong 1958 ay nakalista sa ibaba. * {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} – Piet te Nuyl Jr. * {{Flag|Pransiya}} – Armand Lanoux * {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} – Tage Danielsson == Ibang mga pagtatanghal == * '''Interval act:''' ** Metropole Orkest – "Wedding Dance" mula sa Symphonic Suite ''Hasseneh'' ni Jacques Press ** Metropole Orkest – "Cielito lindo" ==Pagpapalabas== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga brodkaster at komentarista sa mga kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! scope="row" | {{Flag|Alemanya}} |ARD | Deutsches Fernsehen |Wolf Mittler |- ! scope="row" | {{Flag|Austria}} |ORF |ORF Fernsehen |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Belhika}} | rowspan="2" |NIR/INR |INR, Bruxelles I |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | NIR |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} |Statsradiofonien |Statsradiofonien TV, Program 1 |Svend Pedersen |- ! scope="row" | {{Flag|Italya}} |RAI |RAI Televisione, Secondo Programma |Bianca Maria Piccinino |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Télé-Luxembourg |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NTS |NTS | rowspan="2" | Siebe van der Zee |- |NRU |Hilversum 1 |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | rowspan="2" | RTF | RTF | Pierre Tchernia |- |France I |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} |SR |Sveriges TV |Jan Gabrielsson |- ! rowspan="3" scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | rowspan="3" | SRG SSR | TV DRS, Radio Bern |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | TSR, Radio Genève | ''Pranses:'' Georges Hardy |- |Radio Monte Ceneri |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |} {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga broadkasters at komentarista sa mga hindi kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | [[BBC]] | BBC Television Service{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-16 ng Marso 1958 nang 3:15 ng hapon ([[Gitnang Oras ng Greenwich|GMT]])}} | Peter Haigh |} ==Mga nota== {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] [[Kategorya:Patimpalak sa pag-awit]] [[Kategorya:Europa]] miqzmfl0xch19zzqp0t59oa1w9aox7b 2201231 2201230 2026-04-04T10:12:48Z Jadewest.catvalentine 41897 /* Lokasyon */ 2201231 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ikatlong edisyon ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision}} {{Infobox song contest | name = Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision | year = 1958 | image = Eurovision Song Contest 1958 - André Claveau.png | size = 300px | caption = Si André Claveau, ang kampeon ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958 | theme = | semi1 = | semi2 = | final = {{start date|1958|03|12|df=y}} | venue = [[AVRO Studios]]<br />[[Hilversum]], [[Netherlands|Nederlandiya]] | organizer = [[European Broadcasting Union]] (EBU) | president = | host_broadcaster = [[Nederlandse Televisie Stichting]] (NTS) | director = Gijs Stappershoef | exproducer = Piet te Nuyl Jr. | musdirector = Dolf van der Linden | presenters = Hannie Lips | entries = 10 | finalists = | debut = {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | return = | non-return = {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | winner = {{Flag|Pransiya}}<br />"Dors mon amour" ni [[André Claveau]] | vote = Dalawang miyembrong hurado mula sa bawat bansa; bawat hurado ay nagbigay ngisang boto para sa kanilang paboritong kanta | prev_year = {{Flagicon|Kanlurang Alemanya}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1957|Francfort del Meno 1957]] | next_year = {{Flagicon|Pransiya}} [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1959|Cannes 1959]] }} Ang '''Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958''' ay ang ikatlong edisyon ng [[Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] na ginanap noong ika-12 ng Marso 1958 sa [[AVRO Studios]] sa [[Hilversum]], [[Netherlands|Nederlandiya]]. Inorganisa ito ng [[European Broadcasting Union]] (EBU) at ng punong brodkaster, ang [[Nederlandse Televisie Stichting]] (NTS). Hinost ito ni Hannie Lips. Ito ang unang pagkakataon na ang nanalong brodkaster noong nakaraang taon ay nag-host ng paligsahan, isang tradisyon na ipinagpatuloy, maliban sa ilang mga eksepsiyon, mula noon. Lumahok sa paligsahan ang mga brodkaster mula sa sampung bansa, katumbas ng bilang ng mga lumahok noong nakaraang taon; unang lumahok ang [[Sweden|Suwesya]] sa paligsahan, habang nagpasya ang [[United Kingdom|Reyno Unido]] na huwag lumahok. Ang [[Pransiya]] ang nagwagi sa patimpalak, na nirepresenta ng kantang "Dors mon amour" na inawit ni [[André Claveau]]. Ito ang una sa limang panalo ng bansa. Ang [[Suwisa]], [[Italya]], [[Sweden|Suwesya]] at [[Belhika]] (na kasama ng [[Austria]] sa ikalimang pwesto) ang nagkumpleto sa top five. Bagama't nagkaroon ng malaking epekto ang nanalong kanta sa paligsahan, isa pang kalahok ang nagkaroon ng mas malaking epekto kasunod ng paligsahan; ang kalahok ng Italya, "Nel blu, dipinto di blu" na inawit ni Domenico Modugno, ay naging isang pandaigdigang hit para kay Modugno, na naging matagumpay sa tsart sa ilang mga bansa at nanalo ng dalawang [[Gawad Grammy]] sa kauna-unahang edisyon nito noong 1959 para sa mga kategoryang Record of the Year at Song of the Year. == Lokasyon == [[Talaksan:522701-Studiogebouw 's-Gravelandseweg 52.jpg|thumb|left|250px|[[AVRO Studios]] sa Hilversum, venue ng paligsahan noong 1958]] Ginanap ang paligsahan sa [[Hilversum]], [[Netherlands|Nederlandiya]]. Bagama't nanalo sila noong 1957, hindi awtomatikong nakatanggap ang Nederlandiya ng mga karapatan na mag-host ng paligsahan, dahil tinukoy sa kumbensyong umiiral noong panahong iyon na ang bawat brodkaster ay magsasalitan sa pagtatanghal ng kaganapan. Ang [[BBC|British Broadcasting Corporation]] (BBC) ang unang pinili na magtanghal ng kaganapan sa Reyno Unido, ngunit isinuko ang mga karapatan matapos mabigong magkasundo sa mga unyon ng sining. Kasunod nito, ang brodkaster ng Nederlandiya, ang [[Nederlandse Televisie Stichting]] (NTS), ay natanggap lamang ang mga karapatan na mag-host ng kaganapan matapos tanggihan ng ibang mga brodkaster ang pagkakataon. Ito ang nagtatag ng tradisyon na ang nagwagi sa nakaraang taon ang magho-host nito sa susunod na taon. Ang napiling venue ay ang [[AVRO Studios]], na nagsilbing pangunahing pasilidad sa pagsasahimpapawid ng radyo at telebisyon ng brodkaster na Olandes na [[AVRO|Algemene Vereniging Radio Omroep]] (AVRO). Madalas na tinatawag na "lungsod ng media", ang Hilversum ang pangunahing sentro para sa pagsasahimpapawid ng radyo at telebisyon sa Nederlandiya at ang lokasyon ng ilan sa mga organisasyong bumubuo sa organisasyon ng pampublikong pagsasahimpapawid ng [[Nederlandse Publieke Omroep]] (NPO). ==Mga kalahok== {| class="wikitable plainrowheaders sticky-header" |+ Mga kalahok ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958<ref>{{cite web |title=Hilversum 1958 – Participants |url=https://eurovision.tv/event/hilversum-1958/participants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401081947/https://eurovision.tv/event/hilversum-1958/participants |archive-date=1 Abril 2023 |access-date=4 Abril 2026 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU)}}</ref> |- ! scope="col" rowspan="2" | Bansa ! scope="col" rowspan="2" | Brodkaster ! scope="col" rowspan="2" | Artista ! scope="col" rowspan="2" | Kanta ! scope="col" rowspan="2" | Wika ! rowspan="2" |Konduktor ! colspan="2" scope="col" | Proseso ng pagpili |- ! scope="col" | Proseso ! scope="col" | Petsa |- ! scope="row" | {{Flag|Alemanya}} | NWRV{{efn|Sa ngalan ng ARD, ang konsorsyum ng pampublikong pagsasahimpapawid ng Alemanya}} | Margot Hielscher | "Für zwei Groschen Musik" | [[Wikang Aleman|Aleman]] |Dolf van der Linden | ''Schlager 1958'' | Enero 20, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Austria}} |ORF | Liane Augustin | "Die ganze Welt braucht Liebe" | Aleman |Willy Fantl |Panloob na pagpili |''<small>Walang nakakaalam</small>'' |- ! scope="row" | {{Flag|Belhika}} | INR | Fud Leclerc | "Ma petite chatte" | [[Wikang Pranses|Pranses]] |Dolf van der Linden | ''Grand Prix Eurovision de la Chanson Européenne: Demi-Finale Belge'' | Pebrero 19, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} |Statsradiofonien | Raquel Rastenni | "Jeg rev et blad ud af min dagbog" | [[Wikang Danes|Danes]] |Kai Mortensen |''Dansk Melodi Grand Prix 1958'' |Pebrero 16, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Italya}} | RAI | Domenico Modugno | "Nel blu, dipinto di blu" | [[Wikang Italyano|Italyano]] |Alberto Semprini | ''Sanremo Music Festival 1958'' | Pebrero 1, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Solange Berry | "Un grand amour" | Pranses |Dolf van der Linden | Panloob na pagpili | <small>''Walang nakakaalam''</small> |- ! scope="row" |{{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NTS | [[Corry Brokken]] | "Heel de wereld" | Olandes |Dolf van der Linden | ''Nationaal Songfestival 1958'' | Pebrero 11, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | RTF | [[André Claveau]] | "Dors mon amour" | Pranses |Franck Pourcel | Panloob na pagpili {{small|(artista)}}<br />''Et voici quelques airs'' {{small|(kanta)}} | Pebrero 7, 1958 |- ! scope="row" | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} |SR | Alice Babs | "Lilla stjärna" | [[Wikang Suweko|Suweko]] |Dolf van der Linden | Panloob na pagpili |<small>''Walang nakakaalam''</small> |- ! scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | SRG SSR | [[Lys Assia]] | "Giorgio" | Aleman, Italyano |Paul Burkhard | Pambansang final | <small>''Walang nakakaalam''</small> |} ==Buod ng paligsahan== Ginanap ang paligsahan noong ika-12 ng Marso 1958 sa ganap na 9:00 ng gabi [[Oras Gitnang Europa|CET]] na may tinatayang tagal na 1 oras at 10 minuto.<ref>{{cite web |title=Hilversum 1958 |url=https://eurovision.tv/event/hilversum-1958 |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=4 Abril 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220530101326/https://eurovision.tv/event/hilversum-1958 |archive-date=30 Mayo 2022 |url-status=live}}</ref> Sa panahon ng live na pagpapalabas ng paligsahan, maraming bansa ang hindi nakakita o nakarinig ng kalahok ng Italya, na siyang unang nagtanghal, dahil sa isang teknikal na depekto, at kalaunan ay pinayagang magtanghal muli pagkatapos ng huling kanta. {{Legend|gold|Kampeon}} {| class="sortable wikitable plainrowheaders" |+ Resulta ng Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision 1958<ref>{{cite web |title=Hilversum 1958 – Scoreboard |url=https://eurovision.tv/event/hilversum-1958/final |publisher=[[European Broadcasting Union]] (EBU) |access-date=4 Abril 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605213454/https://eurovision.tv/event/hilversum-1958/final |archive-date=5 Hunyo 2021 |url-status=live}}</ref> |- ! scope="col" | Draw ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Artista ! scope="col" | Kanta !Puntos !Puwesto |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 1 | {{Flag|Italya}} | Domenico Modugno | "Nel blu, dipinto di blu" |13 |3 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 2 | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | [[Corry Brokken]] | "Heel de wereld" |1 |9 |- style="font-weight: bold; background: gold;" ! scope="row" style="text-align:center;" | 3 | {{Flag|Pransiya}} | [[André Claveau]] | "Dors mon amour" |27 |1 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 4 | {{Flag|Luxembourg}} | Solange Berry | "Un grand amour" |1 |9 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 5 | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} | Alice Babs | "Lilla stjärna" |10 |4 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 6 | {{Flag|Dinamarka}} | Raquel Rastenni | "Jeg rev et blad ud af min dagbog" |3 |8 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 7 | {{Flag|Belhika}} | Fud Leclerc | "Ma petite chatte" |8 |5 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 8 | {{Flag|Alemanya}} | Margot Hielscher | "Für zwei Groschen Musik" |5 |7 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 9 | {{Flag|Austria}} | Liane Augustin | "Die ganze Welt braucht Liebe" |8 |5 |- ! scope="row" style="text-align:center;" | 10 | {{Flag|Suwisa}} | [[Lys Assia]] | "Giorgio" |24 |2 |} === Tagapagsalita === Ang bawat kalahok na brodkaster ay humirang ng isang tagapagsalita na responsable sa pag-anunsyo ng mga boto para sa kani-kanilang bansa sa pamamagitan ng telepono. Ang mga kilalang tagapagsalita sa paligsahan noong 1958 ay nakalista sa ibaba. * {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} – Piet te Nuyl Jr. * {{Flag|Pransiya}} – Armand Lanoux * {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} – Tage Danielsson == Ibang mga pagtatanghal == * '''Interval act:''' ** Metropole Orkest – "Wedding Dance" mula sa Symphonic Suite ''Hasseneh'' ni Jacques Press ** Metropole Orkest – "Cielito lindo" ==Pagpapalabas== {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga brodkaster at komentarista sa mga kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! scope="row" | {{Flag|Alemanya}} |ARD | Deutsches Fernsehen |Wolf Mittler |- ! scope="row" | {{Flag|Austria}} |ORF |ORF Fernsehen |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Belhika}} | rowspan="2" |NIR/INR |INR, Bruxelles I |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | NIR |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Dinamarka}} |Statsradiofonien |Statsradiofonien TV, Program 1 |Svend Pedersen |- ! scope="row" | {{Flag|Italya}} |RAI |RAI Televisione, Secondo Programma |Bianca Maria Piccinino |- ! scope="row" | {{Flag|Luxembourg}} | CLT | Télé-Luxembourg |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Netherlands|name=Nederlandiya}} | NTS |NTS | rowspan="2" | Siebe van der Zee |- |NRU |Hilversum 1 |- ! rowspan="2" scope="row" | {{Flag|Pransiya}} | rowspan="2" | RTF | RTF | Pierre Tchernia |- |France I |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- ! scope="row" | {{Flag|Sweden|name=Suwesya}} |SR |Sveriges TV |Jan Gabrielsson |- ! rowspan="3" scope="row" | {{Flag|Suwisa}} | rowspan="3" | SRG SSR | TV DRS, Radio Bern |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |- | TSR, Radio Genève | ''Pranses:'' Georges Hardy |- |Radio Monte Ceneri |{{N/A|align=left|''Walang nakakaalam''}} |} {| class="wikitable plainrowheaders" |+ Mga broadkasters at komentarista sa mga hindi kalahok na bansa ! scope="col" | Bansa ! scope="col" | Brodkaster ! scope="col" | (Mga) Channel ! scope="col" | (Mga) Komentarista |- ! scope="row" | {{Flag|United Kingdom|name=Reyno Unido}} | [[BBC]] | BBC Television Service{{Efn|Naantalang pagsasahimpapawid noong ika-16 ng Marso 1958 nang 3:15 ng hapon ([[Gitnang Oras ng Greenwich|GMT]])}} | Peter Haigh |} ==Mga nota== {{Notelist}} ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Paligsahang Pang-awitin ng Eurovision]] [[Kategorya:Patimpalak sa pag-awit]] [[Kategorya:Europa]] bullfje1hiztmt9kuiqfc6ygxa70yrf 0 337632 2201249 2026-04-04T11:52:32Z ChickenAnnihilator 156352 Bagong pahina: Banten ay isang lalawigan sa Indonesia. Ang kabisera nito ay [[Serang]] Ito ay ang pinaka-kanlurang lalawigan sa pulong [[Java (pulo)|Java]]. Hangganan ito ng [[Karagatang Java]] sa silangan, [[Jakarta]] at [[Kanlurang Java]] sa silangan, [[Karagatang Indiyo]] sa timog, at [[Kipot ng Sunda]] sa kanluran. Ang populasyon nito ay 11,904,562<ref>Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.</ref> mula sa 2020 census 2201249 wikitext text/x-wiki Banten ay isang lalawigan sa Indonesia. Ang kabisera nito ay [[Serang]] Ito ay ang pinaka-kanlurang lalawigan sa pulong [[Java (pulo)|Java]]. Hangganan ito ng [[Karagatang Java]] sa silangan, [[Jakarta]] at [[Kanlurang Java]] sa silangan, [[Karagatang Indiyo]] sa timog, at [[Kipot ng Sunda]] sa kanluran. Ang populasyon nito ay 11,904,562<ref>Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.</ref> mula sa 2020 census knb0b5t09l64zx7chazmwpvh77zlz32