Pilipinas

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="tl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>tlwiki</dbname>
    <base>https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Midya</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Natatangi</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Usapan</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Tagagamit</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Usapang tagagamit</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Usapang Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Talaksan</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Usapang talaksan</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Usapang MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Padron</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Usapang padron</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Tulong</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Usapang tulong</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorya</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Usapang kategorya</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portada</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Usapang Portada</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>582</id>
    <revision>
      <id>2204927</id>
      <parentid>2187235</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:34:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <origin>2204927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133444" sha1="i3y9fdon3lanlee2wpzwhc2c06yeeyn" xml:space="preserve">{{short description|Bansa sa Timog Silangang Asya}}
{{Infobox country
| conventional_long_name     = Republika ng Pilipinas
| common_name                = Pilipinas
| native_name                = {{native name|en|Republic of the Philippines}}
| image_flag                 = Flag of the Philippines.svg
| image_coat                 = Coat of Arms of the Philippines.svg
| symbol_type                = Sagisag
| motto                      = [[Maka-Diyos, Maka-Tao, Makakalikasan at Makabansa]]
| anthem                     = [[Lupang Hinirang]]{{parabr}}{{center|[[File:Philippine National Anthem, the Lupang Hinirang, Himno Nacional Filipino Unknown Artist.ogg]]}}
| image_map                  = PHL orthographic.svg
| official_languages       = [[Wikang Filipino|Filipino]] at [[Wikang Ingles|Ingles]]
| demonym                  = [[Mga Pilipino|Pilipino/Pilipina]]&lt;br&gt; [[Pinoy|Pinoy/Pinay]] (katawagang palasak)
| capital                  = [[Maynila]]
| largest_city             = [[Lungsod Quezon]]&lt;br&gt;{{small|{{coord|14|38|N|121|02|E|display=inline}}}} &lt;!-- Although [[Davao City]] has the largest land area, the article on [[largest city]] says we should refer to the most populous city, which as of 2006 is [[Quezon City]]. See the discussion page for more information. Changing this information without citation would be reverted.--&gt;
| government_type          = Unitaryong [[Pangulo|pampanguluhang]] [[republika]]ng [[Saligang batas|konstitusyonal]]
| leader_title1            = [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]]
| leader_title2            = [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]]
| leader_title3            = [[Pangulo ng Senado ng Pilipinas|Pangulo ng Senado]]
| leader_title4            = [[Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Tagapagsalita]]
| leader_title5            = [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]
| leader_name1             = [[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]]
| leader_name2             = [[Sara Duterte|Sara Duterte-Carpio]]
| leader_name3             = [[Francis Escudero]]
| leader_name4             = [[Martin Romualdez]]
| leader_name5             = Alexander Gesmundo
|legislature                 = [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso]]
|upper_house                 = [[Senado ng Pilipinas|Senado]]
|lower_house                 = [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]]
| area_km2 = 343448&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.gov.ph/ang-pilipinas |title=Archive copy |access-date=2017-12-28 |archive-date=2015-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150317015900/http://www.gov.ph/ang-pilipinas/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_sq_mi = 132606 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| area_rank                = Ika-64
| percent_water            = 0.61&lt;ref name=CIAfactbook&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html |last=Central Intelligence Agency. |title=Silangan at Timog-Silangang Asya :: Pilipinas |work=The World Factbook |publisher=Washington, DC: Author |date=2009-10-28 |accessdate=2009-11-07 |archive-date=2015-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150719222229/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (tubig sa kaloobang sakop ng Pilipinas)
| population_estimate      = 
| population_estimate_year = 
| population_estimate_rank = 
| population_census        = 109,035,343
| population_census_year   = 2020
| population_census_rank = Ika-13
| population_density_km2   = 363.45
| population_density_sq_mi = 941.3 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
| population_density_rank  = Ika-37
| GDP_PPP_year             = 2025
| GDP_PPP                  = $1.477 trilyon&lt;!--IMF--&gt;
| GDP_PPP_per_capita       = $12,913
| GDP_nominal              = $507.670 bilyon
| GDP_nominal_year         = 2025
| GDP_nominal_per_capita   = $4,439
| Gini                        = 40.2 &lt;!--number only--&gt;
| Gini_year                   = 2021
| Gini_ref                    = &lt;ref name=&quot;wb-gini&quot;&gt;{{cite web |url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |title=Gini Index |publisher=World Bank |accessdate=2 Marso 2011}}&lt;/ref&gt;
| Gini_rank                   = Ika-44
| HDI_year                 = 2023
| HDI                      = 0.720
| HDI_ref = &lt;ref name=&quot;UNHDR&quot;&gt;{{Cite web |date=6 Mayo 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 Mayo 2025 |access-date=6 Mayo 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                 = Ika-117
| sovereignty_type         = [[Himagsikang Pilipino|Kalayaan]]
| sovereignty_note         = mula sa [[Espanya]] at [[Estados Unidos]]
| established_event1       = [[Pagpapahayag ng Kalayaan ng Pilipinas|Ipinahayag]]
| established_date1        = 12 Hunyo 1898
| established_event2       = [[Batas Tydings-McDuffie|Pansariling pamahalaan]]
| established_date2        = 24 Marso 1934
| established_event3       = [[Araw ng Republika|Kinikilala]]
| established_date3        = 4 Hulyo 1946
| established_event4       = [[Saligang Batas ng Pilipinas|Kasalukuyang saligang batas]]
| established_date4        = 2 Pebrero 1987
| currency                 = [[Piso ng Pilipinas]] (₱)
| currency_code            = PHP
| time_zone                = [[Pamantayang Oras ng Pilipinas]]
| utc_offset               = +8
| time_zone_DST            = hindi sinusunod
| utc_offset_DST           = +8
|date_format                 = {{unbulleted list |buwan-araw-taon|araw-buwan-taon ([[Anno Domini|AD]])}}
|drives_on                   = kanan&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.brianlucas.ca/roadside/ |title=Which side of the road do they drive on? |author=Lucas, Brian |date=Agosto 2005 |accessdate=22 Pebrero 2009 |publisher=}}&lt;/ref&gt;
| cctld                    = [[.ph]]
| calling_code             = +63
| iso3166code        = PH
| footnotes                = * Ang [[Wikang Sebwano|Sebwano]], [[Wikang Zamboangueño|Tsabakano]], [[Wikang Iloko|Ilokano]], [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Mga wikang Bikol|Bikol]], [[Wikang Waray-Waray|Waray-Waray]], [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]], [[Wikang Pangasinan|Pangasinan]], [[Wikang Aklanon|Aklanon]], [[Wikang Ibanag|Ibanag]], [[Wikang Ibatan|Ibatan]], [[Wikang Kinaray-a|Kinaray-a]], [[Wikang Sambal|Sambal]], [[Wikang Surigaonon|Surigaonon]], [[Wikang Maranao|Maranao]], [[Wikang Maguindanao|Maguindanao]], [[Wikang Yakan|Yakan]], [[Wikang Tagalog|Tagalog]], at [[Wikang Tausug|Taūsug]] ay ang mga auksilar na wikang opisyal sa kanilang sariling rehiyon. Ang [[Wikang Kastila|Kastila]] at [[Wikang Arabe|Arabe]] ay itinataguyod sa isang pangunahing at kusang batayan.}}
Ang '''Pilipinas''', opisyal na '''Republika ng Pilipinas''', ay isang [[malayang estado]] at kapuluang bansa sa [[Timog-Silangang Asya]] na nasa kanlurang bahagi ng [[Karagatang Pasipiko]]. Binubuo ito ng 7,641 pulo na nahahati sa tatlong kumpol ng mga pulo: [[Luzon|Kalusunan]], [[Kabisayaan]] (kilala rin bilang ''Visayas'') at [[Mindanao|Kamindanawan]]. Napapalibutan ito ng [[Dagat Pilipinas]] sa silangan, [[Dagat Luzon]] sa kanluran, at ng [[Dagat ng Celebes]] sa katimugan. Nasa katimugang bahagi ng bansa ang bansang [[Indonesia|Indonesya]] habang ang bansang [[Malaysia]] naman ay nasa timog-kanluran. Naroroon sa silangan ang bansang [[Palau]] at sa hilaga naman ang bansang [[Taiwan]]. 

Ang Pilipinas ay matatagpuan din malapit sa [[Ekwador]] at sa [[Singsing ng Apoy ng Pasipiko]] na siyang dahilan kung bakit madalas tamaan ang bansa ng mga bagyo at lindol. Ang Pilipinas ay may lawak na 300,000 kilometro kuwadrado (115,831 milya kuwadrado), at noong 2021, mayroon itong populasyon na humigit-kumulang 109 milyong katao.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cudis |first=Christine |date=27 Disyembre 2021 |title=PH 2021 population growth lowest in 7 decades |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1163852 |access-date=13 Agosto 2022 |website=Philippine News Agency |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang Pilipinas ang ikawalong pinakamataong bansa sa [[Asya]] at ang [[Tala ng mga bansa ayon sa populasyon|ika-labintatlong pinakamataong bansa]] sa daigdig. Ang kabisera nito ay ang lungsod ng [[Maynila]] at ang pinakamalaking lungsod ay ang [[Lungsod Quezon]]; pawang bahagi ng [[Kalakhang Maynila]]. 

Noong sinaunang panahon, ang mga [[Mga Negrito|Negrito]] ang ilan sa mga unang nanirahan sa kapuluan. Sinundan sila ng pagdating ng mga [[Mga Austronesyo|Austronesyo]]. Naganap ang pakikipagkalakalan sa mga [[Intsik]], Malay, [[India|Indiyano]], at mga bansang [[Islam|Muslim]]. Ang pagdating ni [[Fernando de Magallanes]] noong 1521 ay ang pasimula ng pananakop ng mga Kastila. Noong 1543, pinangalanan ng isang Kastilang manggagalugad na si [[Ruy López de Villalobos]] ang kapuluan na ''Las Islas Filipinas'' (Mga Kapuluan ng Pilipinas) sa karangalan ni [[Felipe II ng Espanya]]. Sa pagdating ni [[Miguel López de Legazpi]] mula sa [[Lungsod ng Mehiko]] noong 1565, naitatag ang unang paninirahan ng mga Kastila sa kapuluan. Naging bahagi ang Pilipinas sa [[Imperyong Kastila]] nang mahigit 300 taon. Naging daan ito upang ang [[Katolisismo]] ang maging pangunahing pananampalataya. Sa gitna ng kapanahunang ito, ang Maynila ang naging sentro ng kalakalan ng kanluran sa Pasipiko na umuugnay sa Asya sa [[Acapulco]] sa [[Kaamerikahan]] gamit ang mga [[galeon ng Maynila]].

Noong 1896, sumiklab ang [[Himagsikang Pilipino]], na nagpatatag sa sandaling pag-iral ng [[Unang Republika ng Pilipinas]], na sinundan naman ng madugong [[Digmaang Pilipino-Amerikano]] ng panlulupig ng hukbong sandatahan ng [[Estados Unidos]]. Sa kabila ng [[Pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas|pananakop ng mga Hapon]], nanatili sa Estados Unidos ang kataas-taasang kapangyarihan sa kapuluan hanggang matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], kung kailan kinilala na ang Pilipinas bilang isang malayang bansa. Mula noon, ang Pilipinas ay nagkaroon ng magulong karanasan sa demokrasya, kung saan kabilang ang pagpapatalsik ng diktadurya sa isang [[Rebolusyong EDSA ng 1986|di-marahas na himagsikan]].

Ang Pilipinas ay isang orihinal na kasapi ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]], [[Kapisanan ng Pandaigdigang Kalakalan]], [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]], ang [[Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko]], at ang [[East Asia Summit|Pulong-Panguluhan ng Silangang Asya]]. Nandito rin ang himpilan ng [[Bangko sa Pagpapaunlad ng Asya]]. Itinuturing ang Pilipinas na isang bagong industriyalisadong bansa, kung saan mayroong ekonomiyang nagbabago mula sa isang nakabatay sa agrikultura patungo sa isang mas nakabatay naman sa mga serbisyo at pagmamanupaktura. Isa ang Pilipinas sa tanging dalawang bansa sa Timog-silangang Asya na [[Kristiyanismo]] ang pangunahing pananampalataya. Yaong isa ay ang [[Silangang Timor]].

== Pangalan ==
[[Talaksan:Pantoja de la Cruz Copia de Antonio Moro.jpg|thumb|upright|left|Si [[Felipe II ng Espanya]].]]
Sa gitna ng kaniyang paglalayag noong 1542, pinangalanan ng Kastilang manggagalugad na si [[Ruy López de Villalobos]] ang mga pulo ng [[Leyte]] at [[Samar]] bilang ''Felipinas'' ayon sa pangalan ni [[Felipe II ng Espanya|Haring Felipe II ng Espanya]], na siyang Prinsipe ng [[Asturias (Espanya)|Asturias]] noon. Sa huli, ang pangalang ''Las Islas Filipinas'' ang sasaklaw sa lahat ng mga pulo sa kapuluan. Bago ito naging pangkaraniwan, iba pang mga pangalan tulad ng ''Islas del Poniente'' (Mga Kapuluan ng Kanluran) at ang ipinangalan ni [[Fernando de Magallanes]] para sa mga pulo na ''San Lázaro'' ay ginamit rin ng mga Kastila upang tukuyin ang kapuluan.

Sa pagdaan ng kasaysayan, ilang beses nang nagbago ang opisyal na pangalan ng Pilipinas. Sa gitna ng [[Himagsikang Pilipino]], inihayag ng [[Kongreso ng Malolos]] ang pagtatag ng ''República Filipina'' (Republika ng Pilipinas). Mula sa panahon ng [[Digmaang Espanyol–Amerikano]] (1898) at [[Digmaang Pilipino–Amerikano]] (1899-1902) hanggang sa panahon ng [[Komonwelt ng Pilipinas|Komonwelt]] (1935-1946), tinawag ng mga Amerikano ang bansa bilang ''Philippine Islands'', na salin sa Ingles mula sa Kastila. Mula sa [[Kasunduan sa Paris (1898)|Kasunduan sa Paris]], nagsimulang lumutang ang pangalan na &quot;Pilipinas&quot; at mula noon ito na ang naging kadalasang ngalan ng bansa. Mula sa katapusan ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ang opisyal na pangalan ng bansa ay &quot;Republika ng Pilipinas&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 Enero 1973 |title=1973 Constitution of the Republic of the Philippines |url=https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/1973-constitution-of-the-republic-of-the-philippines-2/ |access-date=15 Agosto 2022 |website=Official Gazette of the Republic of the Philippines |language=en-US |archive-date=25 Hunyo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170625191553/https://www.officialgazette.gov.ph/constitutions/1973-constitution-of-the-republic-of-the-philippines-2/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Kasaysayan ==
{{main|Kasaysayan ng Pilipinas}}

=== Sinaunang Panahon ===
[[Talaksan:Tabon Cave 2014 04.JPG|thumb|left|Ang [[Kuwebang Tabon|Yungib ng Tabon]] ay ang pook kung saan natuklasan ang isa sa mga pinakamatandang labi ng tao sa Pilipinas, ang [[Taong Tabon]].]]
[[Talaksan:Remains of a Rhinoceros philippinensis found in Rizal, Kalinga dated c. 709,000 years ago.jpg|thumb|Mga kinatay na labi ng isang ''Rhinoceros philippinensis'' na natuklasan sa Rizal, Kalinga na nagpapatunay na may mga naninirahan nang hominini sa bansa 709,000 taon na ang nakararaan.]]
Ang kamakailang pagtuklas sa mga kasangkapang bato at buto ng mga labi ng kinatay na hayop sa [[Rizal, Kalinga|Rizal]], [[Kalinga]] ay patunay na may mga sinaunang [[hominini]] sa bansa 709,000 taon na ang nakararaan.&lt;ref&gt;[https://www.nature.com/articles/s41586-018-0072-8 Ingicco et al. 2018]&lt;/ref&gt; Samantala, ayon sa mga naitalang labi ng tao sa bansa, maaaring dinayo na ng mga tao ang Pilipinas ilang libong taon na ang nakalipas. Inaakala na ang labi ng [[Homo luzonensis|Taong Callao]] na natuklasan sa [[Yungib ng Callao]] sa [[Cagayan (lalawigan)|Cagayan]] ay ang pinakamatandang labi ng tao sa Pilipinas na may tanda na 67,000 taon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Rincon |first=Paul |date=10 Abril 2019 |title=Homo luzonensis: New human species found in Philippines |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-47873072 |access-date=18 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190410192730/https://www.bbc.com/news/science-environment-47873072 |archive-date=10 Abril 2019}}&lt;/ref&gt; Mas higit pang matanda sa naunang natuklasang labi ng [[Taong Tabon]] sa [[Palawan]] na tinatayang 26,500 taon na ang nakalipas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Détroit |first1=Florent |last2=Dizon |first2=Eusebio |last3=Falguères |first3=Christophe |last4=Hameau |first4=Sébastien |last5=Ronquillo |first5=Wilfredo |last6=Sémah |first6=François |date=2004 |title=Upper Pleistocene ''Homo sapiens'' from the Tabon cave (Palawan, The Philippines): description and dating of new discoveries |url=http://fdetroit.free.fr/IMG/pdf/Detroit_etal_04_Tabon2.pdf |journal=Human Palaeontology and Prehistory |publisher=[[Elsevier]] |volume=3 |issue=2004 |pages=705–712 |bibcode=2004CRPal...3..705D |doi=10.1016/j.crpv.2004.06.004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218164554/http://fdetroit.free.fr/IMG/pdf/Detroit_etal_04_Tabon2.pdf |archive-date=18 Pebrero 2015 |access-date=9 Mayo 2024 |doi-access=free |issn = 1631-0683 }}&lt;/ref&gt; Tumawid sa mga sinaunang tulay na lupa ang mga [[Mga Negrito|Negrito]] o Ita, na siyang tinatayang kauna-unahang mga nanirahan sa Pilipinas. Sa kalaunan, dumayo sila sa kagubatan ng mga pulo. Sa kasalukuyan, nang sumapit ang ikalawang libong taon, nanirahan din sa Pilipinas ang iba pang mga mandarayuhan mula sa [[tangway ng Malay]], kapuluan ng [[Indonesia]], mga taga-[[Indotsina]] at [[Taiwan]].&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/2005-006.pdf |title=The Protected Landscape Approach: Linking Nature, Culture and Community |date=2005 |publisher=[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] |isbn=978-2-8317-0797-6 |editor-last=Brown |editor-first=Jessica |location=Gland, Switzerland and Cambridge, England |pages=101–102 |language=en |access-date=11 Abril 2025 |editor-last2=Mitchell |editor-first2=Nora J. |editor-last3=Beresford |editor-first3=Michael |archive-url=https://web.archive.org/web/20180408232535/https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/2005-006.pdf |archive-date=8 Abril 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jett |first=Stephen C. |url=https://books.google.com/books?id=EgOUDgAAQBAJ |title=Ancient Ocean Crossings: Reconsidering the Case for Contacts with the Pre-Columbian Americas |date=2017 |publisher=[[University of Alabama Press]] |isbn=978-0-8173-1939-7 |location=Tuscaloosa, Ala. |pages=[https://books.google.com/books?id=EgOUDgAAQBAJ&amp;pg=168 168–171] |access-date=18 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203072920/https://books.google.com/books?id=EgOUDgAAQBAJ |archive-date=3 Pebrero 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Mayroon nang mga mangilan-ngilang teorya patungkol sa pinagmulan ng mga sinaunang Pilipino. Isa na ang teorya ni F. Landa Jocano na nagsasabing ang mga ninuno ng mga Pilipino ay lokal na umusbong. Ang teoryang &quot;Pinagmulang Kapuluan&quot; naman ni Wilhelm Solheim, ipinahihiwatig na ang pagdating ng mga tao sa kapuluan ay naganap sa pamamagitan ng mga network pangkalakalan na nagmula sa Sundaland sa pagitan ng 48,000 hanggang 5,000 BK at hindi sa pamamagitan ng malawak na pandarayuhan. Samantala, ipinapaliwanag ng teoryang &quot;Paglawak ng mga Austronesyo&quot; na ang mga Malayo-Polinesyong nagmula sa Taiwan ay nagsimulang lumipat sa Pilipinas noong 4,000 BK, taliwas sa mga naunang pagdating.
[[Talaksan:Angono Petroglyphs1.jpg|right|thumb|[[Mga Petroglipo ng Angono]], ang pinakamatandang gawang [[Sining ng Pilipinas|sining]] sa Pilipinas.]]
Ang pinakatinatanggap na teorya, batay sa lingguwistika at arkeolohikong katibayan, ay ang teoryang &quot;Mula sa Taiwan&quot;, kung saan ipinapalagay na ang mga [[Mga Austronesyo|Austronesyo]] mula Taiwan, na sila mismo ay nagmula sa mga neolitikong kabihasnan ng [[Ilog Yangtze]] tulad ng [[Kabihasnang Liangzhu|kalinangang Liangzhu]], ay lumipat sa Pilipinas noong 4,000 BK. Sa gitna ng Panahong Neolitiko, isang &quot;kalinangan ng batong-luntian&quot; ang sinasabing umiral na pinatunayan ng libu-libong magagandang gawang [[artipakto]] ng batong-luntian na nasumpungan sa Pilipinas na tinatayang noong 2,000 BK pa.

Ang batong-luntian ay sinasabing nagmula sa kalapit na Taiwan at nasumpungan rin sa iba't ibang pook sa kapuluan at pangunahing kalupaan ng Timog-silangang Asya. Ang mga artipaktong ito ang sinasabing patunay ng malawak na pakikipag-ugnayan ng mga lipunan ng Timog-silangang Asya sa isa’t isa noong sinaunang panahon.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |url=https://books.google.com/books?id=FSlwAAAAMAAJ |title=Prehispanic Source Materials for the Study of Philippine History |publisher=New Day Publishers |year=1984 |isbn=978-971-10-0227-5 |location=Quezon City, Philippines |page=17 |access-date=11 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203072920/https://books.google.com/books?id=FSlwAAAAMAAJ |archive-date=3 Pebrero 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ness |first=Immanuel |url=https://books.google.com/books?id=2HMTBwAAQBAJ |title=The Global Prehistory of Human Migration |date=2014 |publisher=Wiley-Blackwell |isbn=978-1-118-97059-1 |editor-last1=Bellwood |editor-first1=Peter |location=Chichester, West Sussex, England |page=[https://books.google.com/books?id=2HMTBwAAQBAJ&amp;pg=PA289 289] |access-date=11 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203072922/https://books.google.com/books?id=2HMTBwAAQBAJ |archive-date=3 Pebrero 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Magmula noong 1,000 BK, ang mga naninirahan sa kapuluan ay binubuo ng apat na uri ng pangkat panlipunan: mga lipi ng mangangaso at mangangalakal, lipunan ng mga mandirigma, mga plutokrasi sa kabundukan, at mga ''port principality''.&lt;ref name=&quot;Legarda-2001&quot;&gt;{{Cite journal |last=Legarda |first=Benito Jr. |year=2001 |title=Cultural Landmarks and their Interactions with Economic Factors in the Second Millennium in the Philippines |journal=Kinaadman (Wisdom): A Journal of the Southern Philippines |publisher=Xavier University – Ateneo de Cagayan |volume=23 |page=40}}&lt;/ref&gt;

=== Bago dumating ang mga mananakop ===
{{main|Kasaysayan ng Pilipinas (900–1521)}}
{{multiple image
|align        = right
|width        = 110
|image1       = Visayans_3.png
|alt1         =
|caption1     =
|image2       = Visayans_1.png
|alt2         =
|caption2     =
|image3       = Visayans_2.png
|alt3         =
|caption3     =
|image4       = Visayans_4.png
|alt4         =
|caption4     =
|footer       = Mga larawan mula sa [[Boxer Codex]] na ipinapakita ang sinaunang &quot;kadatuan&quot; o [[Maginoo|tumao]] (mataas na uri). '''Mula kaliwa pakanan''': (1) Mag-asawang Bisaya ng Panay, (2) ang mga &quot;Pintados&quot;, isa pang pangalan sa mga Bisaya ng Cebu at sa mga pinalilibutang pulo nito ayon sa mga unang manlulupig, (3) maaaring isang [[tumao]] (mataas na uri) o [[timawa]] (mandirigma) na mag-asawang Pintado, at (4) isang mag-asawang maharlika ng mga Bisaya ng Panay.
|footer_align = left
}}
[[Talaksan:LCI.jpg|thumb|Ang [[Inskripsiyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna]], {{circa}} 900. Ang pinakamatanda at makasaysayang kasulatan sa Pilipinas na natuklasan sa [[Lumban|Lumban, Laguna]].]]
Nanirahan sa bansa noong ikawalong dantaon ang mga mangangalakal na [[Intsik|Tsino]]. Ang paglaganap ng mga bansang (kaharian) Budismo sa bahagi ng Asya ang nagpasimuno ng kalakalan sa pagitan ng mga bansa sa [[Indonesia]], [[India]], [[Hapon]], at [[Timog-Silangang Asya]]. Subalit, humina ang mga kaharian sa Timog-Silangang Asya dahil sa mahigpit na alitan at hindi pagkakasundo. Samantala, ang paglaganap ng [[Islam]] sa pamamaraan ng panangalakal at proselitismo, tulad ng [[Kristiyanismo]], ang nagdala sa mga mangangalakal at tagakalat ng pananampalataya sa kabahagian; ang mga [[Arabe]] ay dumating sa Mindanao noong ika-14 na dantaon. Sa pagdating ng mga unang Europeo, sa pangunguna ni Fernando Magallanes noong 1521, mayroon nang mga [[raha]] hanggang sa hilaga ng [[Maynila]], na naging mga karugtungang-sangay ng mga kaharian ng Timog-Silangang Asya. Subalit, pawang mga nagsasarili ang mga pulo ng Pilipinas noon.

Ang kasalukuyang paghihiwalay sa pagitan ng sinauna at [[maagang kasaysayan ng Pilipinas]] ay ang araw na 21 Abril, taong 900, na siyang katumbas sa [[Kalendaryong Gregoryano]] ng araw na nakalagay sa [[Inskripsiyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna]], na siyang pinakamatandang kasulatan na nagmula sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Postma |first=Antoon |date=1992 |title=The Laguna Copper-Plate Inscription: Text and Commentary |url=http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/1033/1018 |journal=Philippine Studies |location=Quezon City, Philippines |publisher=[[Ateneo de Manila University]] |volume=40 |issue=2 |pages=182–203 |issn=0031-7837 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208053836/http://www.philippinestudies.net/ojs/index.php/ps/article/download/1033/1018 |archive-date=8 Disyembre 2015}}&lt;/ref&gt; Ang araw na ito ay sumapit sa gitna ng kung anong tinatawag ng mga antropolohista bilang ang &quot;yugto ng pag-usbong&quot; ng Pilipinas (una hanggang ika-14 na dantaon), na inilalarawan bilang ang bagong pag-usbong ng sosyo-kalinangang huwaran, simula ng pag-unlad ng mga malalaking pamayanan sa baybayin, mas higit na pagsasapin-sapin at pagdadalubhasa sa lipunan, at mga pagsisimula ng lokal at pandaigdigang kalakalan. Magmula ika-14 na dantaon, ilan sa mga malalaking pamayanan ay naging maunlad na sentrong pangkalakalan, at naging kalagitnaang punto ng mga pagbabago sa lipunan at paraan ng pamumuhay, kung saan inilarawan ng kung anong tinatawag ni F. Landa Jocano na &quot;yugto ng mga [[Barangay]]&quot; ng maagang kasaysayan ng Pilipinas, na nagsimula sa ika-14 na dantaon hanggang sa pagdating ng mga Kastila at ang pagsisimula ng panahong kolonyal ng Pilipinas.

Batay rin sa kasulatan, ang [[Bayan ng Tondo|sinaunang Tondo]] ay umiral noong bago mag-900 at nakasaad rin na ang Tondo noon ay may ugnayan sa Kaharian ng Medang sa kapuluan ng Java sa Indonesia. Bagaman ang katayuan ng ugnayan ng dalawa ay hindi malinaw sa kasulatan, patunay ito na noong ika-10 dantaon pa lamang ay may koneksyon na ang mga kabihasnan sa Luzon at Java. Sa pagdating ng mga Europeo noong ika-16 na dantaon, ang Tondo ay pinamumunuan ng tinatawag na &quot;[[Lakan]]&quot;. Umusbong ito bilang pangunahing sentro ng kalakalan na may bahagi ng monopolyo sa [[Kaharian ng Maynila|Karahanan ng Maynila]] sa mga produktong kalakal ng [[Dinastiyang Ming]] sa buong kapuluan.

Ang susunod na makasaysayang tala ay tumutukoy sa isang pook sa Pilipinas ng Vol. 186&amp;nbsp;ng opisyal na kasaysayan ng [[Dinastiyang Song]] kung saan isinasalarawan ang &quot;bansa&quot; ng [[Ma-i]]. Taun-taon binibisita ng mga Tsinong mangangalakal ang Ma-i at nagsasalarawan ang kanilang mga tala tungkol sa heograpiya, mga produktong kalakal, at ang pag-uugali ng mga namuno sa Ma-i. Isinaad ng mga Tsinong mangangalakal na ang mga mamamayan ng Ma-i ay tapat at mapagkakatiwalaan. Dahil sa hindi malinaw na mga pagsasalarawan ng mga tala tungkol sa kinaroroonan ng Ma-i, pinagdedebatihan pa rin kung saan ito umiral, may mga iskolar na inaakalang nasa [[Bay, Laguna]] ito, habang ang iba naman ay nag-aakalang nasa pulo ng [[Mindoro]] ito.

[[Talaksan:Ivory seal of Butuan.jpg|thumb|Ang selyong garing ng Butuan na natuklasan noong dekada '70 sa lungsod ng Butuan na nagpapatunay na mahalagang sentro ng kalakalan ang kaharian noong panahong klasikal.]]
Sumunod na itinukoy ng opisyal na kasaysayan ng Dinastiyang Song ang [[Karahanan ng Butuan]], isang maunlad na kabihasnan sa hilaga't-silangang Mindanao, kung saan ito ang unang naitalang bansa mula sa kapuluan ng Pilipinas na nagpadala ng sugo sa Tsina noong 17 Marso 1001. Nakamit ng Butuan ang katanyagan nito sa ilalim ng pamumuno ni Raha Sri Bata Shaja, na isang [[Budismo|Budistang]] namumuno sa isang bansang [[Hinduismo|Hindu]]. Naging makapangyarihan ang estadong ito dahil sa lokal na industriya ng panday-ginto at nagkaroon ito ng ugnayan at tunggaliang diplomatiko sa kaharian ng Champa.

Ayon sa alamat, itinatag naman ang [[Kumpederasyon ng Madyaas|Kadatuan ng Madyaas]] kasunod ng isang digmaang sibil sa pabagsak na Srivijaya, kung saan ang mga tapat na datung Malay sa Srivijaya ay nilabanan ang pananakop ng [[Dinastiyang Chola]] at ang papet na Raha nitong si Makatunao, at nagtatag ng isang estadong gerilya sa Kabisayaan. Ang datu na nagtatag sa Madyaas na si Puti, ay bumili ng lupa para sa kaniyang kaharian mula sa isang katutubong [[Mga Ati (Panay)|Ati]] na si Marikudo. Itinatag ang Madyaas sa [[Panay]] (ipinangalan mula sa estado ng Pannai na kaalyado ng Srivijaya na nasa [[Sumatra]]). Pagkatapos, madalas na nilulusob ng mga taga-Madyaas ang mga daungang panlungsod sa katimugang Tsina at nakipaggulo sa hukbong pandagat ng Tsina.

Kalapit ng Madyaas sa Kabisayaan ang Kaharian ng Cebu na pinamunuan ni Rahamuda Sri Lumay, isang maharlika na may liping Tamil mula sa India. Ipinadala si Sri Lumay ng Chola Maharajah upang sakupin ang Madyaas, subalit sumuway siya at bumuo na lamang ng sarili niyang malayang karahanan. Pawang magkaalyado ang Karahanan ng Butuan at Cebu at napanatili nila ang ugnayan at nagkaroon ng rutang pangkalakalan sa Kutai, isang bansang Hindu sa katimugang [[Borneo]] na itinatag ng mga Indiyanong mangangalakal.

Ang pinakamatandang petsa na nagbanggit tungkol sa Kaharian ng Maynila sa Luzon sa kabila ng [[Ilog Pasig]] mula Tondo ay may kinalaman sa tagumpay ni Raha Ahmad ng Brunei laban kay Raha Avirjirkaya ng [[Majapahit]], na namuno sa parehong lokasyon bago ang paninirahan ng mga Muslim. Nabanggit rin sa mga tala ng Tsino ang isang bansa na tinatawag na &quot;Luzon&quot;. Pinaniniwalaang may kinalaman ito sa sinaunang Maynila dahil inihayag sa mga tala ng Portuges at Kastila noong mga 1520 na ang ''Luçon'' at &quot;Maynila&quot; ay iisa lamang. Bagaman sinasabi ng ilang mga dalubhasa sa kasaysayan na dahil wala sa mga nakasaksi na ito ang talagang nakabisita sa Maynila, maaaring tinutukoy lamang ng ''Luçon'' ang lahat ng mga bayan ng mga [[Lahing Tagalog|Tagalog]] at [[Mga Kapampangan|Kapampangan]] na umusbong sa mga baybayin ng [[look ng Maynila]]. Gayun man, mula 1500 hanggang mga 1560, itong mga naglalayag na mga taga-Luzon ay tinatawag sa Portuges Malaka na ''Luções'' o &quot;Lusong/Lusung&quot;, at nakilahok rin sila sa mga kilusang pang-militar sa Burma ([[Dinastiyang Toungoo]]), Kasultanan ng Malaka, at Silangang Timor bilang mga mangangalakal at mersenaryo. Ang isang prominenteng ''Luções'' ay si [[Regimo de Raja]], na isang magnate sa mga pampalasa at isang ''Temenggung'' (sulat Jawi: تمڠݢوڠ) o gobernador at pulis-punong heneral sa Portuges Malaka. Siya rin ang pinuno ng isang hukbong dagat kung saan nangalakal at pinrotektahan ang komersyo sa pagitan ng [[kipot ng Malaka]], [[dagat Luzon]], at mga sinaunang kaharian at bayan sa Pilipinas.

Sa hilagang Luzon, ang Kaboloan (na ngayo'y nasa [[Pangasinan]]) ay nagpadala ng mga emisaryo sa Tsina noong 1406-1411, at nakipagkalakal rin ito sa [[Hapon]].

Sa ika-14 na dantaon dumating at nagsimulang lumaganap ang pananampalatayang [[Islam]] sa Pilipinas. Noong 1380, sina Karim ul' Makdum at Shari'ful Hashem Syed Abu Bakr, isang Arabong mangangalakal na isinilang sa [[Johor]], dumating sa [[Sulu]] mula Melaka at itinatag ang [[Sultanato ng Sulu|Kasultanan ng Sulu]] sa pagkumberto sa Raha ng Sulu na si Raha Baguinda Ali at pinakasalan ang kaniyang anak. Sa katapusan ng ika-15 dantaon, pinalaganap ni [[Mohammed Kabungsuwan|Shariff Kabungsuwan]] ng Johor ang Islam sa Mindanao at itinatag naman ang [[Sultanato ng Maguindanao|Kasultanan ng Maguindanao]]. Ang kasultanang uri ng pamahalaan ay lumawak pa patungong Lanao.{{multiple image|perrow=2|caption_align=center
| image1 =|caption1 = Bantayog ni [[Lapu-Lapu]] sa [[Lungsod ng Lapu-Lapu]], [[Cebu]].
| image2 =|caption2 = Bantayog ni [[Raha Humabon]] sa [[Lungsod ng Cebu]].
}}

Patuloy na lumaganap ang Islam sa Mindanao at umabot sa Luzon. Naging Islamisado ang Maynila sa gitna ng paghahari ni Sultan Bolkiah mula 1485 hanggang 1521. Naisakatuparan ito dahil nilabanan ng Kasultanan ng Brunei ang Tondo sa paggapi kay Raha Gambang sa labanan at matapos ay iniluklok ang Muslim na Raha Salalila sa trono at sa pagtatag ng estadong-papet ng Brunei na ang [[Kaharian ng Maynila]]. Pinakasalan din ni Sultan Bolkiah si Laila Mecana, ang anak ng Sultan ng Sulu na si Amir Ul-Umbra upang palawakin ang sakop ng Brunei sa Luzon at Mindanao. Nagpatuloy ang mga Muslim sa pakikipagdigma at nagsagawa ng mga slave-raid laban sa mga [[Mga Bisaya|Bisaya]]. Bunga ng pakikilahok sa mga pagsalakay ng mga Muslim, nilipol ng Kasultanan ng Ternate ang [[Kadatuan ng Dapitan]] sa [[Bohol]]. Nadali rin ang mga karahanan ng Butuan at Cebu ng mga isinagawang slave-raid at nakipagdigma laban sa Kasultanan ng Maguindanao. Kasabay ng mga slave-raid na ito, ay ang panghihimagsik ni Datu [[Lapu-Lapu]] ng [[Mactan]] laban kay [[Raha Humabon]] ng Cebu. Mayroon ding alitan sa teritoryo sa pagitan ng Tondo at ang Islamikong Kaharian ng Maynila, kung saan ang pinuno ng Maynila, na si [[Raha Matanda]], ay humiling ng tulong pang-militar laban sa Tondo mula sa kaniyang mga kamag-anak sa Kasultanan ng Brunei.

Ang mga tunggalian sa pagitan ng mga Datu, Raha, Sultan, at Lakan ang nagpadali sa pananakop ng mga Kastila. Ang mga kapuluan ay kakaunti lamang ang bilang ng mga naninirahang tao dahil sa patuloy na mga nagdaraang unos at pagkakaalitan ng mga kaharian. Samakatuwid, naging madali ang kolonisasyon at ang mga maliliit na estado sa kapuluan ay dagliang nasakop ng [[Imperyong Kastila]] at nagsimula ang pagpapalaganap ng Kristiyanismo sa Pilipinas.

=== Panahon ng mga Kastila ===
{{main|Kasaysayan ng Pilipinas (1521–1898)}}
[[Talaksan:Spanish Galleon.jpg|upright=1.00|thumb|Guhit ng isang [[Galeon ng Maynila|galyon ng Maynila]] na ginamit sa gitna ng [[Kalakalang Galeon|Kalakalang Maynila-Acapulco]].]]
Sa pamumuno ni [[Miguel López de Legazpi]], sinakop at inangkin ng mga Kastila ang kapuluan noong ika-16 na dantaon at pinangalanan itong &quot;Las Islas Filipinas&quot; ayon sa ngalan ni Haring [[Felipe II ng Espanya|Felipe II]].&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wing |first=J.T. |url=https://books.google.com/books?id=7dQuBgAAQBAJ |title=Roots of Empire: Forests and State Power in Early Modern Spain, c.1500–1750 |publisher=Brill |year=2015 |isbn=978-90-04-26137-2 |series=Brill's Series in the History of the Environment |page=[https://books.google.com.ph/books?id=7dQuBgAAQBAJ&amp;pg=PA109 109] |quote=At the time of Miguel López de Legazpi's voyage in 1564-5, the Philippines were not a unified polity or nation. |access-date=8 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240128213911/https://books.google.com/books?id=7dQuBgAAQBAJ |archive-date=28 Enero 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;deBorja-2005&quot;&gt;{{cite book |last=de Borja |first=Marciano R. |url=https://b-ok.cc/book/2577458/ffb6ff |title=Basques In The Philippines |date=2005 |publisher=University of Nevada Press |isbn=978-0-87417-590-5 |series=The Basque Series |location=Reno, Nev. |access-date=18 Abril 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220326224340/https://b-ok.cc/book/2577458/ffb6ff |archive-date=26 Marso 2022}}&lt;/ref&gt; Kaagad na ipinakilala at ipinalaganap ang [[Simbahang Katoliko|Katolisismo]] sa pamamagitan ng mga tagakalat ng pananampalataya, at pati na rin ang mga Batas ng Indias (''Laws of the Indies'') at iba pang alituntuning pampatupad. Matigas na pagsuway ang itinugon ng mga pangkat katutubo sa kabundukan pati na rin ng mga mapanlabang Muslim na nagpapatuloy hanggang sa ngayon. Kabi-kabilang mga himagsikan at karahasan ang lumaganap sa mga baybayin sa kabuuan ng tatlong dantaong pananakop, bunga na rin ng pagsasamantala at kakulangan ng pagbabago. Pinamahalaan mula sa [[Nueva España|Bireynato ng Nueva España]] (Bagong Espanya sa ngayon ay [[Mehiko]]) ang bagong nasasakupan at nagsimula ang kalakalan sa [[Galyon ng Maynila]] sa pagitan ng Acapulco at Maynila noong ika-18 dantaon.

Itinatag ng punong panlalawigan [[José Basco y Vargas]] noong 1781 ang Sociedad Económica de los Amigos del País (Samahang Pangkalakalan ng mga Kaibigan ng Bayan) at ginawang hiwalay ang bansa mula sa Bagong Espanya.

Nagbukas ang pakikipagkalakalan ng bansa sa daigdig noong ika-19 na dantaon. Ang pag-angat ng mga masigasig at makabayang burges, binubuo ng mga nakapag-aral na mga katutubong Pilipino, mga Kastila at creole na ipinanganak sa Pilipinas, mga mestisong Espanyol at Tsino, silang mga ilustrado ang nagpahiwatig ng pagtatapos ng pananakop ng Kastila sa kapuluan. Naliwanagan sa [[José Rizal#Impact|Kilusang Propaganda]] na nagsiwalat sa kawalang-katarungan ng pamahalaang kolonyal, sama-sama silang sumigaw para sa kalayaan. Dinakip, nilitis, binigyang-sala, hinatulan ng kamatayan at binaril si [[José Rizal]], ang pinakasikat na propagandista, noong 1896 sa Bagumbayan (Luneta ngayon) dahil sa mga gawaing umano ng pagpapabagsak ng pamahalaan. Naglaon at pumutok ang [[Himagsikang Pilipino]] na pinangunahan ng [[Katipunan]], isang lihim panghimagsikang lipunan na itinatag ni [[Andrés Bonifacio]] at napamunuan din ni [[Emilio Aguinaldo]]. Halos tagumpay na napatalsik ng himagsikan ang mga Kastila noong 1898.

=== Panahon ng mga Amerikano at ang Pananakop ng mga Hapon ===
{{main|Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|Pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas}}
Noong taon ding iyon, magkadawit ang Espanya at [[Estados Unidos]] sa [[Digmaang Kastila-Amerikano]]. Natalo ang Espanya at ipinasiya nilang ipasa ang kanilang mga nasasakupan na ang Pilipinas, Guam, Kuba, at Puerto Rico sa Estados Unidos. Binayaran naman ng Estados Unidos ang Espanya ng 20 milyong dolyar para sa mga ito, gayong nakapag-pahayag na ng kalayaan ang Pilipinas at itinatag ang [[Unang Republika ng Pilipinas]] at si Emilio Aguinaldo ang hinirang na pangulo, ngunit hindi ito kinilala noong dalawang bansa.
[[Talaksan:JapaneseTroopsBataan1942.jpg|thumb|180px|left|Ang mga sundalong Hapon sa [[Bataan]] noong 1942, sa gitna ng kanilang pagpapalawak ng teritoryo ng [[Imperyo ng Hapon]] sa Asya sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig.]]
[[File:Knocking Out the Moros. DA Poster 21-48.jpg|upright=1.00|thumb|Labanan sa pagitan ng mga [[Mga Moro|mandirigmang Moro]] at mga sundalong Amerikano noong 1913 sa panahon ng [[Himagsikang Moro]], bahagi ng [[Digmaang Pilipino–Amerikano]]]]
Ang pagtanggi ng mga Pilipino sa panibagong pananakop, ngayon ang mga Amerikano, ang nagtulak sa [[Digmaang Pilipino-Amerikano]] na natapos umano noong 1901 ngunit nagpatuloy hanggang 1913. Ang planong pagkalooban ng kalayaan ang bansa ay naudlot nang magsimula ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Sinakop ng Imperyong Hapon ang bansa at itinatag ang [[Ikalawang Republika ng Pilipinas]].&lt;ref&gt;{{cite report|last1=Rankin|first1=Karl L.|date=25 Nobyembre 1943|title=Document 984|series=Foreign Relations of the United States: Diplomatic Papers, 1943, The British Commonwealth, Eastern Europe, the Far East|volume=III|chapter=Introduction|url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1943v03/d984|archive-url=https://web.archive.org/web/20170629000417/https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1943v03/d984|archive-date=29 Hunyo 2017|access-date=9 Mayo 2024|publisher=[[Office of the Historian]]}}&lt;/ref&gt;

Maraming mga krimen ng digmaan ang ginawa ng mga Hapones sa panahon ng kanilang pananakop. Ang mga gerilya ay nagpatuloy sa kanilang pang-haharas sa mga Hapones. Bumalik sa bansa ang mga Amerikano noong Oktubre 1944. Tuluyang natalo ang mga Hapones noong 1945. Halos isang milyong Pilipino ang namatay sa digmaan. Naging isa sa mga unang naging kasapi ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang Pilipinas. Noong 4 Hulyo 1946 ay ipinagkaloob ng Amerika ang kalayaan ng Pilipinas.


=== Panahon ng Ikatlong Republika at Rehimeng Marcos ===
[[Talaksan:Philippine Independence, July 4 1946.jpg|thumb|Ang pagpapahayag ng kasarinlan ng Pilipinas mula sa Estados Unidos noong 4 Hulyo 1946. Ipinapakita nito ang pagbaba sa watawat ng Estados Unidos habang itinataas naman ang watawat ng Pilipinas.|305x305px]]
Noong 11 Oktubre 1945, naging isa ang Pilipinas sa mga unang kasapi ng Mga Nagkakaisang Bansa at sa sumunod na taon, sa 4 Hulyo 1946, kinilala ng Estados Unidos ang [[kasarinlan ng Pilipinas]], sa gitna ng pagkapangulo ni [[Manuel Roxas]]. Ang mga natitirang kasapi ng komunistang [[Hukbalahap]] ay nagpatuloy ang presensya sa bansa ngunit nasupil ito ng sumunod kay Pangulong [[Elpidio Quirino]] na si [[Ramon Magsaysay]]. Ang sumunod kay Magsaysay na si [[Carlos P. Garcia|Carlos P. García]], ay nilikha naman ang patakarang &quot;Pilipino Muna&quot; na itinuloy ni [[Diosdado Macapagal]]. Sa panunungkulan ni Macapagal, inilipat ang araw ng kalayaan mula sa Hulyo 4 at ginawang Hunyo 12, na siyang araw na [[Pagpapahayag ng Kalayaan ng Pilipinas|inihayag]] ni Emilio Aguinaldo ang kasarinlan ng Pilipinas mula sa Espanya. Habang pinaigting naman ang pagbawi sa [[Sabah]].

Noong 1965, natalo si Macapagal sa pampanguluhang halalan kay [[Ferdinand Marcos]].&lt;ref name=&quot;Timberman-1991&quot;&gt;{{cite book |last=Timberman |first=David G. |url=https://books.google.com/books?id=NkBO2RhI4NUC |title=A Changeless Land: Continuity and Change in Philippine Politics |publisher=M.E. Sharpe |year=1991 |isbn=978-981-3035-86-7 |location=Armonk, N.Y. |access-date=8 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218094758/https://books.google.com/books?id=NkBO2RhI4NUC |archive-date=18 Pebrero 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Sa kaniyang pagkapangulo, pinasimulan ni Marcos ang proyektong pang-imprastraktura ngunit napagbintangan naman ng malawakang katiwalian at lumustay ng bilyun-bilyong dolyar sa pampublikong pondo. Noong malapit na matapos ang termino ni Marcos ay nagpahayag siya ng [[batas militar]] noong 21 Setyembre 1972.&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia |title=Philippines |encyclopedia=Encyclopedia of American Foreign Policy |publisher=Facts On File |location=New York, N.Y. |url=https://books.google.com/books?id=9HpR1b5zZxwC |access-date=8 Mayo 2024 |last=Hastedt |first=Glenn P. |date=1 Enero 2004 |page=[https://books.google.com/books?id=9HpR1b5zZxwC&amp;pg=392 392] |language=en |isbn=978-1-4381-0989-3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510063237/https://books.google.com/books?id=9HpR1b5zZxwC |archive-date=10 May 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ang panahong ito ay inilalarawan bilang panahon ng pampulitikang panunupil, pangtatakip, at paglabag sa karapatang pantao.&lt;ref&gt;{{cite report|last1=Leary|first1=Virginia A.|url=https://www.icj.org/wp-content/uploads/1984/01/Philippines-human-rights-mission-report-1984-eng.pdf|title=The Philippines: Human Rights After Martial Law: Report of a Mission|last2=Ellis|first2=A. A.|last3=Madlener|first3=Kurt|date=1984|publisher=[[International Commission of Jurists]]|isbn=978-92-9037-023-9|location=Geneva, Suwisa|chapter=Chapter 1: An Overview of Human Rights|access-date=8 Mayo 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20140329103100/https://www.icj.org/wp-content/uploads/1984/01/Philippines-human-rights-mission-report-1984-eng.pdf|archive-date=29 Marso 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=van Erven |first=Eugène |url=https://books.google.com/books?id=mWe8mLteIigC |title=The Playful Revolution: Theatre and Liberation in Asia |date=1992 |publisher=[[Indiana University Press]] |isbn=978-0-253-20729-6 |location=Bloomington, Ind. |page=[https://books.google.com/books?id=mWe8mLteIigC&amp;pg=PA35 35] |language=en |access-date=8 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306103527/https://books.google.com/books?id=mWe8mLteIigC |archive-date=6 Marso 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Itinatag sa mga pangunahing industriya ang monopolyo na kontrolado ng mga kroni ni Marcos,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Kang |first1=David C. |author-link1=David C. Kang |url=https://books.google.com/books?id=im465FAopWMC |title=Crony Capitalism: Corruption and Development in South Korea and the Philippines |date=24 Enero 2002 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-00408-4 |location=Cambridge, England |page=[https://books.google.com/books?id=im465FAopWMC&amp;pg=PA140 140] |language=en |access-date=8 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306103527/https://books.google.com/books?id=im465FAopWMC |archive-date=6 Marso 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; kabilang ang pagtotroso at pagsasahimpapawid; ang monopolyo sa asukal ang siyang humantong sa [[Taggutom sa Negros|taggutom sa pulo ng Negros]] sa kalagitnaan ng dekada 1980s.&lt;ref name=&quot;KaiFrancisco20160922&quot;&gt;{{Cite news |last=Francisco |first=Katerina |date=22 Setyembre 2016 |title=Martial Law, the dark chapter in Philippine history |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/146939-martial-law-explainer-victims-stories |url-status=live |access-date=8 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160923155126/https://www.rappler.com/newsbreak/iq/146939-martial-law-explainer-victims-stories |archive-date=23 Setyembre 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Manapat1991&quot;&gt;{{Cite book |last=Manapat |first=Ricardo |title=Some are smarter than others: the history of Marcos' crony capitalism |date=1991 |publisher=Aletheia Publications |isbn=9719128704 |location=New York |oclc=28428684}}&lt;/ref&gt;
[[File:Marcos_Declares_Martial_Law.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Marcos_Declares_Martial_Law.jpg|left|thumb|Deklarasyon ng Batas Militar, sa uluhan ng Sunday Express.]]
Kasama ang kanyang asawang si [[Imelda Marcos|Imelda]], inakusahan si Marcos ng katiwalian at paglustay ng bilyun-bilyong dolyar ng pondong pampubliko.&lt;ref&gt;{{cite book |last=SarDesai |first=D. R. |url=https://books.google.com/books?id=yjNWDgAAQBAJ&amp;pg=PT206 |title=Southeast Asia: Past and Present |date=4 Disyembre 2012 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-8133-4838-4 |edition=7th |language=en |access-date=8 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306103527/https://books.google.com/books?id=yjNWDgAAQBAJ&amp;pg=PT206 |archive-date=6 Marso 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Vogl |first=Frank |url=https://books.google.com/books?id=hBCMTGiVBYMC |title=Waging War on Corruption: Inside the Movement Fighting the Abuse of Power |date=Setyembre 2016 |publisher=Rowman &amp; Littlefield |isbn=978-1-4422-1853-6 |location=Boulder, Colo. |page=[https://books.google.com/books?id=hBCMTGiVBYMC&amp;pg=PA60 60] |language=en |access-date=8 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306103527/https://books.google.com/books?id=hBCMTGiVBYMC |archive-date=6 Marso 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ang mabigat na pangungutang ni Marcos sa unang bahagi ng kanyang pagkapangulo ay nagresulta sa pagbagsak ng ekonomiya, na pinalala ng ''recession'' noong unang bahagi ng dekada 1980s kung saan ang ekonomiya ay kumurot ng 7.3 porsiyento taun-taon noong 1984 at 1985.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Raquiza |first=Antoinette R. |url=https://books.google.com/books?id=g5bkhjFAzyMC |title=State Structure, Policy Formation, and Economic Development in Southeast Asia: The Political Economy of Thailand and the Philippines |date=17 Hunyo 2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-50502-7 |series=Routledge Studies in the Growth Economies of Asia |location=Londres, Inglatera |pages=[https://books.google.com/books?id=g5bkhjFAzyMC&amp;pg=PA40 40–41] |language=en |access-date=8 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203074317/https://books.google.com/books?id=g5bkhjFAzyMC |archive-date=3 Pebrero 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Noong 21 Agosto 1983, ang kalaban ni Marcos at pinuno ng oposisyon na si [[Benigno Aquino, Jr.]], ay pinaslang sa [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino|Paliparang Pandaigdig ng Maynila]].&lt;ref&gt;{{cite news |last=Quinn-Judge |first=Paul |date=7 Setyembre 1983 |title=Assassination of Aquino linked to power struggle for successor to Marcos |language=en |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/1983/0907/090742.html |access-date=2 Setyembre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150908131731/https://www.csmonitor.com/1983/0907/090742.html |archive-date=8 Setyembre 2015}}&lt;/ref&gt; Sa huli, nagpatawag si Marcos ng [[dagliang halalan]] sa 1986. Si Marcos ang inihayag na nanalo, ngunit ang mga resulta ay itinuring na may daya, na humantong sa [[Rebolusyong EDSA ng 1986|Himagsikan ng Lakas ng Bayan]].&lt;ref name=&quot;LATimes-3DayRevolution&quot;&gt;{{cite news |last=Fineman |first=Mark |date=27 Pebrero 1986 |title=The 3-Day Revolution: How Marcos Was Toppled |language=en |work=Los Angeles Times |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-02-27-mn-12085-story.html |access-date=2 Setyembre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200825042718/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-02-27-mn-12085-story.html |archive-date=25 Agosto 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Burgess |first=John |date=21 Abril 1986 |title=Not All Filipinos Glad Marcos Is Out |language=en |newspaper=Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1986/04/21/not-all-filipinos-glad-marcos-is-out/d90b949f-da34-410a-be2e-95056958bcb2/ |access-date=2 Setyembre 2023 |archive-url=https://archive.today/20230212085658/https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1986/04/21/not-all-filipinos-glad-marcos-is-out/d90b949f-da34-410a-be2e-95056958bcb2/ |archive-date=12 Pebrero 2023}}&lt;/ref&gt; Si Marcos at ang kaniyang mga kaalyado ay lumipad patungong [[Hawaii]], at ang maybahay ni Benigno Aquino na si [[Corazon Aquino]] ay kinilala naman bilang pangulo.&lt;ref name=&quot;LATimes-3DayRevolution&quot; /&gt;


=== Panahon ng Ikalimang Republika (1986 – kasalukuyan) ===
Sa pagbabalik ng demokrasya at reporma sa pamahalaan noong Pebrero 1986, hinarap ng administrasyong Corazon Aquino ang problema sa malaking utang, korapsyon, at mga kudeta.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kingsbury |first=Damien |url=https://books.google.com/books?id=8CQlDwAAQBAJ |title=Politics in Contemporary Southeast Asia: Authority, Democracy and Political Change |date=13 Setyembre 2016 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-1-317-49628-1 |location=London, England |page=[https://books.google.com/books?id=8CQlDwAAQBAJ&amp;pg=PA132 132] |access-date=8 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212193225/https://books.google.com/books?id=8CQlDwAAQBAJ |archive-date=12 Pebrero 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Isang paghihimagsik ng mga komunista at labanang militar sa mga separatistang Moro ang nagpatuloy;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mydans |first=Seth |date=14 Setyembre 1986 |title=Philippine Communists Are Spread Widely, but Not Thinly |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1986/09/14/weekinreview/philippine-communists-are-spread-widely-but-not-thinly.html |access-date=8 Mayo 2024 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; humarap din sa sunud-sunod na mga sakuna ang administrasyon, kabilang ang [[Lindol sa Luzon (1990)|lindol sa Luzon]] noong Hulyo 1990, at ang pagsabog ng [[Bundok Pinatubo]] noong Hunyo 1991.

Hinalinhan ni [[Fidel V. Ramos]] si Aquino noong Hunyo 1992, na nagliberalisado sa pambansang ekonomiya sa pamamagitan ng pribatisasyon at deregulasyon.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=ySe3DAAAQBAJ&amp;pg=PT546 |title=Handbook of Markets and Economies: East Asia, Southeast Asia, Australia, New Zealand: East Asia, Southeast Asia, Australia, New Zealand |date=22 Hulyo 2016 |publisher=M. E. Sharpe |isbn=978-1-315-49875-1 |editor-last1=Pecotich |editor-first1=Anthony |location=Armonk, N.Y. |language=en |access-date=8 Mayo 2024 |editor-last2=Shultz |editor-first2=Clifford J. |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322171259/https://books.google.com/books?id=ySe3DAAAQBAJ&amp;pg=PT546 |archive-date=22 Marso 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ang mga natamo ni Ramos sa ekonomiya ay natabunan ng pagsisimula ng [[krisis sa pananalapi ng Asya noong 1997]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gargan |first=Edward A. |date=11 Disyembre 1997 |title=Last Laugh for the Philippines; Onetime Joke Economy Avoids Much of Asia's Turmoil |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/1997/12/11/business/last-laugh-for-philippines-onetime-joke-economy-avoids-much-asia-s-turmoil.html |access-date=8 Mayo 2024 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Inuna ng kanyang kahaliling si [[Joseph Estrada]] ang pampublikong pabahay,&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Rebullida |first=Ma. Lourdes G. |date=Disyembre 2003 |title=The Politics of Urban Poor Housing: State and Civil Society Dynamics |url=https://www.pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%20Political%20Science%20Journal/2003/06_The%20Political%20of%20Urban%20Poor%20Housing_%20State%20and%20Civil%20Society%20Dynamics.pdf |journal=Philippine Political Science Journal |publisher=Philippine Political Science Association |volume=24 |issue=47 |page=56 |doi=10.1080/01154451.2003.9754247 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210511215251/https://www.pssc.org.ph/wp-content/pssc-archives/Philippine%20Political%20Science%20Journal/2003/06_The%20Political%20of%20Urban%20Poor%20Housing_%20State%20and%20Civil%20Society%20Dynamics.pdf |archive-date=11 May 2021 |access-date=8 Mayo 2024 |s2cid=154441392}}&lt;/ref&gt; ngunit naharap ito sa mga paratang sa katiwalian na humantong sa kanyang pagpapatalsik sa pamamagitan ng [[Ikalawang Rebolusyon sa EDSA|Ikalawang Himagsikan ng Lakas ng Bayan]] at ang paghalili ni Pangalawang Pangulong [[Gloria Macapagal Arroyo]] noong 20 Enero 2001.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Landler |first=Mark |date=9 Pebrero 2001 |title=In Philippines, The Economy As Casualty; The President Ousted, a Credibility Repair Job |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2001/02/09/business/philippines-economy-casualty-president-ousted-credibility-repair-job.html |access-date=8 Mayo 2024 |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

Minarkahan ng paglago ng ekonomiya ang siyam na taong administrasyon ni Arroyo, ngunit nabahiran ito ng katiwalian at mga iskandalo sa pulitika,&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Hutchcroft |first1=Paul D. (Paul David) |date=2008 |title=The Arroyo Imbroglio in the Philippines |url=https://muse.jhu.edu/pub/1/article/230460 |journal=Journal of Democracy |publisher=Johns Hopkins University Press |volume=19 |issue=1 |pages=141–155 |doi=10.1353/jod.2008.0001 |issn=1086-3214 |url-access=subscription |access-date=8 Mayo 2024 |via=Project MUSE |s2cid=144031968}}&lt;/ref&gt; kabilang ang mga alegasyon ng pandaraya sa [[Halalang pampanguluhan sa Pilipinas, 2004|halalang pampanguluhan sa Pilipinas]] noong 2004.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=McCoy |first1=Alfred W. |url=https://books.google.com/books?id=QYj6WUGsRuEC |title=Policing America's Empire: The United States, the Philippines, and the Rise of the Surveillance State |date=15 Oktubre 2009 |publisher=University of Wisconsin Press |isbn=978-0-299-23413-3 |location=Madison, Wis. |page=[https://books.google.com/books?id=QYj6WUGsRuEC&amp;pg=PA498 498] |language=en |access-date=8 Mayo 2024}}&lt;/ref&gt; Nagpatuloy ang paglago ng ekonomiya sa panahon ng administrasyon ni [[Benigno Aquino III]], na nagtataguyod ng mabuting pamamahala at kalinawan.&lt;ref name=&quot;Lum-Dolven-2014&quot;&gt;{{cite report|last1=Lum|first1=Thomas|last2=Dolven|first2=Ben|date=15 Mayo 2014|title=The Republic of the Philippines and U.S. Interests—2014|url=https://crsreports.congress.gov/product/pdf/R/R43498/7|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417070815/https://crsreports.congress.gov/product/pdf/R/R43498/7|archive-date=17 Abril 2022|access-date=9 Mayo 2024|website=CRS Reports|publisher=Congressional Research Service|oclc=1121453557}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lucas |first=Dax |date=8 Hunyo 2012 |title=Aquino attributes growth to good governance |url=https://globalnation.inquirer.net/39227/aquino-attributes-growth-to-good-governance |access-date=9 Mayo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Nilagdaan ni Aquino III ang isang kasunduang pangkapayapaan sa [[Moro Islamic Liberation Front]] (MILF) na nagresulta sa pagbuo ng [[Bangsamoro Organic Law]] na siyang bumuo sa rehiyong nagsasarili ng [[Bangsamoro]], ngunit naantala ang pagpasa ng batas dahil sa pakikipagbarilan ng mga rebeldeng MILF sa Mamasapano.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1=Rizal G. Buendia |date=2015 |title=The Politics of the Bangsamoro Basic Law |publisher=Yuchengco Center |doi=10.13140/RG.2.1.3954.9205/1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Clapano |first=Jose Rodel |date=3 Pebrero 2016 |title=Congress buries Bangsamoro bill |url=https://www.philstar.com/headlines/2016/02/03/1549507/congress-buries-bangsamoro-bill |access-date=9 Mayo 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

Naglunsad ng isang programa sa [[Build Build Build|imprastraktura]] at isang [[Kampanya laban sa iligal na droga sa Pilipinas|kampanya laban sa droga]] si [[Rodrigo Duterte]],&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vera |first=Ben O. de |date=6 Agosto 2020 |title=Build, Build, Build’s ‘new normal’: 13 projects added, 8 removed |url=https://business.inquirer.net/304612/build-build-builds-new-normal-8-projects-added-13-removed |access-date=9 Mayo 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt; na siyang nahalal na pangulo noong 2016,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Go |first=Miriam Grace |date=9 Mayo 2017 |title=LISTEN: Duterte's 1st interview as apparent winner in 2016 polls |url=https://www.rappler.com/nation/169369-duterte-first-interview-winner-2016-elections/ |access-date=9 Mayo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt; na bagaman nagpababa sa paglaganap ng droga, ay nagdulot ng libu-libong mga ''[[extrajudicial killing]]'' sa bansa.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Romero |first=Alexis |date=26 Disyembre 2017 |title=Duterte gov't probing over 16,000 drug war-linked deaths as homicide, not EJK |url=https://www.philstar.com/headlines/2017/12/26/1771944/duterte-govt-probing-over-16000-drug-war-linked-deaths-homicide-not-ejk |access-date=9 Mayo 2024 |website=[[Philippine Star]]}}&lt;/ref&gt; Ipinagtibay ang Bangsamoro Organic Law noong 2018. Sa unang bahagi ng 2020, nakarating sa Pilipinas ang [[pandemya ng COVID-19]];&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gonzalez |first=Mia |date=30 Marso 2020 |title=Philippines confirms 1st case of novel coronavirus |url=https://www.rappler.com/nation/186633-philippines-confirms-case-novel-coronavirus/ |access-date=9 Mayo 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cordero |first=Ted |date=7 Marso 2020 |title=CODE RED ALERT UP: DOH recommends declaration of public health emergency after COVID-19 local transmission |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/728715/doh-recommends-declaration-of-public-health-emergency-after-covid-19-local-transmission/story/ |access-date=9 Mayo 2024 |website=GMA News Online |language=en}}&lt;/ref&gt; Lumiit sa 9.5% ang [[kabuuang domestikong produkto]] ng bansa, ang pinakamasamang taunang pagganap sa ekonomiya ng bansa mula noong taong 1947.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Venzon |first=Cliff |date=28 Enero 2021 |title=Philippines GDP shrinks 9.5% in 2020, worst since 1947 |url=https://asia.nikkei.com/Economy/Philippines-GDP-shrinks-9.5-in-2020-worst-since-1947 |access-date=9 Mayo 2024 |website=Nikkei Asia |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Nahalal bilang Pangulo ng Pilipinas ang anak ni Ferdinand Marcos Sr. na si [[Bongbong Marcos]].

== Heograpiya ==
{{main|Heograpiya ng Pilipinas}}
{{Tingnan din|Mga Ekorehiyon sa Pilipinas|link=https://en.wikipedia.org/wiki/Ecoregions_in_the_Philippines}}
:[[Talaksan:Relief Map Of The Philippines.png|thumb|322x322px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Ang topograpiya ng Pilipinas.&lt;/div&gt;]]Ang Pilipinas ay isang [[kapuluan]] ng 7,641 mga pulo na ang kabuoan ng sukat ng lupa, kasama ang mga nakapaloob na bahagi ng tubig, ay tinatayang nasa {{convert|300,000|km2|sqmi|sp=us}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 Hunyo 2019 |title=Know before you go: the Philippines |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/partner-content-know-before-you-go-the-philippines |access-date=15 Mayo 2024 |website=[[National Geographic]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang baybayin nito na ang sukat ay {{convert|36,289|km|mi|sp=us}} ang dahilan kung bakit ikalima ang Pilipinas sa pinakamalawak ang baybayin sa buong daigdig.&lt;ref&gt;Central Intelligence Agency. (2009). [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html &quot;Field Listing :: Coastline&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170716042040/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2060.html|date=2017-07-16}}. Washington, DC: Author. Retrieved 2009-11-07.&lt;/ref&gt; Nasa pagitan ito ng 116°&amp;nbsp;40', at 126°&amp;nbsp;34' E. longhitud at 4°&amp;nbsp;40' at 21°&amp;nbsp;10' N. latitud at humahangga sa [[Dagat Pilipinas]] sa silangan, sa [[Dagat Timog Tsina]] sa kanluran, at sa Dagat Sulawesi sa Timog (kasalukuyang [[Dagat Celebes]]). Ang pulo ng [[Borneo]] ay matatagpuan ilang daang kilometro sa timog kanluran at ang Taiwan ay nasa hilaga.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Philippines - A country profile |url=https://www.eyeonasia.gov.sg/asean-countries/know/overview-of-asean-countries/philippines-a-country-profile/ |access-date=15 Mayo 2024 |website=Eye on Asia |publisher=Pamahalaan ng Singapura |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang labing-isang pinakamalaking isla ng bansa ay ang [[Luzon]], [[Mindanao]], [[Samar (pulo)|Samar]], [[Rehiyon ng Pulo ng Negros|Negros]], [[Palawan (pulo)|Palawan]], [[Panay]], [[Mindoro]], [[Leyte (pulo)|Leyte]], [[Cebu (pulo)|Cebu]], [[Bohol]] at [[Masbate (pulo)|Masbate]], na bumubuo sa humigit-kumulang siyamnapu't-limang porsiyento ng kabuuang lawak ng bansa.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Chaffee |first1=Frederic H. |url=https://books.google.com/books?id=83UsAAAAYAAJ |title=Area Handbook for the Philippines |last2=Aurell |first2=George E. |last3=Barth |first3=Helen A. |last4=Betters |first4=Elinor C. |last5=Cort |first5=Ann S. |last6=Dombrowski |first6=John H. |last7=Fasano |first7=Vincent J. |last8=Weaver |first8=John O. |date=February 1969 |publisher=[[U.S. Government Printing Office]] |isbn=&lt;!-- ISBN unspecified --&gt; |location=Washington, D.C. |page=[https://books.google.com/books?id=83UsAAAAYAAJ&amp;pg=PA6 6] |language=en |oclc=19734 |access-date=15 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407033448/https://books.google.com/books?id=83UsAAAAYAAJ |archive-date=7 Abril 2023 |url-status=live}} &lt;/ref&gt;
[[Talaksan:Mt.Mayon tam3rd.jpg|right|thumb|Ang [[Bulkang Mayon]] ang pinakaaktibong bulkan sa Pilipinas.]]Karamihan sa mga bulubunduking kapuluan ay nababalot ng mga kagubatang tropikal at mga nagmula sa mga pagsabog ng bulkan. Ang pinakamataas na bundok ay ang [[Bundok Apo]] sa Mindanao. Ang sukat nito ay 2,954&amp;nbsp;metro (9,692&amp;nbsp;talampakan) mula sa kapatagan ng dagat. Ang pinakamahabang ilog sa Pilipinas ay ang [[Ilog Cagayan]] sa hilagang Luzon, na umaagos ng humigit-kumulang {{convert|520|km||abbr=|sp=us}}.&lt;ref&gt;{{cite report|last=College of Forestry and Natural Resources, [[University of the Philippines Los Baños]]|title=Climate-Responsive Integrated Master Plan for Cagayan River Basin; Volume I – Executive Summary|url=https://riverbasin.denr.gov.ph/masterplans/cagayanexecutivesummary.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730173552/https://riverbasin.denr.gov.ph/masterplans/cagayanexecutivesummary.pdf|archive-date=July 30, 2020|access-date=July 30, 2020|website=River Basin Control Office|publisher=[[Department of Environment and Natural Resources]]|page=5}}&lt;/ref&gt;

{{wide image|Pana Banaue Rice Terraces.jpg|1000px|&lt;center&gt;Ginamit ng mga [[Mga Igorot|Ifugao/Igorot]] ang [[Hagdan-hagdang Palayan ng Banawe]] upang magtanim ng mga pananim sa matarik na bulubunduking bahagi ng Hilagang Pilipinas.&lt;/center&gt;}}Ang Pilipinas ay napapaloob din sa tinatawag na [[Singsing ng Apoy ng Pasipiko]] na isa sa pinakaaktibong ''fault areas'' sa buong daigdig.&lt;ref name=&quot;Rodell-2002&quot;&gt;{{cite book |last=Rodell |first=Paul A. |url=https://books.google.com/books?id=y1CVR74_KHQC |title=Culture and Customs of the Philippines |date=2002 |publisher=[[Greenwood Press]] |isbn=978-0-313-30415-6 |series=Culture and Customs of Asia |location=Westport, Conn. |access-date=15 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203074324/https://books.google.com/books?id=y1CVR74_KHQC |archive-date=3 Pebrero 2024 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4jQavSJCro4C |title=Alpine-Mediterranean Geodynamics |date=1982 |publisher=[[American Geophysical Union]] |isbn=978-978-087-590-9 |editor-last1=Berckhemer |editor-first1=H. |series=Geodynamics Series |volume=7 |location=Washington, D.C. |page=[https://books.google.com/books?id=4jQavSJCro4C&amp;pg=RA1-PA31 31] |language=en |access-date=15 Mayo 2024 |editor-last2=Hsü |editor-first2=K. |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212195929/https://books.google.com/books?id=4jQavSJCro4C |archive-date=12 Pebrero 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Frohlich |first=Cliff |url=https://books.google.com/books?id=-lZGdmBwSPkC |title=Deep Earthquakes |date=May 4, 2006 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-82869-7 |location=Cambridge, England |page=[https://books.google.com/books?id=-lZGdmBwSPkC&amp;pg=PA421 421] |access-date=15 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212195927/https://books.google.com/books?id=-lZGdmBwSPkC |archive-date=12 Pebrero 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Humigit-kumulang limang lindol ang naitala araw-araw, bagaman karamihan ay masyadong mahina para maramdaman. Maraming [[bulkan]] ang madalas na sumasabog sa bansa tulad ng [[Bulkang Pinatubo]] at [[Bulkang Mayon]]. 

=== Klima ===
Ang pampook na pangmatagalang panahon ay mainit, maalinsangan, at tropikal. Ang kalimitang taunang temperatura ay nasa 26.5° sentigrado. May tatlong panahon sa Pilipinas na pangkalahatang kinikilala ng mga Pilipino. Ito ay ang Tag-init o Tag-araw (mainit na panahon mula ika-3 buwan hanggang ika-5 buwan), ang Tag-ulan (maulan na panahon mula ika-6 buwan hanggang ika-11 buwan), at ang Taglamig (malamig na panahon mula ika-12 buwan hanggang ika-2 buwan). 
Ang bansa rin ay nasa tinatawag na &quot;typhoon belt&quot; ng Kanlurang Pasipiko at ito ay tinatamaan ng mga 19 na [[bagyo]] taon-taon.
== Politika at Pamahalaan ==
{{main|Politika ng Pilipinas}}

=== Sistema ===
{{Main|Talaan ng mga Pangulo ng Pilipinas}}
{{See|Pangulo ng Pilipinas}}

[[Talaksan:Ferdinand Marcos Jr. Inauguration RVTM.jpg|thumb|150px|left|Si [[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos Jr.]], ang kasalukuyang pangulo ng Pilipinas.]]
Ang pamahalaan ng Pilipinas, na hinalintulad sa sistema ng [[Estados Unidos]], ay natatag bilang [[Republika|Republika ng mga Kinatawan]]. Ang kanyang [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] ay may tungkulin bilang [[pinuno ng estado]] at pati ng [[pinuno ng pamahalaan|pamahalaan]]. Siya rin ang punong kumandante ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas|Hukbong Sandatahan]]. Naluluklok ang Pangulo sa posisyon sa pamamagitan ng isang pangkalahatang halalan at manunungkulan siya sa loob ng anim na taon. Siya ang may katungkulang maghirang ng mga kasapi at mamuno sa gabinete.

Ang Batasan ng Pilipinas ay nahahati sa dalawang Kapulungan, ang Senado at Kapulungan ng mga Kinatawan. Ang mga kasapi ng dalawang kamarang [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso]], na binubuo ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]] at ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas|Kapulungan ng mga Kinatawan]], ay hinahalal sa botong popular.

Binubuo ang Mataas na Kapulungan o Senado ng 24 na senador na naninilbihan sa loob ng 6 na taon. Tuwing 3 taon, kalahati ng mga kasapi nito ay napapalitan sa pamamagitan ng pangkalahatang halalan at maaaring manungkulan ang isang senador nang hanggang 3 sunud-sunod na termino.

Samantala, ang Mababang Kapulungan o Kapulungan ng mga Kinatawan naman ay inihahalal ng mga botante ng isang distrito o sektor at may terminong 3 taon. Maaari ring manilbihan ang isang Kinatawan ng hanggang 3 sunud-sunod na termino. Binubuo ang Mababang Kapulungan ng hindi bababà sa 225 kinatawan.

Ang sangay panghukuman ng pamahalaan ay pinamumunuan ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Kataas-taasang Hukuman]], ang [[Punong Mahistrado ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]] ang namumuno nito at may 14 na Kasamang Mahistrado, lahat hinihirang ng Pangulo at manunungkulan hanggang sa panahon ng kaniyang pagreretiro.

Ang Pangulo, Pangalawang Pangulo at Punong Mahistrado ng Pilipinas ay mapatatalsik lamang sa kaniyang posisyon sa pamamagitan ng isang prosesong pampolitika na kung tawagin ay [[pagsasakdal]], katulad ng nangyari sa dating Pangulong [[Joseph Estrada|Joseph Ejercito Estrada]] dahil sa pagkakasangkot sa Jueteng Scandal na nabunyag noong 2001. Napatalsik din sa puwesto ang dating Punong Mahistrado na si [[Renato Corona]] dahil sa pagiging tuta niya kay dating Pangulong [[Gloria Macapagal-Arroyo]]. Nagtagumpay ang pagsakdal noon sapagkat kusang umalis sa Malakanyang si Estrada at ang pumalit ay ang Pangalawang Pangulo nitong si Gloria Macapal ang fice

=== Ugnayan sa ibang bansa ===
[[File:Rodrigo Duterte with Vladimir Putin, 2016-02.jpg|thumb|Pagpupulong nina Pangulong Rodrigo Duterte at [[Vladimir Putin]] ng [[Rusya]] sa gitna ng pulong-panguluhan ng Kooperasyong Pang-ekonomiya sa Asya-Pasipiko sa [[Peru]], 2016.]]
Ang Pilipinas ay isang prominenteng kasapi at isa sa tagapagtaguyod ng [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]]. Ito rin ay isang aktibong tagalahok sa [[Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko]], isang kasapi ng [[Pangkat ng 24]] at isa sa 51 mga bansang nagtatag sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] noong 24 Oktubre 1945.

Pinapahalagahan ng Pilipinas ang ugnayan nito sa Estados Unidos. Sinuportahan ng Pilipinas ang Amerika sa [[Digmaang Malamig]] at ang [[Digmaang Pangterorismo]] at isang pangunahing kaalyado na hindi kasapi ng [[North Atlantic Treaty Organization|Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko]]. Ang mga ugnayan sa iba pang mga bansa ay maayos sa pangkalahatan. Ang ibinahaging pagpapahalaga sa demokrasya ay nagpapagaan sa ugnayan sa mga bansa sa kanluran at Europa. Habang ang parehong pang-ekonomiyang aalahanin ay nakatutulong sa pakikipagugnayan sa ibang mga bansang papaunlad pa lamang. Ang makasaysayang ugnayan at pagkakahalintulad sa kalinangan ay nagsisilbi rin bilang tulay sa pakikipagugnayan sa Espanya. Sa kabila ng mga isyu tulad ng pagmamalabis at mga digmaang nakadudulot sa [[Balikbayan|mga Pilipinong nasa ibayong-dagat]], ang ugnayan sa mga bansa sa [[Gitnang Silangan]] ay mabuti, na nakikita ito sa patuloy na pagbibigay hanapbuhay sa mahigit dalawang milyong Pilipinong naninirahan doon.
 
Ang Pilipinas ay kasalukuyang nasa isang pagtatalo sa mga bansang [[Taiwan]], [[Tsina]], [[Vietnam]] at [[Malaysia]] patungkol sa kung sino ang tunay na may-ari ng [[Kapuluang Spratly]] na masagana ng langis at likas na petrolyo. Ito rin ay may 'di pagkakaunawaan sa bansang Malaysia sa usaping [[Sabah]]. Sinasabing ibinigay ng Sultan ng [[Brunei]] ang teritoryo ng Sabah sa Sultan ng [[Sultanato ng Sulu|Sulu]] pagkatapos nitong tumulong sa pagkawasak ng isang rebelyon doon. Iyon ang nagbigay karapatan at poder sa pamahalaan ng Pilipinas na angkinin muli ang kanyang nawalang lupain. Hanggang ngayon, tumatanggap ang Sultan ng Sulu ng pera para sa &quot;upa&quot; sa lupa mula sa pamahalaan ng Malaysia.

=== Mga rehiyon at lalawigan ===
{{Main|Mga rehiyon ng Pilipinas|mga lalawigan ng Pilipinas}}
Ang Pilipinas ay nababahagi sa mga pangkat ng pamahalaang pangpook (''local government units'' o LGU). Ang mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ang pangunahin na pangkat. Hanggang 2002, mayroong 85 na lalawigan sa bansa. Ang mga ito ay nababahagi pa sa mga [[Mga lungsod ng Pilipinas|lungsod]] at [[Mga bayan ng Pilipinas|bayan]], na binubuo ng mga [[barangay]]. Ang barangay ang pinakamaliit na pangkat pampook ng pamahalaan. Ang lahat ng mga lalawigan ay nalulupon sa 23 [[Mga rehiyon ng Pilipinas|mga rehiyon]] para sa kadaliang pamumuno. Karamihan sa mga sangay ng pamahalaan ay nagtatayo ng tanggapan sa mga bahagi para magsilbi sa mga lalawigang saklaw nito. Subalit, ang mga bahagi sa Pilipinas ay walang bukod na pamahalaang pampook, maliban sa [[Bangsamoro]] at [[Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera|Kordilyera]], na mga nagsasariling rehiyon.

== Ekonomiya ==
{{main|Ekonomiya ng Pilipinas}}
Ang Pilipinas ay isang [[umuunlad na bansa]] sa Timog-Silangang Asya. Ang antas ng sahod sa Pilipinas ay [[:en:List of countries by GNI (nominal, Atlas method) per capita|mababang gitnang sahod]] (''lower middle income'')&lt;ref&gt;[[:en:List of countries by GNI (nominal, Atlas method) per capita|List_of_countries_by_GNI_%28nominal,_Atlas_method%29_per_capita]] {{languageicon|en|English Wikipedia}}&lt;/ref&gt;. Ang [[GDP]] kada tao ayon sa [[Purchasing power parity]] (PPP) sa Pilipinas noong 2013 ay $3,383 na ika-130 sa buong mundo at mas mababa sa ibang mga bansa sa [[Timog Silangang Asya]] gaya ng Brunei, Singapore, Malaysia, Thailand at Indonesia &lt;ref&gt;[[:en:List of Asian countries by GDP per capita|List_of_Asian_countries_by_GDP_per_capita]] {{languageicon|en|English Wikipedia}}&lt;/ref&gt;. Ang ''GDP kada tao ayon sa PPP'' ay naghahambing ng mga pangkalahatang pagkakaiba sa [[pamantayan ng pamumuhay]] sa kabuuan sa pagitan ng mga bansa dahil isinasaalang alang nito ang relatibong gastos ng pamumuhay at mga antas ng pagtaas ng presyo ng bilihin ng mga bansa. Ang Pilipinas ay ika-138 sa buong mundo sa [[indeks ng pagiging madaling magnegosyo]] o mahirap magnegosyo sa Pilipinas. Ang Pilipinas ay ika-105 sa [[Corruption Perceptions Index]] sa mga 176 bansa sa buong mundo o may napakataas na antas ng korupsiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.transparency.org/cpi2012/results |title=Archive copy |access-date=2013-11-26 |archive-date=2013-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130528032608/http://www.transparency.org/cpi2012/results |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ang kahirapan at hindi pantay na sahod sa pagitan ng mayaman at mahirap ay nananatiling mataas sa Pilipinas.&lt;ref name=adb&gt;{{Cite web |url=http://www.adb.org/sites/default/files/pub/2009/Poverty-Philippines-Causes-Constraints-Opportunities.pdf |title=Archive copy |access-date=2013-11-26 |archive-date=2015-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427211131/http://adb.org/sites/default/files/pub/2009/Poverty-Philippines-Causes-Constraints-Opportunities.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ang mga kamakailang paglago sa ekonomiya ng Pilipinas ay nangyayari lamang sa mga [[sektor ng serbisyo]] gaya ng industriyang [[pagluluwas]] ng semikondaktor, telekomunikasyon, BPO, real estate na sinusuportahan ng mga remitans o ipinadalang salapi ng mga OFW sa kanilang mag-anak sa Pilipinas na may maliliit na negosyo. Ito ang pangunahing dahilan kung bakit mayroong hindi sapat na kalidad na trabaho at ang kahirapan at pagiging hindi pantay ng sahod ay hindi napabuti.&lt;ref name=adb/&gt; Ang sektor na lilikha ng mas maraming trabaho gaya ng agrikultura, pagyayari, at industriya ay matamlay.&lt;ref name=adb/&gt;

Iniulat ng World Bank na ang Pilipinas ay isa sa pinakamayamang ekonomiya sa [[Asya]] noong mga 1950 pagkatapos ng [[Hapon]] ngunit naging isa sa pinakamahirap na bansa sa Asya ngayon.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/facultyresearch/faculty/documents/5771.pdf |title=Archive copy |access-date=2013-10-12 |archive-date=2014-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107133528/http://www.insead.edu/facultyresearch/faculty/documents/5771.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=marcos5&gt;http://www.state.gov/outofdate/bgn/philippines/195236.htm&lt;/ref&gt; Ito ay itinuturo ng mga ekonomista sa mga taon ng maling pangangasiwa sa ekonomiya at pababago-bagong kondisyon sa politika noong rehimen ni [[Ferdinand Marcos]] mula 1965 hanggang 1986 na nag-ambag sa bumagal na pag-unlad ng ekonomiya ng Pilipinas.&lt;ref name=marcos5/&gt; Ayon sa ilang sanggunian, ang taunang GDP ng Pilipinas mula 1976 hanggang 1986 sa ilalim ni Marcos ay 1.8% lamang.&lt;ref&gt;http://books.google.com/books?id=z1cpiEJMAi8C&amp;pg=PA295&lt;/ref&gt; Sa ilalim ni Marcos, ang [[kapitalismong crony|kapitalismong kroni]] at [[monopolyo]] ay itinatag kung saan ang kanyang mga kroni ay malaking nakinabang.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://articles.philly.com/1986-01-28/news/26055009_1_philippines-president-ferdinand-e-marcos-sugar-industry |title=Archive copy |access-date=2015-08-17 |archive-date=2014-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214193330/http://articles.philly.com/1986-01-28/news/26055009_1_philippines-president-ferdinand-e-marcos-sugar-industry |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sa ilalim ni Marcos, ang Pilipinas ay mabigat na [[panlabas na utang|umutang sa dayuhan]] na umabot ng 28 bilyong dolyar mula kaunti sa 2 bilyong dolyar nang maluklok siya sa puwesto noong 1965. Sa kasalukuyan, ang pamahalaan ng Pilipinas ay nagbabayad pa rin ng interes sa mga utang pandayuhan ng bansa na natamo noong panahon ng administrasyong Marcos hanggang sa 2025.&lt;ref&gt;http://www.indymedia.org.uk/en/2012/09/500590.html&lt;/ref&gt;

Ang Pilipinas ang [[Tala ng mga bansa ayon sa GDP (PPP)|ika-43 pinakamalaki sa buong daigdig]] ang pambansang ekonomiya ng Pilipinas, na may tinatayang $224.754 bilyon [[Kabuuan ng Gawang Katutubo|GDP]] (nominal) noong 2011.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/02/weodata/weorept.aspx?sy=2010&amp;ey=2017&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;pr1.x=51&amp;pr1.y=6&amp;c=512%2C446%2C914%2C666%2C612%2C668%2C614%2C672%2C311%2C946%2C213%2C137%2C911%2C962%2C193%2C674%2C122%2C676%2C912%2C548%2C313%2C556%2C419%2C678%2C513%2C181%2C316%2C682%2C913%2C684%2C124%2C273%2C339%2C921%2C638%2C948%2C514%2C943%2C218%2C686%2C963%2C688%2C616%2C518%2C223%2C728%2C516%2C558%2C918%2C138%2C748%2C196%2C618%2C278%2C522%2C692%2C622%2C694%2C156%2C142%2C624%2C449%2C626%2C564%2C628%2C283%2C228%2C853%2C924%2C288%2C233%2C293%2C632%2C566%2C636%2C964%2C634%2C182%2C238%2C453%2C662%2C968%2C960%2C922%2C423%2C714%2C935%2C862%2C128%2C135%2C611%2C716%2C321%2C456%2C243%2C722%2C248%2C942%2C469%2C718%2C253%2C724%2C642%2C576%2C643%2C936%2C939%2C961%2C644%2C813%2C819%2C199%2C172%2C733%2C132%2C184%2C646%2C524%2C648%2C361%2C915%2C362%2C134%2C364%2C652%2C732%2C174%2C366%2C328%2C734%2C258%2C144%2C656%2C146%2C654%2C463%2C336%2C528%2C263%2C923%2C268%2C738%2C532%2C578%2C944%2C537%2C176%2C742%2C534%2C866%2C536%2C369%2C429%2C744%2C433%2C186%2C178%2C925%2C436%2C869%2C136%2C746%2C343%2C926%2C158%2C466%2C439%2C112%2C916%2C111%2C664%2C298%2C826%2C927%2C542%2C846%2C967%2C299%2C443%2C582%2C917%2C474%2C544%2C754%2C941%2C698&amp;s=NGDPD&amp;grp=0&amp;a=|title=Report for Selected Countries and Subjects|work= World Economic Outlook Database, Oktubre 2012|publisher=[[International Monetary Fund]]|accessdate=9 Oktubre 2012}}&lt;/ref&gt; Kinabibilangan ng mga kalakal na iniluluwas ang mga [[semiconductor]] at mga kalakal na eletroniko, mga kagamitang panglulan, [[damit]], mga yari mula sa tanso, yaring [[petrolyo]], [[langis ng niyog]], at mga [[prutas]].&lt;ref name=CIAfactbook /&gt; Pangunahing kinakalakal ito sa mga bansang [[Estados Unidos]], [[Hapon (bansa)|Japon]], [[Republikang Popular ng Tsina|China]], [[Singapore|Singapur]], [[Timog Korea]], [[Netherlands]], [[Hong Kong]], [[Alemanya|Alemania]], [[Republika ng Tsina|Taiwan]], at [[Thailand|Tailandia]].&lt;ref name=CIAfactbook /&gt;

{{wide image|Makati skyline mjlsha.jpg|1110px|&lt;center&gt;Ang Lungsod ng [[Makati]] sa [[Kalakhang Maynila]], ang sentrong lungsod pampinansiyal ng bansa.&lt;/center&gt;}}

Bilang isang bagong bansang industriyalisado, nagpapalit na ang ekonomiya ng Pilipinas mula sa pagiging isang bansang nakabatay sa agrikultura patungo sa ekonomiyang nakabatay ng higit sa mga paglilingkod at paggawa. Sa kabuoang bilang ng mga manggagawa sa bansa na nasa 38.1&amp;nbsp;milyon&lt;ref name=CIAfactbook /&gt;, 32% nito ay naghahanapbuhay sa sektor ng [[agrikultura]] subalit 13.8% lamang nito ang naiaambag sa GDP. ang sektor ng industriya na nasa 13.7% ng dami ng manggawa ay nakakapag-ambag ng 30% sa GDP. Samantala ang natitirang 46.5% ng mga manggawa ay nasa sektor ng paglilingkod na bumubuo sa 56.2% ng GDP.&lt;ref name=&quot;nscb2009&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nscb.gov.ph/sna/2009/3rdQ2009/2009gnpi3.asp |author=Republic of the Philippines. National Statistical Coordination Board |title=Third Quarter 2009 Gross National Product and Gross Domestic Product by Industrial Origin |accessdate=2009-12-11 |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629150040/http://www.nscb.gov.ph/sna/2009/3rdQ2009/2009gnpi3.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;quickstat&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/quickstat/qs0909tb.pdf |author=Republic of the Philippines. National Statistics Office. |title=Quickstat |format=PDF |date=Oktubre 2009 |accessdate=2009-12-11 |archive-date=2012-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711125757/http://www.census.gov.ph/data/quickstat/qs0909tb.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Noong 1998 ang ekonomiya ng Pilipinas — pinaghalong [[agrikultura]], marahan na industriya, at mga serbisyong pansustento — ay nanghina dulot ng [[krisis pinansiyal sa Asya]] at ng mahinang kalagayan ng panahon. Ang pag-angat ay bumaba sa 0.6% noong 1998 mula 5% noong 1997, pero nakabawi hanggang sa 3% noong 1999 at 4% noong 2000. Nangako ang pamahalaan na ipagpapatuloy ang mga reporma sa ekonomiya para makahabol ang bansa sa mga bagong nagsisipag-unlaran at industriyalisadong mga bansa sa [[Silangang Asya|Silangang Asia]]. Ang nagpapabagal sa pagsisikap ng pamahalaan na mapabuti ang ekonomiya ng bansa ay ang mismong utang nito (utang pampubliko na 77% ng GDP). Ang hinihinging badyet para sa pagbabayad ng utang ay higit na mas mataas pa sa badyet ng pinagsamang Kagawaran ng Edukasyon at Militar.

Ang estratehiyang pinaiiral ng pamahalaan ay ang pagpapabuti sa [[impraestruktura]], ang paglilinis sa sistemang tax o [[buwis]] upang paigtingin ang kita ng pamahalaan, ang deregulasyon at [[pagsasapribado]] ng ekonomiya, at ang karagdagang pagkalakal sa rehiyon o mas integrasyon. Ang pagasa ng ekonomiya sa ngayon ay nakasalalay sa kaganapang pang-ekonomiya ng kanyang dalawang pangunahing sosyo sa kalakal, ang [[Estados Unidos]] at [[Hapon]], at sa isang mas mabisang administrasyon at mas matibay na patakaran ng pamahalaan.

Sa ilalim ng pamumunò ni [[Noynoy Aquino]], ang rate ng paglago ng [[GDP]] ng Pilipinas noong 2012 ay 6.6 porsiyento na sinasabing ikalawang pinakamataas sa Asya. Ang Fitch Ratings ay nagtaas ng Pilipinas sa &quot;BBB-&quot; with a stable outlook na unang pagkakataong ang Pilipinas ay nakatanggap ng gayong katayuan ng grado ng pamumuhunan sa Pilipinas. Itinaas din ng World Economic Forum ang Pilipinas sa 10 punto sa itaas na kalahati ng ranggong pagiging mataulin nitong pandaigdigan sa unang pagkakataon sa kasaysayan ng Pilipinas. Ang mga pagbuti sa ekonomiya ay sinasabing sanhi ng mga hakbang na isinasagawa ni Noynoy upang pataasin ang pagiging bukas ng pamahalaan at sugpuin ang korapsyon na muling nagbigay ng pagtitiwalang internasyonal sa ekonomiya ng Pilipinas. Gayunpaman, sinasabing ang mga mayayamang pamilya lamang ang nakinabang at nakikinabang sa pagbuti ng ekonomiya. Ang pagiging hindi pantay ng sahod sa pagitan ng mga mayayaman at mahihirap sa Pilipinas ay nananatiling mataas. Noong 2012, isinaad ng Forbes Asia na ang magkakasamang kayamanan ng 40 pinakamayamang pamilya sa Pilipinas ay lumago ng $13 bilyong dolyar noong 2010 hanggang 2011 sa $47.4 bilyon na pagtaas na 37.9 porsiyento. Ang pagtaas sa kayamanan ng mga mag-anak na ito ay katumbas ng 76.5 bahagdan ng kabuuang pagtaas ng GDP ng Pilipinas sa panahong ito. Ang hindi pantay na sahod ng mga mamamayang Pilipino ang pinakamataas sa Asya. Sa Thailand, ang kayamanan ng 40 mga mayayamang pamilya ay tumaas lamang nang 25 bahagdan sa 2012 samantalang sa Malaysia ay 3.7 bahagdan at sa Hapon ay 2.8 bahagdan lamang.

===Lulan===
{{main|Transportasyon sa Pilipinas}}
[[Talaksan:NLEX Santa Rita northbound (Guiguinto, Bulacan)(2017-03-14).jpg|thumb|Left|Isang bahagi ng [[North Luzon Expressway]].]]
Ang gusaling panlulan sa Pilipinas ay hindi gaanong maunlad. Ito ay dahil sa bulubunduking lupain at kalat-kalat na heograpiya ng kapuluan, ngunit bunga rin ito ng mababang pamumuhunan ng mga nakalipas na pamahalaan sa mga gusali. Noong 2013, humigit-kumulang 3% ng pambansang GDP ay napunta sa pagpapa-unlad ng gusali – higit na mas-mababa kung ihahambing sa karamihan sa mga karatig-bansa nito.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.investphilippines.info/arangkada/wp-content/uploads/2011/06/08.-Part-3-Seven-Big-Winner-Sectors-Reforming-the-Infrastructure-Policy-Environment2.pdf |title=Arangkada Philippines 2010: A Business Perspective – Infrastructure |accessdate=21 Setyembre 2014 |archive-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010144548/http://www.investphilippines.info/arangkada/wp-content/uploads/2011/06/08.-Part-3-Seven-Big-Winner-Sectors-Reforming-the-Infrastructure-Policy-Environment2.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Larano |first=Cris |url=https://blogs.wsj.com/economics/2014/06/03/philippines-bets-on-better-infrastructure/ |title=Philippines Bets on Better Infrastructure |publisher=The Wall Street Journal |date=3 Hunyo 2014 |accessdate=21 Setyembre 2014}}&lt;/ref&gt; May 216,387 kilometro (134,457 milya) ng mga daan sa Pilipinas; sa habang ito, tanging 61,093 kilometro (37,961 milya) lamang ng mga daan ay nailatag.&lt;ref name=WBtransport&gt;{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html |title=The CIA World Factbook – Philippines |accessdate=20 Setyembre 2017 |archive-date=2015-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150719222229/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/rp.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Madalas makakakuha ng mga bus, [[dyipni]], taksi, at [[de-motor na traysikel]] sa mga pangunahing lungsod at bayan. Noong 2007, may humigit-kumulang 5.53&amp;nbsp;milyong mga nakarehistrong sasakyang de-motor. Dumarami nang 4.55% sa bawat taon ang mga pagpaparehistro ng mga sasakyan.&lt;ref&gt;Republic of the Philippines. Land Transportation Office. [https://web.archive.org/web/20081011115519/http://www.lto.gov.ph/Stats2007/no_of_mv_registered_byMVType_2.htm Number of Motor Vehicles Registered]. (29 Enero 2008). Hinango noong 22 Enero 2009.&lt;/ref&gt;

Nangangasiwa ang [[Pangasiwaan ng Abyasyon Sibil ng Pilipinas]] sa mga paliparan at sa pagpapatupad ng mga palakad na may kinalaman sa ligtas na paglalakbay sa himpapawid&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.caap.gov.ph/index.php/downloads/finish/4-regulations-policies/214-repiblic-act-9497 |title=Republic Act No, 9447 |accessdate=21 Setyembre 2014 |publisher=[[Pangasiwaan ng Abyasyon Sibil ng Pilipinas|Civil Aviation Authority of the Philippines]] |archive-date=2014-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716143711/http://caap.gov.ph/index.php/downloads/finish/4-regulations-policies/214-repiblic-act-9497 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.caap.gov.ph/index.php/downloads/finish/4-regulations-policies/235-manual-of-standards-for-aerodromes|title=Manual of Standards for AERODROMES|accessdate=21 Setyembre 2014|publisher=[[Pangasiwaan ng Abyasyon Sibil ng Pilipinas|Civil Aviation Authority of the Philippines]]|archive-date=2014-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809172842/http://caap.gov.ph/index.php/downloads/finish/4-regulations-policies/235-manual-of-standards-for-aerodromes|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; na may 85 gumaganang pampublikong paliparan magmula noong 2014.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.caap.gov.ph/index.php/contact-us/directory/finish/22-contact/163-caap-airport-directory |archive-url=https://web.archive.org/web/20131222030945/http://www.caap.gov.ph/index.php/contact-us/directory/finish/22-contact/163-caap-airport-directory |dead-url=yes |archive-date=22 Disyembre 2013 |title=Airport Directory |publisher=[[Civil Aviation Authority of the Philippines]] |date=Hulyo 2014 |accessdate=23 Agosto 2014 |df= }}&lt;/ref&gt; Naglilingkod ang [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]] (NAIA) sa [[Malawakang Maynila]] kasama ang [[Paliparang Pandaigdig ng Clark]]. Ang [[Philippine Airlines]], ang pinakamatandang kompanyang panghimpapawid sa Asya na umiiral pa rin sa ilalim ng simunong pangalan nito, at ang [[Cebu Pacific]], ang pangunahing pangmababang presyo na kompanyang panghimpapawid, ay mga pangunahing kompanyang panghimpapawid na naglilingkod sa karamihang mga panloob at pandaigdigang destinasyon.&lt;ref name=PAL&gt;{{cite web|url=http://www.philippineairlines.com/about_pal/about_pal.jsp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303185823/http://www.philippineairlines.com/about_pal/about_pal.jsp |archivedate=3 Marso 2016 |title=About PAL |publisher=Philippineairlines.com |accessdate=4 Mayo 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HAviation&quot;&gt;State of Hawaii. Department of Transportation. Airports Division. [c. 2005]. &quot;[https://web.archive.org/web/20110517040251/http://hawaii.gov/hawaiiaviation/hawaii-commercial-aviation/philippine-air-lines/ Philippine Air Lines]&quot;. ''Hawaii Aviation''. Hinango noong 9 Enero 2010.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=OxfordBG&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=eY-Oq1IGzdMC&amp;pg=PT98|title=The Report: Philippines 2009|author=Oxford Business Group|year=2009|page=97|isbn=1-902339-12-6}}&lt;/ref&gt;

 
Karamihang matatagpuan sa Luzon ang mga mabilisang daanan at lansangan kasama ang [[Pan-Philippine Highway]] na nag-uugnay ng mga pulo ng [[Luzon]], [[Samar]], [[Leyte]], at [[Mindanao]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.photius.com/countries/philippines/geography/philippines_geography_transportation.html|title=Philippines Transportation |accessdate=23 Agosto 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal|url=http://asiafoundation.org/resources/pdfs/RoRobookcomplete.pdf|title=Linking the Philippine Islands, Through the highway of the Sea.|page=51|accessdate=23 Agosto 2014}}&lt;/ref&gt; ang [[North Luzon Expressway]], [[South Luzon Expressway]], at ang [[Subic–Clark–Tarlac Expressway]].&lt;ref&gt;[http://www.mntc.com/nlex/ The North Luzon Expressway Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809043810/http://www.mntc.com/nlex/ |date=2018-08-09 }} (NLEX) is for the rehabilitation, expansion, operation and maintenance of the existing {{convert|83.7|km|0|abbr=on}} NLEX that connects Metro Manila to the northern provinces of Bulacan and Pampanga.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.trb.gov.ph/index.php/toll-road-projects/south-luzon-expressway|title=South Luzon Expressway (SLEX)|author=Super User|work=Toll Regulatory Board|accessdate=17 Disyembre 2015|archive-date=8 Disyembre 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208203330/http://www.trb.gov.ph/index.php/toll-road-projects/south-luzon-expressway|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/regions/view_article.php?article_id=85241 SCTEx delay worsens as Japan firm seeks new extension – INQUIRER.net, Philippine News for Filipinos]{{dead link|date=Hunyo 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/regions/view_article.php?article_id=81199 BCDA, Japanese contractor asked to explain SCTEx delay – INQUIRER.net, Philippine News for Filipinos]{{dead link|date=Hunyo 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/regions/view_article.php?article_id=76127 Arroyo adviser says SCTEx extension OKd – INQUIRER.net, Philippine News for Filipinos]{{dead link|date=Hunyo 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/regions/view_article.php?article_id=101211 Arroyo order: Open SCTEx, interchanges on time – INQUIRER.net, Philippine News for Filipinos] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080222100621/http://newsinfo.inquirer.net/inquirerheadlines/regions/view_article.php?article_id=101211}}&lt;/ref&gt;

[[Talaksan:MRT-2 Train Santolan 1.jpg|thumb|left|Isang tren ng [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] sa [[Estasyong Santolan ng LRT|Estasyong Santolan]].]]
May papel lamang ang lulan na daambakal sa Pilipinas sa paglululan ng mga pasahero sa loob ng Kalakhang Maynila. Ang ibayo ay pinaglilingkuran ng tatlong mga linya ng mabilis na lulan: [[Unang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 1]], [[Ikalawang Linya ng Sistema ng Light Rail Transit ng Maynila|Linya 2]] at [[Ikatlong Linya ng Sistema ng Metro Rail Transit ng Maynila|Linya 3]].&lt;ref name=&quot;yellow&quot;&gt;{{cite web|title=The Line 1 System – The Green Line|url=http://www.lrta.gov.ph/line_1_system.php|website=Light Rail Transit Authority|accessdate=15 Enero 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714152448/http://www.lrta.gov.ph/line_1_system.php|archivedate=14 Hulyo 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;provision&quot;&gt;[[United Nations Centre for Human Settlements]]. (1993). [https://books.google.com/books?id=lkH5Twa-OakC&amp;printsec=frontcover ''Provision of Travelway Space for Urban Public Transport in Developing Countries'']. UN–HABITAT. pp. 15, 26–70, 160–179. {{ISBN|92-1-131220-5}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;times&quot;&gt;{{cite web|title=About Us; MRT3 Stations|url=http://dotcmrt3.gov.ph/about.php?route=7|website=Metro Rail Transit|accessdate=15 Enero 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130122003116/http://dotcmrt3.gov.ph/about.php?route=7|archivedate=22 Enero 2013}}&lt;/ref&gt; Noong nakaraan, nagsilbi ang mga daambakal sa mga pangunahing bahagi ng Luzon, at magagamit ang mga serbisyong daambakal sa mga pulo ng Cebu at Negros. Ginamit din ang mga daambakal para sa mga layong pang-agrikuktura, lalo na sa paggawa ng tabako at tubo. Halos wala nang transportasyong pangkargamento sa riles magmula noong 2014. Ilang mga sistemang lulan ay nasa ilalim ng pagpapa-unlad: nagpapatupad ang [[Kagawaran ng Agham at Teknolohiya (Pilipinas)|DOST]]-MIRDC at [[Unibersidad ng Pilipinas|UP]] ng mga unang pag-aaral ukol sa ''Automated Guideway Transit''.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Valmero |first=Anna |title=DoST to develop electric-powered monorail for mass transport |url=http://ph.news.yahoo.com/dost-develop-electric-powered-monorail-mass-transport-100013094.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722190340/http://ph.news.yahoo.com/dost-develop-electric-powered-monorail-mass-transport-100013094.html |dead-url=yes |archive-date=22 Hulyo 2011 |accessdate=23 Setyembre 2014 |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=UPD monorail project begins |url=http://www.upd.edu.ph/~updinfo/jul11/articles/upd_monorail_projects.html |work=July 27, 2011 |author=Regidor, Anna Kristine |publisher=University of the Philippines Diliman |accessdate=September 23, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140924045106/https://www.upd.edu.ph/~updinfo/jul11/articles/upd_monorail_projects.html |archivedate=24 Setyembre 2014 |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Bigger Automated Guideway Train ready for testing|url=http://www.mb.com.ph/bigger-automated-guideway-train-ready-for-testing/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924041039/http://www.mb.com.ph/bigger-automated-guideway-train-ready-for-testing/|dead-url=yes|archive-date=24 Setyembre 2014|date=27 Pebrero 2014|author=Usman, Edd K.|publisher=Manila Bulletin|accessdate=23 Setyembre 2014}}&lt;/ref&gt; Magmula noong 2015 sinusubok din ang kung-tawaging &quot;''Hybrid Electric Road Train''&quot; na isang mahabang ''[[bi-articulated bus]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.interaksyon.com/article/95283/bus-o-tren--dosts-road-train-rolls-off-to-vehicle-test|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140916004416/http://www.interaksyon.com/article/95283/bus-o-tren--dosts-road-train-rolls-off-to-vehicle-test|archivedate=2014-09-16|title=BUS O TREN? DOST's road train rolls off to vehicle test|publisher=Interaksyon|date=12 Setyembre 2014|accessdate=19 Setyembre 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mb.com.ph/hybrid-electric-road-train-to-be-road-tested-this-month/|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924051849/http://www.mb.com.ph/hybrid-electric-road-train-to-be-road-tested-this-month/|dead-url=yes|archive-date=24 Setyembre 2014|title=Hybrid electric road train to be road-tested this month|publisher=Manila Bulletin|date=13 Setyembre 2014|accessdate=19 Setyembre 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.philstar.com/headlines/2014/09/14/1368910/roadworthiness-tests-hybrid-train-start-next-month|title=Roadworthiness tests for hybrid train to start next month|publisher=[[The Philippine Star]]|date=14 Setyembre 2014|accessdate=19 Setyembre 2014}}&lt;/ref&gt;

Bilang isang kapuluan, kadalasang kinakailangan ang paglalakbay sa mga pulo-pulo gamit ang sasakyang pandagat.&lt;ref&gt;[http://business.inquirer.net/203660/ph-firm-takes-on-challenge-to-improve-sea-travel PH firm takes on challenge to improve sea travel.] Published by Philippine Daily Inquirer (Written By: Ira P. Pedrasa)&lt;/ref&gt; Ang mga pinaka-abalang pantalang pandagat ay [[Pantalan ng Maynila|Maynila]], [[Pandaigdigang Pantalan ng Batangas|Batangas]], [[Pantalan ng Subic|Subic]], [[Pantalan ng Cebu|Cebu]], [[Pantalan ng Iloilo|Iloilo]], [[Pantalan ng Dabaw|Dabaw]], Cagayan de Oro, at [[Pantalan ng Zamboanga|Zamboanga]].&lt;ref name=&quot;transpo&quot;&gt;[http://www.asianinfo.org/asianinfo/philippines/pro-transportation.htm The Philippine Transportation System]. (30 Agosto 2008). ''Asian Info''. Hinango noong 22 Enero 2009.&lt;/ref&gt; Naglilingkod ang [[2GO Travel]] at [[Sulpicio Lines]] sa Maynila, na may mga ugnay sa iba't-ibang mga lungsod at bayan sa pamamagitan ng mga pampasaherong bapor. Ang 919-kilometro (571 milyang) ''[[Strong Republic Nautical Highway]]'' (SRNH), isang pinagsamang set ng mga bahagi ng lansangan at ruta ng ferry na sumasaklaw sa 17 mga lungsod, ay itinatag noong 2003.&lt;ref&gt;[http://www.macapagal.com/gma/initiatives/roro.php Strong Republic Nautical Highway]. (n.d.). Official Website of President Gloria Macapagal Arroyo. Hinango noong 22 Enero 2009.&lt;/ref&gt; Naglilingkod ang [[Pasig River Ferry Service]] sa mga pangunahing ilog sa Kalakhang Maynila, kasama ang [[Ilog Pasig]] at [[Ilog Marikina]] na may mga daungan sa Maynila, Makati, Mandaluyong, Pasig at Marikina.&lt;ref&gt;[http://www.gmanetwork.com/news/story/30644/pinoyabroad/gov-t-revives-pasig-river-ferry-service Gov't revives Pasig River ferry service]. (14 Pebrero 2007). ''GMA News''. Retrieved 18 Disyembre 2009.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.pia.gov.ph/index.php?article=241398338587|title=MMDA to reopen Pasig River ferry system on April 28; offers free ride|publisher=Philippine Information Agency|date=25 Abril 2014|accessdate=3 Oktubre 2014|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006072725/http://news.pia.gov.ph/index.php?article=241398338587|archivedate=6 Oktubre 2014|df=mdy-all}}&lt;/ref&gt;

== Demograpiya ==
{{main|Demograpiya ng Pilipinas|Mga Pilipino|Balikbayan}}
[[File:Philippines Population Density Map.svg|thumb|200px|upright=1.3|Kapal ng bilang ng tao sa bawat lalawigan {{As of|2009|lc=y}} sa bawat kilometro kuwadrado.]]
Tumaas ang populasyon ng Pilipinas mula 1990 hanggang 2008&amp;nbsp;ng tinatayang 28 milyon, 45% paglago sa nasabing panahon.&lt;ref name=IEApop2011&gt;[http://www.iea.org/co2highlights/co2Highlights.XLS CO2 Emissions from Fuel Combustion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021013446/http://www.iea.org/co2highlights/co2Highlights.XLS |date=2011-10-21 }} Population 1971–2008 ([http://iea.org/co2highlights/co2highlights.pdf pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106205757/http://iea.org/co2highlights/co2highlights.pdf |date=2012-01-06 }} page 86); page 86 of the pdf, IEA (OECD/ World Bank) (original population ref OECD/ World Bank e.g. in IEA Key World Energy Statistics 2010 page 57)&lt;/ref&gt; Sa kauna-unahang opisyal na sensus ng Pilipinas na ginanap noong 1877 ay nakapagtala ng populasyon na 5,567,685.&lt;ref&gt;Republic of the Philippines. National Statistical Coordination Board. [http://www.nscb.gov.ph/secstat/d_popn.asp Population of the Philippines Census Years 1799 to 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120704171010/http://www.nscb.gov.ph/secstat/d_popn.asp |date=2012-07-04 }}. Retrieved 2009-12-11.&lt;/ref&gt; Noong 2011, naging ika-12 pinakamataong bansa sa buong daigdig ang Pilipinas, na ang populasyon ay humihigit sa 94 milyon.

Tinatayang ang kalahati ng populasyon ay naninirahan sa pulo ng Luzon. Ang antas ng paglago ng populasyon sa pagitan ng 1995 hanggang 2000 na 3.21% ay nabawasan sa tinatayang 1.95% para sa mga taong 2005 hanggang 2010, subalit nananatiling isang malaking isyu.&lt;ref name=Officialpop&gt;{{cite web |url=http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2008/pr0830tx.html |title=Official population count reveals.. |author=Republic of the Philippines. National Statistics Office. |year=2008 |accessdate=2008-04-17 |archive-date=2012-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120910051344/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2008/pr0830tx.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=gma&gt;{{cite web |url=http://www.gmanews.tv/100days/story/202186/bishops-threaten-civil-disobedience-over-rh-bill |date=2010-09-29 |title=Bishops threaten civil disobedience over RH bill |publisher=GMA News |accessdate=2010-10-16}}&lt;/ref&gt; 22.7 Ang panggitnang gulang ng populasyon ay 22.7 taon gulang na may 60.9% ang nasa gulang na 15 hanggang 64 na gulang.&lt;ref name=CIAfactbook/&gt; Ang tinatayang haba ng buhay ay 71.94 taon, 75.03 taon para sa babae at 68.99 na taon para sa mga lalaki.&lt;ref name=&quot;worldfactbook1&quot;&gt;{{cite web
|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2102.html
|last=Central Intelligence Agency
|title=Field Listing :: Life expectancy at birth
|publisher=Washington, D.C.: Author
|accessdate=2009-12-11
|archive-date=2014-05-28
|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528191952/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2102.html
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

May mahigit 11 milyong mga Pilipino sa labas ng Pilipinas.&lt;ref name=PRB2003&gt;{{cite web
|url=http://www.prb.org/Articles/2003/RapidPopulationGrowthCrowdedCitiesPresentChallengesinthePhilippines.aspx
|title=Rapid Population Growth, Crowded Cities Present Challenges in the Philippines
|author=Collymore, Yvette.
|date=Hunyo 2003
|publisher=Population Reference Bureau
|accessdate=2010-04-26
|archive-date=2007-02-16
|archive-url=https://web.archive.org/web/20070216053330/http://www.prb.org/Articles/2003/RapidPopulationGrowthCrowdedCitiesPresentChallengesinthePhilippines.aspx
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; Nang magsimula ang liberalisasyon ng batas pang-imigrasyon ng [[Estados Unidos]] noong 1965, ang bilang ng mga taong may liping Pilipino ay tumaas. Noong 2007, tinatayang nasa 3.1 milyon ang bilang nito.&lt;ref&gt;Asis, Maruja M.B. (Enero 2006). &quot;[http://www.migrationinformation.org/Profiles/display.cfm?ID=364 The Philippines' Culture of Migration]&quot;. ''Migration Information Source''. Migration Policy Institute. Hinango noong 2009-12-14.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Census2007 offilipinos&quot;&gt;{{cite web
|url=http://factfinder.census.gov/servlet/IPTable?_bm=y&amp;-context=ip&amp;-reg=ACS_2007_1YR_G00_S0201:038;ACS_2007_1YR_G00_S0201PR:038;ACS_2007_1YR_G00_S0201T:038;ACS_2007_1YR_G00_S0201TPR:038&amp;-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201&amp;-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201PR&amp;-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201T&amp;-qr_name=ACS_2007_1YR_G00_S0201TPR&amp;-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&amp;-tree_id=306&amp;-redoLog=false&amp;-geo_id=01000US&amp;-geo_id=NBSP&amp;-search_results=16000US3651000&amp;-format=&amp;-_lang=en
|publisher=United States Census Bureau
|title=Selected Population Profile in the United States: Filipino alone or in any combination
|accessdate=2009-02-01
|archive-date=2012-01-07
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107055111/http://factfinder.census.gov/servlet/IPTable?_bm=y&amp;-context=ip&amp;
|url-status=dead
}} The U.S. Census Bureau 2007 American Community Survey counted 3,053,179 Filipinos; 2,445,126 native and naturalized citizens, 608,053 of whom were not U.S. citizens.&lt;/ref&gt; Ayon sa Kawanihan ng Senso ng Estados Unidos, ang mga imigrante mula sa Pilipinas ay bumubuo ng ikalawang pinakamalaking pangkat sunod sa [[Mehiko]] na naghahangad nang pagkakabuo ng pamilya.&lt;ref&gt;Castles, Stephen and Mark J. Miller. (Hulyo 2009). &quot;[http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?id=733&amp;feed=rss Migration in the Asia-Pacific Region]&quot;. ''Migration Information Source''. Migration Policy Institute. Retrieved 2009-12-17.&lt;/ref&gt; May tinatayang dalawang milyong Pilipino ang naghahanapbuhay sa Gitnang Silangan, kung saan nasa isang milyon nito ay nasa [[Arabyang Saudi]].&lt;ref&gt;Ciria-Cruz, Rene P. (2004-07-26). [https://web.archive.org/web/20110716225842/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=%2Fchronicle%2Farchive%2F2004%2F07%2F26%2FEDGD56NB0H1.DTL 2&amp;nbsp;million reasons for withdrawing 51 troops]. ''San Francisco Chronicle''.&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
|+10 Pinakamataong Rehiyon sa Pilipinas &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;PSA-2015-Highlights&quot;&gt;{{cite web |date=19 Mayo 2016 |title=2015 Population Counts Summary |url=http://psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/2015%20population%20counts%20Summary_0.xlsx |website=Philippine Statistics Authority |format=XLSX |accessdate=10 Hunyo 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Puwesto
! scope=&quot;col&quot; | Itinalaga
! scope=&quot;col&quot; | Pangalan
! scope=&quot;col&quot; | Lawak
! scope=&quot;col&quot; | Bilang ng tao ({{As of|2015|lc=y}})
! scope=&quot;col&quot; | Kapal ng bilang ng tao
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Ika-1
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Rehiyon IV
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Calabarzon]]
| {{convert|16,873.31|km2|abbr=on}}
| 14,414,744
| {{convert|{{sigfig|14,414,774/16,873.31|2}}|PD/km2|abbr=on}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Ika-2
| style=&quot;text-align:left;&quot; | NCR
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Kalakhang Maynila|Pambansang Punong Rehiyon]]
| {{convert|619.57|km2|abbr=on}}
| 12,877,253
| {{convert|{{sigfig|12,877,253/613.94|2}}|PD/km2|abbr=on}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Ika-3
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Rehiyon III
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Gitnang Luzon]]
| {{convert|22,014.63|km2|abbr=on}}
| 11,218,177
| {{convert|{{sigfig|11,218,177/22,014.63|2}}|PD/km2|abbr=on}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Ika-4
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Rehiyon VII
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Gitnang Kabisayaan]]
| {{convert|10,102.16|km2|abbr=on}}
| 6,041,903
| {{convert|{{sigfig|6,041,903/10,102.16|2}}|PD/km2|abbr=on}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Ika-5
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Rehiyon V
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Bicol|Rehiyon ng Bikol]]
| {{convert|18,155.82|km2|abbr=on}}
| 5,796,989
| {{convert|{{sigfig|5,796,989/18,155.82|2}}|PD/km2|abbr=on}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Ika-6
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Rehiyon I
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Ilocos|Rehiyon ng Ilocos]]
| {{convert|16,873.31|km2|abbr=on}}
| 5,026,128
| {{convert|{{sigfig|5,026,128/16,873.31|2}}|PD/km2|abbr=on}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Ika-7
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Rehiyon XI
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Rehiyon ng Davao|Rehiyon ng Dabaw]]
| {{convert|20,357.42|km2|abbr=on}}
| 4,893,318
| {{convert|{{sigfig|4,893,318/20,357.42|2}}|PD/km2|abbr=on}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Ika-8
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Rehiyon X
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Hilagang Mindanao]]
| {{convert|20,496.02|km2|abbr=on}}
| 4,689,302
| {{convert|{{sigfig|4,689,302/20,496.02|2}}|PD/km2|abbr=on}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Ika-9
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Rehiyon XII
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Soccsksargen]]
| {{convert|22,513.30|km2|abbr=on}}
| 4,575,276
| {{convert|{{sigfig|4,545,276/22,513.30|2}}|PD/km2|abbr=on}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot; | Ika-10
| style=&quot;text-align:left;&quot; | Rehiyon VI
| style=&quot;text-align:left;&quot; | [[Kanlurang Kabisayaan|Rehiyon ng Panay]]
| {{convert|12,828.97|km2|abbr=on}}
| 4,477,247
| {{convert|{{sigfig|4,477,247/12,828.97|2}}|PD/km2|abbr=on}}
|}

=== Mga pinakamalaking lungsod ===
{{Mga pinakamalaking lungsod ng Pilipinas}}

=== Pangkat-tao ===
{{main|Mga pangkat etniko sa Pilipinas}}
[[Talaksan:Philippine ethnic groups per province.PNG|thumb|Mga pangunahing pangkat etniko sa bawat lalawigan.]]
[[Talaksan:Ang Aeta at Ang Igorot.jpg|thumb|left|Ang mga katutubong [[Mga Aeta|Aeta]] (itaas) at mga [[Mga Igorot|Igorot]] (ibaba).]]
[[Talaksan:Subanen - Mount Malindang.jpg|thumb|Ang mga Subanon ng [[Tangway ng Zamboanga|Zamboanga]].]]
Ayon sa pagtatala noong 2000, 28.1% ng mga Pilipino ay Tagalog, 13.1% ay Sebwano, 9% ay Ilokano, 7.6% ay Bisaya/Binisaya, 7.5% ay Hiligaynon, 6% ay Bikolano, 3.4% ay Waray, at ang nalalabing 25.3% ay kabilang sa iba pang mga pangkat,&lt;ref name=CIAfactbook /&gt;&lt;ref name=PIF2009&gt;{{Cite book |url=http://www.census.gov.ph/data/publications/pif_2009.pdf |title=The Philippines in Figures 2009 |author=Republic of the Philippines. National Statistics Office. |year=2009 |issn=1655-2539 |accessdate=2009-12-23 |archive-date=2012-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120711135118/http://www.census.gov.ph/data/publications/pif_2009.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; na kinabibilangan ng mga [[Moro (Pilipinas)|Moro]], [[Kapampangan]], [[Pangasinense]], mga [[Ibanag]] at mga [[Ivatan|Ibatan]].&lt;ref&gt;&quot;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/456399/Philippines Philippines]&quot;. (2009). In ''Encyclopædia Britannica''. Hinango noong 2009-12-18 mula sa Encyclopædia Britannica Online.&lt;/ref&gt; Mayroon ding mga katutubong mga pangkat gaya ng mga [[Igorot]], mga [[Lumad]], [[Mangyan]], [[Badjao]], at mga pangkat-etniko ng Palawan. Ang mga [[Mga Negrito|Negrito]], gaya ng mga [[Mga Aeta|Aeta]], at ang mga [[Mga Ati (Panay)|Ati]], ay itinuturing na mga kauna-unahang nanahan sa kapuluan.&lt;ref name=&quot;Negritos&quot;&gt;Dolan, Ronald E. (Ed.). (1991). [http://countrystudies.us/philippines/35.htm &quot;Ethnicity, Regionalism, and Language&quot;]. [http://countrystudies.us/philippines/ ''Philippines: A Country Study'']. Washington: GPO for the Library of Congress. Hinango noong 2010-04-08 mula sa [http://countrystudies.us/ Country Studies US Website].&lt;/ref&gt; Kasama ang mga grupong minorya ng kabundukan, mga dayuhan at mga etnikong Pilipinong Moro ng Mindanao sa natitirang 10 porsiyento. Ang mga Aeta o Negrito na dating aktibo sa kapuluan ilang libong taon ang nakaraan, ay nagsipaglikas sa loob ng kagubatan at kabundukan. Ang kapalaran nila ay katulad din ng sa ibang grupong katutubo sa buong mundo tulad ng [[mga katutubong Australyano]] at ang [[mga katutubong Amerikano]]. Marami sa kanila na napasanib at napahalo sa mga etnikong Malay-Pilipino o kaya'y napahiwalay bunga ng &quot;sistematikong pag-aalis&quot; noon.

Ayon sa tala ng pamahalaan ng Pilipinas at mga kasalukuyang datos ng senso, mga 95% ng mamamayan ay pangkat Malay, mga ninuno ng mga nandarayuhan mula sa Tangway ng Malaya at kapuluang Indonesya na dumating bago pa man ang panahong Kristiyano. Ang mga mestiso, na may halong lahing Pilipino-Kastila, [[Pilipinong Intsik|Pilipino-Tsino]], Pilipino-Hapones, [[Pilipinong Amerikano|Pilipino-Amerikano]] o Kastila-Tsino ([[Tornatra]]) ay bumubuo ng isang maliit ngunit makapangyarihan na pangkat pagdating sa ekonomiya at pamahalaan. Mayroon ding maliliit na pamayanan ng mga dayuhan tulad ng Kastila, Amerikano, [[Italya]]no, [[Portugal|Portuges]], [[Hapon]], Silangang [[Indiya]]n, at Arabo, at mga katutubong Negrito na nakatira sa mga malalayong pook at kabundukan.

Kabilang sa mga wikang banyaga sa Pilipinas ang [[Wikang Ingles|Ingles]]; ([[Wikang Mandarin|Mandarin]], [[Wikang Hokyen|Hokyen]] at [[Wikang Kantones|Kantones]]); Ang [[Wikang Ingles|Ingles]]; [[Wikang Hapones|Hapones]]; [[Wikang Hindu|Hindu]] ay mula sa mga kasapi ng pamayanan ng mga, Indiyan, mga Amerikano, ay mula sa kanilang, [[Munting Indiya]] o ''LittleIndia'' [[pook ng korea]] o ''Koreatown'', [[pook ng mga Amerikano]] o ''Americantown'' at mga [[Munting Amerika]] o ''LittleAmerica'' at paaralan kung saan ang wika ng pagtuturo ay ang paggamit ng dalawang wika na Mandarin/English; [[Wikang Arabe|Arabe]] sa mga kasapi ng pamayanang [[Muslim]] o Moro; at [[Wikang Kastila|Espanyol]], na pangunahing wika ng Pilipinas hanggang 1973, ay sinasalita ng tinatayang 3% ng mamamayan. Gayun pa man, ang tanging nabubuhay na wikang halong Asyatiko-Espanyol, na ang [[Tsabakano]], ay wika ng ilan sa timog-kanlurang bahagi ng bansa.

Mula 1939, sa pagsisikap na paigtingin ang pambansang pagkakaisa, pinalaganap ng pamahalaan ang paggamit ng opisyal na pambansang wika na ang [[Wikang Filipino|Filipino]] na ''[[de facto]]'' na batay sa [[Wikang Tagalog|Tagalog]]. Itinuturo ang Filipino sa lahat ng paaralan at unti-unting tinatanggap ng taongbayan bilang pangalawang wika. Ang [[Wikang Ingles|Ingles]] naman ay ginagamit bilang pangalawang pangunahing wika at kadalasang maririnig sa talakayan ng pamahalaan, pag-aaral at pangkabuhayan.

=== Wika ===
{{main|Mga wika sa Pilipinas}}

{| class=&quot;wikitable sortable floatright&quot; style=&quot;text-align:right; font-size:90%; background:white;&quot;
|+ style=&quot;font-size:100%;&quot; |Bilang ng tao sa [[Katutubong wika|unang wika]] (2010)
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:left;&quot; |Wika
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:center;&quot; colspan=&quot;1&quot; |Mananalita
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; background:initial;&quot;|[[Wikang Tagalog|Tagalog]]
|22,512,089
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; background:initial;&quot;|[[Wikang Sebwano|Sebwano]]
|19,665,453
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; background:initial;&quot;|[[Wikang Iloko|Ilokano]]
|8,074,536
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; background:initial;&quot;|[[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]]
|7,773,655
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; background:initial;&quot;|[[Wikang Waray-Waray|Waray]]
|3,660,645
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; background:initial;&quot;|{{nowrap|''Iba pang mga katutubong wika/diyalekto''}}
|24,027,005
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; background:initial;&quot;|{{nowrap|''Iba pang mga dayuhang wika/diyalekto''}}
|78,862
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;text-align:left; background:initial;&quot;|{{nowrap|''Hindi iniulat/hindi inihayag''}}
|6,450
|- class=&quot;sortbottom&quot; style=&quot;border-top:double gray;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:left;letter-spacing:0.02em;&quot; colspan=&quot;1&quot; |KABUUAN
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;text-align:right;&quot; |92,097,978
|- class=&quot;sortbottom&quot;
|style=&quot;font-style:italic;&quot; colspan=&quot;2&quot; |Pinagkunan: Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas{{Sfn|Philippine Statistics Authority|2014|pp=29–34}}
|}

Ayon sa pinakabagong saliksik ng [[Komisyon sa Wikang Filipino]] (KWF), mayroong 131 wikang buhay sa Pilipinas. Bahagi ang mga ito ng pangkat ng mga wikang [[Mga wikang Borneo-Pilipinas|Borneo-Pilipinas]] ng [[mga wikang Malayo-Polinesyo]], na sangay ng mga [[mga wikang Austronesyo|wikang Austronesyo]].&lt;ref name=&quot;Ethnol&quot;&gt;Lewis, Paul M. (2009). [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=PH Languages of Philippines]. ''Ethnologue: Languages of the World'' (16th ed.). Dallas, Tex.: SIL International. Hinango noong 2009-12-16.&lt;/ref&gt;

Ayon sa [[Saligang Batas ng Pilipinas|Saligang Batas ng Pilipinas ng 1987]], ang [[Wikang Filipino]] at [[Wikang Ingles|Ingles]] ang mga opisyal na wika. Ang Filipino ay ang wikang pambansa ng Pilipinas na ibinatay sa [[wikang Tagalog|Tagalog]] ngunit patuloy na nililinang at pinapagyayaman batay sa mga iba pang wika ng Pilipinas. Pangunahin itong sinasalita sa [[Kalakhang Maynila]] at sa ibang mga rehiyong urban. Kapuwa ginagamit sa pamahalaan, edukasyon, pahayagan, telebisyon at negosyo ang wikang Filipino at Ingles. Nagtalaga ang saligang batas ng mga wikang rehiyonal gaya ng [[mga wikang Bikol|Bikolano]], [[Wikang Sebwano|Sebwano]], [[wikang Hiligaynon|Hiligaynon]], [[wikang Iloko|Ilokano]], [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]], [[wikang Pangasinan|Pangasinan]], Tagalog, at [[Wikang Waray-Waray|Waray]] bilang katulong na opisyal na wika at iniuutos na ang [[Wikang Kastila]] at [[Wikang Arabe|Arabe]] ay itaguyod nang kusa at opsiyonal.&lt;ref name=OfficialLang&gt;{{cite web|author=Joselito Guianan Chan, Managing Partner|url=http://www.chanrobles.com/article14language.htm|title=1987 Constitution of the Republic of the Philippines, Article XIV, Section 7.|publisher=Chan Robles &amp;amp; Associates Law Firm|date=|accessdate=2013-05-04|archive-date=2007-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20071110234327/http://www.chanrobles.com/article14language.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Pananampalataya ===
[[Talaksan:Paoay Church Ilocos Norte.jpg|thumb|left|Simbahan ng Paoay]]
Ang Pilipinas ay [[estadong sekular|bansang sekular]] na may saligang batas na naghihiwalay sa simbahan at estado. Subalit, ang mahigit sa 80% ng populasyon ay Kristiyano: ang karamihan ay mga [[Katoliko Romano|Katoliko]] samantalang ang 10% ng mga Pilipino ay kasapi sa ibang denominasyong Kristiyano, gaya ng [[Iglesia ni Cristo]], ang mga kaanib sa [[Iglesia ng Dios o Dating Daan]], ang [[Iglesia Filipina Independiente]], [[Ang Nagkaisang Iglesia ni Cristo sa Pilipinas]], [[Sabadista]], [[Born Again Groups]] at ang [[Mga Saksi ni Jehova]]. Sa kabila ng mga relihiyong ito, hindi dapat mawala ang ating pananalig sa Panginoong Diyos.&lt;ref name=2006census&gt;{{cite web
|url=http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2003/pr0323tx.html
|title=2000 Census: Additional Three Persons Per Minute
|author=Republic of the Philippines. National Statistics Office.
|date=2003-02-18
|accessdate=2008-01-09
|archive-date=2012-06-10
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120610051606/http://www.census.gov.ph/data/pressrelease/2003/pr0323tx.html
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; Bunga ng impluwensiya ng kulturang Kastila, ang Pilipinas ay isa sa dalawang bansa sa Asya na may pinakamaraming Katoliko, na sinundan ng [[Silangang Timor]], isang dating kolonya ng [[Portugal]].

Ayon sa Pambansang Komisyon sa mga Pilipinong Muslim noong 2012, tinatayang nasa 11% ng mga Pilipino ang naniniwala sa [[Islam]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ncmf.gov.ph/ |access-date=2014-08-23 |archive-date=2016-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119145842/http://www.ncmf.gov.ph/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, na ang karamihan sa mga ito ay mga [[Sunni]]. Sa katunayan, ang karamihan ng mga taga-katimugang Pilipinas ay mga Muslim.

== Pag-aaral ==
[[Talaksan:UST mainjf22.JPG|thumb|Ang [[Pamantasan ng Santo Tomas]], na itinatag noong 1611, ay ang pinakamatandang pamantasan sa Asya.]]

Iniulat ng Tanggapan ng Pambansang tagatala ng Pilipinas na ang payak na kamuwangan ng Pilipinas ay nasa 93.4% at ang nagagamit na kamuwangan ay nasa 84.1% noong 2003.&lt;ref name=CIAfactbook /&gt;&lt;ref name=quickstat /&gt;&lt;ref name=UN /&gt; Halos pantay ang kamuwangan ng mga babae at lalaki.&lt;ref name=CIAfactbook /&gt; Ang paggastos sa pag-aaral ay nasa tinatayang 2.5% ng GDP.&lt;ref name=CIAfactbook /&gt; Ayon sa [[Kagawaran ng Edukasyon (Pilipinas)|Kagawaran ng Edukasyon]], 44,846 na mababang paaralan at 10,384 na mataas na paaralan ang nakatala para sa taong pampaaralan ng 2009-2010&lt;ref&gt;Republic of the Philippines. Department of Education. (2010-09-23).[http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/2010%20_Sept23.xls Fact Sheet – Basic Education Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511190454/http://www.deped.gov.ph/cpanel/uploads/issuanceImg/2010%20_Sept23.xls |date=2011-05-11 }}. Hinango noong 2010-04-17.&lt;/ref&gt; samantalang itinala ng [[Komisyon sa Lalong Mataas na Edukasyon (Pilipinas)|Komisyon sa Lalong Mataas na Edukasyon]] o CHED na may 2,180 na mga institusyong pag-aaral, ang 607 dito ay pampubliko at ang 1,573 ay mga pribado.&lt;ref name=&quot;CHED&quot;&gt;Republic of the Philippines. Commission on Higher Education. (Agosto 2010). [https://web.archive.org/web/20110704102629/http://202.57.63.198/chedwww/index.php/eng/Information Information on Higher Education System]. ''Official Website of the Commission on Higher Education''. Hinango noong 2011-04-17.&lt;/ref&gt;

May ilang mga sangay ng pamahalaan ang kasama sa pag-aaral. Ang Kagawaran ng Edukasyon ang nakasasakop sa mababang paaralan, pangalawang mataas na paaralan, at mga hindi pormal na edukasyon; ang [[Pangasiwaan sa Edukasyong Teknikal at Pagpapaunlad ng Kasanayan]] o TESDA ang namamahala sa mga pag-aaral sa pagsasanay at pagpapaunlad pagkatapos ng pangalawang mataas na paaralan; at ang Komisyon sa Lalong Mataas na Edukasyon ang nangangasiwa sa mga dalubhasaan at pamantasan at nag-aayos ng mga pamantayan sa lalong mataas na pag-aaral.&lt;ref&gt;Republic of the Philippines. Department of Education. [https://web.archive.org/web/20110716160809/http://www.deped.gov.ph/about_deped/history.asp &quot;Historical Perspective of the Philippine Educational System&quot;]. Hinango noong 2009-12-14.&lt;/ref&gt;

== Kalinangan at kaugalian ==
{{main|Kultura ng Pilipinas}}
{{See also|Musika ng Pilipinas|Lutuing Pilipino|Kaugaliang Pilipino|Panitikan sa Pilipinas}}
[[Talaksan:SAYAWIKA TINIKLING 1.gif|thumb|170px|left|Mga mananayaw ng [[Tinikling]].]]
[[Talaksan:Oldest House in Ivatan.jpg|thumb|right|Ang batong bahay ng mga [[Ivatan|Ibatan]] sa [[Batanes]]. Isang magandang halimbawa ng arkitekturang Pilipino. Ang bahay ay gawa sa apog at [[sagay]] habang ang bubong nito'y sa [[kugon]].]]
[[Talaksan:Indak-indak sa Kadalanan 06.JPG|thumb|right|Ang pista ng [[Kadayawan]] sa [[lungsod ng Dabaw]].]]

[[Talaksan:Tinolalunch.jpg|thumb|right|150px|[[Tinola]], ang pagkaing kilala na binanggit sa nobelang ''[[Noli Me Tángere|Noli Me Tangere]]'' (Huwag Mo Akong Salingin) ni José Rizal.]]
Sa buong kasaysayan ng Pilipinas, walang ni isang tanging pambansang pagkakakilanlang o pangkaugalian na nahubog. Sa isang bahagi, ito ay dahil marahil sa napakaraming wikang ginagamit sa buong kapuluan na tinatantiyang nasa 80, bukod pa sa mga wika nito. Ang pagkakabukod-bukod ng mga magkakaratig na barangay o mga pulo ay nakadagdag din sa pagkawalang pagkakaisa sa pagkakakilanlan.

Sa pagdating ng mga Kastila, tumawag ang mga tagakalat pananampalatayang Katoliko ng mga katutubo para maging tagasalin, nakapaglikha ng mga dalawa ang wikang ginagamit na uri, ang mga Ladinos. Ang mga ito, tulad ng tanyag na makatang si [[Gaspar Aquino de Belen]], ay lumikha ng mga tula ng kabanalan na isinulat sa titik Romano, kalimitan sa wikang Tagalog. Ang [[pasyon]] ay isang pagsasalaysay ng simbuyo, pagkamatay at muling pagkabuhay ni Hesukristo na sinimulan ni Gaspar Aquino de Belen. Umusbong din ang mga panitikang sekular na binase sa mga korido, mga baladang Kastila ng kabalyero. Nasulat din ang mga ito sa abakadang Romano ng mga pangunahin na wika at kumalat.

Sa karagdagan, ang panitikan ([[Jose Rizal]], [[Pedro Paterno]]) at mga kasulatan ng kasaysayan (pambansang awit, ''Constitución Política de Malolos''), ay nasa Espanyol, na hindi na pangunahing wika ngayon. Ang mga manunulat na Pilipino, tulad ni [[Claro M. Recto]] ay nagpatuloy sa pagsusulat sa wikang Espanyol hanggang 1946.

Ang Pilipinas ay bayan ng maraming bayani. Sinasabing si [[Lapu-Lapu]] ng pulo ng [[Mactan]] ang unang pumigil sa paglusob kanluranin at ang pumatay kay Fernando Magallanes. Si [[Jose Rizal]] (ipinanganak noong ika-19&amp;nbsp;ng ika-6 na buwan ng 1896 sa bayan ng [[Calamba, Laguna]]), ipinagmamalaki ng Lahing Malay, Pambansang Bayani ng Pilipinas, 22 wika ang alam: Arabe, Katalan, Tsino, Ingles, Pranses, Aleman, Griyego, Ebreo, Italyano, Hapones, Latin, Malay, Portuges, Ruso, Sanskrito, Espanyol, Tagalog at iba pang katutubong wika; siya ay naging tagaguhit ng mga gusali, tagapagtanghal, nakikipagkalakal, tagaguhit ng karikatyur, guro, ekonomista, etnolohista, siyentipikong magsasaka, bihasa sa kasaysayan, imbentor, peryodista, dalubhasa sa wika, bihasa sa awit, mitolohista, makabayan, naturalista, nobelista, siruhano sa mata, makata, propagandista, sikolohista, siyentista, manlililok, sosyolohista, at teologo. Pilipino ang unang Asyatikong Kalihim-Heneral ng Asamblea Heneral ng [[Mga nagkakaisang Bansa]] (UN) – si Carlos Peña Romulo.

Itinuturing na [[Pandaigdigang Pamanang Pook]] ang mga Barokeng Simbahan ng Pilipinas at ang Makasaysayang Bayan ng [[Vigan]]. Kabilang sana rito ang [[Intramuros]] ngunit nawasak ito matapos ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Isa ring Pandaigdigang Pamanang Pook ang mga Hagdan-hagdang Palayan o '''Pay-yo''' ng [[Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera|Kordilyera]], na kinikilala ring ikawalong nakakahangang-yaman ng daigdig.

==== Midya ====
{{Main|Pelikulang Pilipino|Telebisyon sa Pilipinas|Radyo sa Pilipinas|Teleserye}}
[[Talaksan:Lino Brocka.jpg|thumb|Si [[Lino Brocka]], isang [[Pambansang Alagad ng Sining ng Pilipinas]] sa larangan ng pelikula.|209x209px]]
Ang pangunahing wika na ginagamit sa midya sa Pilipinas ay ang [[Wikang Filipino|Filipino]] at [[Wikang Ingles|Ingles]], bagama't ang pagsasahimpapawid ay lumipat sa Wikang Filipino.&lt;ref name=&quot;Brown-Ganguly-2003&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=fcoDezu1ABoC |title=Fighting Words: Language Policy and Ethnic Relations in Asia |date=2003 |publisher=[[MIT Press]] |isbn=978-0-262-52333-2 |editor-last1=Brown |editor-first1=Michael Edward |series=BCSIA Studies in International Security |location=Cambridge, Mass. |pages=[https://books.google.com/books?id=fcoDezu1ABoC&amp;pg=PA323 323–325] |editor-last2=Ganguly |editor-first2=Sumit |editor-link2=Sumit Ganguly}}&lt;/ref&gt; Ginagamit din naman ang ibang mga wika sa Pilipinas, lalo na sa mga radyo dahil sa kakayahan nitong maabot ang mga malalayong pook na maaaring hindi kayang maabot ng ibang uri ng midya. Ang [[Lupon sa Rebyu at Klasipikasyon ng Pelikula at Telebisyon]] ang namamahala ng mga palabas sa telebisyon, patalastas, at pelikula sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=rb2AAgAAQBAJ |title=Television, Regulation and Civil Society in Asia |date=29 Agosto 2003 |publisher=[[RoutledgeCurzon]] |isbn=978-1-134-43194-6 |editor-last1=Kitley |editor-first1=Philip |location=London, England |page=[https://books.google.com/books?id=rb2AAgAAQBAJ&amp;pg=PA140 140] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Deocampo |first=Nick |url=https://books.google.com/books?id=WzaWDwAAQBAJ&amp;pg=PT510 |title=Film: American Influences on Philippine Cinema |date=9 Nobyembre 2017 |publisher=[[Anvil Publishing, Inc.]] |isbn=978-971-27-2896-9 |location=Mandaluyong, Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga Pilipino ay nakakakuha ng mga balita at impormasyon mula sa telebisyon, Internet, at [[Paggamit ng hatirang pangmadla sa Pilipinas|hatirang pangmadla]].&lt;ref&gt;{{cite web||last=Lucas|first=Daxim L.|date=September 13, 2011|title=Filipinos seek info on Web; rich prefer newspapers|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|url=https://technology.inquirer.net/4101/filipinos-seek-info-on-web-rich-prefer-newspapers|access-date=August 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20111116070555/http://technology.inquirer.net/4101/filipinos-seek-info-on-web-rich-prefer-newspapers/|archive-date=November 16, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CNNPH-SWSFacebook&quot;&gt;{{cite web||date=June 30, 2019|title=SWS: Facebook next to TV as Filipinos' top source of news|work=[[CNN Philippines]]|url=https://www.cnnphilippines.com/news/2019/6/30/facebook-news-source-filipino-adults.html|access-date=August 6, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190703110139/https://cnnphilippines.com/news/2019/6/30/facebook-news-source-filipino-adults.html|archive-date=July 3, 2019}}&lt;/ref&gt; Ang ''flagship state-owned broadcast-television network ng'' bansa ay ang [[People's Television Network]] (PTV). Ang mga pangunahing himpilang pantelebisyon sa Pilipinas naman ay ang [[ABS-CBN]], [[GMA Network|GMA]] at [[TV5 (Philippines)|TV5]] na may malawak din na serbisyong panradyo.&lt;ref name=&quot;BBC Pilipinas&quot;&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1262783.stm Country profile: The Philippines]. (2009-12-08). ''BBC News''. Hinango noong 2009-12-20.&lt;/ref&gt;

Ang industriya ng aliwan o tinatawag na ''showbiz'' ay makulay at nagbibigay laman sa mga [[Listahan ng mga peryodiko sa Pilipinas|pahayagan at peryodiko]] ng mga detalye tungkol sa mga [[Talaan ng mga artista sa Pilipinas|artista]]. Tinatangkilik din ang mga [[teleserye]] gaya rin ng mga telenobelang Latino, Asyano (partikular ang mga dramang Koreano) at mga [[anime]]. Ang mga pang-umagang palabas ay pinangingibabawan ng mga ''game shows'', ''variety shows'', at mga ''talk shows'' gaya ng ''[[Eat Bulaga]]'' at ''[[Showtime|It's Showtime]]''.&lt;ref name=&quot;Ratings&quot;&gt;Santiago, Erwin (2010-04-12). [https://web.archive.org/web/20110623102641/http://www.pep.ph/news/25288/AGB-Mega-Manila-TV-Ratings-%28April-7-11%29:-Agua-Bendita-pulls-away AGB Mega Manila TV Ratings (Abril 7–11): ''Agua Bendita'' pulls away]. Hinango noong 2010-05-23 mula sa Philippine Entertainment Portal Website.&lt;/ref&gt; Tanyag din ang mga [[Pelikulang Pilipino]] at mayroong mahabang kasaysayan, subalit nahaharap sa matinding kompetensiya mula sa mga pelikulang banyaga. Kabilang sa mga pinagpipitagang direktor si [[Lino Brocka]] para sa pelikulang ''[[Maynila, sa mga Kuko ng Liwanag]]''. Sa mga nakalipas na mga taon nagiging pangkaraniwan ang paglilipat-lipat ng mga artista mula sa telebisyon at pelikula at pagkatapos ay ang pagpasok sa politika na pumupukaw ng pangamba.&lt;ref name=&quot;Celebrity&quot;&gt;[http://www.economist.com/world/asia/displaystory.cfm?story_id=9084791 &quot;The Philippines' celebrity-obsessed elections&quot;]. (2007-04-26). ''[[The Economist]]''. Hinango noong 2010-01-15.&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Balangkas ng Pilipinas]]
* [[Talaan ng mga temang may kaugnayan sa Pilipinas]]

== Mga sanggunian ==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{Cite book|publisher=United Nations Development Programme|title=Table G: Human development and index trends, Table I: Human and income poverty|year=2009|isbn=978-0-230-23904-3|url=https://archive.org/details/humandevelopment0000unse_y2f1}}&lt;/ref&gt;
}}

== Mga palabas na kawing ==

{{Canadian City Geographic Location (8-way)
|North=''[[Taywan]]''&lt;br /&gt;''Bashi Channel''
|West=''[[Biyetnam]], [[Dagat Luzon]]''
|Center=Pilipinas
|East=''[[Dagat Pilipinas]], [[Pacific Ocean]]''
|South=''[[Indonesya]]''
|Northwest=''[[Biyetnam]]''
|Northeast=''[[Pacific Ocean]]''
|Southwest=''[[Malaysia]]''
|Southeast=''[[Palau]]''
}}

=== Mga pahinang opisyal ===
* [http://www.gov.ph www.gov.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120101105754/http://www.gov.ph/ |date=2012-01-01 }} - Portal ng Pamahalaan ng Pilipinas
* [http://www.op.gov.ph www.op.gov.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609185330/http://www.op.gov.ph/ |date=2007-06-09 }} - Tanggapan ng Pangulo
* [http://www.ovp.gov.ph www.ovp.gov.ph] Tanggapan ng Pangalawang Pangulo 
* [http://www.senate.gov.ph www.senate.gov.ph] - Senado
* [http://www.congress.gov.ph www.congress.gov.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604085514/http://www.congress.gov.ph/ |date=2020-06-04 }} - Kapulungan ng mga Kinatawan
* [http://www.supremecourt.gov.ph www.supremecourt.gov.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512084154/http://www.supremecourt.gov.ph/ |date=2008-05-12 }} - Kataas-taasang Hukuman
* [http://www.comelec.gov.ph www.comelec.gov.ph] - Komisyon sa Halalan
* [http://www.dfa.gov.ph www.dfa.gov.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205235233/http://www.dfa.gov.ph/ |date=2006-12-05 }} - Kagawaran ng Ugnayang Panlabas
* [http://www.itsmorefuninthephilippines.com www.itsmorefuninthephilippines.com] - Kagawaran ng Turismo
* [http://www.afp.mil.ph www.afp.mil.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020326211321/http://www.afp.mil.ph/ |date=2002-03-26 }} - Sandatahang Lakas ng Pilipinas
* [http://www.gabinete.ph] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930020506/http://www.gabinete.ph/ |date=2007-09-30 }} - Kagawaran na bumubuo sa Gabinete sa Pilipinas 2005

=== Kasaysayan ===
* [http://www.elaput.com/ Mga Panahon ng Pilipino: A Web of Philippine Histories]

=== Mga pahinang pambalita ===
* [http://friendly.ph/newsfeed/ Friendly Philippines News Online]
* [http://www.abs-cbnnews.com ABS-CBN News]
* [http://www.inq7.net Philippine Daily Inquirer at GMA News]
* [http://www.philstar.com Philippine Star]
* [http://www.mb.com.ph The Manila Bulletin Online]
* [http://www.manilatimes.net The Manila Times Online]
* [http://www.sunstar.com.ph Sun Star Network Online]
* [http://www.tribune.net.ph The Daily Tribune Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211221083336/https://tribune.net.ph/ |date=2021-12-21 }}
* [http://www.malaya.com.ph Malaya Online]

=== Iba pang mga pahina ===
* [https://www.pilipinas.ph/ ''Pilipinas'' Website]
* [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/rp.html CIA World Factbook - ''Philippines''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050721005826/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/rp.html |date=2005-07-21 }}
* [http://www.mytravelinks.com Philippines Travel Directory] - Philippines Travel Directory
* [http://www.filipinolinks.com Tanikalang Ginto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211221015623/http://filipinolinks.com/ |date=2021-12-21 }} - Philippine links directory
* [http://www.dmoz.org/Regional/Asia/Philippines/ Open Directory Project - ''Philippines''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040819050600/http://dmoz.org/Regional/Asia/Philippines/ |date=2004-08-19 }} directory category
* [http://www.odp.ph Philippine Website Directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225155256/http://odp.ph/ |date=2021-02-25 }} - Open directory Philippines
* [http://dir.yahoo.com/Regional/Countries/Philippines/ Yahoo! - ''Philippines''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050719013926/http://dir.yahoo.com/Regional/Countries/Philippines |date=2005-07-19 }} directory category
* [http://news.yahoo.com/fc?tmpl=fc&amp;cid=34&amp;in=world&amp;cat=philippines Yahoo! News Full Coverage - ''Philippines''] news headline links
* [http://www.yehey.com Yehey.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050115085947/http://www.yehey.com/ |date=2005-01-15 }} - Most popular Philippine portal
* [http://www.infophilippines.com Philippine Directory] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060206165054/http://www.infophilippines.com/ |date=2006-02-06 }} - Philippine website directory
* [http://jeepneyguide.com Jeepneyguide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121018102004/http://jeepneyguide.com/ |date=2012-10-18 }} - Guide for the independent traveler
* [http://www.asinah.org/travel-guides/philippines.html Philippines Travel Info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051223151315/http://www.asinah.org/travel-guides/philippines.html |date=2005-12-23 }} and [http://www.asinah.org/blog/ Blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050328203747/http://www.asinah.org/blog/ |date=2005-03-28 }}
* [http://inogami.com/paradise-philippines/category/paradise-philippines/ Philippines Travel Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070910222553/http://inogami.com/paradise-philippines/category/paradise-philippines/ |date=2007-09-10 }}
* [http://www.manilamail.com ManilaMail] - a reference point for understanding the Philippines and Filipinos

{{Philippines political divisions}}
{{ASEAN}}
{{Latinunion}}
{{Asya}}

[[Kategorya:Mga dating kolonya ng Espanya]]
[[Kategorya:Pilipinas|*]]
[[Kategorya:Mga bansa sa Asya]]
[[Kategorya:Mga estadong-kasapi ng ASEAN]]
[[Kategorya:Mga bansa sa Timog-silangang Asya]]</text>
      <sha1>i3y9fdon3lanlee2wpzwhc2c06yeeyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ferdinand Marcos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1141</id>
    <revision>
      <id>2204926</id>
      <parentid>2187236</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ikalawang termino (1969–1981) */</comment>
      <origin>2204926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124456" sha1="k38ebxaq5nmkevehw5bch0dvbiedbg3" xml:space="preserve">{{Infobox Officeholder
| honorific_prefix = His Excellency
| name          = Ferdinand Marcos
| image         = Ferdinand E Marcos (cropped).jpg
| caption       = 
| order         = Ika-10 [[Pangulo ng Pilipinas]]&lt;br/&gt;''Ika-anim na Pangulo ng Ikatlong Republika''&lt;br/&gt;''Unang Pangulo ng Ika-apat na Republika'' 
| term_start    = 30 Disyembre 1965 
| term_end      = 25 Pebrero 1986 
| vicepresident = [[Fernando Lopez]] (1965–1973)&lt;br/&gt;[[Arturo Tolentino]] (1986)
| primeminister = [[Cesar Virata]] (1981–1986) 
| predecessor   = [[Diosdado Macapagal]] 
| successor     = [[Corazon Aquino|Corazon C. Aquino]] 
| birth_date    = {{birth date|1917|9|11|mf=y}} 
| birth_place   = [[Sarrat, Ilocos Norte|Sarrat]], [[Ilocos Norte]], [[Pilipinas]] 
| death_date    = {{Death date and age|1989|09|28|1917|09|11}} 
| death_place   = [[Honolulu, Hawaii|Honolulu]], [[Hawaii]],&lt;br/&gt;[[Estados Unidos]] 
| party         = [[Liberal Party (Philippines)|Partido Liberal]] (1946–1965)&lt;br/&gt;[[Partido Nacionalista]] (1965–1978)&lt;br/&gt;[[Kilusang Bagong Lipunan]] (1978–1986) 
| occupation    = [[Tagapagtanggol]] 
| spouse        = [[Imelda Marcos|Imelda Romualdez]] 
| children      = [[Maria Imelda Josefa Romualdez Marcos|Imee Marcos]] &lt;br&gt; [[Bongbong Marcos|Ferdinand Marcos, Jr.]] &lt;br&gt; [[Irene Marcos-Araneta|Irene Marcos]] 
| order2        = [[Punong Ministro ng Pilipinas]]
| term_start2   = 12 Hunyo 1978 
| term_end2     = 30 Hunyo 1981 
| successor2    = [[Cesar Virata]] 
| order3        = Assemblyman 
| term_start3   = 12 Hunyo 1978 
| term_end3     = 30 Hunyo 1981 
| module= {{Listen|pos=center|embed=yes|filename=Audio clip of Press Conference of President Ferdinand Marcos on February 24, 1986.ogg|title=Boses ni Ferdinand Marcos|type=speech|description=Nagsasalita sa isang Press Conference&lt;br /&gt; (Narekord noong Pebrero 24, 1986)}}
}}

Si '''Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos Sr.''' (11 Setyembre 1917&amp;nbsp;– 28 Setyembre 1989) ay isang pulitiko, abugado, [[diktador]],&lt;ref name=&quot;BBCPeoplePower&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/av/magazine-35526200|title=How Filipino People Power toppled dictator Marcos|publisher=[[BBC News]]|date=February 17, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;marcosKleptocracy&quot;&gt;{{Citation|last1=Chaikin|first1=David |last2=Sharman|first2=J.C. |title=The Marcos Kleptocracy |date=2009|work=Corruption and Money Laundering: A Symbiotic Relationship |pages=153–186|series=Palgrave Series on Asian Governance|place=New York|publisher=Palgrave Macmillan US|language=en|doi=10.1057/9780230622456_7|isbn=978-0-230-62245-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;economistHailToTheThief&quot;&gt;{{cite news|title=Hail to the thief |url=https://www.economist.com/news/asia/21710015-philippine-government-offers-heros-burial-murderous-kleptocrat-hail-thief |work=The Economist |date=November 12, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RegimeOfMarcoses&quot;&gt;{{cite news|url=http://newsinfo.inquirer.net/641277/regime-of-marcoses-cronies-kleptocracy|title=Regime of Marcoses, cronies, kleptocracy|last=Roa|first=Ana|date=September 29, 2014|work=Philippine Daily Inquirer}}&lt;/ref&gt; na naging ika-10 [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] ng [[Pilipinas|Republika ng Pilipinas]] mula 30 Disyembre 1965&amp;nbsp;– 25 Pebrero 1986. Nagsilbi siyang kasapi ng [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] mula 1949 hanggang 1959 at kasapi ng [[Senado ng Pilipinas]] mula 1959 hanggang 1965 bago naging Pangulo ng Pilipinas noong 1965 para sa apat na taong termino. Sa kaniyang unang termino, sinimulan ni Marcos ang paggugol sa mga gawaing pangmadla kabilang ang pagpayari ng mga lansangan, tulay, mga gusaling pangkalusugan, at mga paaralan. Kaniyang napanatili ang kaniyang kasikatan sa kaniyang unang termino at noong 1969 ay muling nahalal bilang pangulo para sa ikalawang 4 na taong termino. Gayunpaman, ang kasikatan ni Marcos bilang pangulo ay bumagsak sa kaniyang ikalawang termino.

Nagmula ang pagbatikos kay Marcos sa kaniyang ikalawang termino sa panlilinlang sa kaniyang 1969 kampanya at talamak na [[korupsiyon sa Pilipinas|korupsiyon sa pamahalaan]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ualberta.ca/~vmitchel/fw8.html |title=Archive copy |access-date=2013-04-08 |archive-date=2013-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615043255/http://www.ualberta.ca/~vmitchel/fw8.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nagkaroon din ng isang pangkalahatang kawalang kasiyahan ng mga mamamayan dahil ang tipon ay patuloy na mabilis na lumalago kaysa sa ekonomiya na nagsanhi ng mas mataas na kahirapan at karahasan. Ang [[NPA]] ay nabuo noong 1969 at ang [[MNLF]] ay nakipaglaban para sa pakikipaghiwalay sa Pilipinas ng Muslim Mindanao. Sinamantala ni Marcos ang mga ito at ang ibang mga insidente gaya ng mga pagpoprotesta ng mga manggagawa at mga estudyante at pambobomba sa mga iba't ibang lugar sa bansa upang lumikha ng isang kapaligiran ng krisis at takot na kaniyang kalaunang ginamit upang mapangatwiran ang kaniyang pagpapataw ng Batas Militar o [[Martial Law]]. Sa panahong ito, ang katanyagan ni Senador [[Benigno Aquino Jr.]] at ng oposisyong [[Partido Liberal (Pilipinas)|Partido Liberal]] ay mabilis na lumago.

Sinisi ni Marcos ang mga komunista para sa nakakahinalang pambobomba ng rally ng partido Liberal sa [[Plaza Miranda]] noong 21 Agosto 1971. Ang isang isinagawang pagtatangkang pagpaslang sa kalihim ng pagtatanggol ni Marcos na si Juan Ponce Enrile ang isang dahilang ibinigay ni Marcos upang ipataw ang Martial Law ngunit ito ay kalaunang inamin ni Enrile na peke. Noong 23 Setyembre 1972 ay ipinasya ni Ferdinand Marcos ang Batas Militar o Martial Law at binuwag ang [[Kongreso ng Pilipinas]] na nag-aalis ng tungkulin sa mga mambabatas at kinatawan. Sa ilalim ng Batas Militar, nagkaroon ng kapangyarihang [[lehislatibo]] o paggawa ng batas si Marcos. Noong 1973, pinalitan ang [[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1935]] ng isang bagong Saligang Batas at si Marcos ay nagmungkahi ng mga amiyenda sa bagong Saligang Batas na pinagtibay noong 1976 na nagbibigay sa kaniya ng kapangyarihan na magpapatuloy na magsanay ng mga kapangyarihan sa ilalim ng 1935 Saligang Batas at ng lahat ng mga kapangyarihang ipinagkaloob sa Pangulo at Punong Ministro ng [[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1973|1973 Saligang Batas]] gayundin ng mga kapangyarihang paggawa ng batas hanggang sa iangat ang Batas Militar.

Sa ilalim ng Batas Militar, ipinabilanggo ni Marcos ang mga 30,000 pulitikong laban, mga bumabatikos na mamamahayag, at mga aktibista kabilang si Senador [[Benigno Aquino, Jr.|Benigno &quot;Ninoy&quot; Aquino]]. Mula 1973, [[nasyonalisasyon|ginawang pag-aari ng pamahalaan]] ni Marcos ang mga pribadong negosyo at naging pag-aari ni Marcos o ibinigay sa kaniyang mga [[crony]] o kamag-anak.&lt;ref name=&quot;marcos8&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.assetrecovery.org/kc/resources/org.apache.wicket.Application/repo?nid=62506d95-a33e-11dc-bf1b-335d0754ba85 |title=Archive copy |access-date=2013-11-03 |archive-date=2010-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101216185921/http://www.assetrecovery.org/kc/resources/org.apache.wicket.Application/repo?nid=62506d95-a33e-11dc-bf1b-335d0754ba85 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Itinatag ni Marcos ang [[kapitalismong crony]] at mga [[monopolyo]] sa mga mahahalagang industriya gaya ng buko, tabako, saging, pagyayari, asukal, at iba pa na nagbigay ng malaking pakinabang sa kaniyang mga [[crony]]. Si Marcos ay mabigat na [[panlabas na utang|umutang sa dayuhan]] na umabot ng 28 bilyong dolyar noong mapatalsik si Marcos noong Pebrero 1986 mula kaunti sa 2 bilyong dolyar noong maluklok si Marcos bilang pangulo noong 1965.&lt;ref name=&quot;indymedia.org.uk&quot;&gt;http://www.indymedia.org.uk/en/2012/09/500590.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;marcos2&quot; /&gt; Kaniyang hinirang ang mga kinatawan ng militar upang mangasiwa sa ilang mga korporasyon at inutos niyang pamahalaan ng militar ang lahat ng mga pangmadlang yutilidad at midya.&lt;ref name=&quot;marcos8&quot; /&gt;

Inalisan ni Marcos ng kapangyarihan at kasarinlan ang mga hukumang pantao.&lt;ref name=&quot;marcos8&quot; /&gt; Ang mga sahod ng mamamayan ay nangalahati at ang pambansang sahod ng Pilipinas na hinahawakan lamang ng pinakamayamang 10 bahagdan ng tipon ng Pilipinas ay tumaas mula 27 % to 37%.&lt;ref name=&quot;marcos8&quot; /&gt; Ang mambabatikos ni Marcos na si [[Benigno Aquino, Jr.]] ay natagpuang nagkasala ng hukumang militar ng pagpapabagsak ng pamahalaan ni Marcos noong 1977 at hinatulan ng parusang kamatayan. Nagkaroon ng sakit sa puso si Aquino habang nakabilanggo at pinili ni Aquino na tumungo sa Estados Unidos sa halip na gamutin ng mga doktor na nag-atubiling masangkot sa alitan. Upang makamit ni Marcos ang pag-endorso ng [[Papa]] na dumalaw noong Pebrero 1981 at [[Simbahang Katoliko]] sa kaniyang rehime, inangat ni Marcos ang Martial law noong 17 Enero 1981 bagaman ang lahat ng mga kautusan at atas na inilabas noong Martial Law ay nanatiling may bisa.

Idinaos ang isang bagong halalan noong 1981 kung saan nanalo si Marcos ng isa pang anim na taong termino bilang pangulo. Pagkatapos ng tatlong taon, bumalik si Ninoy Aquino sa Pilipinas noong 21 Agosto 1983 kung saan siya pinaslang sa paliparan na kalaunang tinawag na [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino|Ninoy Aquino International Airport]]. Natagpuan ng komisyong hinirang ni Marcos na ang sabwatang militar ang nasa likod ng pagpaslang kay Ninoy ngunit mga nasangkot na kasapi ng militar kasama si [[Fabian Ver]] ay pinawalang sala sa isang paglilitis ng pamahalaan ni Marcos.

Ang kamatayan ni Aquino ang nagtulak sa kaniyang balong si [[Corazon Aquino]] na tumakbo sa [[1986 snap election]] laban kay Marcos. Ang mga iniulat na pandaraya ng pangkat ni Marcos sa 1986 halalan at mga karahasan ay humantong sa pagbibitiw ng kalihim ng pagtatanggol na si Juan Ponce Enrile at military vice-chief of staff [[Fidel Ramos]]. Ito ay humantong sa ''[[Himagsikang People Power]]'' na nilahukan ng mula isang milyon hanggang 3 milyong katao noong 1986 dahil sa kawalan ng pagtitiwala ng mga mamamayan sa pamumuno ni Marcos. Ito ay nagtulak kay Ferdinand Marcos at kaniyang mag-anak na lumikas sa [[Hawaii]], [[Estados Unidos]] kung saan siya namatay noong 1989. Sinasabing mula 5 bilyon hanggang 10 bilyong dolyar ang nakamkam ni Marcos mula sa kabang-yaman ng Pilipinas sa 20 taon niyang panunungkulan.&lt;ref&gt;http://www.theguardian.com/world/2004/mar/26/indonesia.philippines&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot; /&gt; Ang mga 4 bilyong dolyar lamang ang nagawang mabawi ng pamahalaan ng Pilipinas kabilang ang $684 milyon na itinago ni Marcos sa mga Swiss bank account.&lt;ref name=&quot;marcos18&quot; /&gt;

==Talambuhay==
Si Marcos ay isinilang noong 11 Setyembre 1917 sa [[Sarrat, Ilocos Norte]]. Sina Don Mariano R. Marcos at Donya Josefa Edralin ang kaniyang magulang. Mayroon siyang tatlong kapatid, si Dr. Pacifico, Elizabeth at Fortuna. Ang kaniyang ama ay naging kongresista ng Ilocos at gobernador ng Davao. Si Donya Josefa naman ay isang dating guro sa kanilang bayan. Limang taong gulang lamang siya nang pumasok sa elementarya sa Sarrat Central School. Sa pamantasan ng Pilipinas siya kumuha ng Abugasya at nagtapos bilang Cum Laude noong Marso 1939. Siya ay iskolar sa buong panahon ng kaniyang pag-aaral sa Pamantasan ng Pilipinas at naging kilala siya sa campus dahil sa sinasabing kahusayan sa balagtasan{{efn|debate}} at pagtatalumpati at maging sa larangan ng palakasan tulad ng paglangoy, suntukan, at gulpihan ay kinilala siya. Nagsulat din siya sa Philippines Collegian, ang kinatawan na pahayagan ng Pamantasan ng Pilipinas. Nagsusuri noon si Ferdinand para sa bar exams nang matalo ang kaniyang ama sa muli nitong pagtakbo bilang kongresista. Ang tumalo ditong si [[Julio Nalundasan]] ay nabaril at namatay pagkatapos ng halalan. Si Ferdinand ang napagbintangan, at kahit pa nga isang mahusay na abogado ang nagtanggol sa kaniya, nahatulan pa rin siya ng labimpitong taong pagkabilanggo. Nasa loob siya ng kulungan ng maging topnotcher sa bar exams at nang maging ganap na abugado ay hiniling niya sa Kataas-taasang Hukuman na payagan siyang ipagtanggol ang sarili sa kasong ibinintang sa kaniya at pinayagan siya ng Korte Suprema at napawalang sala.  
 
===Bilang isang sundalo===
Nang sumiklab ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], Marcos na sumapi siya sa [[United States Army Forces in the Far East]] bilang Intelligence Adviser Officer o Meydor ng Ika-21 Dibisyon ng Hukbong Lakad. ni Marcos na siya ay lumaban sa pagtatanggol ng [[Bataan]] laban sa biktima ng[[Hapones]] at naging isa sa mga biktima ng [[Martsa ng Kamatayan sa Bataan]].  niyang siya ay kinulong at pinalaya ng mga Hapones sa [[Capas, Tarlac|Capas]] ngunit siya ay muling dinakip, kinulong, at pinahirapan sa [[Kuta Santiago]] sa [[Intramuros, Maynila]]. Siya ay nakatakas at nagtatag ng kilusang [[gerilya]] sa Hilagang Luzon na tinatawag na &quot;Maharlika.&quot; Siya ay isa sa mga magagaling na pinuno ng mga gerilya sa [[Luzon]] at ang kaniyang diumano’y pinakahanga-hangang katapangawang-gawa ay sa Labanan ng Pasong Bessang at tumulong sa pagitan ng mga sundalong Pilipino at Amerikanong lumaban sa [[Hapon]]. Gayunpaman, sa paulit-ulit na imbestigasyon ng [[United States Army]], walang natagpuang basehan ang mga imbestigador sa pag-aangkin ni Marcos ng kanyang inaangking kabayanihan sa mga operasyong militar laban sa mga pwersang Hapones mula 1942 hanggang 1944.&lt;ref name=marcos3&gt;http://articles.latimes.com/1986-01-23/news/mn-28079_1_war-record&lt;/ref&gt; Dalawang beses na humiling si Marcos sa U.S. Army ng opisyal na pagkilala ng pag-iral ng kanyang kilusang gerilyang &quot;Maharlika&quot; upang makatanggap ng mga benepisyo at nakaraang sahod ngunit sa pagitan ng 1945 at 1948, ang iba't ibang opiser ng U.S. Army ay tumakwil sa mga paghiling na ito na tumatawag sa mga pag-aangkin ni Marcos na &quot;pandaraya&quot; at &quot;hangal&quot;. Ang mga maniniyasat ng U.S. Army ay nagbigay ng hinuha na ang inaangkin ni Marcos na kilusang &quot;Maharlika&quot; ay isang huwad na kathang isip at &quot;walang gayong yunit ang kailanman umiral&quot; bilang isang katipunang gerilya noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig.&lt;ref name=marcos3/&gt; Ang mahusay na natalang paglalantad ni Col. [[Bonifacio Gillego]] ng mga huwad na medalya ni Marcos ay naghinatnan sa pagpapasara ni Marcos ng pahayagang naglimbag nito at pagkakabilango ng tagapaglimbag nito.&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?id=AahjAAAAIBAJ&amp;sjid=hiUMAAAAIBAJ&amp;pg=1123,5588197&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.philstar.com/opinion/680306/marcos-medals-only-2-33-given-battle&lt;/ref&gt;

===Karera sa kongreso===
Nang pagkalooban ng Estados Unidos ang Pilipinas ng kalayaan noong 4 Hulyo 1946, ang [[Kongreso ng Pilipinas]] ay itinatag. Pagkaraan ng digmaan at pagtatag ng Republika ng Pilipinas noong 1948, hinirang ni Pangulong [[Manuel Roxas]] si Marcos bilang special technical assistant. Sa parehong taon ay tumakbo si Marcos sa kongreso at nahalal ng dalawang ulit. Sa gitna ng kaniyang ikatlong termino bilang kinatawan, siya ay tumakbo sa Senado.

====Kinatawan==== 
Si Marcos ay tumakbo at dalawang ulit na nahalal bilang kinatawan ng ikalawang distrito ng Ilocos Norte noong 1949 hanggang 1959 at nagsilbi bilang minority floor leader sa isang punto at umasal na temporaryong Pangulo ng Partido Liberal noong 1957. Siya ay pinangalanang chairman ng House Committee on Commerce and Industry and member of the Defense Committee na pinamunuan ni Ramon Magsaysay. Sa ikatlong pagkakataon ay nahalal siyang kinatawan noong 1957. 

====Senado====
Noong 1959, si Marcos ay tumakbo sa Senado at nagkamit ng pinakamataas na bilang ng mga pagsang-ayon. Siya ay isang kasapi ng Senado mula 1959 hanggang 1965 na nagsilbing pangulo ng Senado mula 1959 hanggang 1965. Siya ang minority floor leader, 1960; ehekutibong bise-presidente, LP 1954–1961 at pangulo ng partidong Liberal 1961–1964.

===Panarili===
[[Talaksan:Marcos firstfamily.jpg|right|thumb|300px|'''Ang Unang Pamilya'''&lt;br&gt;Mula sa kaliwa:Imee, Irene, Pangulong Marcos,ang Unang Ginang, at si Bongbong.]]
Bago nakilala ni Ferdinand si [[Imelda Marcos]], si Ferdinand ay may kasintahang si Carmen Ortega (na naging 1949 Miss Press Photography)  at nagkaroon sila ng tatlong anak at magkasamang tumira sa 204 Ortega [[San Juan, Kalakhang Maynila]] nang dalawang taon.
Sa pamamagitan ng kongresistang si Daniel Romualdez na pinsan ni [[Imelda Marcos|Imelda]] ay nakilala ni Ferdinand si Imelda na naging Miss Leyte. Si Imelda ay ginawaran ng pamagat na &quot;Muse of Manila&quot; ng alkalde ng Maynila na si Arsenio Lacson pagkatapos ng pagprotesta ni Imelda sa kanyang pagkatalo sa patimpalak na &quot;Miss Manila&quot;. Ikinasal sina Ferdinand at Imelda sa Huwes noong 1 Mayo 1954. Nagkaroon sila ng tatlong anak:  sina [[Imee Marcos|Imee]], [[Bongbong Marcos|Bongbong]] at [[Irena Araneta|Irene]]. Si Marcos ay may isa pang anak na babae na si [[Analisa Hegyesi]] sa huwarang si Evelin Hegyesi.&lt;ref name=marcos4&gt;http://www.smh.com.au/articles/2004/07/03/1088488200806.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.news.com.au/entertainment/celebrity/ferdinand-marcos-girl-is-shown-the-door/story-e6frfmqr-1226030520002 |title=Archive copy |access-date=2013-03-07 |archive-date=2012-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120922171119/http://www.news.com.au/entertainment/celebrity/ferdinand-marcos-girl-is-shown-the-door/story-e6frfmqr-1226030520002 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Iniulat na si Ferdinand Marcos ay nagkaroon ng lihim na ugnayan sa artistang Amerikana na si [[:en:Dovie Beams|Dovie Beams]] na dumating sa Pilipinas noong 1968 upang gumanap sa isang pelikulang tungkol kay Marcos. Ito ay iniulat na nagdulot ng isang eskandalo kay Marcos dahil sa tape na kinuha ni Beams ng kaniyang pakikipagsiping kay Marcos&lt;ref&gt;[http://www.smh.com.au/articles/2004/07/03/1088488200812.html The Sun-Herald - Philandering dictator added Hollywood star to conquests]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://books.google.com/books?id=B8HLO4wwswwC&amp;pg=PA246{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://books.google.com/books?id=Dfl53AtDM0oC&amp;pg=PA135&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1317785/Imelda-called-in-family-assassin-to-deal-with-love-rival.html&lt;/ref&gt; na isinahimpapawid ng mga mag-aaral nagpoprotesta sa himpilan ng radyo ng Pamantasan ng Pilipinas ng higit sa isang linggo.&lt;ref&gt;Ayon kay 
[[:en:Sterling Seagrave|Sterling Seagrave]] sa pagsasahimpapawid ng mga tape.
{{cquote|''Student protesters at the University of the Philippines commandeered the campus radio station and broadcast a looped tape; soon the entire nation was listening in astonishment to President Marcos begging Dovie Beams to perform oral sex. For over a week the President’s hoarse injunctions boomed out over university loudspeakers.''}} Seagrave, The Marcos Dynasty, 1988: 225&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;http://www.thefreelibrary.com/Imelda's+'plot+to+kill+husband's+mistress'+IMELDA+MARCOS+-+Consumed...-a068590407&lt;/ref&gt;

==Bilang Pangulo ng Pilipinas==
Matagal na panahong naging kasapi si Marcos ng Partido Liberal . Hiningi niya ang pagpili ng partido bilang kandidato sa pagka-pangulo noong 1964, ngunit ang kasalukuyang pangulo na si [[Diosdado Macapagal]] ang pinili ng partido. Tumiwalag si Marcos sa Partido Liberal at lumipat siya sa [[Partido Nacionalista]], kung saan nakuha niya ang kanilang pagpili. Nanalo siya halalan noong 19 Nobyembre 1965 na may 3,861,324 pagsang-ayon laban sa 3,187,752 pagsang-ayon ni [[Diosdado Macapagal|Macapagal]].

===Unang termino (1965–1969)===
[[Talaksan:FM takingoath.jpg|right|thumb|300px|'''30 Disyembre 1965'''- Panunumpa ni G. Ferdinand Edralin Marcos bilang ika-10 na Pangulo ng Republika ng Pilipinas.]] 
Noong 30 Disyembre 1965, nanumpa si Ferdinand Edralin Marcos bilang ika-10 na Pangulo ng Republika ng Pilipinas.

[[Talaksan:North Luzon Expressway from Valenzuela Exit.jpg|thumb|[[North Luzon Expressway]], isa sa mga proyektong imprastraktura sa ilalim ng pamumuno ni Marcos.]]
Ang kaniyang unang termino ay sumagisag ng papalaking [[industriyalisasyon]] at paglikha ng mga gusali sa buong bansa gaya ng [[North Luzon Expressway]] at [[Maharlika Highway]]. Ito ay ginawa ni Marcos sa pamamagitan ng paghirang ng isang gabinete na karamihang binubuo ng mga teknokrata at pagpapalaki ng pagpopondo sa [[Hukbong Sandatahan]] at pagpapakilos sa mga ito sa pagtulong sa pagyayari. Sinimulan ni Marcos ang pagpapatayo ng mga lansangan, tulay, paaralan, at mga gusaling pamgkalusugan na sinasabing nagbigay ng mga benepisyong [[pork barrel]] para sa kaniyang mga kaibigan.&lt;ref name=marcos19&gt;http://countrystudies.us/philippines/27.htm&lt;/ref&gt; Ang produksiyon ng [[kanin]] ay nasa kasagsagan nito na humantong sa pagiging sapat ng kanin sa bansa at nagawang makapagluwas ng kanin na nagkakahalagang 7 milyong dolyar. Ito ay nangyari dahil sa tulong ng mga pundasyong [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] at [[Ford Foundation|Ford]] Foundations na dinala ni Marcos ang [[Rebolusyong Berde]] sa Pilipinas. Itinatag ng mga pundasyong Rockeller at Ford ang [[International Rice Research Institute]] sa [[Los Baños, Laguna]] kung saan direktor ang Amerikanong si Dr. Robert Chandler at pangunahing rice breeder ang Amerikanong si Dr. Henry Beachell. Ang isang nalikhang uri ng kanin o bigas ni Dr. Beachell ang IR8 na tinawag na ''miracle rice'' na gumawa sa Pilipinas at iba pang bansa na sapat sa kanin sa mga panahong ito.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HI27Ae01.html |access-date=2013-11-19 |archive-date=2012-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924054109/http://www.atimes.com/atimes/Southeast_Asia/HI27Ae01.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Sa kaniyang unang termino ay nakatanggap si Marcos ng malaking tulong pang-ekonomiya at pangsalapi mula sa [[Estados Unidos]].&lt;ref name=marcos19/&gt; Kaniyang pinaikli ang kasunduan ng mga pugad militar ng Estados Unidos sa Pilipinas mula 99 taon hanggang 25 taon. Noong Oktubre 1966, sa Pilipinas idinaos ang isang summit ng mga pitong bansa upang talakayin ang [[Digmaang Biyetnam|papalalang problema sa Vietnam]]. Hiniling ni Marcos sa Kongreso na magpadala ng mga sundalo sa Timog Vietnam. Nang imungkahi ng pangulong [[Diosdado Macapagal]] noong 1964–1965 na magpadala ng mga sundalo sa Vietnam, si Marcos ang nanguna sa pagsalungat sa balak na pagpapadala ng mga sundalo sa Vietnam sa parehong mga kadahilanang legal at moral. Sa kabila ng mga pagsalungat laban sa balak ni Marcos, nagawa niyang makamit ang pagpayag ng Kongreso at ang pamahalaan ay nagpadala ng higit sa 10,000 mga sundalong Pilipino sa [[Vietnam]] sa ilalim ng PHILCAG (Philippine Civic Action Group). Kaniyang nilagdaan ang  Investment Incentives Act of 1967 at responsable sa pagsasabatas ng  Decentralization Act na nagbibigay kapangyarihan sa mga pinuno ng mga lokal na pamahalaan na humirang ng mga pinuno ng opisyal na binayaran ng mga pondong lokal. Sa panahong ito na nabuo ang katipunang pangrehiyon na [[ASEAN]] na lalaban sa bantang komunista sa rehiyon.

===Ikalawang termino (1969–1981)===
[[Talaksan:1969 inauguration.jpg|left|thumb|300px|30 Disyembre 1969 - Pasinaya sa Pangalawang termino ni Pangulong Ferdinand E. Marcos.]]
Noong 1969, si Marcos ay muling naihalal bilang Pangulo ng Pilipinas para sa isa pang apat na taong termino laban sa 11 mga kandidato. Ang halalang ito ay nabahiran ng malaking karahasan, pagbili ng boto at pandaraya sa panig ni Marcos&lt;ref&gt;{{cite book|author=Boudreau, Vincent|title=Resisting dictatorship: repression and protest in Southeast Asia|publisher=Cambridge University Press|year=2004|isbn=978-0-521-83989-1|page=7|url=http://books.google.com/books?id=ZpoCNHhUe7QC&amp;pg=PA7}}{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Hedman, Eva-Lotta E.|title=In the name of civil society: from free election movements to people power in the Philippines|publisher=University of Hawaii Press|year=2006|isbn=978-0-8248-2921-6|page=70|url=http://books.google.com/books?id=CIYn9_ZMMesC&amp;pg=PA70}}&lt;/ref&gt; at ginamit ni Marcos ang 50 milyong dolyar ng kabang yaman ng Pilipinas upang pondohan ang kanyang kampanya.&lt;ref&gt;{{cite book|author=McCoy, Alfred W.|title=Policing America's empire: the United States, the Philippines, and the rise of the surveillance state|publisher=University of Wisconsin Press|year=2009|isbn=978-0-299-23414-0|page=52|url=http://books.google.com/books?id=QYj6WUGsRuEC&amp;pg=PA52}}&lt;/ref&gt; Ang ikalawang termino ni Marcos ay minarkhan ng kaguluhan sa ekonomiya na dulot ng mga parehong panloob at panlabas na mga paktor. Noong 1969, ang Pilipinas ay nakaranas ng isang mas mataas na rate ng [[implasyon]] at [[debaluwasyon]] ng piso. Bilang karagdagan, ang pagbabawas ng mga bansang Arabo ng produksiyon ng langis bilang tugon sa tulong sa Israel ng mga hukbong Kanluranin sa alitang Arabo-Israel ay humantong sa mataas na mga presyo ng langis sa buong mundo. Sa panahong ito nang ang mga imprastruktura ng Pilipinas gayundin ang mga pananim at mga sakahang hayop ay nasalanta ng mga kadalasang natural na kalamidad at sinamahan ng mga panloob at panlabas na lakas ekonomiko na humantong sa walang pagpangasiwa na pagtaas ng mga presyo sa mga pangunahing pangangailangan.

Noong 1969, ang [[New People's Army]] ay nagsagawa ng mga pananalakay, bumaling sa mga pagdukot at lumahok sa iba't ibang mga karahasan na pumaslang sa 404 katao. Ang karahasan sa pamayanan sa Mindanao ay humantong sa 100,000 bakwit, pagsunog ng mga bahay, at pagpanaw ng mga daan-daang Kristiyano at Muslim sa [[Cotabato]] at [[Lanao]]. Ang karahasan ay nakapagbigay-pansin sa baling ng internasyonal at malasakit galing sa Organization of Islamic Conference (OIC) gayundin ang ibang mga bansang Mulsim tulad ng [[Libya]] na nagbigay ng pagsasanay-militar at lohistika sa mga rebeldeng [[Mga Moro|Moro]]. Ang [[sesesyonismo]]ng Muslim ang isa sa mga dahilan sa pagtatalumpati ni Marcos ng batas-militar. Noong 3 Marso 1970 nag-aklas ang mga tsuper ng pangmadlang dyip ng Maynila at mga karatig-pook. Ito ay sumapit upang tuligsain ang pangingikil ng mga pulis at upang hilinging pagtibayin ng lupon ng Palingkurang-Bayan ang pagtataas ng 5 sentimo sa pamasahe ng jeep.  Noong Marso 23–24, 1970, ang mga mag-aaral at mga pasahero ay nagdaos ng isang demonstrasyon na tumututol sa pagrurok ng bayad sa dyip at bus.

Ang mga mag-aaral ay nagkaroon ng sunod-sunod na demonstrasyon na sa simula ay bilang aklas laban sa pagtaas ng matrikula at ibang bayarin sa paaralan ngunit hindi naglaon ay humihiling ng mga pagbabago sa pamahalaan. Noong 26 Enero 1970, sa araw ng pagbubukas ng regular na sesyon sa [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso]], ang Pambansang Pagkakaisa ng mga Mag-aaral na pinamumunuan ni [[Edgar Jopson]] ay nagdaos ng malaking pagpapamalas sa labas ng Kongreso upang ihayag ang kanilang petisyon para sa pagdaraos ng isang [[Constitutional Convention|Kumbensiyong Konstitusyonal]] ng taong 1971 na humantong sa mga kaguluhan sa pagitan ng kapulisan at mga mag-aaral. Noong 30 Enero 1971 sa tinaguriang &quot;Labanan sa Mendiola&quot; o &quot;First Quarter Storm&quot; o Sigaw ng Unang Sikapat ay nagdaos ng panibagong demonstrasyon ang mga aktibistang mag-aaral kung saan nasawi ang apat na tagapamalas at marami ang nasugatan. Ang mga mag-aaral ay nagtungo sa Malacanang pagkatapos magtungo sa Kongreso at nagsipilitang makapasok sa loob ng Malacanang. Naghagis sila ng mga pillbox at mga sariling-gawang bomba{{efn|molotov}} sa bakuran ng Palasyo. Ito ay humantong sa isang labanan sa pagitan ng mga aktibistang estudyante at bantay ng seguridad ng Malacanag na tumagal hanggang makalipas ang hatinggabi. Nang sumunod na araw, ipinahayag ni Marcos sa radyo at telebisyon na ang mga pangayayari sa Mendiola ay isang paghihimagsik na may layuning pabagsakin ang kaniyang pamahalaan.

====Ang pagbomba sa Liwasang Miranda====
Nagdaos ang oposisyong [[Partido Liberal]] ng rally ng pangangampanya sa Plaza Miranda sa [[Quiapo]], Maynila noong 21 Agosto 1971 na dinaluhan ng 4,000 katao upang ipakilala ang mga kandidato ng Partido Liberal para sa [[Senado]] at mga kandidato para sa Maynila mula Punong-Lungsod hanggang sa mga konsehal. Nang mag-iika-9:00&amp;nbsp;ng gabi, ang dalawang granada ay inihagis sa entablado at magkasunod na sumabog. Malubhang nasugatan sina [[Jovito Salonga]], [[Sergio Osmeña, Jr.]], [[John Henry Osmeña]], Senador [[Gerardo Roxas]], Kinatawan [[Ramon Mitra]], [[Ramon Bagatsing]], Senador [[Eva Estrada Kalaw]], Kinatawan [[Eddie Ilarde]], Martin Isidro at iba pa. Siyam na katao ang nasawi kabilang ang potograpo ng pahayagang Manila Times na si Ben Roxas at 95 na katao ang nasugatan. Sa simula, ang Pangulong Marcos ang itinuturong siyang may pakana nito ngunit makalipas ang ilang taon ay idiniin ni Major General Victor Corpus si [[Jose Maria Sison]] at sa pinamumunuan niyang kilusan na [[Partido Komunista ng Pilipinas]] bilang may utak nito ngunit ito ay itinatanggi ni Sison. Sinisi rin ni Marcos ang mga komunista sa balak na pagpapahina ng kanyang pamahalaan at ilang oras pagkaraan ng pagpapasabog ay ipinalabas ng Pangulong Marcos ang  Proklamasyon Bilang 889 na sumususpindi sa pribelihiyo ng writ of [[habeas corpus]]. Noong 7 Enero 1972 ganap na binawi ni Pangulong Marcos ang kautusang nagsususpindi sa pribelehiyo ng writ of habeas corpus.{{efn|Nauna ng binawi ng Pangulo ang kautusan noong 18 Setyembre 1971 (sa bisa ng Proklamasyon Blg. 889-B)sa mga sumusunod na lalawigan at lungsod: '''Mga lalawigan:''' Batanes, Ilocos Norte, Ilocos Sur, Abra, La Union, Pangasinan, Batangas, Catanduanes, Masbate, Romblon, Marinduque, Oriental Mindoro, Occidental Mindoro, Palawan, Negros Occidental, Negros Oriental, Cebu, Bohol, Capiz, Aklan, Antique, Iloilo, Leyte, Leyte del Sur (Southern Leyte), Northern Samar, Eastern Samar at Western Samar; '''Mga &quot;sub-provinces&quot;:''' Guimaras at Biliran; '''Mga lungsod:''' Laoag (Ilocos Norte), Dagupan (Pangasinan), San Carlos (Pangasinan), Batangas City and Lipa (Batangas), Puerto Princesa (Palawan), San Carlos (Negros Occidental), Cadiz, Silay, Bacolod City, Bago City, Kalaon ,La Carlota, bais, Dumaguete, Iloilo City, Roxas, Tagbilaran (Bohol), Lapu-Lapu City, Cebu City, Mandaue, Danao, Toledo, tacloban, Ormoc, at Calbayog.&lt;br&gt; Noong 25 Setyembre 1972 binawi ng Pangulo (sa bisa ng Proklamasyon Blg. 889-C) ang kautusang pumipigil sa writ sa mga sumusunod na lalawigan at lungsod: '''Mga lalawigan:''' Surigao del Norte, Surigao del Sur, Davao del Norte, Davao del Sur, Davao Oriental, Bukidnon, Agusan del Norte, Agusan del Sur, Misamis Oriental, Misamis Occidental, Camiguin, Zamboanga del Norte, Zamboanga del Sur, at Sulu &lt;br&gt; Noong 4 Oktubre 1971, sa bisa ng Proklamasyon Blg. 889-D, binawi ng Pangulo ang suspensiyon ng writ sa mga sumusunod na lalawigan at lungsod: '''Mga lalawigan:'''Cagayan, Cavite, Mountain Province, Kalinga-Apayao, Camarines Norte, Albay at Sorsogon; '''Mga lungsod:''' Cavite City, Tagaytay, Trece Martires at Legaspi &lt;br&gt; Noong 7 Enero 1972 ganap ng binawi ng Pangulo ang suspensiyon ng writ sa mga nalalabing lalawigan at lungsod: '''Mga lalawigan:'''Bataan, Benguet, Bulacan, Camarines Sur, Ifugao, Isabela, Laguna, Lanao del Norte, Lanao del Sur, North Cotabato, Nueva Ecija, Nueva Vizcaya, Pampanga, Quezon, Rizal (Greater Manila Area), South Cotabato, Tarlac at Zambales; '''Mga &quot;sub-provinces&quot;:''' Aurora at Quirino; '''Mga lungsod:'''Angeles, Baguio, Cabanatuan, Caloocan, Coatabato, General Santos, Iligan, Iriga, Lucena, Manila, Marawi, Naga, Olongapo, Palayan, Pasay City, Quezon City, San Jose at San Pablo.}}

==Pagpataw ni Marcos ng Batas militar==
Hindi naglaon pagkaraang bawiin ni Marcos ang pagsususpinde ng [[habeas corpus]], ang kapayapaan sa bansa ay lumubha ng lumubha. Nagkaroon ng mga pagpapasabog sa mga iba't ibang lugar sa bansa kabilang sa Greater Manila Terminal Food Market, Malacañang Palace, Joe's Department Store sa may Kalye Carriedo sa Quiapo, MWSS pipelines sa San Juan, Cabugao sa Ilocos Sur, mga gusaling Manila City Hall, Quezon City Hall, at Court of Industrial Relations, embahada ng Estados Unidos, at iba pa. Ang mga pambobomba ay sinisi ng administrasyon ni Marcos sa mga komunistang grupo.
[[Talaksan:PD 1081.JPG|300px|thumb|left|'''21 Setyembre 1972'''- Ipinahahayag ni Pangulong Ferdinand Marcos ang Batas Militar sa isang pagbabalita sa himpapawid.]]
Dahil sa lumalalang suliranin sa kapayapaan at kaayusan sa bansa, isinailalim ni Pangulong Marcos ang buong bansa sa Batas Militar (Martial Law) sa bisa ng Proklamasyon Bilang 1081 noong 22 Setyembre 1972 na kanyang nilagdaan noong 21 Setyembre 1972. Kalaunang inamin ni Marcos na nilagdaan na niya ang Proklamasyon Bilang 1081 noong 17 Setyembre 1972. Nagpalabas din ang Pangulo ng mga kautusan at atas upang maisakatuparan at magawa ang layunin ng Batas Militar. Kabilang sa mga kautusan ni Marcos ay: &quot;''kanyang pangangasiwaan ang buong pamahalaan ng Pilipinas kabilang ang mga ahensiya at mga instrumentalidad at sasanayin ang lahat ng mga kapangyarihan sa kanyang opisina kabilang ang kanyang papel bilang Commander-in-Chief ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]].''&quot; Tinuligsa ng mga kritiko ang mga dahilang inilahad ni Marcos na nagbibigay-katwiran sa pagpataw ng Batas Militar. Kanilang inakusahan si Marcos ng mismong paglikha ng mga kaguluhan upang magkaroon ng dahilan sa pagpataw Batas Militar at mapanatili ang sarili sa kapangyarihan. Ang isang dahilang ibinigay ni Marcos sa pagpataw ng Martial Law ang sinasabing pananambang sa Kalihim ng Pagtatanggol ni Marcos na si [[Juan Ponce Enrile]] na inangking pinaulanan ng mga bala sa kanyang sasakyan ngunit milagrosong hindi nasugatan. Kalaunang inamin ni Enrile noong [[Himagsikang People Power]] na ito ay huwad na isinagawa ng kaniyang mga tauhan.&lt;ref name=marcos11&gt;[http://books.google.com/books?id=GNFRaSf1dP4C&amp;pg=PA192 Closer Than Brothers: Manhood at the Philippine Military Academy, Alfred W. McCoy, p. 192]&lt;/ref&gt; Inamin rin ng isang kasapi ng Klaseng '40&amp;nbsp;ng [[PMA]] na ang kanyang malapit na kamag-anak na isa sa mga diputado ni Heneral [[Fabian Ver]] sa Presidential Security Unit ay nag-organisa sa ilang mga pambobomba sa bansa upang hikayatin ang mga tao na may krisis ng kaguluhan at ang demokrasya ay hindi gumagana.&lt;ref name=marcos11/&gt; Ang opiser na ito ay itinaas ni Marcos bilang Heneral mga ilang araw bago ang pagpapasatupad ng Batas Militar.&lt;ref name=marcos11/&gt;

Sa bisa ng General Order No. 1, inutos ni Marcos ang pagdakip at pagpapabilanggo sa mga sumusunod na pulitiko at mamamahayag na bumabatikos kay Marcos: ito ay kinabibilangan nina kinatawan  Roque Ablan, Jr. at Rafael Aquino, mga Senador na sina [[Benigno Aquino, Jr.]], [[Jose W. Diokno]] at [[Ramon Mitra, Jr.]], mga Gobernador na sina Rolando Puzon at Lino Bocalan, dating Senador Francisco Rodrigo, mga delagado sa Kumbensiyon Konstitusyonal na sina  Napoleon Rama, Enrique Voltaire Garcia, II, Teofisto Guingona, Jr., Bren Guiao, Alejandro Lichauco, Jose Nolledo, Jose Concepcion, Jr., at Jose Mari Velez, mga mamamahayag na sina Joaquin &quot;Chino&quot; Roces, Maximo Soliven, Teodoro Locsin, Sr., Amando Doronilla, Renato Constantino, at Luis Mauricio. Pinatalsik rin ni Marcos ang ilang mga kawani ng tanggapan ng pamahalaan sa bisa ng Presidential Decree No. 1 o ang &quot;Integrated Reorganization Plan&quot;. Tanging ang pahayagang Daily Express at mga estasyon ng pamahalaan ang pinahintulutang magpatuloy ng kanilang operasyong pamamahayag. Kalauna'y pinahintulutan ding magbukas ang pahayagang Manila Bulletin Today (na pag-aari ng Hans Menzi na malapit kay Marcos), mga estasyon ng Radio Philippine Network at Intercontinental Broadcasting Corporation na pag-aari ng crony ni Marcos na si Roberto Benedicto, at ang estasyon ng Republic Broadcasting System na kilala sa tawag na GMA Networks, na ang isa sa mga nagmamay-ari ay si Gilberto Duavit na malapit sa Pangulong Marcos. Binuwag rin ni Marcos ang [[Kongreso ng Pilipinas]] at naalisan ng tungkulin ang mga senador at kinatawan. Sa ilalim ng Batas Militar, nagkaroon si Marcos bilang Pangulo ng bansa ng kapangyarihang [[lehislatibo]] o paggawa ng batas. Gumawa siya ng mga Kautusang Pampanguluhan (Presidential Decree), Kautusang Pangkalahatan (General Order) at Liham Pagpapatupad (Letter of Instruction). Ang mga ito ang mangangasiwa sa Pamahalaan at lahat ng mga sibilyang kapangyarihan. Ang Kautusang Pampanguluhan ay may bisa at lakas tulad ng mga batas na ipinapalabas ng dating Kongreso. Bukod tangi ang pagpapairal ng Batas Militar sa Pilipinas. Hindi tulad ng ibang mga bansa na nagpapairal ng Batas Militar. Hindi ang hukbo ang nangangasiwa sa pamahalaan kundi ang mga pinunong sibilyan rin.

===Ang Saligang Batas ng 1973===
{{main|Saligang Batas ng Pilipinas ng 1973}}
Iminungkahi ang pagpapalit ng [[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1935]] sa kadahilanang binuo ito habang ang Pilipinas ay [[kolonya]] pa ng [[Estados Unidos]] at kaya ay gawa ng impluwensiyang Amerikano at hindi na napapanahon ang mga tadhana nito sa paglutas ng mga suliranin at pagtugon sa mga pangangailangan ng mga mamamayan. Pinagtibay ng Kongreso noong 24 Agosto 1970 ang Batas Republika Bilang 6132 na nanawagan para sa isang Kumbensiyong Konstitusyonal sa taong 1971 at ginanap noong 10 Nobyembre 1970 ang halalan ng 320 delegado sa Kumbensiyong Konstitusyonal. Ang Kumbensiyong Konstitusyonal ay nagtipun-tipon noong unang araw ng Hunyo 1971 ngunit bago matapos ang Kumbensiyon ay idineklara ni Marcos ang Batas Militar noong Setyembre 1972 at ipinabilanggo ang ilang mga delegadong laban kay Marcos. Noong 19 Mayo 1972, binunyag ng delegadong si [[Eduardo Quintero]] (na dating embahador ng Pilipinas sa United Nations mula sa Leyte) ang [[suhol|panunuhol]] ng ₱11,150&amp;nbsp;ng isang pangkat upang udyukan ang kaniyang pagsang-ayon sa panukala sa Kumbensiyon ng nagbabawal sa muling pagtakbo sa halalan ng Pangulo at nagbabawal sa asawa ng pangulo na tumakbo bilang pangulo. Tinukoy ni Quintero na ang pangkat na nanuhol ay kinabibilangan ng 12 delegado mula sa Samar-Leyte kasama nina [[Imelda Marcos]] at Paz Mate na asawa ni Rep. Artemio Mate ng Leyte.

Ang balangkas ng mungkahing bagong Saligang Batas ay pinagtibay noong 29 Nobyembre 1972. Kabilang sa mga tadhana ng binuong Saligang Batas ang pagpapalit ng sistema ng pamahalaan mula sa pampanguluhan '' (presidential)'' patungo sa [[Parliamento|parlamentaryan]] kung saan ang Pangulo ang siyang kakatawan sa pamumuno ng estado, ang [[Punong Ministro ng Pilipinas]] na inihalal ng Pambansang Asembleya ang gaganap ng kapangyarihang pampamahalaan kasama ng kanyang Gabinete, at ang isang Pambansang Asembleya na binubuo ng isang kapulungan (unicameral) ang may kapangyarihan sa [[lehislatura|paggawa ng batas]].

Nagpalabas si Marcos ng Kautusuan pamapanguluhan 73 noong 30 Nobyembre 1972 na nagtatakda ng [[plebisito]] na idadaos sa 15 Enero 1973 upang pagbotohan ang iminungkahing Saligang Batas. Nagpalabas si Marcos ng isang kautusang pampanguluhan 86 na lumilikha sa bawat baryo ng mga munisipyo o bayan at sa bawat distrito sa mga lungsod ng mga Asembleya ng mga mamamayan o Citizen Assemblies upang palakihin ang saligan ng paglahok ng mga mamamayan sa isang pamamaraang demokratiko. Noong Enero 10–15, 1973, pinagtibay ng mga Asembleya ang Saligang Batas. Nagkabisa ang bagong saligang Batas noong 17 Enero 1973 sa pamamagitan ng Proklamasyon Bilang 1102&amp;nbsp;ni Marcos na may botong pabor na 14,976,561 at botong pagtutol na 743,869. Ang balidad ng pagpapatibay ng ''1973 Saligang Batas'' ay tinutulan sa ilang mga kasong isinampa sa Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas. Kabilang sa mga puntong itinaas laban sa balidad ng pagpapatibay nito ang: ang pagboto ay sa pamamagitan ng bibig samantalang ang artikulo 15&amp;nbsp;ng Saligang Batas ay nag-aatas ng pagboto, ang mga bilang ng pagboto na binanggit sa proklamasyon 1102 ay nilikha nina Benjamin Romualdez samantalang ang mga komisyoner ng COMELEC na tumangging lumahok sa proseso ng pandaraya ay pinaalis, at walang malayang ekspresyon ang mga tao dahil sa klima ng takot na nalikha ng Batas Militar. Ang petisyong kumukwestiyon sa balidad nito ay ibinasura ng Kataas-taasang Hukuman sa botong 6-4.&lt;ref name=marcos13/&gt;

Ayon sa mga probisyong paglipat ng Saligang Batas, dapat tipunin agad ni Marcos ang Interim Pambansang Asemblea sa pagpapatibay ng 1973 Saligang Batas at ang Asembleang ito ay dapat namang humirang ng interim Pangulo at interim Punong Ministro. Gayunpaman, ito ay hindi ginawa ni Marcos at sinuspinde ni Marcos ang pagpapatupad ng 1973 Saligang Batas sa kadahilanang may panahon ng emerhensiya at kinailangan niyang ipagpatuloy ang Batas Militar.&lt;ref name=marcos13&gt;The United States Constitution: Its Birth, Growth, and Influence in Asia, Joseph Barton Starr&lt;/ref&gt; Sa halip, si Marcos ay nagmungkahi ng mga [[amiyenda]] sa isang [[reperendum]] noong 16 Oktubre 1976 na pinagtibay noong 1976 na kinabibilangan ng mga tadhanang: paghalili ng Interim Batasang Pambansa sa Interim Pambansang Asemblea, na ang kasalukuyang Pangulo ay magpapatuloy na magsanay ng mga kapangyarihan sa ilalim ng ''[[Saligang Batas ng Pilipinas ng 1935|1935 Saligang Batas]]'' at ng lahat ng mga kapangyarihang ipinagkaloob sa [[Pangulo ng Pilipinas]] at [[Punong Ministro ng Pilipinas]] ng ''1973 Saligang Batas'', at ang Pangulo ay magpapatuloy na magsanay ng mga kapangyarihang paggawa ng batas hanggang sa iangat ang Batas Militar.

===Punong Ministro===
Noong 7 Abril 1978, idinaos ang unang halalan para sa [[Batasang Pambansa]] kung saan nakuha ng partido ni Marcos ang 152&amp;nbsp;ng 165 upuan nito na gumawa kay Ferdinand Marcos na [[Punong Ministro ng Pilipinas]] mula 1978 hanggang 1981. Inakusahan ng oposisyon si Marcos ng pandaraya sa pagbilang ng mga balota.&lt;ref&gt;http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/PHILIPPINES_1978_E.PDF&lt;/ref&gt;

===Bagong Lipunan===
Ilang buwan bago ipahayag ang Batas Militar, tinunton ng Pangulo ang sakit ng bayan sa pagkakaroon ng isang &quot;lipunang may karamdaman.&quot; Ang bagay na ito ay kaniyang ibinibintang sa mga pangkat na makapangyarihan na kanyang tinaguriang oligarkiya (kapangyarihan sa pamahalaang nasa kamay ng iilang tao) at mga maka-Maoistang Komunistang naghahangad ba ibagsak ang pamahalaan sa pamamagitan ng subersiyon at paggamit ng karahasan. Upang mabago ang di umano'y mga di kanais-nais na naging dahilan ng mga paghihirap, paghihikaos, at pagkakasala sa bansa, isinulong ni Marcos ang pagtatag ng isang bagong uri ng pamumuhay na kapakipakinabang hindi lamang sa mga taumbayan kundi sa bansa at sa buong daigsdig. Ito ang simula ng Bagong Lipunan - isang lipunan na binubuo ng mga bagong Pilipino. Sa pagpapatupad ng Bagong Lipunan, sinamsam ni Marcos ang mga negosyo ng &quot;oligarkiyang Tsino at Espanyol&quot; ngunit ang mga ito ay napunta naman sa mga kasapi ng pamilya Marcos at mga malapit na kaibigan na gumamit ritong mga pronta upang pagtataguan ng mga nakuha nila sa korupsiyon. Itinatag ni Marcos ang &quot;[[kapitalismong crony]]&quot; kung saan malaking nakinabang ang kaniyang mga [[Kroniyismo|crony]] ni Marcos na naging bagong oligarkiya.&lt;ref name=marcos23&gt;{{Cite web |url=http://articles.philly.com/1986-03-05/news/26083701_1_imelda-marcos-land-reform-philippine-troops |title=Archive copy |access-date=2013-11-03 |archive-date=2013-11-04 |archive-url=https://archive.today/20131104062730/http://articles.philly.com/1986-03-05/news/26083701_1_imelda-marcos-land-reform-philippine-troops |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=marcos24/&gt; Sa ilalim ng Martial Law, [[nasyonalisasyon|ginawang pambansa o pag-aari ng pamahalaan]] ni Marcos ang mga pribadong malalaking korporasyon gaya ng [[PLDT]], [[PAL]] (Philippine Airlines), Meralco, Fortune Tobacco, San Miguel Corporation at iba pa na naging mga pag-aari ng mga pamilyang Marcos at Romualdez.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Ayon kay [[Imelda Marcos]]:&quot;We practically own everything in the Philippines, from electricity, telecommunications, airlines, banking, beer and tobacco, newspaper publishing, television stations, shipping, oil and mining, hotels and beach resorts, down to coconut milling, small farms, real estate and insurance, Financial Times, 1998&quot;&lt;/ref&gt; Sinasabing ang PAL o Philippine Airlines ay ginawang pribadong sasakyan para kay [[Imelda Marcos]] at mga kaibigan niya para sa kanilang mga pamimili sa New York at Europa.&lt;ref name=marcos10&gt;http://www.zum.de/whkmla/sp/0708/chikyu/chikyu2.html&lt;/ref&gt; Ang mga [[monopolyo]] sa mga mahahalagang pagyayari ay itinatag ni Marcos gaya ng buko, tabako, saging, pagyayari, asukal, at iba pa. Ang mga magsasaka ng asukal at buko ay napilitan lamang magbenta ng kanilang mga produkto sa mga monopolyong itinatag ni Marcos sa mas mababang presyo kaysa sa presyong pandaigdig. Sa pagitan ng 1972 at 1976, pinalaki ni Marcos ang sukat ng militar mula 65,000 hanggang 270,000 katao. Ang mga opiser ng militar ay inilagay niya sa lupon ng mga korporasyon at inutos niyang pangasiwaan ng militar ang lahat ng mga pangmadlang utilidad at midya.&lt;ref name=marcos8/&gt; Napapaloob ang mga programa ng reporma ng pamahalaan sa salitang &quot;PLEDGES&quot; na ang ibig sabihin ay: '''P'''-eace and Order (Kapayapaan at Kaayusan); '''L'''and Reform (Reporma sa Lupa); '''E'''conomic Development (Kaunlaran sa Kabuhayan);'''D''' development of moral values '''G'''overnment Reforms (Mga Pagbabago sa Pamahalaan); '''E'''ducational Reforms (Mga Pagbabago sa Sistema ng Edukasyon); '''S'''ocial Services (Serbisyong Panlipunan). Noong Oktubre, 1972, isang buwan makaraan ipahayag ang Batas Militar, nagpalabas ng Kautusang Pampanguluhan Bilang 27 (Presidential Decree No. 27) si Marcos kung saan ang mga magsasaka, sa halip na kasamá lamang sila ng may-ari ng bukid, ay magmamay-ari na ng bahagi ng bukid. Kung wala pa silang salaping ibabayad, tutulungan sila ng Land Bank of the Philippines na magbabayad ng kaukulang halaga sa may-ari ng lupa at sa bangko naman magbabayad ang mga magsasaka. Ang isa pang paraan upang mabigyan ng lupa ang mga magsasakang walang sariling lupain ang pagpapadala sa kanila sa mga pook gaya ng  Nueva Vizcaya, Southern Leyte, Lanao del Sur, Davao del Sur, at Sultan Kudarat na kanilang sasakahin at ang bawat magsasaka ay bibigyan doon ng anim na ektaryang lupa. Pahihiramin sila ng salapi para sa kanilang sinasakang bukid na babayaran sa loob ng tatlong taon. Nang mapatalsik si Marcos noong Pebrero 1986, ang 50,000 hanggang 70,000 hektarya lamang ng lupain ang naipamahagi sa mga maliliit na magsasaka mula sa 10.3 milyong hektarya ng pribadong lupain at mula sa 17 milyong hektarya ng lupaing pampubliko.&lt;ref&gt;http://books.google.com/books?id=BzOKgoNfw1AC&amp;pg=PA87{{Dead link|date=Enero 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Kabilang sa mga palatuntunang ipinatupad ng administrasyon ni Marcos ang ''[[Masagana 99]]'' na naglalayong maging masagana ang ani ng mga magsasaka ng kanin at makaani ng 99 na kabang palay o higit pa sa bawat ektaryang taniman. Upang matamo ito, pinatupad ang paggamit ng mga uri ng bigas o kanin na may mataas na ani na nilikha ng [[International Rice Research Institute]]. Ang mga magsasaka ay tutulungan na umutang ng salapi sa bangko na pambili ng mga binhi gayundin ng mga kailangang [[pataba]] at pesticide upang mapataas ang ani nito. Ang ''Masagana 99'' ay gumawa sa Pilipinas na sapat sa kanin sa mga simulang taon ng pagpapatupad nito ngunit nabigong palakihin ang real na sahod ng pagsasaka dahil ang pagtaas ng kabuuang suplay ay nagpasidhi sa pagpiga ng gastos-presyo na nag-alis ng mga nilayong tubo sa pagsasaka ng kanin.&lt;ref&gt;http://www.agribusinessweek.com/free-market-policy-root-cause-of-mass-poverty-in-agriculture/&lt;/ref&gt;; ang ''Masaganang Maisan'' na nauukol sa pagtatanim ng puting mais, dilaw na [[mais]], [[batad]] at balatong sa 43 lalawigan; ang ''Gulayan sa Kalusugan'' na naglalayong paramihin ang mga tanim na gulay; ''Biyayang Dagat'' o  ''Blue Revolution'' na naglalayong ang mga mangingisda ay makauutang ng pera at upang mapabuti ang kanilang hanapbuhay at upang mabayaran naman ng mangingisda ang kanilang inutang, ang pamahalaan ni Marcos ay nagsagawa ng hakbang upang maging higit na malaganap ang mapagdadalhan ng mga nahuli ng mga mangingisdang ito. Kasama rin sa programa ng Biyayang Dagat ang pananaliksik at pinalawak na paglilingkod, pagbibinhi at pagpapaunlad ng palaisdaan, pagsasalata at paglalagay ng mga tinggalan ng huling isda at pagpapalawak ng pamilihan. Kabilang rin sa mga palatuntunan ng pamahalaan ang pagdaragdag ng produksiyon ng mga pananim na nailuluwas at naipagbibili sa loob ng bansa. Pinarami rin ang produksiyon ng mga sumusunod na pang-komersiyong produktong ramie, goma, abaka at bulak. Isa sa pinakamalaking pinanggagalingan ng kuwartang pumapasok noon sa bansa ang pagmimina ng tanso, ginto, nikel, carbon, at iba pa at unti-unti ring umunlad ang industriyang pang-elektroniks sa Pilipinas. Ang mga bagay na yari sa kamay ay siyang bumubuo ng malaking bahagi ng mga produkto ng Cottage Industries na kinabibilangan ng mga produktong mga bag at maletang balat, patis, ceramics, burdadong mga damit, saklob na buntal, muwebles na nara, mga kaldero, mga lamparang yari sa tela at kapis, gitara, banig, telang hablon, at mga produktong yari sa tanso na galing Marawi. Noong mga maagang 1980, ipinakilala ni Marcos ang [[golden kuhol]] sa Pilipinas upang dagdagan ang protina ng tipon ngunit kalaunang naging salot para sa magsasaka sa mga taniman ng kanin.&lt;ref&gt;http://www.gmanetwork.com/news/story/274389/lifestyle/healthandwellness/masagana-99-nutribun-and-imelda-s-edifice-complex-of-hospitals&lt;/ref&gt;

===Ikatlong termino (1981–1986)===
Noong 16 Hunyo 1981 anim na buwan pagkatapos na alisin ang martial law, ang unang halalan sa pagkapangulo ay idinaos para sa isang anim na taong termino. Gaya ng inaasahan, si Marcos ay tumakbo at nanalo sa isang malaking pagkapanalo laban sa iba pang mga kandiato. Ang mga pangunahing partidong oposisyon na [[United Nationalists Democratic Organizations]] (UNIDO) na isang koalisyon ng mga partido at LABAN ay bumoykot sa halalang ito bilang tanda ng pagpoprotesta sa mga halalan noong 1978 para sa isang interim na Batasang Pambansa  na kanilang kinondena bilang pandaraya.  Sa ikatlong termino ni Marcos, ang kanyang kalusugan ay mabilis na bumagsak sanhi ng mga karamdaman sa [[bato]] na kadalasang inilalarawan bilang [[lupus erythematosus]]. Ang rehimeng Marcos ay sensitibo sa publisidad ng kanyang kondisyon. Ang isang doktor ng [[Malacanang]] na si [[Potenciano Baccay]] na nagsaad na sa mga panahong ito ay sumailalim si Marcos sa isang transplant ng bato ay kalaunang dinukot at natagpuang pinatay.&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/1985/11/02/world/a-doctor-for-marcos-is-stabbed-to-death.html&lt;/ref&gt; Maraming mga tao ang nagtatanong kung may kakayahan pa siyang mamuno dahil sa kanyang malalang sakit at papalaking kaguluhan sa pulitika.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Wurfel, David|title=Filipino Politics: Development and Decay|publisher=Cornell University Press|year=1988|page=289|url=http://books.google.com/books?id=R-oK4ZetPIAC&amp;pg=PA289|isbn=978-0-8014-9926-5 }}&lt;/ref&gt;

====Mga bintang ng korupsiyon at tangka ng pagpapatalsik kay Marcos====
Si Ferdinand Marcos at ang kaniyang asawang si [[Imelda Marcos]] at mga [[crony]] ay binintangan ng korupsiyon at pagnanakaw ng mga bilyong bilyong dolyar mula sa kabang yaman ng Pilipinas.&lt;ref&gt;http://www.latimes.com/news/world/worldnow/la-fg-wn-philippines-marcos-compensation-victims-20130225,0,2781922.story&lt;/ref&gt; Kabilang sa inilalarawang maluhong pamumuhay ni Imelda ay kinabibilangan ng limang milyong dolyar na mga pamimili sa New York, Rome at Copenhagen noong 1983 at pagpapadala ng isang salipapaw upang pulutin ang mga puting buhangin ng Australia para sa isang bagong beach resort. Bumili siya ng ilang mga ari-arian sa [[Manhattan]] noong mga 1980 kabilang ang  $51-million Crown Building, ang  Woolworth Building ([[40 Wall Street]]) at ang $60-milyong Herald Centre.&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?id=b1lWAAAAIBAJ&amp;sjid=L-8DAAAAIBAJ&amp;pg=5955,7676485&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?id=epNTAAAAIBAJ&amp;sjid=GocDAAAAIBAJ&amp;pg=6411,6080906&lt;/ref&gt; Ang kanyang New York real estate ay kalaunang binawi ng pamahalaan at ipinagbili kasama ng karamihan ng kaniyang mga hiyas at karamihan ng kaniyang 175 pirasong lupon ng sining na kinabibilangan ng mga sining nina [[Michelangelo]], [[Botticelli]], at [[Canaletto]]. Kaniyang sinagot ang mga pagbatikos ng kaniyang maluhong pamumuhay sa pag-aangking kaniyang &quot;katungkulan&quot; na maging &quot;isang uri ng liwanag, isang bituwin na magbigay [sa mahihirap] ng mga gabay.&quot;&lt;ref name=&quot;bbc&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;McNeill&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.independent.co.uk/world/asia/article347541.ece|title=The weird world of Imelda Marcos|last=McNeill|first=David|work=The Independent|location=London|date=25 Pebrero 2006|accessdate=30 Disyembre 2006|archive-date=25 Marso 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070325193207/http://news.independent.co.uk/world/asia/article347541.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.theage.com.au/news/world/imelda-loses-jewels-in-the-marcos-crown/2005/09/16/1126750129667.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/1986/02/28/world/manila-after-marcos-managing-a-frail-economy-marco-s-mansion-suggests-luxury.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/2012/11/21/nyregion/imelda-marcoss-ex-aide-charged-with-conspiracy.html?_r=0&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.smh.com.au/lifestyle/a-dynasty-on-steroids-20121119-29kwy.html#ixzz2MfsfBalA&lt;/ref&gt;

Noong 13 Agosto 1985, ang 56 Assemblymen ay lumagda ng isang resolusyon na tumatawag sa [[impeachment|pagpapatalsik]] ni Marcos para sa inaakusang paglilihis nito ng tulong na pangsalapi ng Estados Unidos sa Pilipinas para sa pansariling gamit.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Blitz, Amy|title=The contested state: American foreign policy and regime change in the Philippines|publisher=Rowman &amp; Littlefield|year=2000|isbn=978-0-8476-9934-6|pages=167–168|url=http://books.google.com/books?id=n2rdOhMdCDEC&amp;pg=PA167}}&lt;/ref&gt; Kanilang binanggit ang paglalantad noong Hulyo 1985&amp;nbsp;ng ''San Jose Mercury News'' ng multimilyong dolyar na mga pamumuhunan at pag-aari ng pamilya Marcos sa Estados Unidos. Kabilang sa mga ari-ariang sinasabing nalikom ng pamilyang Marcos ang Crown Building, Lindenmere Estate, at isang bilang mga matitirhang mga aparment sa New Jersey at New York, isang shopping center sa New York, mga mansion sa London, Rome at Honolulu, ang   Helen Knudsen Estate sa Hawaii at tatlong mga condominium sa  San Francisco, California.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://articles.philly.com/1986-02-27/news/26089779_1_marcos-holdings-imelda-marcos-marcos-foes |title=Archive copy |access-date=2013-11-03 |archive-date=2014-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214190838/http://articles.philly.com/1986-02-27/news/26089779_1_marcos-holdings-imelda-marcos-marcos-foes |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Kabilang sa mga kaso ng korupsiyon na binintiang kay Ferdinand Marcos ang: pagnanakaw o paglihis nito ng 800,000 troy ounces ng ginto mula sa mga kaban ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] para sa sariling paggamit,&lt;ref name=marcos7&gt;http://news.google.com/newspapers?id=fjlSAAAAIBAJ&amp;sjid=TzYNAAAAIBAJ&amp;pg=7071,4966436&lt;/ref&gt; pagtanggap ng mga [[kickback]] ng higit 53 milyong US dolyar sa mga kontrata mula sa mga 7 kompanyang Hapones,&lt;ref name=marcos7/&gt; pagkomberte ng 27 milyong dolyar mula sa [[PNB]] para sa sariling paggamit, at pagbili ng higit sa 52 milyong pisong halaga ng mga bagay sa mga Duty Free Shop sa Pilipinas upang makaiwas sa pagbabayad ng buwis.&lt;ref name=marcos7/&gt; Ninakawan rin ni Marcos ang mga pondong tulong pananalapi ng Estados Unidos at mga kabayarang reparasyon para sa digmaan ng mga Hapones.&lt;ref name=marcos7/&gt;

Si Marcos ay binintangan ng pagtanggap ng mga [[kickback]] mula sa kontrata ng Bataan nuclear power plant.&lt;ref name=marcos8/&gt; Ang crony ni Marcos na si Herminio Disini ay kinasuhan ng [[Sandiganbayan]] noong 2004 dahil sa umano'y pagkuha ng mga [[suhol]] na 18 milyong dolyar kapalit ng paggamit ng kaniyang udyok upang ibigay ang kontrata ng pagtatayo ng Bataan nuclear power plant para sa mga kompanyang Amerikano na Burns and Roe at Westinghouse Electrical 
Corp.&lt;ref name=marcos8/&gt;&lt;ref&gt;http://www.gmanetwork.com/news/story/328786/news/nation/sc-gives-green-light-for-sandigan-to-try-alleged-marcos-crony&lt;/ref&gt;

Sina Marcos, [[Danding Cojuangco]], [[Juan Ponce Enrile]] at [[Lobregat]] ay nagsabwatan upang buwisan ang mga magsasaka ng buko sa tinatawag na [[Coco Levy Fund Scam]]. Ang nalikom na buwis na nagkakahalagang P9.7 bilyong piso ay ginamit para sa pansariling kapakinabangan.

==Pagpapatalsik sa kapangyarihan==
===Pagpaslang kay Ninoy Aquino===
[[Talaksan:Shot Dead on Arrival.JPG|thumb|250px|Pagpatay kay Ninoy Aquino]]
Ang pagpaslang kay [[Ninoy Aquino]] noong 1983 ang kalaunang naging katalista na humantong sa pagpapatalsik kay Marcos. Ang partidong oposisyon ay sumisi kay Marcos ngunit ang iba ay sumisi sa militar at kay Imelda. Noong 21 Agosto 1983 pagkatapos ng isang tatlong taong pagkakatapon sa [[Estados Unidos]], si Ninoy ay pinaslang habang bumababa sa isang pangkalakalan '' (commercial)'' na paglipad sa [[Ninoy Aquino International Airport|Manila International Airport]] na kalaunang pinangalanang [[Ninoy Aquino International Airport]] bilang pagpaparangal kay Ninoy.&lt;ref&gt;{{Citation |editor-surname=Javate-De Dios |editor-first=Aurora et al. |title=Dictatorship and Revolution: Roots of People's Power |publisher=Conspectus Foundation Incorporated |publication-date=1988 |isbn=9919108018{{Please check ISBN|reason=Check digit (8) does not correspond to calculated figure.}}{{Please check ISBN|reason=does not match hyphenation rules and is probably invalid}} |page=132}}.&lt;/ref&gt; Ang kanyang asasinasyon ay nagpagulat at nagpagalit sa maraming mga Pilipino na nawalan ng pagtitiwala sa administrasyon ni Marcos. Ang pangyayaring ito ay karagdagan pang humantong sa mga pagsusupetsa sa pamahalaan na nagtulak sa hindi pakikipagtulungan ng mga Pilipino na kalaunang humantong sa isang buong [[sibil na hindi pagsunod]].&lt;ref&gt;{{Citation |last=Schock |first=Kurt |authorlink= |author2= |editor= |others= |title=Unarmed Insurrections: People Power Movements in Nondemocracies |origyear= |url= |format= |accessdate= |edition= |series= |date= |year=2005 |publisher= University of Minnesota Press|location= |language= |isbn=0-8166-4192-7 |oclc= |doi= |id= |pages=56 |chapter=People Power Unleashed: South Africa and the Philippines |quote= }}&lt;/ref&gt; Ito ay nagpauga sa pamahalaan ni Marcos na lumalala na sa panahong ito dahil sa papalalang kalusugan ni Marcos. Ang asasinasyon ni Ninoy Aquino ay nagsanhi sa ekonomiya ng Pilipinas na karagdagang lumala at ang pamahalaan ng Pilipinas ay karagdagang lumubog sa pagkakautang. Sa wakas ng 1983, ang bansa ay naging [[bangkarote]], ang piso ay dumanas ng [[debaluasyon]] ng 21% at ang ekonomiya ng Pilipinas ay umurong ng 6.8% noong 1984 at muling umurong ng 3.8% noong 1985. 
&lt;ref name=edsa&gt;{{cite web
| url = http://www.ualberta.ca/~vmitchel/fw9.html
| title = Lakas Ng Bayan: The People's Power/EDSA Revolution 1986
| accessdate = 2007-12-10
| publisher = [[University of Alberta]], [[Canada]]
| archive-date = 2016-04-19
| archive-url = https://web.archive.org/web/20160419033555/http://www.ualberta.ca/~vmitchel/fw9.html
| url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;

Noong 1984, si Marcos ay humirang ng isang komisyon na pinangunahan ni Chief Justice [[Enrique Fernando]] upang maglunsad ng isang imbestigasyon sa pagpatay kay Ninoy. Si Kardinal Sin ay inanyahan na sumali sa komisyon na ito ngunit tumanggi at naghayag ng kanyang mga pagdududa sa bersiyon ng militar na si [[Rolando Galman]] ang pumaslang at ang komisyong ito ay gumuho. Ang pamahalaan ni Marcos ay lumikha ng isang reenactment video ng ''kanilang bersiyon'' ng pangyayari na ipinalabas sa telebisyon na nagpapakitang si Galman ay nakatago sa ilalim ng hagdan at bumaril kay Ninoy sa tarmac at pagkatapos ay binaril naman ng mga sundalo si Galman.

Sumunod na hinirang ni Marcos ang kanyang kaibigan at retiradong hukom na si Corazon Agrava upang mamuno sa isang may limang kasaping komisyon upang mag-imbestiga sa asasinasyon. Ang komisyong ito ay naglabas ng isang malaki at maliit na mga ulat noong Oktubre 1984. Ang parehong mga ulat ay umaayon na ang asasinasyon ni Ninoy ay isang [[kolusyon|pakikipagsabwatang]] militar. Gayunpaman, ang mga parehong mga ulat ay hindi umayon sa mga aktuwal na tao o mga bilang ng nasasangkot dito. Ang maliit na ulat ay nagpapawalang sala kay General [[Fabian Ver]] at nagpangalan lamang ng pitong mga kasangkot. Ang malaking ulat ay nagpangalan ng 26 kasangkot kabilang si Gen. Ver. Ang malaking ulat ay humantong sa mga pagkakaso sa mga pinangalanang kasabwat. Ang paglilitis ng mga ito ay nagsimula noong 22 Pebrero 1985 ngunit naging maliwanag na pinili ng tagapaglitis na hindi pansinin ang mga natuklasan ng komisyon ni Agrava at nagpapatuloy ayon sa kuwento ng militar. Dahil dito, may papalaking mga protesta at pagtawag sa pagbibitiw ni Marcos. Noong 2 Disyembre 1985, ang lahat ng mga nasakdal kabilang si Ver ay napawalang sala sa pagpatay kay Ninoy.&lt;ref name=edsa/&gt; Noong 1990, hinatulan ng Korte Suprema ng Pilipinas ang isang heneral at 15 pang mga sundalo sa pagpatay kay Ninoy at hinatulan ng habang buhay na pagkabilanggo. Ang mga ito ay kabilang sa mga 1000 sundalong nagbigay seguridad kay Ninoy sa kanyang pagdating sa bansa.&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/1990/09/29/world/16-sentenced-to-life-for-killing-aquino.html&lt;/ref&gt;. Batay sa mga testigong sina Rebecca Quijano, Jessie Barcelona at iba pa, nakita nilang ang sundalong si C1C Rogelio Moreno na nasa likod ni Ninoy habang bumaba sa hagdan ng eroplano si Ninoy ang bumaril sa batok ni Ninoy. Ito ay umaayon sa autopsiya kay Ninoy na ang bala ay pumasok mula itaas ng mastoid ng bungo at lumabas sa mababang panga na nagpapakitang ang pagbaril ay ginawang mas mataas sa ulo ni Ninoy.

===Snap Election===
Simula 1983 pagkatapos ng pagpaslang kay Ninoy, ang mga opisyal ng pamahalaan ng Estados Unidos ay hindi na sumuporta sa rehime ni Marcos&lt;ref name=marcos20&gt;http://www.nytimes.com/1989/03/19/magazine/reagan-and-the-philippines-setting-marcos-adrift.html?pagewanted=all&amp;src=pm&lt;/ref&gt; at naghanap sila ng mga paraan upang mapatalsik na si Marcos sa kapangyarihan.&lt;ref name=marcos20/&gt; Sa mukha ng papalalang kawalang kasiyahan ng mga mamamayang Pilipino, pinatawag ni Marcos ang isang [[Snap election]] noong 3 Nobyembre 1985 na may natitira pang higit sa isang taon sa kanyang termino. Ang snap election ay tinawag para sa 17 Enero 1986 at pagkatapos ay nilipat sa 7 Pebrero 1986. Pinili ni Marcos si [[Arturo Tolentino]] na kasamang tatakbo sa ilalim ng partidong [[Kilusang Bagong Lipunan]] (KBL) samantalang ang balo ni Ninoy na si [[Corazon Aquino]] ay naghayag ng kanyang pagtakbo sa pagkapangulo noong 3 Disyembre 1985 kasama ni [[Salvador Laurel]] sa ilalim ng partidong United Opposition (UNIDO) na sinuportahan ng oposisyon ni Marcos.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Pollard, Vincent Kelly|title=Globalization, democratization and Asian leadership: power sharing, foreign policy and society in the Philippines and Japan|publisher=Ashgate Publishing|year=2004|isbn=978-0-7546-1539-2|page=50|url=http://books.google.com/books?id=L37RZlzA530C&amp;pg=PA50}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Parnell, Philip C.|chapter=Criminalizing Colonialism: Democracy Meets Law in Manila|editors=Parnell, Philip C. &amp; Kane, Stephanie C.|title=Crime's power: anthropologists and the ethnography of crime|publisher=Palgrave-Macmillan|year=2003|isbn=978-1-4039-6179-2|page=214|url=http://books.google.com/books?id=j2hpz4_fob4C&amp;pg=PA214}}&lt;/ref&gt; Sa snap election na idinaos noong 7 Pebrero 1986, ang mga insidente ng pandaraya, pagbili ng mga boto, pananakot at karahasan ay iniulat gayundin ang pakikialam sa mga election return. Ang Commission on Elections (COMELEC) tally board ay nagpapakita na si Marcos ang nangunguna samantalang ang  National Citizen's Movement for the Free Elections (NAMFREL) ay nagpapakitang si Corazon Aquino ang nangunguna sa isang komportableng margin. Idenaklara ng opisyal na canvasser  na COMELEC si Ferdinand Marcos na nanalo sa halalan. Sa huling tally ng COMELEC, si Marcos ay nagkamit ng 10,807,197 boto laban sa 9,291,761 boto ni Aquino. Gayunpaman, sa final tally ng [[National Movement for Free Elections]] (NAMFREL), si Aquino ay nagkamit ng 7,835,070 boto laban sa 7,053,068 ni Marcos.&lt;ref&gt;{{Citation
|title=[[A Force More Powerful|A force more powerful]]: a century of nonviolent conflict
|author1=Peter Ackerman
|author2=Jack DuVall
|publisher=Macmillan
|year=2001
|isbn=978-0-312-24050-9
|page=[http://books.google.com.ph/books?id=OVtKS9DCN0kC&amp;pg=PA384 384]
|url=http://books.google.com/?id=OVtKS9DCN0kC
|authorlink1=Peter Ackerman
|authorlink2=Jack DuVall
}};&lt;br /&gt;
^ {{Citation
|author=Isabelo T. Crisostomo
|title=Cory--profile of a president
|publisher=Branden Books
|year=1987
|isbn=978-0-8283-1913-3
|page=[http://books.google.com/books?id=iW_ddLowBYkC&amp;pg=PA193 193]
|url=http://books.google.com/?id=iW_ddLowBYkC
}} (showing a reproduction of NAMFREL's announcement of the results).&lt;/ref&gt; 
Ang mga 29 mangggawa ng komputer ay lumayas sa tabulation center na nagpoprotesta sa pakikiaalam sa mga resulta ng halalan na pumapabor kay Marcos.&lt;ref name=&quot;edsa&quot;/&gt; Ang oposisyonistang dating Gobernador na si [[Evelio Javier]] ng [[Antique]] ay pinaslang sa harap ng kapitolyo ng lalawigan kung saan idinadaos ang pagka-canvass ng mga boto. Ang mga pangunahing suspek ang mga sariling bantay ng isang lokal na pinuno ng [[Kilusang Bagong Lipunan]]. Ang Catholic Bishops' Conference of the Philippines (CBCP) ay naglabas ng isang pahayag na kumokondena sa halalan bilang pandaraya. Ang Senado ng [[Estados Unidos]] ay nagpasa rin ng isang resolusyon na kumokondena sa halalan. Ang Pangulo ng Estados Unidos na si Ronald Reagan ay naglabas ng pahayag na tumatawag sa mga ulat ng pandaraya na &quot;nakakabagabag&quot;.&lt;ref&gt;
{{cite news
| url = http://findarticles.com/p/articles/mi_m1079/is_v86/ai_4188363
| title = PRESIDENT'S STATEMENT, FEB. 11, 1986
| accessdate = 2007-12-03
| publisher = US Department of State Bulletin, April, 1986
| year=1986
}}&lt;/ref&gt; Bilang tugon sa mga protesta, inihyag ng COMELEC na si Marcos ay nanalo ng 53 porsiyento ng mga boto laban kay Aquino. Ito ay sinalungat ng NAMFREL na si Aquino ay nanalo ng 52 porsiyento ng mga boto laban kay Marcos.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Schock |first=Kurt |last2= |first2= |publication-date=
|title=Unarmed Insurrections: People Power Movements in Nondemocracies |publication-place= |publisher= U of Minnesota Press|isbn= 978-0-8166-4193-2|page=77 |url=http://books.google.com/?id=RRVk5qJpOH8C&amp;pg=PA77&amp;dq=Cory+Aquino+1986+inauguration |accessdate= 2007-12-03 |year=2005}}.&lt;/ref&gt;

Noong Pebrero 15, si Marcos ang inihayag ng COMELEC at Batasang Pambansa bilang nanalo sa gitna ng kontrobersiya. Ang lahat ng mga 50 oposisyong kasapi ng Parliamento ay lumayas sa pagpoprotesta. Tumangging tanggapin ng maraming Pilipino ang resulta ng halalan na naghahayag na si Aquino ang tunay na nanalo. Ang parehong &quot;mga nanalo&quot; sa pagkapangulo na sina Aquino at Marcos ay nanumpa bilang mga pangulo sa dalawang magkaibang mga lugar. Si Aquino ay tumawag ng mga strike at pagboboykot ng mga mamamayang Pilipino laban sa mga negosyo at media na pag-aari ng mga crony ni Marcos. Dahil dito, ang mga bangko, korporasyon at mga media ng mga crony ni Marcos ay matinding tinamaan at ang kanilang mga bahagi sa stock market ay bumagsak.

===Himagsikang People power===
Dahil sa mga iregularidad sa halalan, ang [[Reform the Armed Forces Movement]] ay naglunsad ng isang pagtatangkang [[coup d'eta]] laban kay Marcos. Ang simulang plano ay salakayin ang [[Malacanang Palace]] at dakpin si Marcos. Ang ibang mga unit ng military ay kokontrol sa mga stratehikong pasilidad gaya ng [[NAIA]], mga baseng militar, mga himpilan ng radyo at telebisyon, ang GHQAFP sa [[Kampo Aguinaldo]], at mga highway junctions upang limitahan ang mga kontra-opensibo ng mga loyalistang hukbo ni Marcos. Si Lt. Col. [[Gregorio Honasan]] ang mangunguna sa pangkat na sasalakay sa Malacanang Palace. Gayunpaman, nang malaman ni Marcos ang tungkol pagbabalak na ito, kanyang inutos ang pagdakip sa mga pinuno nito&lt;ref&gt;{{Citation |last=West |first=Lois A. |last2= |first2= |publication-date=1997
|title=Militant Labor in the Philippines |publication-place= |publisher=Temple University Press |isbn=1-56639-491-0 |pages=19–20 |url=http://books.google.com/?id=KcaOhzm8gAQC&amp;pg=PA20&amp;dq=Philippine+People+power+revolution |accessdate= 2007-12-03 |year=1997}}.&lt;/ref&gt; at itinanghal sa lokal at internasyonal na press ang ilan sa mga nadakip na mga nagtatangkang magpatalsik kay Marcos na sina Maj. [[Saulito Aromin]] and Maj. [[Edgardo Doromal]].&lt;ref&gt;[http://aromin.xanga.com/ An Account of February Revolution]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.stuartxchange.org/DayOne.html Day One (EDSA: The Original People Power Revolution)]&lt;/ref&gt;

Dahil sa banta ng kanilang nalalapit na pagkakabilanggo, nagpasya sina Enrile at mga kapwa nagbabalak laban kay Marcos na humingi ng tulong AFP Vice Chief of Staff Lt. Gen [[Fidel Ramos]] na hepe rin ng Philippine Constabulary (ngayong Philippine National Police). Si Ramos ay pumayag na magbitiw sa kanyang posisyon at suportahan ang mga nagbabalak laban kay Marcos. Noong mga 6:30 pm noong 22 Pebrero 1986, sina Enrile at Ramos ay nagdaos ng isang pagpupulong ng press sa Kampo Aguinaldo kung saan nila inihayag ang kanilang pagbibitiw sa kanilang mga posisyon sa Gabinete ni Marcos at pag-urong ng kanilang suporta sa pamahalaan ni Marcos. Mismong si Marcos ay kalaunang nagsagawa ng mga pagpupulong ng balita na tumatawag kina Enrile at Ramos na sumuko na humihikayat sa kanilang &quot;itigil ang kaestupiduhang ito&quot;.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot;&gt;{{Citation |last=Paul Sagmayao |first=Mercado |authorlink= |author2=Francisco S. Tatad |title=People Power: The Philippine Revolution of 1986: An Eyewitness History |publisher=The James B. Reuter, S.J., Foundation |year=1986 |location=[[Manila]], [[Philippines]] |pages= |url= |isbn= 0-9639420-7-8{{Please check ISBN|reason=Check digit (8) does not correspond to calculated figure.}}}}&lt;/ref&gt; Sa isang mensaheng isinahimpapawid sa Radio Veritas noong mga alas 9&amp;nbsp;ng gabi, hinimok ni Kardinal Sin ang mga Pilipino na tulungan ang mga pinunong rebelde sa pamamagitan ng pagpunta sa seksiyon ng [[EDSA]] sa pagitan ng [[Kampo Crame]] at [[Kampo Aguinaldo|Aguinaldo]] at pagbibigay ng suportang emosyonal, mga pagkain at iba pang mga suplay. Maraming mga tao, pari at madre ang tumungo sa EDSA.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;McCargo&quot;&gt;{{Citation |last=McCargo |first=Duncan |last2= |first2= |publication-date=2003
|title=Media and Politics in Pacific Asia |publication-place= |publisher=Routledge |isbn=0-415-23375-5 |page=20 |url=http://books.google.com/?id=CuGJ575iLLAC&amp;pg=PA20&amp;dq=Radio+Veritas+1986+Philippine+revolution |accessdate= 2007-12-03 |year=2003}}.&lt;/ref&gt;

Sa kasagsagan ng rebolusyong People Power, inihayag ni [[Juan Ponce Enrile]] na ang pananambang sa kanya ay pineke upang magkaroon ng dahilan si Marcos sa pagpapataw ng martial law.&lt;ref&gt;Impossible Dream, Sandra Burton&lt;/ref&gt;

Sa bukang liwayway ng linggo, ang mga hukbo ng pamahalaan ni Marcos ay dumating upang patumbahin ang pangunahing transmitter ng Radio Veritas na pumutol sa pagsasahimpapawid sa mga taong nasa probinsiya. Ang himpilan ay nilipat sa isang standby transmitter na may isang limitadong saklaw ng pagsasahimpapawid.&lt;ref name=&quot;McCargo&quot;/&gt; Ang himpilan ay pinuntirya ni Marcos dahil ito ay naging mahalagang kasangkapan ng pakikipagtalastasan para sa pagsuporta ng mga mamamayan sa mga rebelde na nagbibigay alam sa kanila sa mga pagkilos ng hukbo ni Marcos at paghahatid ng mga mensahe para sa pagkain, gamot at mga suplay.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt;

Ang mga tao ay patuloy pa ring tumungo sa EDSA hanggang sa lumobo sa mga daan daang libong hindi armadong mga sibilyan. Ang mood sa mga lansangan ay aktuwal na masaya na marami ay nagdadala ng kanilang mga buong pamilya. Ang mga mang-aawit ay nag-aliw sa mga tao, ang mga pari at madre ay nanguna sa mga prayer vigil at mga tao ay nagtayo ng mga barikada at makeshift na mga bag ng buhangin, mga puno at mga sasakyan sa ilang mga lugar sa kahabaan ng EDSA. Saanman, ang mga tao ay nakikinig sa Radio Veritas sa kanilang mga radyo. Ang ilang mga pangkat ay umaawit ng ''[[Bayan Ko]]''&lt;ref&gt;{{Citation |last=Taylor |first=Robert H. |last2= |first2= |publication-date=2002
|title=The Idea of Freedom in Asia and Africa |publication-place= |publisher=Stanford University Press |isbn=0-8047-4514-5 |page=210 |url=http://books.google.com/?id=RfbSlkGP8TEC&amp;pg=PA210&amp;dq=Bayan+Ko+in+1986+Philippine+revolution |accessdate= 2007-12-03 |year=2002}}.&lt;/ref&gt; na mula pa 1980 ay naging makabayang antema ng oposisyon.  Kadalasang ipinapakita ng mga tao ang tandang LABAN&lt;ref&gt;{{Citation |last=Crisostomo |first=Isabelo T. |last2= |first2= |publication-date=1987
|title=Cory, Profile of a President: The Historic Rise to Power of Corazon. |publication-place= |publisher=Branden Books |isbn=0-8283-1913-8 |page=217 |url=http://books.google.com/?id=iW_ddLowBYkC&amp;pg=PA217&amp;dq=LABAN+signs+during+EDSA+I |accessdate= 2007-12-03 |year=1987}}.&lt;/ref&gt; na may nabuong &quot;L&quot; sa kanilang hinlalaki at hintuturo. Pagkatapos ng tanghalian noong Pebrero 23, nagpasya sina Ramos at Enrile na palakasin ang kanilang mga posisyon. Tumawid si Enrile sa EDSA mula [[Kampo Aguinaldo]] hanggang [[Kampo Crame]] sa gitna ng mga paghihiwayan ng mga tao.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt; Sa gitnang katanghalian, ang Radio Veritas ay naghatid ng mga ulat ng pagmamasa ng mga Marine malapit sa mga kampo sa silangan at mga tangkeng LVT-5 na papalapit mula hilaga at silangan. Ang isang kontinhente ng mga Marin na may mga tangke at mga armoradong van na pinangunahan ni Brigadier General [[Artemio Tadiar]] ay pinahinto sa kahabaan ng [[Ortigas Avenue]] mga 2&amp;nbsp;km mula sa mga kampo ng mga sampung mga libong mga tao.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Lizano |first=Lolita |last2= |first2= |publication-date=1988
|title=Flower in a Gun Barrel: The Untold Story of the Edsa Revolution |publication-place= |publisher= L.R. Lizano|isbn= |page= |url=http://books.google.com/?id=Bm0yAAAAIAAJ&amp;dq=EDSA+Revolution&amp;q=EDSA+Revolution |accessdate= 2007-12-02 |year=1988}}.&lt;/ref&gt; Ang mga madreng humahawak ng mga rosaryo ay lumuhod sa harapan ng mga tangke at ang mga babae ay naghawak hawak upang harangin ang mga hukbo.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Merkl |first=Peter H. |last2= |first2= |publication-date=2005
|title=The Rift Between America And Old Europe: the distracted eagle |publication-place= |publisher=Routledge |isbn=0-415-35985-6 |page=144 |url=http://books.google.com/?id=WavpuvE2HA4C&amp;pg=PA144&amp;dq=EDSA+Revolution |accessdate= 2007-12-02 |year=2005}}.&lt;/ref&gt;  Hiniling ni Tadiar sa mga tao na padaanin sila ngunit hindi gumalaw ang mga tao. Sa huli, ang mga hukbo ni Marcos ay umurong nang walang pagpapaputok ng baril na nangyari.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt; Sa gabi, ang standby transmitter ng Radio Veritas ay nabigo. Sa sandaling pagkatapos ng hating gabi, nagawa ng mga staff na pumunta sa isa pang himplian upang simulan ang pagsasahimpapawid mula sa isang lihim na lokasyon sa ilalim ng pangalang [[DZRJ-AM|&quot;Radyo Bandido&quot;]]. Sa bukang liwayway ng Lunes, 24 Pebrero 1986, ang unang mga malalang pagsagupa sa mga hukbo ng pamahalaan ay nangyari. Ang mga marine na nagmamartsa mula sa Libis sa silangan ay naghagis ng mga tear gas sa mga demonstrador na mabilis na kumalat. Ang ilang mga marine ay pumasok naman at humawak sa silangang panig ng Kampo Aguinaldo.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt; Kalauna, ang mga helicopter ng ika-15 Strike Wing ng [[Philippine Air Force]] na pinangunahan ni Col. Antonio Sotelo ay inutusan mula sa Sangley Point, Cavite na tumungo sa Kampo Crame.&lt;ref name=&quot;Crisostomo&quot;&gt;{{Citation |last=Crisostomo |first=Isabelo T. |last2= |first2= |publication-date=1987
|title=Cory, Profile of a President: The Historic Rise to Power of Corazon. |publication-place= |publisher= Branden Books|isbn= 978-0-8283-1913-3|page=226 |url=http://books.google.com/?id=iW_ddLowBYkC&amp;pg=PA226&amp;dq=Col.+Antonio+Sotelo+to+camp+crame |accessdate= 2007-12-03 |date=1987-04-01}}.&lt;/ref&gt; Sa lihim, ang squadron ay dumipekto at sa halip na pagsalakay sa Kampo Crame ay lumapag rito na may mga naghahiyawang mga tao at yumayakap sa mga piloto at mga crew nito. Ang isang helicopter na [[Bell 214]] na piniloto ni Mahjor Major Deo Cruz ng ika-25 Helicopter Wing at mga [[Sikorsky S-76]] gunship na piniloto ni Colonel Charles Hotchkiss ng ika-20 Air Commando Squadron ay mas maagang sumali sa mga rebelde sa himpapawid. Ang presensiya ng mga helicopter ay nagpalakas sa morale nina Ramos at Enrile na patuloy na humihikayat sa kanilang mga kapwa sundalo na sumali sa kilusan.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt; Sa katanghalian, si Corazon Aquino ay dumating sa base kung saan sina Enrile, Ramos, at mga RAM officer at mga tao ay naghihintay.&lt;ref name=&quot;Crisostomo&quot;/&gt;

Samantala, ang Pangulo ng Estados Unidos na si [[Ronald Reagan]] ay nabahala na baka atakihin at patayin ni Marcos ang mga nagpoprotesta na masasaksihan sa telebisyon ng buong mundo. Naglabas ng pahayag ang administrasyon ni Reagan na kung gagamit si Marcos ng dahas ay &quot;''magsasanhi ito ng hindi masabing pinsala sa ugnayan sa pagitan ng ating dalawang pamahalaan''.&lt;ref name=marcos20/&gt;

Sa mga parehong oras, nakatanggap si June Keithley ng mga ulat na nilisan ni Marcos ang Malacanang Palace at isinahimpapawid ito sa mga tao sa EDSA. Ang mga tao ay nagdiwang at kahit sina Ramos at Enrile ay lumabas mula sa Crame upang harapin ang mga tao. Gayunpaman, ang pagdiriwang ay panandalian dahil kalaunang lumabas si Marcos sa telebisyong kinokontrol ng pamahalaan na [[DWGT-TV|Channel 4]],&lt;ref&gt;{{Citation |last=Maramba |first=Asuncion David |last2= |first2= |publication-date=1987
|title=On the Scene: The Philippine Press Coverage of the 1986 Revolution |publication-place= |publisher=Solar publishing Corp. |isbn= 978-971-17-0628-9|page=27 |url=http://books.google.com/?id=2QAeAAAAMAAJ&amp;dq=Channel+9+tower+in+1986+revolution&amp;q=Channel+4 |accessdate= 2007-12-03 |year=1987}}.&lt;/ref&gt; na nagdedeklarang hindi siya magbibitiw sa pagkapangulo. Pinagpalagay na ang maling ulat ay isang kalkuladong pagkilos laban kay Marcos upang humikayat ng masa maraming mga depeksiyon.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt; Sa pagsasahimpapawid na ito, ang Channel 4 ay biglaang naglaho sa himpapawid. Binihag isang kontinhente ng mga rebelde sa ilalim ni Col. Mariano Santiago ang himpilian. Ang Channel 4 ay naibalik sa ere sa katanghalian na naghahayg si Orly Punzalan na ang &quot;Channel 4 ay muling nasa himpapawid upang paglingkuran ang mga tao&quot;. Sa mga panahong ito, ang mga tao sa EDSA ay lumobo na sa higit sa isang milyon.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt; Ang pagsasahimpapawid na ito ang itinuturing na pagbabalik ng ABS-CBN sa ere dahil ito ang unang beses na ang mga dating empleyado ay nasa loob ng complex nito pagkatapos ng 14 taong pagsasara nito ni Marcos noong martial law. Sa huling katanghalian, ang mga helicopter ng rebelde ay sumalakay sa [[Villamor Airbase]] na nagwawasak sa mga ari-ariang panghimpapawid ng pangulo. Ang isa pang helicopter ay tumungo sa Malacanang Palace na nagpatama ng isang rocket at nagsanhi ng maliit na pinsala. Kalaunan, ang karamihan ng mga opiser na nagtapos sa [[Philippine Military Academy]] (PMA) ay dumipekto sa pamahalaan ni Marcos. Ang karamihan ng mga Sandatahang Hukbo ay lumipat na sa kabilang panig.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt;

===Dalawang inaugurasyon ng pangulo===
Noong umaga ng Martes, Pebrero 25, bandang ikapito ng umaga, nagkaroon ng saguypaan sa pagitan ng mga loyalista at mga rebeldeng sundalo. May mga sniper na bumabaril sa mga rebeldeng sundalo. Subalit patuloy na sinugod ng mga rebeldeng sundalo ang estasyon ng Channel 9, na nasa hindi kalayuan ng Channel 4.

[[File:Corazon Aquino inauguration.jpg|thumb|Nanumpa si [[Corazon Aquino]] bilang Pangulo ng Pilipinas sa Club Filipino, San Juan noong 25 Pebrero 1986|right|200px]]
Maya-maya lamang ay nanumpa si [[Corazon Aquino]] bilang bagong pangulo ng Pilipinas sa isang seremonya sa Club Filipino sa Greenhills, isang kilometro mula sa Kampo Crame. Pinasumpa si Aquino ni Senior Associate Justice Claudio Teehankee, at pinasumpa naman si Laurel bilang Pangalawang Pangulo ni Justice Abad Santos. Hawak ni Aurora Aquino, nanay ni Ninoy Aquino, ang bibliang ginamit sa panunumpa ni Aquino. Kasama sa seremonya si Ramos, na na-promote bilang Heneral, si Enrile at ang iba pang mga politiko. Nasa labas ang maraming mga taga-suporta ni Aquino, na karamihan ay naka-dilaw bilang pagpapakita ng kanilang suporta. Matapos ang panunumpa ni Aquino ay kumanta sila ng Bayan Ko.

Samantala, nanumpa naman si Marcos sa Malacanang Palace. Nandoon ang ilan sa kanyang mga taga-suporta na sumisigaw ng &quot;Marcos! Marcos! Marcos pa rin!&quot; Ang panunumpa ay ginawa ni Marcos sa balkonahe ng palasyo ng Malacanang na isinahimpapawid ng IBC-13 at GMA-7.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt; Walang mga inanyayahang mga dayuhang dignitaryo ang dumalo sa seremonyang ito sa kadahilang pangseguridad. Ang mag-asawang Marcos ay lumabas sa balkonahe sa harap ng mga 3000 loyalistang KBL na nagsisigawan kina Marcos na &quot;Dakpin ang mga Ahas!&quot;.&lt;ref name=&quot;Ellison&quot;&gt;{{Citation |last=Ellison |first=Katherine |last2= |first2= |publication-date=2005
|title=Imelda: Steel Butterfly of the Philippines |publication-place= |publisher=iUniverse |isbn=0-595-34922-6 |page=244 |url=http://books.google.com/?id=Dfl53AtDM0oC&amp;pg=RA1-PA244&amp;dq=Dahil+Sa+sang+by+Imelda+Marcos |accessdate= 2007-12-03 |year=2005}}.&lt;/ref&gt; Pagkatapos ng panunumpa ay mabilis na umalis ang mag-asawa sa labas ng Palasyong Malacanang. Naputol ang pagbrodkast nito noong kubkubin ng mga rebeldeng sundalo ang mga nalalabing mga estasyon.

Marami ding mga demonstrador ang nagmasa sa mga barikada sa kahabaan ng [[Mendiola]], hindi kalayuan mula sa Malakanyang, ngunit hinarang sila doon ng mga loyalistang mga sundalo. Maraming mga demonstrador ang nagalit, ngunit inawat sila ng mga pari na nakiusap na huwag maging marahas.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot; /&gt;

===Paglisan ng pamilya Marcos mula Pilipinas tungo sa Hawaii===
Ang Pangulong [[Ronald Reagan]] ay naglabas ng isang pagsusumamo kay Marcos na magbitiw na: ''Ang mga pagtatangka na patagalin ang buhay ng kasalukuyang rehime sa pamamagitan ng dahas ay walang kabuluhan. Ang lunas sa krisis na ito ay matatamo lamang sa pamamagitan ng isang mapayapang paglipat sa isang bagong pamahalaan.''&quot;.&lt;ref name=marcos20/&gt; Binasa ni Marcos ang mensahe ni Reagan noong alas 3 ng madaling araw (oras ng Maynila) at agad na tinawagan ni Marcos ang Senador ng Estados Unidos na si [[Paul Laxalt]], para humingi ng payo mula kay Reagan.&lt;ref name=&quot;Ellison&quot;/&gt; Iminungkahi ni Marcos kay Laxalt ang ''pagsasalo ng kapangyarihan'' kay Aquino o manunungkulan bilang ''nakakatandang tagapayo ni Aquino''.&lt;ref name=marcos20/&gt; Tumawag si Laxalt kay Marcos ng alas singko. Tinanong ni Marcos kay Laxalt na ''Senador, ano sa tingin mo? Dapat na ba akong magbitiw?''&quot;.&lt;ref name=marcos20/&gt; Sumagot si Laxalt na &quot;''I think you should cut and cut cleanly. I think the time has come. (Sa tingin ko dapat mo nang putulin at putulin ng malinis. Sa tingin ko dumating na ang panahon)''&quot; na siyang kinalungkot ni Marcos. Bandang hapon, kinausap ni Marcos si Enrile para sa kanyang ligtas na paglisan kasama ang kanyang pamilya at mga malalapit na kaalyado gaya ni General Ver. Sa hating gabi, dinala ng U.S. Airforce HH-3E Rescue [[helicopter]] ang pamilya ni Marcos sa Clark Airbase Pampanga mga 83 kilometrong hilaga ng Maynila bago sumakay sa mga eroplanong  [[US Air Force]] [[DC9|DC-9 Medivac]] at [[C-141 Starlifter|C-141B]] patungo sa Andersen Air Force Base sa [[Guam]], at papunta naman sa Hickam Air Force Base sa [[Hawaii]] kung saan dumating si Marcos noong 26 Pebrero 1986.&lt;ref name=&quot;peoplepower_eyewitness&quot;/&gt;

Marami ang nagsisaya sa paglisan ni Marcos. Napasok na rin ng mga demonstrador ang Palasyo ng Malakanyang, na matagal na ipinagkait sa mga ordinaryong mamamayan sa nakaraang dekada. Maliban sa mga naganap na nakawan, marami din ang nagsilibot sa loob ng isang lugar kung saan binago ang kasaysayan ng bansa.

Maging ang buong mundo ay nagsaya. Ayon kay Bob Simon, isang tagapagbalita ng CBS na isang estasyon sa Amerika, ang nagsabi &quot;We Americans like to think we taught the Filipinos democracy; well, tonight they are teaching the world.&quot; (&quot;Gusto naming mga Amerikano na isipin na kami ang nagturo sa Pilipinas ng demokrasya, ngunit ngayong gabi tinuturuan nila ang buong mundo.&quot;)

Kabilang sa mga bagay na itinala ng bagong pamahalaan ng Pilipinas na naiwan ng pamilyang Marcos sa [[Malacanang Palace]] nang lumikas ito patungo sa Hawaii ang 15 mink coat, 65 parasol, 508 mga gown, 888 handbag at 71 pares ng mga sunglass at mga 1,060 pares ng sapatos.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,963620,00.html#ixzz2Mfz3GD1m |title=Archive copy |access-date=2013-03-05 |archive-date=2013-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819184106/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,963620,00.html#ixzz2Mfz3GD1m |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Iniulat na nang tumakas si Marcos, natuklasan ng mga ahente ng U.S. Customs ang 24 maleta ng mga brick na ginto at diamanteng hiyas na itinago sa mga diaper bag. Ang mga sertipiko ng gintong bullion na nagkakahalaga ng mga bilyong dolyar ay sinasabing kasama sa mga ari-ariang personal na dinala ni Marcos at kanyang pamilya at mga crony nang bigyan sila ng ligtas na daanan ng administrasyong Reagan patungong Hawaii.

==Kamatayan==
Pagkalipas ng tatlong taon, namatay siya noong 28 Setyembre 1989 sa Honolulu, Hawaii sa edad na 72 sa [[cardiac arrest]] matapos ng matagal na pakikipaglaban sa mga karamdaman ng bato, baga at puso.&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0911.html&lt;/ref&gt;

Ang bangkay ni Marcos ay inuwi sa Pilipinas noong 1993 at nakatanghal sa isang mausoleo sa Batac, Ilocos Norte. Hiniling ng pamilya Marcos na ilibing si Marcos sa [[Libingan ng mga Bayani]] ngunit ito ay sinalungat ng maraming mga politiko at mga biktima ng mga [[karapatang pantao]] ni Marcos.

==Legasiya ng pamumuno ni Marcos==
Sa kasalukuyan, ang pamahalaan ng Pilipinas ay nagbabayad pa rin ng interes sa mga utang pandayuhan ng bansa na natamo noong panahon ng administrasyong Marcos hanggang sa 2025. Nang maging Pangulo si Marcos noong 1965, ang utang na pandayuhan ng Pilipinas ay mababa sa dalawang bilyong dolyar. Nang mapatalsik si Marcos noong 1986, ang utang na pandayuhan ng Pilipinas ay umabot ng 28 bilyong dolyar.&lt;ref name=&quot;indymedia.org.uk&quot;/&gt;&lt;ref name=marcos2/&gt; Ayon sa mga ulat, ang 33% ng mga utang pandayuhan na katumbas ng 8 bilyong dolyar ay napunta sa bulsa ni Marcos at kanyang mga [[crony]].&lt;ref name=marcos2&gt;{{Cite web |url=http://www.philippinehumanrights.org/news/statements/227-the-marcos-legacy-of-fraudulent-and-illegitimate-debts |title=Archive copy |access-date=2013-03-06 |archive-date=2013-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130127054349/http://www.philippinehumanrights.org/news/statements/227-the-marcos-legacy-of-fraudulent-and-illegitimate-debts |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Noong 1975, ang 57% ng mga pamilyang Pilipino ay iniulat na mahirap.&lt;ref name=marcos2/&gt;

Ang isang ulat noong 2007&amp;nbsp;ng [[United Nations Office on Drugs and Crime]] at [[World Bank]] ay nagtantiya na may halagang $US 5 bilyon hanggang $US 10 bilyon ang mga aria-ariang kinuha ni Ferdinand Marcos mula sa bansang Pilipinas.&lt;ref name=smh&gt;http://www.smh.com.au/lifestyle/a-dynasty-on-steroids-20121119-29kwy.html&lt;/ref&gt; Sinasabing ang anak ni Marcos na si [[Irene Marcos Araneta]] ay may Swiss bank account na naglamaman ng US $13.2 bilyon na ni-[[laundering|launder]] at nilipat sa mga iba't ibang account sa mga bansang gaya ng Luxembourg, [[British Virgin Islands]], Liechtenstein.&lt;ref&gt;https://www.wsws.org/en/articles/1999/07/phil-j20.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?nid=2479&amp;dat=20000518&amp;id=iVg1AAAAIBAJ&amp;sjid=gSUMAAAAIBAJ&amp;pg=1558,8728410&lt;/ref&gt; Noong 8 Abril 2013, iniulat na ang anak ni Marcos na si [[Imee Marcos]] ay may mga sikretong offshore trust at isang offshore company sa [[British Virgin Islands]] na hindi niya idineklara sa kanyang [[SALN]].&lt;ref&gt;http://www.icij.org/offshore/ferdinand-marcos-daughter-tied-offshore-trust-caribbean&lt;/ref&gt;

Noong 2004, si Ferdinand Marcos ay inilagay ng [[Transparency International]] na ikalawang pinakakurakot na pinuno sa buong mundo.&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/2/hi/3567745.stm&lt;/ref&gt;

Hindi kailanman kinilala o hiningan ng patawad ng mga kasapi ng pamilya Marcos ang mga nagawang atrosidad at paglabag ng mga karapatang pantao ni Ferdinand Marcos.&lt;ref name=marcos14&gt;{{Cite web |url=https://akbayan.org.ph/news/12-press-releases/224-marcos-jrurged-to-apologize-for-fathers-atrocities |title=Archive copy |access-date=2013-11-10 |archive-date=2014-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107134319/https://akbayan.org.ph/news/12-press-releases/224-marcos-jrurged-to-apologize-for-fathers-atrocities |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Inangkin ni [[Imelda Marcos]] na ang dapat humingi ng tawad ay ang pamahalaan ng Pilipinas at hindi ang kanyang pamilya.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://lubbockonline.com/stories/022306/wor_022306068.shtml |title=Archive copy |access-date=2013-12-01 |archive-date=2014-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107162404/http://lubbockonline.com/stories/022306/wor_022306068.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ayon kay Human Rights (CHR) Chairperson [[Loretta Ann Rosales]], ang pagpapatibay ng US Court Appeals sa kasong contempt laban sa pamilya Marcos ay kabayaran para sa &quot;''walang hiyang kayabangan''&quot; ni Bongbong at kanyang ina na hindi humingi ng tawad para sa pagnanakaw at pagpatay noong rehime ni Marcos.&lt;ref name=selda&gt;http://seldapilipinas.wordpress.com/tag/ferdinand-bongbong-r-marcos-jr/&lt;/ref&gt; Ang hatol na  $353.6 milyon contempt laban sa pamilya Marcos ay para sa paglabag ng pamilya Marcos sa injunction na nagbabawal sa kanilang ubusin ang ari-arian ng pamilya Marcos na ibabayad sa mga biktima ni Marcos.&lt;ref name=selda/&gt;

Ang mga kinatawan ng [[Akbayan]] ay naghain ng resolusyon sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] na mandatoryong ituro sa mga estudyante ang mga atrosidad ng Batas Militar ni Marcos sa lahat ng mga antas ng edukasyon upang &quot;bigyan ang mga tao ng lahat ng mga kasangkapan upang matukoy ang katotohanan mula sa mga kasinungalingan&quot;. Hiniling ng Akbayan sa Pangulong [[Benigno Aquino III|Noynoy Aquino]] na suportahan ang kanilang resolusyon &quot;upang salungatin ang agresibong kampanya [ng mga loyalista ni Marcos] [[historikal na rebisyonismo|na baguhin ang kasaysayan]] at itransporma ang brutal na diktador sa isang mabuting pinuno.&quot;&lt;ref name=marcos14/&gt; Ang resolusyon ng Akbayan ay sinusuportahan ng Commission on Human Rights (CHR), National Youth Commission (NYC), mga iba't ibang pangkat ng kabataan at mga propesor ng kasaysayan.&lt;ref name=marcos14/&gt;

Isa sa pag-aangkin ng mga loyalista ni Marcos ay ang Pilipinas ay isang mayaman o napakaunlad na bansa noong panahon ni Marcos. Gayunpaman, ito ay sinasalungat ng mga ebidensiya. Nang mapatalsik si Marcos noong Pebrero 1986, ang halaga ng piso ay bumagsak ng higit sa 400 porsiyento, ang Pilipinas ay nabaon sa 28 bilyong dolyar na utang sa dayuhan, may tumaas na implasyon at ang kahirapan at korupsiyon ay laganap.&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?id=V0dPAAAAIBAJ&amp;sjid=HwMEAAAAIBAJ&amp;pg=6933,5199449&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?id=Nc4zAAAAIBAJ&amp;sjid=NO8DAAAAIBAJ&amp;pg=3466,6341220&lt;/ref&gt;

Inangkin ni [[Bongbong Marcos]] na kung hindi daw napatalsik ang kanyang ama sa kapangyarihan ay naging [[Singapore]] na ''daw'' sana ang Pilipinas ngayon.&lt;ref&gt;http://www.gmanetwork.com/news/story/213657/news/nation/bongbong-marcos-would-have-turned-phl-into-another-singapore&lt;/ref&gt;

Gayunpaman, ayon sa mismong unang Punong Ministro ng [[Singapore]] na si [[Lee Kuan Yew]] na namuno sa parehong panahon ng pamumuno ni Marcos mula 1959 hanggang 1990: ''Ang kaibahan [ng Pilipinas sa Singapore] ang kultura ng mga Pilipino. Ito ay isang malambot, mapagpatawad na kultura. Sa Pilipinas lamang na ang isang pinunong tulad ni Ferdinand Marcos na nagnakaw sa kanyang bansa sa loob ng 20 taon ay itinuturing pa rin para sa isang pambansang paglibing. Ang hindi malaking halaga ng mga ninakaw ni Macos ay nagawang nabawi ngunit ang kanyang asawa at mga anak ay pinayagang makabalik at lumahok sa politika. Kanilang sinuportahan ang nanalong mga kandidato sa pangulo at kongreso gamit ang kanilang malalaking mga mapagkukunan at muling bumalik sa politika at lipunan pagkatapos ng 1998 halalan na nagbalik kay [[Joseph Estrada]].&lt;ref name=marcos22&gt;http://opinion.inquirer.net/12827/lee-kuan-yew-on-philippines&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
“The difference lies in the culture of the Filipino people. It is a soft, forgiving culture. Only in the Philippines could a leader like Ferdinand Marcos, who pillaged his country for over twenty years, still be considered for a national burial. Insignificant amounts of the loot have been recovered, yet his wife and children were allowed to return and engage in politics. They supported the winning presidential and congressional candidates with their considerable resources and reappeared in the political and social limelight after the 1998 election that returned President Joseph Estrada.”&lt;/ref&gt;

Ayon kay [[Lee Kuan Yew]], dahil walang nang nagpapautang na dayuhan kay Marcos pagkatapos ng pagpatay kay Ninoy at dahil sa hindi magawang mabayaran ni Marcos ang mga interest sa $25 bilyon dolyar utang sa dayuhan ng Pilipinas, ipinadala ni Marcos ang kanyang kalihim na si Bobby Ongpin kay Lee upang umutang ng $300-500 milyong upang mabayaran ang mga interes ng utang ng Pilipinas. Ayon kay Lee, tumingin siya ng diretso sa mata ni Marcos at sinabing &quot;''Hindi namin kailanman makikitang maibabalik ang salapi...Ang kailangan ay isang matatag at malusog na pinuno at hindi mas maraming mga utang''&quot;.&lt;ref name=marcos22/&gt; Ayon din kay Lee, sa $25 bilyong dolyar na utang ni Marcos sa dayuhan, ang 8 bilyong dolyar ay ipinautang ng mga bangko ng Singapore.&lt;ref name=marcos22/&gt;

==Ekonomiya ng Pilipinas sa ilalim ng pamumuno ni Marcos (1965–1986)==
Bago maluklok si Marcos bilang Pangulo noong mga 1965–1986,  ang Penn World Tables ay nag-ulat ng real na paglago sa [[GDP]] kada kapita na may aberaheng 3.5%. Sa ilalim ng rehimeng Marcos (1965–1986), ang taunang aberaheng paglago sa [[GDP]] ay 1.4% lamang. Ayon sa ilang sanggunian, ang taunang GDP ng Pilipinas mula 1976 hanggang 1986 ay 1.8% lamang.&lt;ref&gt;http://books.google.com/books?id=z1cpiEJMAi8C&amp;pg=PA295&lt;/ref&gt; Sa 20 taong pamumuno ni Marcos, ang [[GNP]] kada tao ng Pilipinas ay lumago lamang mula $495 hanggang $540 na halos 
''walang pag-usad'' samantalang ang [[GNP]] kada tao ng Timog Korea sa parehong panahon ay lumago mula $330 hanggang $2,345 dahil sa naging pamumuno ni [[Park Chung-hee]] .&lt;ref&gt;[http://books.google.ca/books?id=fawaNZu-yqUC&amp;pg=PR17 An Anarchy of Families: State and Family in the Philippines, edited by Alfred W. McCoy]&lt;/ref&gt; Iniulat ng World Bank na ang Pilipinas ay isa sa pinakamayamang ekonomiya sa [[Asya]] noong mga 1950 bago ang pagluklok ni Marcos bilang Pangulo, na ikalawa sa [[Hapon]] ngunit naging isa sa pinakamahirap na bansa sa Asya ngayon.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.insead.edu/facultyresearch/faculty/documents/5771.pdf |title=Archive copy |access-date=2013-03-20 |archive-date=2014-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107133528/http://www.insead.edu/facultyresearch/faculty/documents/5771.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=marcos5&gt;http://www.state.gov/outofdate/bgn/philippines/195236.htm&lt;/ref&gt; Ang mga taon ng maling pangangasiwa sa ekonomiya at pababago-bagong kondisyon sa politika noong rehimeng Marcos ang nag-ambag sa bumagal na pag-unlad ng ekonomiya ng Pilipinas.&lt;ref name=marcos5/&gt; Sa ilalim ni Ferdinand Marcos nang ang ekonomiya ng Pilipinas ay ''kauna-unahang'' nakaranas ng ''negatibong pag-unlad'' mula 1984.&lt;ref name=latimes&gt;http://articles.latimes.com/1985-07-02/business/fi-724_1_economic-recovery&lt;/ref&gt; Ang [[implasyon]] ay nasa 65%.&lt;ref name=latimes/&gt; Ang opisyal na palitan ng piso-dolyar noong 1965 ay 3.90 piso kada dolyar ngunit bumagsak sa 19.030 piso kada dolyar noong 1985.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://intl.econ.cuhk.edu.hk/exchange_rate_regime/index.php?cid=1 |access-date=2013-04-20 |archive-date=2013-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130906003543/http://intl.econ.cuhk.edu.hk/exchange_rate_regime/index.php?cid=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sa halip na paunlarin ang ekonomiya, pinalawig ni Marcos ang papel ng mga [[rentang ekonomiko|renta sa ekonomiya]].
&lt;ref&gt;[http://books.google.ca/books?id=fawaNZu-yqUC&amp;pg=PR16 An Anarchy of Families: State and Family in the Philippines, edited by Alfred W. McCoy]&lt;/ref&gt;

Ang ekonomiya ng Pilipinas ay nasadlak sa krisis pang-ekonomiya noong mga 1970 dahil sa sinasabing paggastos ni Marcos ng mga pondong pampamahalaan sa kanyang muling pagtakbo bilang Pangulo.&lt;ref name=marcos21&gt;http://countrystudies.us/philippines/57.htm&lt;/ref&gt; Dahil hindi mabayaran ng administrasyon ni Marcos ang utang pandayuhan ng bansa, siya ay nakipag-ayos sa [[IMF]] na [[debaluwasyon|pabagsakin ang halaga ng piso]] sa ₱6.40 kada US dolyar.&lt;ref name=marcos21/&gt;

Noong mga 1970, ang pangkalahatang pagtaas sa mundo ng mga presyo ng hilaw na materyal ay nakatulong sa ekonomiya. Napanatili ng pagmamanupaktura ang 6 porsiyentong rate ng paglago noong mga huling 1960 ngunit mababa sa ekonomiya sa kabuuan. Ang pagluluwas ng mga produkto ay lumago rin.  Sa ilalim ni Marcos ang mga pagluluwas ng produktong kahoy ang isa sa mga pangunahing iniluluwas na produkto ng bansa. Ang kaunting pansin ay binigay sa mga epektong pangkapaligiran ng pagkakalbo ng mga kagubatan. Noong mga maagang 1980, ang industriya ay gumuho dahil ang karamihan sa mga kagubatan ay naubos na.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Boyce, James K.|title=The political economy of the environment|publisher=Edward Elgar Publishing|year=2002|isbn=978-1-84376-108-2|pages=43–44|url=http://books.google.com/books?id=izGVtg8KE-YC&amp;pg=PA43}}&lt;/ref&gt; 
Sa tulong ng mga Pundasyogn [[Rockefeller Foundation|Rockefeller]] at [[Ford Foundation|Ford]] ay dinala ni Marcos ang [[Rebolusyong Berde]] sa Pilipinas. Itinatag ng mga pundasyong Rockeller at Ford ang [[International Rice Research Institute]] sa [[Los Baños, Laguna]] kung saan direktor ang Amerikanong si Dr. Robert Chandler at pangunahing rice breeder ang Amerikanong si Dr. Henry Beachell. Ang isang nalikhang uri ng bigas o kanin ni Dr. Beachell ang IR8 na gumawa sa Pilipinas at ibang bansa sa Asya na sapat sa kanin sa mga panahong ito. Gayunpaman, upang mapataas ang produksiyon ng kaning ito, kailangang lapatan ng mga input na pataba at pesticide na sobrang mahal para sa mga mahihirap na magsasaka. Ang ''Rebolusyong Berde'' ay binatikos ng ilan dahil sa nakikitang matataas na mga tubo para sa mga transnasyonal korporasyon na nagbebenta ng mga input ngunit pangkalahatang mapanganib sa mga maliit na magsasaka na kadalasang natutulak sa mga pagkakautang at kahirapan.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Nadeau, Kathleen M.|title=Liberation theology in the Philippines: faith in a revolution|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2002|isbn=978-0-275-97198-4|page=21|url=http://books.google.com/books?id=kAINJWo4IJ4C&amp;pg=PA21}}&lt;/ref&gt; Dahil dito, iniulat na ang bilang ng mga magsasakang-nangungutang na may mabuting katayuan sa ilalim ng Masagana 99 ay bumagsak sa 80,000 noong mga 1977–1978 mula 800,000 noong 1973.&lt;ref&gt;http://books.google.com/books?id=4FXPwafvP84C&amp;pg=PA276&lt;/ref&gt; Noong 2006, ang mga utang ng mga magsasaka na hindi pa rin nababayaran sa ilalim ng Masagana 99 ay ₱5.5 bilyon.&lt;ref name=masagana99&gt;{{Cite web |url=http://business.inquirer.net/money/topstories/view/20060422-1151/10_rural_banks_tapped_to_collect_Masagana_99_loans |title=Archive copy |access-date=2013-11-28 |archive-date=2014-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215061519/http://business.inquirer.net/money/topstories/view/20060422-1151/10_rural_banks_tapped_to_collect_Masagana_99_loans |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ang 20 porsiyento ng mga utang ay siningil pa rin sa ilalim ni [[Gloria Macapagal-Arroyo|Arroyo]] sa mga umutang na magsasaka.&lt;ref name=masagana99/&gt;

Ang mga kapital na dayuhan ay inanyayahan ni Marcos na mamuhunan sa ilang mga proyektong industriyal. Ang mga dayuhan ay inalukhan ng mga pabuyang eksempsiyon sa buwis at pribilehiyo ng paglalabas ng kanilang mga kinita sa kanilang salaping dayuhan. Ang isa sa mga pinakamahalagang programa pang ekonomiya ni Marcos ang Kilusang Kabuhayan at Kaunlaran na naglalayong itaguyod ang pag-unlad sa ekonomiya ng mga barangay sa pamamagitan ng paghikayat sa mga ito na magsagawa ng kanilang mga proyektong pangkabuhayan.

Ang [[pampublikong sektor]] ay gumampan ng mas malaking papel sa ekonomiya noong mga 1970 dahil sa paggastos ng pamahalaan sa GNP ng mga 40 porsiyento.&lt;ref name=marcos21/&gt; Upang suportahan ang ekonomiya, si Marcos ay mabigat na [[panlabas na utang|umutang sa dayuhan]].&lt;ref name=marcos4/&gt; Nang maging Pangulo si Marcos noong 1965, ang utang na pandayuhan ng Pilipinas ay mababa sa dalawang bilyong dolyar. Nang mapatalsik si Marcos noong Pebrero 1986, ang utang na pandayuhan ng Pilipinas ay umabot ng 28 bilyong dolyar. Sa kasalukuyan, ang pamahalaan ng Pilipinas ay nagbabayad pa rin ng interes sa mga utang pandayuhan ng bansa na natamo noong panahon ng administrasyong Marcos hanggang sa 2025.&lt;ref name=&quot;indymedia.org.uk&quot;/&gt; Ayon sa mga ulat, ang 33% ng mga utang pandayuhan na katumbas ng 8 bilyong dolyar ay napunta sa bulsa ni Marcos at kanyang mga [[crony]].&lt;ref name=&quot;marcos2&quot;/&gt;

Sa kabila ng agresibong mga patakarang pangungutang at paggasta ng pamahalaan ni Marcos, ang Pilipinas ay nahuhuli sa mga iba pang bansa sa Timog Silangang Asya sa rate ng paglago ng GDP kada capita. Ang karamihan ng utang na ito ay ginugol ni Marcos sa pagtatayo at pagpapabuti ng imprastruktura at pagtataguyod ng turismo. Ang turismo ay tumaas na nag-ambag sa paglago ng ekonomiya. Ang karamihan ng mga turistang ito ay mga balikbayang Pilipino na bumalik sa ilalim ng Balikbayan Program na inilunsad noong 1973. Ang isa pang pangunahing pinagkunan ng paglago ng ekonomiya ang mga [[remittance]] ng mga manggagawang Pilipino sa ibang bansa (OFW) na naghanap at nakatagpo ng trabaho sa Gitnang Silangan, Singapore at Hong Kong dahil hindi makahanap ng mga trabaho sa sariling bansa ay.&lt;ref&gt;http://books.google.com/books?id=AsZLRP4VPNwC&amp;pg=PA113&lt;/ref&gt; Ang pagluluwas ng mga manggagawang Pilipino sa ibang bansa ay isang patakaran ni Marcos noong 1974.&lt;ref&gt;http://migration.ucdavis.edu/mn/more.php?id=3309_0_3_0&lt;/ref&gt;

Inutos ni Marcos ang isang pagbawas sa mga paggasta ng pamahalaan at gumamit ng isang bahagi ng mga naipon upang pondohan ang Sariling Sikap na isang programang pangkabuhayang kanyang itinatag noong 1984. Gayunpaman, ang ekonomiya ng Pilipinas ay nakaranas ng isang negatibong paglago mula 1984 at patuloy na bumagsak sa kabila ng mga pagsisikap ng administrasyon. Ang kabiguang ito ay sanhi ng kaguluhang sibil, ang talamak na korupsiyon sa loob ng pamahalaan ni Marcos at kawalan ng kredibilidad ni Marcos. Mismong nilihis ni Marcos ang malalaking bahagi ng salapi ng pamahalaan para sa mga pondong pangangampanya ng kanyang partido.

Mula 1972 hanggang 1980, ang produksiyon sa agrikultura ay bumagsak ng mga 30%.&lt;ref name=&quot;Morada-1998-p554&quot;&gt;{{cite book|authors=Morada, Noel M. &amp; Collier, Christopher|chapter=The Philippines: State Versus Society?|editor=Alagappa, Muthiah|title=Asian security practice: material and ideational influences|publisher=Stanford University Press|year=1998|isbn=978-0-8047-3348-9|page=554|url=http://books.google.com/books?id=1t2DRZeDVx8C&amp;pg=PA554}}&lt;/ref&gt; 
===Kapitalismong crony at pagtatag ng mga monopolyo===
Sa pagpapatupad ng Bagong Lipunan, kinumpiska ni Marcos ang mga negosyo ng &quot;oligarkiyang Tsino at Espanyol&quot; ngunit ang mga ito ay napunta naman sa mga kasapi ng pamilya Marcos at mga malapit na kaibigan na gumamit ritong mga pronta upang pagtataguan ng mga nakuha nila sa korupsiyon.&lt;ref name=marcos8/&gt; Itinatag ni Marcos ang &quot;[[kapitalismong crony]]&quot; kung saan malaking nakinabang ang kanyang mga [[Kroniyismo|crony]] ni Marcos na naging bagong oligarkiya.&lt;ref name=marcos23/&gt;&lt;ref name=marcos24&gt;{{Cite web |url=http://articles.philly.com/1986-01-28/news/26055009_1_philippines-president-ferdinand-e-marcos-sugar-industry |title=Archive copy |access-date=2013-11-28 |archive-date=2014-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214193330/http://articles.philly.com/1986-01-28/news/26055009_1_philippines-president-ferdinand-e-marcos-sugar-industry |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sa ilalim ng Martial Law, [[nasyonalisasyon|ginawang pambansa o pag-aari ng pamahalaan]] ni Marcos ang mga pribadong malalaking korporasyon gaya ng [[PLDT]], [[PAL]] (Philippine Airlines), Meralco, Fortune Tobacco, San Miguel Corporation at iba pa na naging mga pag-aari ng pamilyang Marcos.&lt;ref name=marcos3/&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;marcos10&quot;/&gt; 
Ang mga [[monopolyo]] sa ilang mga mahahalagang industriya ay nilikha ni Marcos at inilagay sa kontrol ng kanyang mga [[crony]] gaya ng industriyang buko sa ilalim nina [[Eduardo Cojuangco, Jr.]] at [[Juan Ponce Enrile]], industriya ng tobacco sa ilalim ni [[Lucio Tan]],&lt;ref&gt;http://www.converge.org.nz/watchdog/98/11.htm&lt;/ref&gt; industriya ng saging sa ilalim ni [[Antonio Floirendo]], industriya ng asukal sa ilalim ni  [[Roberto Benedicto]] at pagmamanupaktura sa ilalim nina  [[Herminio Disini]] at [[Ricardo Silverio]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/064.html |title=Jovito R. Salonga, Some highlights |publisher=Hartford-hwp.com |accessdate=20 Oktubre 2008}}&lt;/ref&gt; Ang pagtatag ni Marcos ng mga [[monopolyo]] ang malalang nagpalumpo sa ekonomiya ng Pilipinas.&lt;ref name=marcos21/&gt; Ang mga magsasaka ng asukal at buko ay napilitan lamang magbenta ng kanilang mga produkto sa mga monopolyong itinatag ni Marcos sa mas mababang presyo kesa sa presyong pandaigdigan. Ang mga opiser ng militar ay inilagay ni Marcos sa lupon ng mga korporasyon at inutos niyang kontrolin ng militar ang lahat ng mga pampublikong utilidad at media.&lt;ref name=marcos8/&gt;

Pagkatapos ideklara ni Marcos ang Martial law noong 1972, siya ay nangakong magpapatupad mga repormang agrarian. Gayunpaman, ang mga reporma ng lupain na ito ay malaking nagsilbi upang pahinain ang mga kalaban sa lupain ni Marcos at hindi paliitin ang kawalang pantay sa mga lugar rural.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Kang, David C.|title=Crony capitalism: corruption and development in South Korea and the Philippines|publisher=Cambridge University Press|year=2002|isbn=978-0-521-00408-4|page=28|url=http://books.google.com/books?id=im465FAopWMC&amp;pg=PA28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=Sidel, John Thayel|title=Capital, coercion, and crime: bossism in the maPhilippines|publisher=Stanford University Press|year=1999|isbn=978-0-8047-3746-3|page=21|url=http://books.google.com/books?id=0it4S_WGapIC&amp;pg=PA21}}&lt;/ref&gt; 
===Kahirapan at hindi pantay na sahod===

Ang [[kawalang trabaho]] sa bansa ay lumobo mula 6.30% noong 1972 hanggang 12.55% noong 1985. Ang kawalang pantay sa sahod noong Martial law ay lumago dahil ang pinakamahirap na 60 porsiyento ng bansa ay kumukuha lamang ng 22.5 porsiyento ng sahod ng bansa noong 1980 na mababa mula sa 25 porsiyento noong 1970 samantalang ang pinakamayamang 10 porsiyento ng populasyon ay kumukuha ng mas malaking bahagi ng sahod ng bansa na 41.7 porsiyento noong 1980 na tumaas mula 37.1 porsiyento noong 1970. Ang mga trend na ito ay kasabay ng mga akusasyon ng [[Kroniyismo|cronyismo]] sa administrasyong Marcos dahil ang administrasyon ay nahaharap sa mga tanong ng pagpapabor sa ilang mga kompanya na malapit kay Marcos.&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/1993/09/09/opinion/burying-ferdinand-marcos.html&lt;/ref&gt; Ayon sa Family Income and Expenditure Survey na isinagawa 1965 hanggang 1985, ang insidensiya ng kahirapan sa Pilipinas ay tumaas mula 41 porsiyento noong 1965 hanggang 58.9 porsiyento noong 1985.&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?nid=2209&amp;dat=19920705&amp;id=kZhKAAAAIBAJ&amp;sjid=PJQMAAAAIBAJ&amp;pg=5042,855367&lt;/ref&gt; Ito ay maituturo sa mas mas mababang real na mga sahod pang-agrikultura at mas mababang mga sahod para sa wala at may kasanayang mga manggagawa. Ang real na mga sahod pang-agrikultura ay bumagsak ng mga 25 porsiyento mula sa kanilang 1961 lebel samantalang ang mga real na sahod para sa mga wala at may kasanayang trabahador ay nabawasan ng mga 1/3 ng kanilang 1962 lebel.

==Mga paglilitis laban sa pamilya Marcos==
Noong 1995, ang mga 10,000 Pilipino ay nanalo sa isang U.S. class-action lawsuit na inihain laban sa estado ni Marcos. Sila ay ginawaran ng kabayaran sa pinsala na $1.96 bilyong dolyar ng Federal District Court of Honolulu, Hawaii para sa mga paglabag sa karapatang pantao noong Martial Law.&lt;ref&gt;http://articles.latimes.com/1999/feb/28/local/me-12505&lt;/ref&gt; Ang mga kaso ay inihain ng mga biktima o mga nabubuhay nilang mga kamag-anak sa pagpapahirap, pagpatay at mga paglaho ng mga ito.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Brysk, Alison|title=Human rights and private wrongs: constructing global civil society|publisher=Psychology Press|year=2005|isbn=978-0-415-94477-9|page=82|url=http://books.google.com/books?id=p955OKtyCbIC&amp;pg=PA82}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.scotsman.com/ViewArticle.aspx?articleid=2809885 |title=No hero's resting place as Imelda Marcos finds site for husband's grave |author=Hrvoje Hranjski |work=The Scotsman |location=UK |date=12 Setyembre 2006 |accessdate=19 Nobyembre 2007}}&lt;/ref&gt; Kabilang sa mga nanalo ang mga pamilya ng mga biktimang sina [[Liliosa Hilao]] na ginahasa at pinahirapan at pinatay ng militar dahil sa pagbatikos sa administrasyong Marcos at ng estudyanteng si [[Archimedes Trajano]] na pinahirapan at pinatay ng militar sa ilalim ni [[Fabian Ver]] dahil lang sa pagtatanong kay [[Imee Marcos]] sa isang bukas na forum noong 1977.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.melonwater.com/malia/trajano.htm |title=Archive copy |access-date=2013-04-21 |archive-date=2012-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120727022526/http://www.melonwater.com/malia/trajano.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www1.umn.edu/humanrts/research/Philippines/Trajano%20v%20Marcos,%20%20978%20F%202d%20493.pdf&lt;/ref&gt;

Sa pag-apela ni [[Imelda Marcos]] sa hatol ng hukuman, pinagtibay ng [[United States Court of Appeals for the Ninth Circuit]] ang hatol laban kay Marcos at pabor sa mga biktima ni Marcos. Dahil wala pang nakukuhang pondo upang ipagkaloob sa mga biktima ang hatol, ito ay ipinagkaloob ng hukuman mula sa mga pondo ng pamilya Marcos sa mga Swiss bank accounts sa pamamagitan ng mga sangay sa California ng mga Swiss bank.&lt;ref name=marcos8/&gt; Kalaunang pumasok ang mga biktima ni Marcos sa isang kasunduang kompromiso sa pamilya Marcos para sa 150 milyong dolyar na settlement.&lt;ref name=marcos8/&gt; Noong 1995, sina PCGG chairman Gunigundo at abogado ng [[SELDA]] (Samahan ng mga Ex-Detainees Laban sa Detensiyon at Aresto) na si Robert Swift ay lumagda sa isang memorandum of agreement para sa isang kompromiso sa administrasyong [[Fidel Ramos]] na tatanggap ng 100 milyong dolyar kapalit ng pagbawi ng class action na posibleng nagkakaloob sa pamilya Marcos ng imunidad mula sa mga hinaharap na demanda laban sa kanila. Ang kasunduang ito ay kinundena ng [[SELDA]] bilang ilegal at imoral na nagtulak kay Ramos na huwag nang lagdaan ang kasunduan.&lt;ref name=marcos8/&gt; Noong Marso 1997, pinagtibay ng [[Kataas-taasang Hukuman ng Estados Unidos]] ang desisyon ng Court of Appeals laban kay Marcos at pabor sa mga biktima ni Marcos.&lt;ref name=marcos8/&gt;

Inilalagay ng mga grupong Human rights ang bilang ng mga biktima ng [[ekstrahudisyal na pagpatay]] sa ilalim ng martial law ni Marcos sa 1500 katao. Ayon as ''Karapatan'', ang mga rekord ay nagpapakitang ang 759 katao ay hindi boluntaryong naglaho (ang kanilang mga katawan ay hindi kailanman natagpuan). Ayon sa historyan ng militar na si Alfred McCoy may 3,257 ekstrahudisyal na pagpatay, 35,000 biktima ng mga pagpapahirap at 70,000 mga nabilanggo noong mga panahon ng pamumuno ni Marcos.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html |title=Alfred McCoy, Dark Legacy: Human rights under the Marcos regime |publisher=Hartford-hwp.com |accessdate=20 Oktubre 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.bulatlat.com/news/6-32/6-32-power.htm |title=Marcos Kin, Allies Still within Corridors of Power |work=Bulatalat |author=Alexander Martin Remollino |date=17 Setyembre 2006 |accessdate=19 Nobyembre 2007}}&lt;/ref&gt;

==Mga nabawing kayamanan ng pamilya Marcos==
Noong 2003, idineklara ng Korte Suprema ng Pilipinas na ang anumang kayamanan ni Ferdinand Marcos na labis sa kanyang kabuuang legal na kinita na $304,000 bilang Pangulo ng Pilipinas mula 1965 hanggang 1986 ay ipagpapalagay na ''kayamanang nakuha mula sa masama''.&lt;ref name=marcos27/&gt;

Nagawang mabawi ng [[Presidential Commission on Good Government]] (PCGG) na itinatag noong 1986 ang 164 bilyong piso ($US 4 bilyong dolyar) na kinuha ni Marcos kabilang ang mga alahas gaya ng isang  150-carat ruby at isang diamanteng tiara, mga daang milyong mga dolyar na itinago sa mga Swiss bank account at mga prime real estate.&lt;ref name=bbc&gt;http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21022457&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://topics.nytimes.com/top/reference/timestopics/people/m/imelda_r_marcos/index.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://billionaires.forbes.com/article/0dwR4KoaiK929?q=Ferdinand+Marcos%2C+Jr.+%28politician%29 &quot;Philippine court orders Imelda Marcos to return $280,000 seized from food agency&quot;]{{Dead link|date=Mayo 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Washington Post''&lt;/ref&gt;

Noong 2003, ibinalik ng pamahalaan ng [[Switzerland]] sa pamahalaan ng Pilipinas&lt;ref&gt;{{cite book|editors=Larmour, Peter &amp; Wolanin, Nick|title=Corruption and anti-corruption|publisher=Asia-Pacific Press|year=2001|isbn=978-0-7315-3660-3|pages=99–110|url=http://books.google.com/books?id=NhIfiWyK9gEC&amp;pg=PA99}}&lt;/ref&gt; ang US$684 milyon (o 8 bilyong piso) ng kayamanan ni Marcos na nakatago sa mga Swiss account.&lt;ref name=marcos18&gt;{{Cite web |url=http://www.baselgovernance.org/fileadmin/docs/publications/books/Capacity_Building_in_Asset_Recovery.pdf |title=Archive copy |access-date=2013-03-10 |archive-date=2012-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905023554/http://www.baselgovernance.org/fileadmin/docs/publications/books/Capacity_Building_in_Asset_Recovery.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=marcos4/&gt;&lt;ref&gt;https://archive.today/20130423135151/www.dfa.gov.ph/index.php/component/content/article/194-27th-anniv-of-the-edsa-people-power-revolution/7527-philippine-swiss-cooperation-in-illicit-assets-recovery-highlights-commemoration-of-edsa-revolution-in-switzerland&lt;/ref&gt; Ang salaping ito ay ibabayad sa mga biktima ni Marcos noong martial law.&lt;ref&gt;http://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2013/02/26/2003555766&lt;/ref&gt;

Noong 1968, ginamit ni Ferdinand at Imelda ang mga alias na William Saunders at Jane Ryan upang buksan ang kanilang unang Swiss bank account sa Zurich, Switzerland, na may balanseng $950,000 noong Marso 1968 nang ang sahod ni Marcos bilang Pangulo ng Pilipinas ay $5,600 lamang.&lt;ref&gt;http://articles.latimes.com/1986-10-02/news/mn-3934_1_imelda-marcos&lt;/ref&gt;

Noong Pebrero 2014, nabawi ng pamahalaan ng Pilipinas ang higit 29 milyong dolyar o mga ₱1.3 bilyon mula sa mga natitirang salapi ni Ferdinand Marcos na nakatago sa mga mga Swiss account sa Singapore.&lt;ref name=marcos27&gt;http://www.theguardian.com/world/2014/feb/12/philippines-seizes-marcos-accounts&lt;/ref&gt;

Hinahanap pa ng pamahalaan ng Pilipinas ang mga 150 painting ng mga tanyag na maestro at pintor na nalikom ng pamilya Marcos na naglaho pagkatapos mapatalsik ang pamilya Marcos sa Pilipinas noong Pebrero 1986.

Noong Enero 2014, ang dating sekretarya ni Imelda Marcos na si [[Vilma Bautista]] ay hinatulan ng dalawa hanggang anim na taong pagkakabilanggo sa [[New York]] dahil sa pakikipagsabwatan sa pagbebenta ng painting ni [[Claude Monet]] na Le Bassin aux Nymphéas sa London gallery sa halagang  $28 milyon.&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/2014/01/14/nyregion/aide-to-imelda-marcos-is-sentenced-in-sale-of-masterpieces.html&lt;/ref&gt; Ang painting ay naglaho mula sa konsulado ng Pilipinas sa Manhattan, New York City pagkatapos mapatalsik ang mga Marcos noong 1986.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://star.worldbank.org/corruption-cases/node/20307 |title=Archive copy |access-date=2014-02-19 |archive-date=2014-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107185809/http://star.worldbank.org/corruption-cases/node/20307 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
===Mga inaangking pinagmulan ng hindi maipaliwanag na kayamanan ni Marcos===
====Teoriyang Ginto ni Yamashita====
Noong 1992, inangkin ni [[Imelda Marcos]] na ang kayamanan ni Ferdinand Marcos ay mula sa [[Ginto ni Yamashita]]&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?nid=1243&amp;dat=19920203&amp;id=LVYPAAAAIBAJ&amp;sjid=j4YDAAAAIBAJ&amp;pg=4782,3870408&lt;/ref&gt; ngunit ito ay hindi pinaniniwalaan ng mga imbestigador. Ayon sa imbestigador na si Minoru Fukumitsu na naglingkod sa staff ni Heneral [[Douglas MacArthur]], nagsagawa siya ng lubusang imbestigasyon sa [[ginto ni Yamashita]] ngunit walang siyang nahanap na ebidensiyang ito ay umiral.&lt;ref name=yamashita&gt;http://news.google.com/newspapers?nid=1370&amp;dat=19880304&amp;id=9pgVAAAAIBAJ&amp;sjid=SQsEAAAAIBAJ&amp;pg=4367,177026&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://news.google.com/newspapers?id=BrM0AAAAIBAJ&amp;sjid=YiEGAAAAIBAJ&amp;pg=6976,1298919&lt;/ref&gt; Inembistagahan ni Fukumitsu ang mga 200 Hapones na opiser at mga lalakeng naglingkod sa ilalim ni [[Tomoyuki Yamashita]].&lt;ref name=yamashita/&gt; Pinaniniwalaan ng ilan na inimbento ''lang'' ni Marcos ang kuwento na nakamit nito ang [[ginto ni Yamashita]] upang itago ang  pagnanakaw nito sa mga reserbang ginto ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]]. Ayon sa pamahalaan ng Pilipinas, ang 800,000 troy ounce ng reserbang ginto ng Bangko Sentral ng Pilipinas ay ninakaw o nilihis ni Marcos para sa pansariling paggamit.&lt;ref name=marcos7/&gt; 
====Teoriya ng pagiging mangangalakal ng ginto ni Marcos====
Noong 2006, inangkin naman ni Imelda na ang kayamanan ng kanyang asawa ay mula sa pagiging gold trader nito at inangking nagkamit ito ng 7,500 tonelada ng ginto noong mga 1950.&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/2006/03/21/international/asia/21marcos.html?_r=0&lt;/ref&gt; Gayunpaman, walang record ang [[BIR]] na ang pamilya Marcos ay nagdeklara o nagbayad ng buwis sa mga inangking ari-ariang ito. Ayon naman kay Imelda noong 1998, nalikom ni Ferdinand Marcos bilang gold trader ang 1,000 toneladang ginto habang isang &quot;gerilya&quot; noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig at nakalikom ng 4,000 toneladang ginto noong mga 1970. Inangkin ni Imelda na bumili si Ferdinand ng ginto sa halagang 17 dolyar kada ounce at ipinagbili ito ng 31 dolyar kada ounce.&lt;ref name=marcos9&gt;http://cpcabrisbane.org/Kasama/1999/V13n2/Imelda1.htm&lt;/ref&gt; Ang pag-aangking ito ni Imelda ay kinutya ng mga eksperto ng ginto sa Pilipinas at ibang bansa. Ayon sa mga eksperto ng ginto, ang 4,000 tonelada ng ginto ay kumakatawan sa output ng ginto ng [[Timog Aprika]] sa loob ng 10 taon at sa Pilipinas sa loob ng 100 taon. Ayon sa Gobernador ng [[Bangko Sentral ng Pilipinas]] na si [[Gabriel C. Singson]] hinggil sa pag-aangkin ni Imelda, &quot;''Magiging katatawanan lamang tayo ng buong mundo''&quot;.&lt;ref name=marcos9/&gt;
====Teoriyang konspirasiya ng ginto ng pamilya Tallano na ibinigay kay Marcos====
Ayon sa isang kumakalat na propaganidstikong pekeng kwento sa internet, si Marcos ay yumaman dahil sa pagbibigay serbisyo bilang abugado sa isang Pamilyang nagngangalang Tallano ('''Talliano gold hoax conspiracy theory''') na isang pamilya na nag-angkin diumano ng 640,000 metrikong toneladang ginto sa isang pantasiyang kahariang Maharlika. Ayon  pa sa nagsanga sangang kuwento, ang bawat Pilipinong boboto kay [[Bongbong Marcos]] ay tatanggap ng mga gintong ito ngunit sinabi mismo ni Bongbong na wala siyang alam na ginto at ito ay hindi totoo.

==Mga pananaw kay Ferdinand Marcos==
===Pahayag ng Punong Ministro na si Lee Kuan-Yew tungkol kay Ferdinand Marcos===
Aypn sa Punong Ministro na si [[Lee Kuan Yew]] na kasabayang namuno ni Ferdinand Marcos mula 1959 hanging 1990 na gumawa sa [[Singapore]] mula sa isang mahirap na bansa tungo sa isang mayamang bansa: 
{{cquote|The difference lies in the culture of the Filipino people. It is a soft, forgiving culture. Only in the Philippines could a leader like Ferdinand Marcos, who pillaged his country for over twenty years, still be considered for a hero's burial
Ang Kaibahan ng [[Singapore]] sa kultura ng [[Pilipinas]]. Ito ay malambot, mapagpatawad na kultura. Tanging sa Pilipinas lang na katulad ni Ferinand Marcos na nagnakaw sa kanyang bansa sa higit 20 taon ay bibigyan ng libing ng bayani.}}
===Guiness Book of World Records===
Si Ferdinand Marcos ay itinala sa [[Guiness Book of World Records]] na: &quot;Pinakamalaking Pagnanakaw ng isang Gobyerno&quot;.
===Transparency International===
Si Ferdinand Marcos ang Ikalawa sa Talaan ng Transparency International na Pinakamagnanakaw na Pinuno sa buong mundo, ikalawa kay [[Suharto]] ng [[Indonesia]].&lt;ref&gt;https://www.theguardian.com/world/2004/mar/26/indonesia.philippines&lt;/ref&gt;
===Primitivo Mijares===
Ang naglahong dating propagdandista at dating loyalista ni Marcos na si [[Primitivo Mijares]] ay sumulat ng aklat na [[The Conjugal Dictatorship of Ferdinand and Imelda Marcos]] noong 1976 na naglalaman at  nagsisiwalat sa [[korupsiyon]] ng mag-asawang Marcos.

==Mga panlabas na kawing==
* [https://iskomunidad.upd.edu.ph/index.php/Marcos_Regime_Research The Marcos Regime Research (MRR) program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230623153032/https://iskomunidad.upd.edu.ph/index.php/Marcos_Regime_Research |date=2023-06-23 }} ng Third World Studies Center ng Unibersidad ng Pilipinas
* [https://martiallawmuseum.ph/ The Martial Law Memorial Museum]
* [http://martiallaw.ph/ Digital Museum of Martial Law in the Philippines]
* [http://www.bantayog.org/ Bantayog ng mga Bayani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180716061934/http://www.bantayog.org/ |date=2018-07-16 }} - Honoring the Martyrs and Heroes of the struggle against dictatorship in the Philippines
* [https://www.martiallawchroniclesproject.com/ The Martial Law Chronicles Project]
* [https://thefreedommemorial.ph/ The Philippine Martial Law Human Rights Violations Victims' Memorial Commmision Freedom Memorial website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220327041523/https://thefreedommemorial.ph/ |date=2022-03-27 }}
*[http://www.bibliotecapleyades.net/sociopolitica/secretgoldtreaty/chron_appendix7.htm BELIEVE IT OR NOT: THE FACTS, THE BACKGROUND AND PROCESS OF THE GREATEST LOOT IN HISTORY Marcos Chronology Report]
*[http://www.icij.org/offshore/ferdinand-marcos-daughter-tied-offshore-trust-caribbean Ferdinand Marcos’ Daughter Tied to Offshore Trust in Caribbean, 3 Abril 2013]
*[http://www.icij.org/offshore/philippine-government-probe-marcos-daughters-offshore-trust Philippine Government to Probe Marcos Daughter’s Offshore Trust, 4 Abril 2013]
==Tingnan din==
*[[2022 Swiss leaks]]
*[[Panama papers]]

==Mga pananda==
{{notelist}}

==Mga sanggunian==

{{Reflist|2}}

{{start box}}
{{succession box 
| before= Pedro A. Albano 
| title= Kinatawan, Ikalawang distrito ng Ilocos Norte
| years= 1949–1959 
| after= Simeon M. Valdez
}}
{{succession box 
| before= [[Eulogio Rodriguez]] 
| title= [[Senado ng Pilipinas|Pangulo ng Senado ng Pilipinas]]
| years= 1963–1965 
| after= [[Arturo Tolentino]]
}}
{{succession box 
| before= [[Diosdado Macapagal]] 
| title= [[Pangulo ng Pilipinas]] 
| years= 1965–1986 
| after= [[Corazon Aquino]]
}}
{{succession box 
| before= Ibinalik &lt;br/&gt; &lt;small&gt;Posisyon ay huling hinawakan ni [[Pedro Paterno]]&lt;/small&gt;
| title= [[Punong Ministro ng Pilipinas]] 
| years= 12 Hunyo 1978&amp;nbsp;– 30 Hunyo 1981 
| after= [[Cesar Virata]] 
}}
{{end box}}

{{Mga Pangulo ng Pilipinas}}
{{Pangulo ng Senado ng Pilipinas}}

{{BD|1917|1989|Marcos, Ferdinand}}

{{DEFAULTSORT:Marcos, Ferdinand}}
[[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Hapon]]
[[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Intsik]]
[[Kategorya:Mga pangulo ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Mga Ilokano]]
[[Kategorya:Mga Kristiyano]]
[[Kategorya:Ferdinand Marcos]]</text>
      <sha1>k38ebxaq5nmkevehw5bch0dvbiedbg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mindanao</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1801</id>
    <revision>
      <id>2204930</id>
      <parentid>2175730</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <origin>2204930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16184" sha1="di5h354wyu4jdeadseypgb7b59lurus" xml:space="preserve">{{Infobox islands
|name = Mindanao
&lt;!--|image name = File:Mindanao Red.png
|image caption = Mindanao is shown in color red; its associated islands in maroon.--&gt;
|nickname = Timog Pilipinas
|locator map = {{Location map|Philippines|caption=|float=center|width=220|lat=8|long=125|marksize=16}}
|map caption = Mindanao (Pilipinas)
|location = [[Timog Silangang Asya]]
|coordinates =
|archipelago = [[Pilipinas]]
|total islands = 7,107
|major islands = Mindanao, Sulu
|area_km2 = 104,530
|rank = Ika-19
|highest mount = [[Bundok Apo]]
|elevation_m = 3,412
|country = {{flagicon|Philippines}} [[Pilipinas]]
|capital = [[Lungsod Davao]]
|country admin divisions title = Rehiyon
|country admin divisions = [[Caraga]], [[Hilagang Mindanao]], [[Tangway ng Zamboanga]], [[Rehiyon ng Davao]], [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), [[SOCCSKSARGEN]]
|country admin divisions title 1 = Lalawigan
|country admin divisions 1 = [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Basilan]], [[Sulu]], [[Tawi-Tawi]], [[Surigao del Norte]], [[Surigao del Sur]], [[Kapuluang Dinagat]], [[Davao de Oro]], [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], [[Misamis Oriental]], [[Misamis Occidental]], [[Bukidnon]], [[Lanao del Norte]], [[Lanao del Sur]], [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Timog Cotabato]], [[Sarangani]], [[Sultan Kudarat]], [[Maguindanao]], [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]]
|country largest city = [[Lungsod ng Davao]]
|country largest city population = 1,449,296
|population = 21,968,174
|population as of = 2010
|density_km2 = 232
|ethnic groups = [[Bajau|Bajao]], [[Mga Bisaya|Bisaya]], [[Subanon]], [[Mga Hiligaynon|Hiligaynon]], [[Mga Cebuano|Cebuano]], [[Mga Waray|Waray]], [[Mga Karay-a|Karay-a]], [[Mga Butuanon|Butuanon]], [[Mga Surigaonon|Surigaonon]], [[Mga Sangirese|Sangirese]], [[Lumad]] [[Kamayo]], [[Cotabato Manobo language|Manobo]], [[Tasaday]], [[T'boli]], [[Mga Moro|Moro]], [[Mga Maguindanao|Maguindanao]], [[Maranao]], [[Zamboangueño|Latino Zamboangueño]], [[Mga Tagalog|Tagalog]]
}}

Ang '''Mindanao''' o '''Kamindanawan''', ([[Ingles]]: '''Southern Philippines''' o [[Wikang Tagalog|Tagalog]]: '''Timog Pilipinas''') ay ang ikalawang pinakamalaking [[pulo]] sa [[Pilipinas]]. Ito rin ang tawag sa isa sa tatlong pangunahing pangkat ng mga pulo sa Pilipinas (ang dalawa ay ang [[Luzon]] at ang [[Kabisayaan]]), na binubuo ng pulo ng Mindanao at ng mga nakapalibot na mga maliliit na pulo. Pinakamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]. Sa 21,968,174 populasyon ng Mindanao, (ayon sa senso noong 2010) 10 bahagdan ay mga Moro o [[Muslim]].&lt;ref name=&quot;investvine&quot;&gt;{{cite web|url=http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|title=Unearthed gem|first=Justin|last=Calderon|work=Inside Investor|date=22 Abril 2013|accessdate=29 Abril 2013|archive-date=26 Disyembre 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226084529/http://investvine.com/unearthed-gem-of-minda/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Ang Mindanao ang bukod tanging pook heograpikal sa Pilipinas na may malaking bilang ng mga [[Muslim]]. Ang pinakatimog na bahagi ng Mindanao, partikular ang lalawigan ng [[Maguindanao]]  [[Lanao del Sur]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]] (na bahagi ng [[Bangsamoro|Nagsasariling Rehiyon ng Bangsamoro sa Muslim na Mindanao]] (BARMM), ay tahanan ng nakararaming Pilipinong Muslim. Dahil sa malawakang kahirapan, pagkakaiba-iba ng relihiyon, ang pulo ay kinakitaan ng paghihimagsik ng mga komunista, pati na rin ng mga kilusang armadong separatistang Muslim.

==Kasaysayan==
[[File:Spanish map of Mindanao.jpg|thumb|left|250px|Isang lumang mapang Kastila ng pulo ng Mindanao.]]

Isinunod ang pangalan ng Mindanao sa [[mga Maguindanaon]] na bumubuo sa pinakamalaking [[Kasultanan ng Maguindanao|Kasultanan]] ayon sa kasaysayan, at makikita sa mga mapa na ginawa noong ika-17 at ika-18 dantaon na nagmumungkahi na ang pangalan ay ginamit upang tukuyin ang pulo ng mga makapangyarihang katutubo ng panahong iyon.

Unang lumaganap ang [[Islam]] sa rehiyon noong ika-13 dantaon sa pamamagitan ng mga mangangalakal na Arabe mula sa kasalukuyang [[Malaysia]] at [[Indonesia]]. Bago pa man maganap ito, ang mga katutubo ay pangunahing mga [[animista]] na naninirahan sa mga maliliit na pamayanan.&lt;ref name=&quot;slate&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.slate.com/id/2112795/|title=How Islam got to the Philippines|first=Brendan I.|last=Koerner|work=Slate|date=28 Enero 2005|accessdate=4 Oktubre 2009}}&lt;/ref&gt; Karamihan sa mga taal na populasyon ng mga Tausug, [[Maranao]] at [[Maguindanaon]] ay agad na lumipat sa pananampalatayang Islam maliban sa mga mailap na [[Subanon]], [[Talaandig]], [[Higaonon]] at ilang maliliit na mga tribo na tumangging makipag-ugnayan sa mga Arabeng misyonero ng Islam.

Itinayo ang pinakaunang [[moske]] sa Pilipinas noong kalagitnaan ng ika-14 na dantaon sa bayan ng [[Simunul]].&lt;ref name=&quot;slate&quot; /&gt; Sumunod ang mga kasultanan ng [[Kasultanan ng Sulu|Sulu]] at [[Kasultanan ng Maguindanao|Maguindanao]] noong ika-15 at ika-16 na dantaon. Noong huling bahagi ng ika-16 na dantaon hanggang unang bahagi ng ika-17 dantaon, naganap ang unang pagtatagpo sa mga [[Espanya|Kastila]]. Sa panahong ito, maayos nang nakatatag ang Islam sa Mindanao at nagsisimula nang manghikayat sa mga pangkat sa malalaking kapuluan ng [[Kabisayaan]] tulad ng [[Cebu]] at [[Bohol]], gayundin sa dulong hilagang bahagi, tulad ng [[Maynila]] sa [[Luzon|Kalusunan]].&lt;ref name=&quot;slate&quot; /&gt;

Nang dumating ang mga Kastila sa [[Pilipinas]], labis silang nabagabag nang matagpuan nilang matibay ang katayuan ng Islam sa pulo ng Mindanao, bilang katatapos lang mapaalis ang mga [[Moors]] mula sa [[Espanya]] pagkatapos nang dantaong labanan sa ilalim ng [[Reconquista]]. Sa katunayan, ang pangalang ''[[Mga Moro|Moro]]'' ay wikang Kastila para sa &quot;Moors&quot;, na ibinigay sa mga Muslim na naninirahan sa Mindanao.&lt;ref name=&quot;slate&quot; /&gt; Pinangalanan ni Villalobos na Caesarea Caroli ang pulo ng Mindanao nang maabot niya ang dalampasigan nito. Isinunod ito kay Carlos V ng Banal na Emperyong Romano (at I ng Espanya).

==Heograpiya==
Ikalawang pinakamalaking pulo sa Pilipinas ang Mindanao na may sukat na 104,630 kilometro kwadrado, at ikawalang pinakamataong pulo sa buong daigdig. Higit na malaki ang pulo ng Mindanao kaysa sa 125 mga bansa sa daigdig, kabilang ang [[Netherlands]], [[Austria]], [[Portugal]], [[Czech Republic]], [[Hungary]],  at [[Ireland]]. Ang pulo ay bulubundukin, at kung saan matatagpuan ang [[Bundok Apo]], ang pinakamataas na bundok sa Pilipinas. Napalilibutan ng 4 na dagat ang Mindanao: ang [[Dagat Sulu]] sa kanluran,&lt;ref&gt;C.Michael Hogan. 2011. [http://www.eoearth.org/article/Sulu_Sea?topic=49523 ''Sulu Sea''. Encyclopedia of Earth. Eds. P.Saundry &amp; C.J.Cleveland. Washington DC]&lt;/ref&gt; [[Dagat Pilipinas]] sa silangan, [[Dagat Celebes]] sa timog, at [[Dagat Bohol|Dagat Mindanao]] sa hilaga. Sa lahat ng mga pulo sa Pilipinas, Mindanao ang may pinakamalawig ang pagkakaiba-iba ng pisyograpikong katangian.

Ang pangkat ng pulo ng Mindanao ay sinasaklaw ang pulo ng Mindanao kasama ang [[Kapuluan ng Sulu]] sa timog kanluran. Ang pangkat ng mga pulo ay nahahati sa anim na rehiyon, na hinati pa sa 26 na [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]].

== Pangkat ng mga pulo ng Mindanao ==
[[Talaksan:Davao Poblacion District skyline Bajada (Davao City; 08-22-2023).jpg|thumb|Ang pinamalaking lungsod sa Mindanao ang [[Lungsod ng Davao]]]]
Ang grupong ito ng Mindanao ay isang arbitraryong lupon ng mga pulo sa timogang bahagi ng Pilipinas na kinabibilangan ng anim na [[Mga rehiyon ng Pilipinas|rehiyong administratibo]]. Ang mga rehiyong ito ay nahahati sa 25 mga [[Mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]], kung saan apat lamang sa mga ito ay wala sa mismong isla ng Mindanao. Kasama sa grupo ang [[Kapuluang Sulu]] sa timog-kanluran, kinabibilangan ng mga pangunahing isla ng [[Basilan]], [[Isla ng Jolo|Jolo]], at [[Tawi-Tawi]], pati ng mga nakaratag na mga isla sa kalapit nito tulad ng [[Camiguin]], [[Isla ng Dagat|Dinagat]], [[Isla ng Siargao|Siargao]], [[Island Garden City ng Samal|Samal]], at [[mga Isla ng Sarangani]].

==Paghihiwalay==
{{See also|Paghihiwalay ng Mindanao}}
Panahon pa ng dating pangulong [[Ferdinand Marcos]] Sr. Ang isinusulong ng taga-Mindanao ang paghihiwalay ng estado sa [[Luzon]] at [[Kabisayaan]] sa [[Pilipinas]], ay hindi sinangayonan ng gobyerno ng Pilipinas 
noong ika 1972 matapos ang kaguluhan.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Mga rehiyon ng Mindanao
! scope=&quot;col&quot; | Rehiyon
! scope=&quot;col&quot; | Luklukang pampangasiwaan (sentrong panrehiyon)
! scope=&quot;col&quot; | Paglalarawan
|-
|'''[[Tangway ng Zamboanga|Tangway ng Zamboanga (''Rehiyon IX'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph zamboanga peninsula.png|170px]]
|[[Lungsod ng Zamboanga]]
|Dating ''Kanlurang Mindanao'', ang Tangway ng Zamboanga ay matatagpuan sa tangway ng mismong pangalan. Ito ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Zamboanga del Norte]], [[Zamboanga del Sur]], [[Zamboanga Sibugay]], at ng dalawang lungsod&amp;mdash;[[Siyudad ng Zamboanga]] at [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]]&amp;mdash;na hindi sakop ng alinmang lalawigan. Ang Siyudad Isabela ang tanging teritoryong wala sa mismong isla ng Mindanao, ito ay nasa [[Basilan]]. Ang administratibong kabisera ng rehiyon ay ang Lungsod ng Pagadian. Ang buong rehiyon ay iisang probinsiya dati na tinawag na [[Zamboanga]].
|-
|'''[[Hilagang Mindanao|Hilagang Mindanao (''Rehiyon X'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph northern mindanao.png|170px]]
|[[Cagayan de Oro]]
|Ang Hilagang Mindanao ay binubuo ng mga probinsiya ng [[Bukidnon]], [[Camiguin]], [[Lanao del Norte]], [[Misamis Occidental]], at [[Misamis Oriental]]. Ang lalawigan ng Camiguin ay isa ring pulo sa may hilagang baybayin.
|-
|'''[[Rehiyon ng Davao|Davao (''Rehiyon XI'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph davao region.png|170px]]
|[[Lungsod ng Davao]]
|Dating ''Timog Mindanao'', ang rehiyon ng Davao ay matatagpuan sa timog-silangang bahagi ng Mindanao. Ang rehiyon ay nahahati sa mga lalawigan ng [[Davao del Norte]], [[Davao del Sur]], [[Davao Occidental]], [[Davao Oriental]], at [[Davao de Oro]]; kasama pati ang [[Lungsod ng Davao]]. Ang [[Golpo ng Davao]] ay nasa timog at ang isla ng [[Samal, Davao del Norte|Samal]] sa golpo ay kabilang din sa rehiyon, pati ang [[mga Isla ng Sarangani]].
|-
|'''[[SOCCSKSARGEN|Socsksargen (''Rehiyon XII'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Socsksargen.png|170px]]
|[[Koronadal]]
|Dating ''Gitnang Mindanao'', ang SOCCSKSARGEN ay matatagpuan sa timog-gitnang bahagi ng isla. Binubuo ito ng mga probinsiya ng [[Lalawigan ng Cotabato|Cotabato]], [[Sarangani]], [[Timog Cotabato]], at [[Sultan Kudarat]]. Ang pangalan ng rehiyon ay isang akronim ng mga pangalan ng mga probinsiya nito kasama ang [[Heneral Santos|lungsod ng General Santos]].
|-
|'''[[Caraga|Caraga (''Rehiyon XII'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph caraga.png|170px]]
|[[Butuan]]
|Ang Caraga ay matatagpuan sa hilagang-kanlurang parte ng Mindanao. Ang kanyang mga probinsiya ay [[Agusan del Norte]], [[Agusan del Sur]], [[Surigao del Norte]], at [[Surigao del Sur]]. Kabilang sa rehiyong ito ang mga nakaratag na isla ng Surigao del Norte tulad ng [[Isla ng Dinagat]], [[Isla ng Siargao]], at [[Bucas Grande]].
|-
|'''[[Bangsamoro|Bangsamoro (''BARMM'')]]'''&lt;br&gt;[[Talaksan:Ph Bangsamoro Autonomous Region.png|170px]]
|[[Lungsod ng Cotabato]]
|Ang Rehiyong Awtonomo ng Bangsamoro sa Muslim Mindanao ay isang espesyal na rehiyon na kinabibilangan ng mga teritoryo kung saan ang mayoriya ng populasyon ay [[Mga Moro|Moro]]. Kasama dito ang halos buong [[Kapuluang Sulu]] (ang [[Isabela, Basilan|Siyudad ng Isabela]] ng [[Basilan]] ay bahagi ng rehiyong Peninsula ng Zamboanga) at dalawang probinsiya sa isla ng Mindanao. Ang mga lalawigang bumubuo sa Kapuluang Sulu ay [[Basilan]], [[Sulu]], at [[Tawi-Tawi]]. Ang Basilan at Tawi-Tawi ang mga pangunahing isla ng kanilang mga lalawigan, [[Isla ng Jolo]] naman ang sa [[Sulu]]. Ang mga probinsiya sa mismong isla ng Mindanao ay ang [[Lanao del Sur]] at [[Maguindanao]].
|}

{{center|{{Mindanao labelled map}}}}
{{clear}}

{{Largest cities
| province = Mindanao
| stat_ref = Source: 2020 PH Census Bureau Estimate
| list_by_pop = Pilipinas
| div_name = Mindanaw
| div_link = Rehiyon{{!}}Rehiyon
| city_1 = Lungsod ng Dabaw{{!}}''Davao City''
| div_1 = Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region
| pop_1 = 1,776,949
| img_1 = Davao aerial view sunset (Davao City; 11-26-2021).jpg
| city_2 = Lungsod ng Zamboanga{{!}}''Zamboanga City''
| div_2 = Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula
| pop_2 = 977,234
| img_2 = Zamboanga City from Garden Orchid Hotel.jpg
| city_3 = Cagayan de Oro{{!}}''Cagayan de Oro''
| div_3 =  Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao
| pop_3 = 728,402
| img_3 = CAG Skyline Nov 2018.jpg
| city_4 = Heneral Santos{{!}}''General Santos''
| div_4 =  	Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_4 =697,315
| img_4 = Gen Santos city 3.jpg
| city_5 = Butuan{{!}}''Butuan''
| div_5 =  Caraga{{!}}Caraga
| pop_5 = 372,910

| city_6 = Iligan{{!}}''Iligan''
| div_6 =  Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao
| pop_6 = 450,583

| city_7 = Lungsod ng Kotabato{{!}}Cotabato City
| div_7 =  Bangsamoro{{!}}Bangsamoro
| pop_7 = 325,079

| city_8 = Tagum{{!}}Tagum
| div_8 =  Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region
| pop_8 = 296,202
 
| city_9 = Valencia, Bukidnon{{!}}Valencia
| div_9 =  Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao
| pop_9 =  216,546	

| city_10 = Pagadian{{!}}Pagadian
| div_10 =  Tangway ng Zamboanga{{!}}Zamboanga Peninsula
| pop_10 = 	210,452

| city_11 = Panabo{{!}}Panabo
| div_11 =  Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region
| pop_11 = 209,230	

| city_12 = Marawi{{!}}Marawi
| div_12 =  Bangsamoro{{!}}Bangsamoro
| pop_12 = 207,010

| city_13 = Koronadal{{!}}	Koronadal
| div_13 =  Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_13 = 	195,398

| city_14 = Malaybalay{{!}}Malaybalay
| div_14 =  Hilagang Mindanao{{!}}Northern Mindanao
| pop_14 =  190,712

| city_15 = Digos{{!}}Digos
| div_15 =  Rehiyon ng Davao{{!}}Davao Region
| pop_15 = 188,376

| city_16 = Polomolok{{!}}Polomolok
| div_16 =  Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_16 = 172,605

| city_17 = Lungsod ng Surigao{{!}}Surigao City
| div_17 =   Caraga{{!}}Caraga
| pop_17 = 171,107

| city_18 = Midsayap{{!}}Midsayap
| div_18 =  Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_18 = 	165,376

| city_19 = Pikit, Cotabato{{!}}Pikit
| div_19 = Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_19 = 164,646

| city_20 = Kidapawan{{!}}Kidapawan
| div_20 =  Soccsksargen{{!}}Soccsksargen
| pop_20=	160,791
}}

==Mga kawing na panlabas==
{{Commons category|Mindanao}}
{{Wiktionary}}
* [http://www.emindanao.org/ information on conflict affected area] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828030927/http://www.emindanao.org/ |date=2013-08-28 }}
* [http://www.peacebuildingdata.org/philippines Violent Conflicts and Displacement in Central Mindanao: Challenges for recovery and development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926102856/http://www.peacebuildingdata.org/philippines |date=2013-09-26 }}
* [http://www.mindanao.com/blog Mindanao Magazine]{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.wayph.com/23-amazing-destinations-in-mindanao/ Tourist Destinations in Mindanao]
* [http://www.morofriends.com/ Moro Friends Community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816203649/http://www.morofriends.com/ |date=2018-08-16 }}
* [http://www.mindanaw.net/ The Catalyst for Countryside Development] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101226011100/http://mindanaw.net/ |date=2010-12-26 }}
* [http://www.mindanews.com/ Mindanao News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110601233820/http://www.mindanews.com/ |date=2011-06-01 }}
* [http://www.onlinemindanao.com/ Online Mindanao] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131117082401/http://onlinemindanao.com/ |date=2013-11-17 }}
* [http://www.taboan.net/ Taboan Mindanao]{{Dead link|date=Nobiyembre 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

==Mga Sanggunian==
{{reflist}}

''Silipin din [[Mga Rehiyon ng Pilipinas]], [[Mga Lalawigan ng Pilipinas]], [[Luzon]], at [[Visayas]].''

{{Philippines political divisions}}
{{English2|Mindanao}}
[[Kategorya:Mga pulo ng Pilipinas]]</text>
      <sha1>di5h354wyu4jdeadseypgb7b59lurus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang Wikipedia:Kapihan</title>
    <ns>5</ns>
    <id>3742</id>
    <revision>
      <id>2204911</id>
      <parentid>2203480</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T00:58:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>49557</id>
      </contributor>
      <comment>/* Request for comment (global AI policy) */ bagong seksiyon</comment>
      <origin>2204911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26844" sha1="1fl9yzxncu3lhwn1wnbmei4rzzyxi23" xml:space="preserve">{{Tagagamit:Maskbot/config
|maxarchivesize = 55K
|counter = 19
|algo = old(90d)
|archive = Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan %(counter)d
}}
&lt;div style=&quot;float:right; padding-left:5px; clear:right;&quot;&gt;
{| style=&quot;text-align:left; border:1px solid #AAA;margin-bottom:4px; margin-left:1em; width: 293px;&quot; bgcolor=&quot;#999999&quot;
|-padding:5px;padding-top:0.5em;font-size: 95%; 
|width=&quot;100%&quot; bgcolor=&quot;gray&quot; style=&quot;color: white;&quot;|'''Usapan'''
|-
|width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;white&quot;|
'''&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;&lt;font size=3&gt;[{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit&amp;section=new}} '''&amp;rArr; Magsimula ng bagong paksang mapag-uusapan.''']&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;'''
|- 
|width=&quot;100%&quot; bgcolor=&quot;gray&quot; style=&quot;color: white;&quot;|'''Tuwirang daan'''
|-
|width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;white&quot;|
[[WT:KAPE]], [[UW:KAPE]]
----
&lt;div style=&quot;font-size:0.85em;&quot;&gt;
__TOC__
&lt;/div&gt;
|-
|width=&quot;100%&quot; bgcolor=&quot;gray&quot;  style=&quot;color: white;&quot;|'''Mga sinupan'''
|-
|width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot;  bgcolor=&quot;white&quot;|
&lt;small&gt;
[[Wikipedia:Kapihan/Archive 1|01]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 2|02]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 3|03]] | [[Wikipedia:Kapihan/Archive 4|04]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 5|05]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 6|06]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 7|07]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 8|08]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 9|09]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 10|10]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 11|11]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 12|12]] | [[Wikipedia:Kapihan/Arkibo 13|13]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 14|14]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 15|15]] | [[Wikipedia:Kapihan/Sinupan 16|16]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 17|17]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 18|18]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 19|19]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 20|20]] |  [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 21|21]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 22|22]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 23|23]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 24|24]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 25|25]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 26|26]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 27|27]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 28|28]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 29|29]] | [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|30]]
&lt;inputbox&gt;
type=fulltext
prefix=Usapang Wikipedia:Kapihan/
break=yes
width=40
searchbuttonlabel=Maghanap mula sa mga sinupan
&lt;/inputbox&gt;
&lt;/small&gt;
|}
&lt;/div&gt;
&lt;!--
Ipasok ang inyong mga usapin sa kababaan ng pahina at huwag dito. Huwag kalimutang lumagda gamit ang apat na ~~~~ :).
--&gt;

== Nakaarkibo na ang nakaraang usapan ==

Hi, inarkibo ko na ang nakaraang usapan dito sa Kapihan. Kung mayroon pa rin nabinbin na usapan sa nakaraan o kaya may pabatid na kailangan pa rin na nakapaskil, gumawa na lamang kayo ng bagong usapan o paskil dito at maari ninyo na lamang tukuyin ang nakaraang usapan o paskil mula sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan/Sinupan 30|arkibo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:28, 26 Enero 2026 (UTC)

== Request for Image Processing ==

Hello Filipino wiki-users. Meron po pang astronomer dito? Gumawa ako ng bagong artikulo ukol sa isang bulkan sa Io, isang buwan ng Hupiter. Ang bulkang ito ay pinangalanang [[Kanlaon Patera]]. Ang pangalang ito ay galing sa Bulkang Kanlaon sa Negros, Visayas, Pilipinas. Gusto ko po sanang ma-proseso ang mga filter-image greyscale na imahen ng Io sa baba para mapakita ang itsura ng Kanlaon Patera. Meron po bang marunong magprocessos ng mga filter images ng Galileo.

[[Talaksan:Io processing request.png|center]]

Maraming salamat. [[Tagagamit:IapetusCallistus|IapetusCallistus]] ([[Usapang tagagamit:IapetusCallistus|kausapin]]) 02:17, 12 Pebrero 2026 (UTC)
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Reference Previews – experiment
| content = 
== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 12:23, 20 Pebrero 2026 (UTC)

:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[Tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[Usapang tagagamit:Johannes Richter (WMDE)|kausapin]]) 13:30, 9 Marso 2026 (UTC)
}}
== Help ==

Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can someone help me improve it? [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 15:46, 23 Pebrero 2026 (UTC)
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia!
| content = 
== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;
}}
{{hidden
| style = border: 1px dashed red; width: 100%;
| headerstyle = background: #ccccff; font-size: 110%;
| header = Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226)
| content = 
== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 17:11, 3 Abril 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;
}}
== Bagong mungkahi ==

Hello po. May bagong mungkahi po ako sa [[Usapang Wikipedia:Mga huling idinagdag]]. Salamat! &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 03:14, 6 Abril 2026 (UTC)

== Hinggil sa mga salitang siyokoy ==

Sang-ayon [https://kwfdiksiyonaryo.ph/?query=siy%C3%B3koy sa Komisyon sa Wikang Filipino], ang mga [[Siyokoy (lingguwistika)|salitang siyokoy]] ay &quot;alinman sa mga anyo ng salita na hindi tiyak ang pinagmulang wika (lalo na kung nakahahawig sa pinagsámang Ingles at Espanyol).&quot; Pinauso marahil ng mga mamamahayag sa radyo ang mga salitang ito na mukhang Kastila pero inspirado pala sa ortograpiyang Ingles o sa di-malinaw na pinanggalingang ortograpiya (pero hindi Kastila).

Marapat siguro na ipagbawal ang mga salitang siyokoy dito sa Wikipediang Tagalog, kahit na mas talamak ang mga ito sa pang-araw-araw na pananalita ng nakararami. Makikita sa ''userspace page'' kong [[Tagagamit:JWilz12345/Mga salitang siyokoy]] ang talaan ng mga salitang siyokoy at mga naaangkop na salita sa mga ito. Halimbawa:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
!Imbes na
!Naaangkop na (mga) salita
|-
|adbenturero
|abenturero / taong mapagsapalaran
|-
|aspeto
|aspekto / mukha / dako
|-
|bentahe
|bentaha / lamang
|-
|dayalekto
|diyalekto / dayalek / wikain
|-
|dayalogo
|diyalogo / &lt;s&gt;dayalog&lt;/s&gt; / salitaan / usapan / pag-uusap
|-
|endorso
|endoso / piliin / pinagtibay / magtagubilin / lumagda / maglipat
|-
|groserya
|groseri / tindahan
|-
|imahe
|imahen / larawan
|-
|intrigero
|intrigante
|-
|kontemporaryo
|kontemporaneo / kontemporanyo / kapanahon / panahong ito
|-
|konsernado (&quot;''the mother of all ''siyokoy'' words'')
|konsernido / nababahala / nababalisa / may kinalaman
|-
|lebel
|nibel / level / antas / taas
|-
|misyonaryo
|misyonero
|-
|obhektibo
|obhetibo
|-
|parliyamentaryo
|parlamentaryo / mambabatas
|-
|parliyamento
|parlamento / batasan
|-
|pesante
|paisano / magbubukid / magsasaka
|-
|prayoridad
|priyoridad / &lt;s&gt;prayoriti&lt;/s&gt; / pagkauna / karapatang mauna
|-
|sirkumstansiya
|sirkunstansiya / pangyayari / kalagayan / katayuan / pagkakataon / halimbawa
|-
|subhektibo
|subhetibo
|-
|subheto
|suheto / disiplina
|}

Ping ko po para sa mga pananaw at ''input'', sina {{ping|Jojit fb|GinawasaHapon|LknFenix}} (ilan sa aktibong mga tagagamit) at sina {{ping|Yivan000|Ysrael214}} (mga nakausap ko po sa [[wiktionary:tl:Wiksiyonaryo:Kapihan/2025/Disyembre#&quot;Kasingkahulugans&quot;]]). &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 12:17, 12 Abril 2026 (UTC)

:@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi ipagbawal pero dapat iwasan. Dapat may balanse ng kung ano ang irikenomenda at sa maiintindihan pa din ng karamihan. Bagaman buhay ang lengguwahe, hindi ibig sabihin din noon na hahayaan natin ang kolokyalismo ang maging pamantayan. Pero, sana naman sa Tagalog Wikipedia iwasan ang salitang siyokoy sa mga pamagat ng mga konseptongg hindi nagagamit pang-araw-araw lalo na sa mga salitang akademiko. Halimbawa [[Girasyon]], dapat hirasyon kasi ang G ay nagiging H. Siguro mas lenient tayo sa mga madalas gamitin ng media tulad ng responsibilidad o asasinasyon. Basta pag ang salitang siyokoy ay gamit na gamit at maayos ang pagkakabaybay (hal. wag gamitin ang Akkadiano, Akadyano na lang kung maaari), ito ay ayos lang. &lt;span style=&quot;color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle&quot;&gt;𝄽&lt;/span&gt; [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:48, 13 Abril 2026 (UTC)

{{ping|GinawaSaHapon}} inayos na ping. Pasensiya sa maling baybay. &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 12:22, 12 Abril 2026 (UTC)

:@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]: Ayos lang.
:Hindi ako sang-ayon sa pagbabawal. ''Hindi'' dapat pagbawalan ang mga ganitong baybay, kahit na nagmula ito sa KWF. Likas na bahagi yan ng proseso ng pagbuo ng salita. At isa pa, marami sa mga ito ay madalas na'ng gamitin dahil sa midya. Wala tayo sa posisyon para manduhan ang itatakbo ng wika, hindi tayo ang guwardiya ng wika. Trabaho yan ng KWF. Sa pananaw ng hangarin ng Wikipedia, karaniwang paggamit ang mananaig pagdating sa pagbaybay ng mga salita.
:Marami sa mga ito ay talamak na at karaniwan na'ng ginagamit ng madla. Halimbawa, ''responsibilidad'', ''prayoridad'', ''kontemporaryo'', ''endorso'', ''sirkumstansiya'', at mas lalo na sa ''imahe'', na kung tutuusin ay halos ginagamit bilang salin ng salitang Ingles na ''image'' (&quot;larawan&quot;) (mas ginagamit sa kasalukuyan ang ''imahen'' sa mga banal na larawan, hal. ''imahen ng Birheng Maria''). Sapat din ang paggamit sa mga mapagkakatiwalaang sanggunian para sa ''dayalogo'', ''aspeto'', at ''lebel''. Magmumukhang hiwalay sa realidad ng kasalukuyang ginagamit na wika kung ipipilit natin na &quot;itama&quot; ang mga ito, kahit na sa totoo lang ay likas na bahagi ito ng kahit anong wika. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|&lt;span style=&quot;border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;&quot;&gt;GinawaSaHapon&lt;/span&gt;]] &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')&lt;/span&gt; 12:45, 12 Abril 2026 (UTC)
::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] eh paano po ang ''claim'' ng enWiki article para sa TlWiki ([[w:en:Tagalog Wikipedia]]) na nagsasabing umaasa umano ang TlWiki sa ''UP Diksiyonaryong Filipino'' para sa mga saligang depinisyon? ([https://opinion.inquirer.net/9149/%E2%80%98utak%E2%80%99 Ginamit na sanggunian]). &lt;span style=&quot;color:#4169e1; font-family:Footlight MT&quot;&gt;[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#202734; font-family:Palatino&quot;&gt;([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])&lt;/span&gt; 13:56, 12 Abril 2026 (UTC)
:::@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Hindi sa lahat ng pagkakataon ay ganon ang kaso rito. Pangunahing sanggunian ang UPDF, oo, pero hindi ito ang bibliya o saligang-batas ng wiki na ito. Mas mananaig pa rin ang karaniwang pagbaybay ng mga salitang Tagalog, kahit na hindi ito &quot;tama&quot; sa paningin ng iba. Muli, kailangang isalamin ng Wikipediang Tagalog ang kasalukuyang anyo ng wika upang manatili itong accessible sa mga mambabasa. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|&lt;span style=&quot;border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;&quot;&gt;GinawaSaHapon&lt;/span&gt;]] &lt;span style=&quot;font-size:85%;&quot;&gt;('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')&lt;/span&gt; 00:39, 13 Abril 2026 (UTC)
::::@[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]] Sang-ayon sa dapat manatiling accessible sa mga mambabasa. Huwag ipilit na mag-imbento ng salitang Tagalog rin para lang masabing &quot;naitagalog&quot; ang salita. Ayos lang ang salitang siyokoy, pero kapag neolohismo, ibang usapan na iyon. Ang mga diksiyonaryo ay gabay lamang kung ano ang mas maiintindihan ng mga mambabasa. &lt;span style=&quot;color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle&quot;&gt;𝄽&lt;/span&gt; [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 04:51, 13 Abril 2026 (UTC)
:::::Ang nais ko lang sabihin ay kung gagamit ng salitang siyokoy, dapat alam nating gamit din. Hindi tayo mag-iimbento ng bagong salitang siyokoy din. &lt;span style=&quot;color:#330005; font-size:1.65em; vertical-align:middle&quot;&gt;𝄽&lt;/span&gt; [[User:Ysrael214|ysrael214]] ([[User talk:Ysrael214|kausapin]]) 05:51, 13 Abril 2026 (UTC)

:Magandang gabi @[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]], 
:Tulad ni @[[Tagagamit:GinawaSaHapon|GinawaSaHapon]], hindi rin ako sang-ayon sa pagbabawal.
:Sa totoo lang, hindi ako sang-ayon sa rekomendasyon ng KWF. Hindi makatotohanang ituring ang mga impluwensiyang Espanyol at Ingles sa ating wika na parang tubig at langis na mapaghihiwalay. Ang mga impluwensyang ito ay matagal nang magkakahabi sa kultura at pagkakakilanlang Pilipino. Tulad ng madalas na pinagsasama sa ating mga kumbensyon sa pagpapangalan ang mga pangalang Ingles at mga apelyidong Espanyol, likas na sumasalamin ang ating wika sa paghahalong ito. Ang tinatawag nilang “salitang siyokoy” ay produkto ng organikong ebolusyon ng wika.
:Nakikita ko rin na ang mahigpit na pagsusulong na ibalik sa orihinal na baybay ng Espanyol ang mga salitang hiram mula rito ay hindi praktikal at hindi kinakailangan. Ang nakararaming Pilipino ay hindi nagsasalita ng Espanyol, kaya ang pagpapatupad ng ortograpiyang Espanyol ay nagpapataw ng panlabas na pamantayan na hindi na umaayon sa aktuwal na paggamit ng wika. Nagtataas ito ng tanong: bakit dapat tayong patuloy na sumunod sa mga kumbensyon ng Espanyol na parang isa pa rin tayong kolonya?
:Kahit sa mga bansang nagsasalita ng Espanyol sa Amerikang Latino, ang wika ay umunlad sa iba’t ibang paraan na sumasalamin sa mga lokal na konteksto, sa halip na mahigpit na pagsunod sa mga pamantayan ng Espanya. Sa parehong paraan, dapat pahintulutang umunlad ang Filipino sa sarili nitong landas, na hinuhubog ng mga nagsasalita nito, at hindi pinipigilan ng mga lipas na reseta.
:Batay sa aking paninindigan, naniniwala ako na dapat payagan ang mga salitang siyokoy kung karaniwang ginagamit ang mga ito. Sa maraming pagkakataon, mas sumasalamin ang mga salitang ito sa likas na paggamit ng wika.
:- [[Tagagamit:LknFenix|LknFenix]] ([[Usapang tagagamit:LknFenix|kausapin]]) 14:33, 12 Abril 2026 (UTC)
:{{ping|JWilz12345}}, wala na akong maidagdag pa. Sang-ayon ako sa mga argumento nina GinawaSaHapon at LknFenix. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:07, 13 Abril 2026 (UTC)
:@[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]] Ang problema ko dito ay hindi malinaw kung ano ang &quot;siyokoy&quot; (ayon sa Manwal sa Masinop na Pagsulat 4.9) at kung ano ang pwede (ayon sa MMP 4.10). Kahit ako na maigting na binasa ang dokumentong ito ay nalilito pa rin kung ano ang ipinapahiwatig dito — ang &quot;kontemporaryo&quot; ay bawal (&quot;kontemporaneo&quot; dapat) pero ang &quot;siyentista&quot; ay pwede (&quot;siyentipiko&quot; dapat). Walang concrete na definition patungkol sa dalawa, maliban lang sa ilang halimbawng hulapi. Kaya'y ito'y mahirap hustong ipagbawal, dahil maraming lalabas na edge cases. — &lt;span style=&quot;font-size:25px&quot;&gt;🍕&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-family:'Comic Sans MS';&quot;&gt;&lt;span style=&quot;color:#FFC83D&quot;&gt;Yivan&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#F7894A&quot;&gt;000&lt;/span&gt; &lt;small&gt;&lt;sup&gt;[[User:Yivan000|view]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[User_talk:Yivan000|talk]]&lt;/sub&gt;&lt;/small&gt;&lt;/span&gt; 13:34, 13 Abril 2026 (UTC)

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 00:58, 26 Abril 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;</text>
      <sha1>1fl9yzxncu3lhwn1wnbmei4rzzyxi23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mga wika sa Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5740</id>
    <revision>
      <id>2204931</id>
      <parentid>2175764</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:37:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <origin>2204931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11989" sha1="i2llgvrgafk65rzsr4yym8sp0y6qneu" xml:space="preserve">[[Talaksan:Philippine ethnic groups per province.PNG|thumb|250px|'''Mapa ng mga pinakasinasalitang wika sa bawat rehiyon sa Pilipinas.''']]
[[talaksan:Map of the Major Languages of the Philippines.png|thumb|600px|Mapa ng distribusyon ng mga pinakasinasalitang wika sa Pilipinas, na nagpapakita ng subdivision nila.]]
Isa ang [[Pilipinas]] sa mga bansang may pinakamaraming [[wika]] sa buong daigdig. Batay sa pinagmulan, mayroong humigit-kumulang 100 hanggang 215 wika sa bansa.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Philippines {{!}} Ethnologue Free |url=https://www.ethnologue.com/country/PH/ |access-date=2023-08-08 |website=Ethnologue (Free All) |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=McFarland |first=C.D. |year=1994 |title=Subgrouping and Number of Philippine Languages |journal=Philippine Journal of Linguistics |language=en |volume=25 |issue=1–2 |pages=75–84 |issn=0048-3796}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Nagtala ang [[Komisyon sa Wikang Filipino]] ng 134 na wika sa Pilipinas at 1 pambansang wika (Filipino) na naroroon sa bansa sa pamamagitan ng mapa nitong ''Atlas Filipinas'' na inilathala noong 2016.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-07-11 |title=What languages are spoken in the Philippines? |url=https://www.futurelearn.com/info/futurelearn-international/what-languages-are-spoken-in-the-philippines |url-status=live |access-date=2023-08-08 |website=Future Learn |language=en}}&lt;/ref&gt; Binibigkas din ang mga wikang banyaga tulad ng [[Wikang Ingles|Ingles]], [[Wikang Mandarin|Mandarin]], [[Fookien]], [[Cantonese]], [[Wikang Kastila sa Pilipinas|Kastila]], at [[Wikang Arabe|Arabe]].

Ang mga [[katutubong wika]] sa [[Pilipinas]] ay napapaloob sa [[pamilya ng mga wika]] na kung tawagin nila ay [[mga wikang Austronesyo]]. Ang mga ito ay ang pangkat ng mga wika na ginagamit ng mga tao mula sa [[Tangway ng Malayo|Tangway ng Malay]] hanggang sa mga watak-watak na pulo ng kasakupang [[Polynesia]] sa [[Karagatang Pasipiko]]. Tinatayang ito ang may pinakamalaking [[pamilya ng mga wika]] sa buong daigdig. Datapwat mas maraming wika ang kasapi ng mag-anak na ito hambingin sa ibang [[pamilya ng mga wika]], maliliit lamang ang bilang na pangkalahatan ng mga taong gumagamit nito.

Sa mga [[katutubong wika]] sa kapuluang [[Pilipinas]],  ang mga sumusunod ang pinakamalaki at malimit gamitin bilang pangunahing wika sa kaniya-kaniyang rehiyon sa bansa:

*'''''[[Wikang Tagalog|Tagalog]]''''': Wikang batayan ng [[Wikang Filipino|Filipino]]. Pangunahing wika ng mga naninirahan sa katimugang bahagi ng [[Luzon]]. Sinasalita ng 24% ng kabuuang bilang ng mga Pilipino sa buong kapuluan. Taal na gamit sa mga lalawigan ng [[Cavite]], [[Laguna]], [[Bataan]], [[Batangas]], [[Rizal]], [[Quezon]] (kilala rin sa tawag na [[CALABARZON]]). Ginagamit rin ito sa mga lalawigan ng [[Mindoro]], [[Marinduque]], [[Romblon]], at [[Palawan]] (kilala rin sa tawag na [[MIMAROPA]]), at gayon din sa ilang bahagi ng Rehiyon III. Ito rin ang pangunahing wika ng [[Pambansang Punong Rehiyon]] na siyang kabisera ng bansa.
*'''[[Wikang Iloko|Ilokano]]''': Kilala rin sa tawag na &quot;Iloko.&quot; Pangunahing wika ng mga naninirahan sa Hilagang Luzon lalo na sa kabuuan ng [[Rehiyon I]] at Rehiyon II, at ilang bahagi ng Rehiyon III.
*'''[[Wikang Sebuwano|Cebuano]]''': Ang pinakakilala at pinakamalawig na wikang &quot;Bisaya.&quot; Pangunahing wika ng lalawigan ng [[Lalawigan ng Cebu|Cebu]], [[Silangang Negros]], [[Lalawigan ng Bohol|Bohol]], [[Lalawigan ng Leyte|Leyte]], [[Timog Leyte]], at malaking bahagi ng [[Mindanao]]. Tinatayang sinasalita ng 27% ng kabuuang populasyon ng bansa.
*'''[[Hiligaynon]]:''' Isang wikang Bisaya na tinatawag ding Ilonggo batay sa pinakakilalang [[diyalekto]] nito mula sa [[Lungsod ng Iloilo]]. Pangunahing wika ng [[Kanlurang Visayas]] lalo na sa [[Iloilo]], [[Capiz]], [[Guimaras]], kabuuan ng [[Negros Occidental]], at sa timog-silangang Mindanao tulad ng [[Lungsod ng Koronadal]]. 
*'''[[Wikang Waray|Waray]]''': Isang wikang Bisaya na tinatawag ding Waray-Waray. Pangunahing wika ng [[Silangang Visayas]] partikular sa buong pulo ng [[Samar]], hilagang-silangang [[Leyte]], at ilang bahagi ng [[Biliran]]. Sinasalita sa [[Lungsod ng Tacloban]].
*'''[[Wikang Kapampangan|Kapampangan]]''': Pangunahing wika ng mga naninirahan sa [[Gitnang Luzon]] partikular na sa [[Pampanga]], timog [[Tarlac]], at iilang bahagi ng [[Bulacan]] at [[Bataan]].
*'''[[Wikang Bikol|Bikol]]''': Pangunahing wika ([[lingguwa prangka]]) ng mga naninirahan sa [[Tangway ng Bicol]] sa timog-silangang Luzon. Sinasalita sa mga lungsod ng [[Naga]] at [[Lungsod ng Legazpi|Legazpi]].
*'''[[Wikang Pangasinan|Pangasinan]]''': Malimit ding tawagin sa maling pangalan na ''Panggalatok.'' Isa sa mga pangunahing wika ng [[Lalawigan ng Pangasinan]].
*'''[[Wikang Maranao|Meranao]]''': Isa sa mga pinakamalaking wika ng [[mga Moro]]. Pangunahing sinasalita sa [[Lungsod ng Marawi]] at buong [[Lanao del Sur]], at ilang bahagi ng [[Lanao del Norte]].
*'''[[Wikang Maguindanao|Maguindanao]]''': Isang pangunahing wika ng [[mga Moro]] at ng [[Autonomous Region of Muslim Mindanao]]. Sinasalita sa [[Lungsod ng Cotabato]].
*'''[[Wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]''': Isang wikang Bisaya. Pangunahing sinasalita sa pulo ng [[Panay]] partikular sa [[Lalawigan ng Antique|Antique]] at ilang bahagi ng [[Lalawigan ng Capiz]] at [[Iloilo]] tulad ng [[Lungsod ng Passi]].

== Pambansang Wika ng Pilipinas ==
[[File:Major Philippine languages.png|Language map ng 12 kinikilalang auxiliary languages base sa mga mapa [[Ethnologue]].|thumb|300px|upright=0.9]]
Ayon sa Konstitusyon ng Pilipinas:

Ang wikang pambansa ng Pilipinas ay Filipino. Samantalang nililinang, ito ay dapat payabungin at pagyamanin pa salig sa umiiral na wika sa Pilipinas at sa iba pang mga wika.

Alinsunod sa tadhana ng batas at sang-ayon sa nararapat na maaaring ipasya ng Kongreso, dapat magsagawa ng mga hakbangin ang Pamahalaan upang ibunsod at puspusang itaguyod ang paggamit ng Filipino bilang medium ng opisyal na komunikasyon at bilang wika ng pagtuturo sa sistemang pang-edukasyon.

Ukol sa layunin ng komunikasyon at pagtuturo, ang mga wikang opisyal ng Pilipinas ay Filipino at, hangga't walang ibang itinatadhana ang batas, Ingles.

Ang mga wikang panrehiyon ay pantulong na mga wikang opisyal sa mga rehiyon at magsisilbi na pantulong na mga wikang panturo roon.

Dapat itaguyod ng kusa at opsiyonal ang Kastila at Arabic.

Ang Konstitusyong ito ay dapat ipahayag sa Filipino at Ingles, at dapat isalin sa mga pangunahing wikang panrehiyon, Arabic, at Kastila.

Dapat magtatag ng Kongreso ng isang komisyon ng wikang Pambansa na binubuo ng mga kinatawan ng iba't ibang mga rehiyon at mga disiplina na magsasagawa, maguugnay at magtataguyod ng mga pananaliksik sa Filipino at iba pang mga wika para sa kanilang pagpapaunlad, pagpapalaganap, at pagpapanatili.

== Tala ng mga Wika ==
Mayroong 186 wika sa [[Pilipinas]], 150 dito ay nanatiling gamit pa at ang iba ay tuluyang lumipas na.

=== Mga Buhay na wika ===

Ang mga sumusunod ang 171 na buhay na wika sa Pilipinas:

*Wikang Agta
**Agta (Alabat Island)
**Agta (Camarines Norte)
**Agta (Casiguran Dumagat)
**Agta (Central Cagayan)
**Agta (Dupaninan)
**Agta (Isarog)
**Agta (Mt. Iraya)
**Agta (Mt. Iriga)
**Agta (Remontado)
**Agta (Umiray Dumaget)
*[[Wikang Agutaynen|Agutaynen]]
*[[Wikang Aklanon|Aklanon]]
*[[Wikang Alangan|Alangan]]
*Wikang Alta
**Alta (Northern)
**Alta (Southern)
*[[Wikang Arta|Arta]]
*Ata
*Ati
*Atta (Faire)
*Atta (Pamplona)
*Atta (Pudtol)
*Ayta (Abenlen)
*Ayta (Ambala)
*Ayta (Bataan)
*Ayta (Mag-Anchi)
*Ayta (Mag-Indi)
*Ayta (Sorsogon)
*[[Wikang Balangao|Balangao]]
*Balangingi
*Bantoanon
*Batak
*Wikang Bicolano
**[[Wikang Albay Bikol|Bicolano (Albay)]]
**[[Wikang Gitnang Bikol|Bicolano (Central)]]
**[[:en:Rinconada Bicolano language|Bicolano (Iriga)]]
**Bicolano (Hilagang Catanduanes)
**Bicolano (Timog Catanduanes)
*[[Wikang Binukid|Binukid]]
*Blaan (Koronadal)
*[[Wikang Blaan (Sarangani)|Blaan (Sarangani)]]
*[[Wikang Bolinao|Bolinao]]
*Bontoc (Central)
*Buhid
*[[Wikang Butuanon|Butuanon]]
*Caluyanun
*[[Wikang Capampangan|Capampangan]]
*[[Wikang Capiznon|Capiznon]]
*[[Wikang Cebuano|Cebuano]]
*[[Wikang Cuyonon|Cuyonon]]
*Dabawenyo
*[[Wikang Ingles|English / Ingles]]
*[[Wikang Kastila|Espanyol / Kastila / Spanish / Castillian]]
*'''[[Wikang Filipino|Filipino]]'''
*Finallig
*Ga'dang
*[[Wikang Gaddang|Gaddang]]
*Giangan
*Hanunoo
*[[Wikang Higaonon|Higaonon]]
*[[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]]
*[[Wikang Ibaloi|Ibaloi]]
*[[Wikang Ibanag|Ibanag]]
*[[Wikang Ibatan|Ibatan]]
*Wikang Ifugao
**Ifugao (Amganad)
**Ifugao (Batad)
**Ifugao (Mayoyao)
**Ifugao (Tuwali)
*[[Wikang Iloko|Iloko]]
*[[Wikang Ilongot|Ilongot]]
*Inabaknon
*Inonhan
*Wikang Intsik
**Intsik (Mandarin)
**Intsik (Min Nan)
**Intsik (Yue)
*Iranon probinsiya ng Shariff Kabunsuan, Maguindanao, Lanao Del sur at parte ng Zamboanga{{Fact|date=Hunyo 2009}}
*[[Wikang Iraya|Iraya]]
*[[Wikang Isinai|Isinai]]
*[[Wikang Isnag|Isnag]]
*Itawit
*Wikang Itneg
**Itneg (Adasen)
**Itneg (Banao)
**Itneg (Binongan)
**Itneg (Inlaod)
**Itneg (Maeng)
**Itneg (Masadiit)
**Itneg (Moyadan)
*[[Wikang Ibatan|Wikang Ivatan]]
*I-wak
*[[Wikang Kagayanen|Kagayanen]]
*[[Wikang Kalagan|Wikang Kalagan]]
**Kalagan (Kagan)
**Kalagan (Tagakaulu)
*Wikang Kalinga
**Kalinga (Butbut)
**Kalinga (Limos)
**Kalinga (Lower Tanudan)
**Kalinga (Lubuagan)
**Kalinga (Mabaka Valley)
**Kalinga (Madukayang)
**Kalinga (Southern)
**Kalinga (Upper Tanudan)
*Wikang Kallahan
**Kallahan (Kayapa)
**Kallahan (Keley-i)
**Kallahan (Tinoc)
*[[Wikang Kamayo|Kamayo]]
*[[Wikang Kankanaey|Kankanaey]]
*Kankanay (Northern)
*[[Wikang Karao|Karao]]
*[[Wikang Karolanos|Karolanos]]
*[[Wikang Kasiguranin|Kasiguranin]]
*[[Wikang Kinaray-a|Kinaray-a]]
*[[Wikang Magahat|Magahat]]
*[[Wikang Maguindanao|Maguindanao]]
*Malaynon
*[[Wikang Mamanwa|Mamanwa]]
*Wikang Mandaya
**Mandaya (Cataelano)
**Mandaya (Karaga)
**Mandaya (Sangab)
*Wikang Manobo
*Manobo (Agusan)
*Manobo (Ata)
*Manobo (Cinamiguin)
*Manobo (Cotabato)
*Manobo (Dibabawon)
*Manobo (Ilianen)
*Manobo (Matigsalug)
*Manobo (Obo)
*Manobo (Rajah Kabunsuwan)
*Manobo (Sarangani)
*Manobo (Kanlurang Bukidnon)
*[[Wikang Mansaka|Mansaka]]
*Mapun
*[[Wikang Maranao|Maranao]]
*[[Wikang Masbatenyo|Masbatenyo]]
*[[Wikang Molbog|Molbog]]
*Wikang Palawano
**Palawano (Brooke's Point)
**Palawano (Central)
**Palawano (Southwest)
*[[Wikang Pangasinense|Pangasinense]]
*[[Wikang Paranan|Paranan]]
*[[Wikang pasenyas ng mga Pilipino|Philippine Sign Language]]
*[[Wikang Porohanon|Porohanon]]
*[[Wikang Ratagnon|Ratagnon]]
*[[Wikang Romblomanon|Romblomanon]]
*Wikang Sama
*Sama (Central)
*Sama (Pangutaran)
*Sama (Southern)
*[[Wikang Sambal|Sambal]]
*[[Wikang Sangil|Sangil]]
*Wikang Sorsogon (Bicolano)
**Sorsogon (Masbate)
**Sorsogon (Waray)
*Wikang Subanen
*Subanen (Central)
*Subanen (Northern)
*Wikang Subanon
*Subanon (Kolibugan)
*Subanon (Western)
*Subanon (Lapuyan)
*[[Wikang Sulod|Sulod]]
*[[Wikang Surigaonon|Surigaonon]]
*[[Wikang Tadyawan|Tadyawan]]
*[[Wikang Tagabawa|Tagabawa]]
*'''[[Wikang Tagalog|Tagalog]]'''
*Wikang Tagbanwa
*Tagbanwa
*Tagbanwa (Calamian)
*Tagbanwa (Central)
*[[Wikang Tausug|Tausug]]
*Wikang Tawbuid
**Tawbuid (Eastern)
**Tawbuid (Western)
*[[Wikang Tboli|Tboli]]
*[[Wikang Tiruray|Tiruray]]
*[[Wikang Waray-Waray|Waray-Waray]]
*[[Wikang Yakan|Yakan]]
*[[Wikang Yogad|Yogad]]
*Wikang Chavacano
**[[Wikang Chavacano|Zamboangueño; Chavacano (Chabacano de Zamboanga)]]
**Caviteño; Chavacano (Chabacano de Cavite)
**Ternateño; Chavacano (Chabacano de Barra)
*[[Wikang Ermiteño|Ermiteño; Chavacano (Chabacano de Ermita)]]
*[[Wikang Bolinao]]
*Hernan

=== Mga patay na wika ===
*Agta (Dicamay)
*[[Wikang Agta (Villa Viciosa)|Agta (Villa Viciosa)]]
*[[Wikang Ayta (Tayabas)|Ayta (Tayabas)]]
*[[Wikang Katabaga|Katabaga]]

== Sanggunian ==
* [http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=PH Ethnologue: Languages of Philippines]

== Tingnan din ==
*[[Palabaybayan ng Filipino]]

{{DEFAULTSORT:Pilipinas, Mga wika sa}}
[[Kategorya:Mga wika ng Pilipinas| ]]
[[Kategorya:Mga agham panlipunan]]</text>
      <sha1>i2llgvrgafk65rzsr4yym8sp0y6qneu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagpapahayag ng Kalayaan ng Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8677</id>
    <revision>
      <id>2204932</id>
      <parentid>2159688</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <origin>2204932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14353" sha1="dsp7knrz6dfj2k1sumxh9grbp1v6c1k" xml:space="preserve">{{Infobox document
|document_name=Deklarasyon ng Kasarinlan ng Pilipinas
|image=Acta de la proclamación de independencia del pueblo Filipino-parte1.gif
|image_width=250px
|image_caption=
|date_created=Mayo-Hunyo 1898
|date_ratified=Hunyo 12, 1898
|location_of_document=[[National Library of the Philippines]]&lt;ref name=ABSCBN&gt;{{cite news|last=Rufo|first=Aries|title=Court set to decide on National Library pilferage of historical documents|url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/05/26/08/court-set-decide-national-library-pilferage-historical-documents|accessdate=29 January 2013|newspaper=Abs-cbnNEWS.com/Newsbreak|date=2008-05-26|quote=Around 8,183 documents, mostly classified as Philippine Revolutionary Papers, were returned to the National Library. One University of the Philippines professor returned more than 6,000 documents. Among the retrieved documents were the manuscript of Andres Bonifacio’s trial, the Declaration of Independence, the Pact of Biac-na-Bato and Leonor Rivera’s letter to Rizal’s parents dated Dec. 10,1893.|archive-date=2014-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20140709225258/http://www.abs-cbnnews.com/nation/05/26/08/court-set-decide-national-library-pilferage-historical-documents|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|writer=[[Ambrosio Rianzares Bautista]]&lt;br&gt;[[Emilio Aguinaldo]]
|signers=98 delegado
|purpose=Upang iproklama ang soberanya at kasarinlan ng [[Pilipinas]] mula sa pamumunong kolonyal ng [[Espanya]]
}}

Ang '''Pagpapahayag ng Kalayaan ng Pilipinas''' ay iprinoklama noong Hunyo 12, 1898, sa Cavite II el Viejo (ang kasalakuyang [[Kawit, Cavite]]), [[Pilipinas]]. Binasa sa publiko ang ({{lang-es|Acta de la proclamación de independencia del pueblo Filipino}}) na isinulat ni [[Ambrosio Rianzares Bautista]]. Inihayag ng puwersang rebolusyunaryong Pilipino sa ilalim ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]] ang kalayaan at soberenya ng kapuluan ng Pilipinas mula sa pamumunong kolonyal ng [[Espanya]].

== Kasaysayan ==
=== Karanasan ===
Nagsimula ang [[Rebolusyong Pilipino]] noong 1896. Noong Disyembre 1897, nilagdaan ng pamahalaang Espanya at mga rebolusyonaryo ang isang kasunduan, ang [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]], na siyang nangangailangan sa Espanya na magbayad ng 800,000 piso sa mga rebolusyonaryo at maipatapon si Aguinaldo at iba pang mga lider sa [[Hong Kong]]. Noong Abril 1898, noong pumutok ang [[Digmaang Espanyol-Amerikano]], naglayag si Komodoro George Dewey lulan ng [[U.S.S. Olympia]] mula Hong Kong patungong [[Look ng Maynila]] at pinamunuan ang pagdating ng ''Asiatic Squadron'' ng [[Hukbong Dagat ng Amerika]]. Noong 1 Mayo, 1898, ginapi ng Estados Unidos ang Espanya sa [[Labanan sa Look ng Maynila]]. Nagpasiya si [[Emilio Aguinaldo]] na bumalik ng Pilipinas para tulungan ang hukbong Amerikano na labanin ang Espanya. Pumayag ang Hukbong Dagat ng Amerika na dalhin siya pabalik lulan ng [[USS McCulloch]], at noong 19 Mayo, nakarating siya ng Cavite.

 
== Ang pagpapahayag ng Hunyo 12 ==
[[File:Philippines Flag Original.svg|350px|right|thumb|Ang orihinal na bandila na iwinagayway ni Heneral [[Emilio Aguinaldo]] sa pagpapahayag ng kalayaan noong 1898.]]
[[File:NDS reverse 5 Philippine peso bill.jpg|thumb|Paglalarawan ng pagwawagayway ng watawat ng Pilipinas na makikita sa lumang limang piso.]]
Idineklara ang kasarinlan noong 12 Hunyo,1898, sa pagitan ng ikaapat at ikalima ng hapon sa Cavite sa pinamanang tahanan ni Heneral Emilio Aguinaldo,30 kilometro timog ng Maynila.Nakita sa pangyayaring ito ang pagwagayway ng Pambansang Watawat ng Pilipinas,na siyang ginawa sa Hong Kong ni Marcella Agoncillo,Lorenza Agoncillo at Delfina Herbozaat ang pagpapatugtog ng ''Marcha Filipina Magdalo'' bilang [[pambansang awit]],na kilalala ngayon bilang [[Lupang Hinirang]],na siyang sinulat ni Julian Felipe at pinatugtog ng bandang ''San Francisco de Malabon''.&lt;ref&gt;Agoncillo, page [[Ika-16 na dantaon|157]]&lt;/ref&gt;

Ang Akto ng Pagpapahayag ng Kasarinlan ay inihanda,sinulat at binasa ni Ambrosio Rianzares Bautista sa wikang Kastila.Ang pagpapahayag ay inilagda ng 98 katao,kabilang na dito ay isang opisyal ng hukbong Amerikano na siyang nakasaksi sa proklamasyon.Ipinahayag ng huling talata na mayroong isang &quot;estranghero&quot; (''extrangero'' sa wikang Kastila,na nangangahulugang ''dayuhan'') na dumalo sa katitikan,si G. L. M. Johnson,na siyang inilarawan bilang &quot;mamamayan ng U.S.A, isang Koronel ng Artilerya&quot;.&lt;ref&gt;Sinabi ni [[Dean Conant Worcester]], sa kaniyang aklat noong 1914 na ''The Philippines: Past and Present'' {{Harv|Worcester|1914}} (sa wikang Ingles):
:&quot;Invitations to the ceremony of the declaration of independence were sent to [[Admiral Dewey]]; but neither he nor any of his officers were present. It was, however, important to Aguinaldo that some American should be there whom the assembled people would consider a representative of the United States. 'Colonel' Johnson, ex-hotel keeper of Shanghai, who was in the Philippines exhibiting a cinematograph, kindly consented to appear on this occasion as Aguinaldo's Chief of Artillery and the representative of the North American nation. His name does not appear subsequently among the papers of Aguinaldo. It is possible that his position as colonel and chief of artillery was a merely temporary one which enabled him to appear in a uniform which would befit the character of the representative of a great people upon so solemn an occasion!&quot;
Pinalagay ni Worcester ang mga ito kay &quot;Taylor, 26 A J.&quot;, na siyang tumutukoy kay Komandante 
J. R. M. Taylor, na siyang nagsalin at nag-ipon ng tala ng mga Insurekto.&lt;/ref&gt; Ngunit ang pahayag ng Kasarinlan ng Pilipinas ay ipinatupad lamang noong 1 Agosto, kung kailan marami nang mga bayan ang binuo sa ilalim ng mga pamuntunang inilatag ng Pamahalaang Diktaturya ni Heneral Aguinaldo.&lt;ref&gt;{{Citation
|chapter-url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer;cc=philamer;rgn=full%20text;idno=aab1246.0001.001;didno=aab1246.0001.001;view=image;seq=00000221
|chapter=Philippine Declaration of Independence
|title=The Laws of the First Philippine Republic (The Laws of Malolos) 1898-1899.
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;iel=1;view=toc;idno=aab1246.0001.001
|location=Manila
|publisher=National Historical Commission
|editor-last=Guevara
|editor-first=Sulpicio
|publication-date=
|year=1972
|accessdate=2008-03-26}}. (English translation by Sulpicio Guevara)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation
|chapter-url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=philamer&amp;cc=philamer&amp;idno=aab1246.0001.001&amp;frm=frameset&amp;view=image&amp;seq=203
|chapter=Facsimile of the Proclamation of the Philippine Independence at Kawit, Cavite, June 12, 1898
|title=The Laws of the First Philippine Republic (The Laws of Malolos) 1898-1899.
|url=http://quod.lib.umich.edu/cgi/t/text/text-idx?c=philamer;iel=1;view=toc;idno=aab1246.0001.001
|location=Manila
|publisher=National Historical Commission
|editor-last=Guevara
|editor-first=Sulpicio
|publication-date=
|year=1972
|accessdate=2008-03-26}}. (Original handwritten Spanish)&lt;/ref&gt;

Kinalaunan,sa [[Malolos]],[[Bulacan]] binago ng [[Kongreso ng Malolos]] ang kapahayagan sa dahil sa paggigiit ni [[Apolinario Mabini]] na siyang tumutol sa orihinal na proklamasyon na nagpapahayag na ang Pilipinas ay inilalagay sa ilalim ng proteksiyon ng Estados Unidos.

=== Pakikibaka para sa kasarinlan ===
Hindi kinalala ng [[Estados Unidos]] o ng [[Espanya]] man ang kapahayagan.

Kinalaunan,noong 1898,ibinigay ng Espanya ang Pilipinas sa Estados Unidos sa ilalim ng [[Kasunduan sa Paris ng 1898]] na siyang nagtapos sa Digmaang Espanyol-Amerikano.

Hindi kinalala ng Pamahalaang Rebolusyonaryong Pilipino ang kasunduan o ang soberanya ng Amerika,at nakipaglaban sa Estados Unidos ngunit sila ay nagapi. Sila ay unang kinilala ng mga puwersang Amerikano bilang, minsa'y opisyal, na &quot;Insureksiyong Pilipino&quot; (''Philippine Insurrection'') ngunit kinalaunan tinawag ding itong [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], na siyang nagwakas noong madakip si Emilio Aguinaldo ng mga hukbong Amerikano,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Worcester|1914|p=[http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=56151&amp;pageno=175 175]}}&lt;/ref&gt; at nagpahayag ng kaniyang pagkilala at pagtanggap sa soberanya ng Estados Unidos sa Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Worcester|1914|pp=[http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=56151&amp;pageno=175 175–176]}}&lt;/ref&gt;  Sinundan ito noong 2 Hulyo 1902, noong nagpadala ng telegrapo ang [[Kalihim ng Digmaan ng Estados Unidos]] na si Elihu Root, na nagtapos na ang insureksiyon laban sa Amerika at naitatag ang mga pamprobinsiyang pamahalaang sibil sa halos lahat ng mga lugar liban sa mga lugar na tinitirhan ng [[Mga Moro|mga tribong Moro]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Worcester|1914|p=[http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=56151&amp;pageno=180 180]}}&lt;/ref&gt; Gayunpaman, may mga maliliit na rebelyon ding naganap sa mga sumunod na taon.

Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ipinagkaloob din ng Estados Unidos ang [[Kasarinlan ng Pilipinas]] noong 4 Hulyo 1946 sa pamamagitan ng [[Kasunduan sa Maynila]].&lt;ref&gt;{{Citation
|url=http://untreaty.un.org/unts/1_60000/1/6/00000254.pdf
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090326035729/http://untreaty.un.org/unts/1_60000/1/6/00000254.pdf
|archivedate=2009-03-26
|format=
|title=TREATY OF GENERAL RELATIONS BETWEEN THE UNITED STATES OF AMERICA AND THE REPUBLIC OF THE PHILIPPINES. SIGNED AT MANILA, ON 4 JULY 1946
|publisher=United Nations
|accessdate=2007-12-10
|url-status=live
}}&lt;/ref&gt; Sa Pilipinas, ang Araw ng Kalayaan ay ginugunita tuwing Hunyo 4 hanggang 4 Agosto 1964, sa pamamagitan ng mga mungkahi ng mga historyador at mga nasyonalista, nilagdaan ni Pangulong [[Diosdado Macapagal]] ang Batas Republika Blg. 4166 na siyang nagtatakda sa Hunyo 12 bilang ''Araw ng Kalayaan'' ng bansa.&lt;ref&gt;{{Citation
|url=http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno4166.html
|title=REPUBLIC ACT NO. 4166 - AN ACT CHANGING THE DATE OF PHILIPPINE INDEPENDENCE DAY FROM JULY FOUR TO JUNE TWELVE, AND DECLARING JULY FOUR AS PHILIPPINE REPUBLIC DAY, FURTHER AMENDING FOR THE PURPOSE SECTION TWENTY-NINE OF THE REVISED ADMINISTRATIVE CODE
|date=August 4, 1964
|publisher=Chanrobles law library
|accessdate=2008-06-11}}&lt;/ref&gt; Nauna nang ginugunita tuwing Hunyo 12 ang ''Araw ng Watawat'' at maraming mga gusali ng pamahalaan ang hinihikayat na ibandera ang Watawat ng Pilipinas sa kanilang mga tanggapan.

=== Ang kasalukuyang lokasyon ng Pagpapahayag ===
Kasalukuyang nasa pangangalaga ng [[Pambansang Aklatan ng Pilipinas]] ang Pagpapahayag.&lt;ref name=ABSCBN /&gt; Hindi siya ipinapakita sa publiko, ngunit maaari itong matignan ng may pahintulot, tulad ng ibang mga dokumento na nasa pangangalaga ng Pambansang Aklatan.

Noong kasagsagan ng Digmaang Pilipino-Amerikano, nakuha ng pamahalaang Amerikano ang mga 400,000 makasaysayang dokumento at ipinadala ang mga ito sa Estados Unidos.&lt;ref name=CNN /&gt; Noong 1958, ipinagkaloob sa pamahalaang Pilipino ang mga dokumentong ito, kabilang na ang dalawang set ng ''microfilm'' ng buong koleksiyon, kung saan nasa pangangalaga ng Pamahalaang Pederal ng Estados Unidos ang isang set.&lt;ref name=CNN /&gt;

Noong mga bandang dekada '80 o '90, ninakaw ang Pagpapahayag mula sa Pambansang Aklatan.&lt;ref name=ABSCBN /&gt; Dahilan sa pagkakaroon ng malawakang imbestigasyon ukol sa malawakang pagnanakaw ng mga makasaysayang dokumento at sa sinundang pampublikong apela para maibalik ang mga ito, ang Deklarasyon ay naisauli sa Pambansang Aklatan noong 1994 ni Milagros Guerrero, isang propesor ng [[Pamantasan ng Pilipinas]].&lt;ref name=CNN&gt;{{cite news|title=Asiaweek|url=http://articles.cnn.com/1999-08-31/world/96_0830_nat9_1_philippine-independence-filipinos-batangas?_s=PM:ASIANOW|accessdate=29 January 2013|newspaper=CNN|date=August 31, 1999|archive-date=2013-02-15|archive-url=https://archive.today/20130215174535/http://articles.cnn.com/1999-08-31/world/96_0830_nat9_1_philippine-independence-filipinos-batangas?_s=PM:ASIANOW|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130215174535/http://articles.cnn.com/1999-08-31/world/96_0830_nat9_1_philippine-independence-filipinos-batangas?_s=PM:ASIANOW |date=2013-02-15 }}&lt;/ref&gt;

== Ang teksto ng &quot;Akto ng Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Mamamayang Pilipino&quot; ==
{{wikisource|Philippine Declaration of Independence}}
{{Expand section|date=June 2012}}
Ang Akto ng Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Mamamayang Pilipino ({{lang-es|Acta de la proclamación de independencia del pueblo Filipino}}) ay isang bahagi ng mahabang serye ng mga pagpapahayag ng kasarinlan, kabilang dito ang Pagpapahayag ng Kasarinlan ng Estados Unidos. Kabilang dito ang listahan ng mga hinaing laban sa pamahlaang Kastila na siyang umaabot pa hanggang sa pagdating ni [[Fernando Magallanes]] noong 1521, at &quot;ipinagkakaloob sa aming tanyag na Diktador Don Emilio Aguinaldo ang lahat ng kinakailangang kapangyarihan upang magawa niyang gampanan ang tungkulin ng Pamahalaan, kabilang na ang kaukulang karapatan ng pagbibigay tawad at amnestiya.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.wikisource.org/wiki/Philippine_Declaration_of_Independence|title=Philippine Declaration of Independence|accessdate=12 June 2012}}&lt;/ref&gt;

==Mga tala==
{{reflist|30em}}

==Tignan din==
* [[Kasaysayan ng Pilipinas]]
* [[Araw ng Republika]]

==Mga sanggunian==
*''History of the Filipino People''. Teodoro A. Agoncillo
* Pambansang Aklatan ng Pilipinas
* [http://www.bibingka.com/phg/documents/jun12.htm Philippine History Group of Los Angeles]
*{{Citation
|last=Worcester
|first=Dean Conant
|title=The Philippines: Past and Present (vol. 1 of 2)
|url=http://www.gutenberg.org/ebooks/12077
|publisher=Macmillan
|year=1914
|accessdate=2008-01-17}}

==Panlabas na Kawing==
*[http://web.archive.org/web/20090616115557/http://www.thecorpusjuris.com/laws/constitutions/9-others/112-philippine-declaration-of-independence.html?start=1 Acta de la proclamación de la independencia del pueblo Filipino]Spanish version by [http://www.thecorpusjuris.com/ Corpus Juris online Philippine law library]
*{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090616115557/http://www.thecorpusjuris.com/laws/constitutions/9-others/112-philippine-declaration-of-independence.html?start=1 |date=2009-06-16 }} English version by [http://www.thecorpusjuris.com/ Corpus Juris online Philippine law library]

{{Himagsikang Pilipino}}

[[Kategorya:Pilipinas]]</text>
      <sha1>dsp7knrz6dfj2k1sumxh9grbp1v6c1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>24 Oras</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19170</id>
    <revision>
      <id>2204913</id>
      <parentid>2204850</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T02:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25490-62</username>
        <id>161230</id>
      </contributor>
      <comment>/* Current regional versions */Clean up and added simulcast on Super Radyo stations</comment>
      <origin>2204913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12908" sha1="iathyytm9tuh31vyyci9krb8yfjm20t" xml:space="preserve">{{Infobox television
| image                =24 Oras 2023 logo.svg
| image_upright        = 
| image_size           = 
| image_alt            = 
| caption              =
| alt_name             = 
| native_name          = 
| genre                = [[:en:News|Balita]]
| creator              = [[GMA Network]]
| based_on             = 
| inspired_by          = 
| developer            = [[GMA News and Public Affairs]]
| writer               = 
| screenplay           = 
| story                = 
| director             = 
| creative_director    = 
| presenter            ='''Mula Lunes-Biyernes'''&lt;br&gt;[[Mel Tiangco]]&lt;br /&gt;[[Vicky Morales]]&lt;br /&gt; Emil Sumangil&lt;br /&gt;'''Mula Sabado-Linggo'''&lt;br&gt;Pia Arcangel&lt;br /&gt;Ivan Mayrina 
| starring             = 
| judges               = 
| voices               = Joel Reyes Zobel (2004–2014)&lt;br&gt;Al Torres (since 2023)&lt;br&gt;Emil Sumangil (since 2023)
| narrated             = Joel Reyes Zobel (2004–2014)&lt;br&gt;[[Mike Enriquez]] (2014–2023)&lt;br&gt;[[Mel Tiangco]] (since 2022)&lt;br&gt;Emil Sumangil (since 2023)
| theme_music_composer = 
| open_theme           = 
| end_theme            = 
| composer             = 
| country              = [[Pilipinas]]
| language             =Tagalog 
| num_seasons          = 
| num_episodes         = n/a (Araw-araw)
| list_episodes        = 
| executive_producer   = 
| producer             = 
| news_editor          = 
| location             = 
| cinematography       = 
| animator             = 
| editor               = 
| camera               = 
| runtime              = 60-90 minuto (Lunes-Biyernes)&lt;br&gt;30-45 minuto (Sabado-Linggo)
| company              = 
| distributor          = 
| budget               = 
| network              = [[GMA Network]]
| picture_format       = [[480i]] [[SDTV]]&lt;br&gt;[[1080i]] [[HDTV]]
| audio_format         = 
| first_run            = 
| released             = 
| first_aired          = {{start date|2004|3|15}}
| last_aired           = kasalukuyan
| preceded_by          = [[Frontpage: Ulat ni Mel Tiangco]]
| followed_by          = 
| related              = 
| website              = 
| website_title        = 
| production_website   = 
| production_website_title = 
}}

Ang '''24 Oras''' ''(Bente Kwatro Oras)'' ay ang kasalukuyang pangunahing palabas pambalita sa [[telebisyon]] ng [[GMA Network]] sa [[Pilipinas]] at naisasahimpapawid sa buong mundo sa [[GMA Pinoy TV]] at [[GMA News TV|GMA News TV International]]. Napapakinggan din ang ''24 Oras'' sa pamamagitan ng Super Radyo DZBB at ng mga himpilan nito sa buong bansa at napapanood din sa Facebook at YouTube account ng GMA News. Simulcast din sa [[DWDB-TV|GTV]] Channel 27 (DWDB-TV). 

Kasalukuyan itong pinapangunahan nina [[Mel Tiangco]], [[Vicky Morales]] at Emil Sumangil tuwing Lunes hanggang Biyernes at nina [[Pia Arcangel]] at Ivan Mayrina tuwing Sabado at Linggo.

Napapanood din ito oras-oras sa pamamagitan ng ''24 Oras News Alert/ Breaking News'' bulletins na pinapangunahan ng iba't ibang mga tagapagbalita ng GMA News.

==Kasaysayan==
'''2004''' 

Nagsimula ang 24 Oras, sa ideya ni Felipe L. Gozon, chairman ng GMA, na pagtambalin sina Mel Tiangco ng Frontpage, at Mike Enriquez ng Saksi. 

Ganap na nagsimula ang 24 Oras noong Marso 15, 2004, halos 2 buwan bago ang Pambansang halalan noong 2004. Sumali din sa Newscast si Pia Guanio para sa Showbiz segment nito. 

'''2010 - 24 Oras Weekend''' 

Noong Pebrero 21, 2010, nagsimula ang 24 Oras Weekend, ang mga naging tagapagbalita nito ay sina Jiggy Manicad at Pia Arcangel. 

'''2014''' 

Noong 2014, sumali si Vicky Morales sa 24 Oras, kasabay nito ay Nagrebrand ang nasabing newscast noong Nobyembre 10, 2014. 

'''2020 - 2023''' 

Noong 2020, umalis pansamantala ang mga orihinal na tagapagbalita ng 24 Oras, dahil sa COVID-19. 

Noong August 12, 2022, umalis si Mike Enriquez sa newscast, Upang tutukan ang kaniyang kalusugan. Subalit, siya ay namatay noong Agosto 29, 2023. 

Noong December 18, 2023, Nagrebrand ito patungo sa GMA Integrated News graphics, na ang nasa OBB ay sina Mel Tiangco, Vicky Morales, at Emil Sumangil. 

'''2024 - Ika-20 Taon''' 

Noong Marso 15, 2024, Ipinagdiwang ang ika-20 Anibersaryo ng 24 Oras, at Ibinalita ang mga mahahalagang Kaganapan sa pilot broadcast nito. 
==Regional newscasts==
Ang mga regional edition ng ''24 Oras'' ay ipinalalabas sa lahat ng istasyon na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng GMA Regional TV at mga kaakibat nito sa buong bansa. Lahat ng regional edition ay ipinalalabas tuwing Lunes hanggang Biyernes ng hapon at ang ilan ay sabay na ipinalalabas sa GMA News TV International para sa mga manonood sa ibang overseas viewers at ang network's Super Radyo AM stations sa mga selected regions.

===Current regional versions===

====Luzon====
*''[[:en:One North Central Luzon|24 Oras Ilokano]]'' (GMA Ilocos)
Ipinapahayag sa [[Wikang Ilokano|Ilocano]] - Binabalita nina '''Jorge Guerrero''' at '''Ivy Hernando'''.
*''24 Oras Northern Luzon'' (GMA Baguio)
Ipinapahayag sa [[Wikang Filipino|Filipino]] - Binabalita nina '''Dobie de Guzman''' at '''Maira Wallis'''.
*''[[:en:One North Central Luzon|24 Oras North Central Luzon]]'' (GMA Dagupan)
Ipinapahayag sa [[Wikang Filipino|Filipino]] - Binabalita nina '''CJ Torida''' at '''Joyce Ann Segui'''.
*''24 Oras Cagayan Valley'' (GMA Isabela)
Ipinapahayag sa [[Wikang Filipino|Filipino]] - Binabalita nina '''Harris Julio''' at '''Darlene Gemino-Ballad'''.
*''24 Oras Pampanga'' (GMA Pampanga)
Ipinapahayag sa [[Wikang Kapampangan|Kapampangan]] - Binabalita nina '''Gracie Rutao''' at '''Nicolette Henson-Hizon'''.
*''24 Oras Southern Tagalog'' (GMA Batangas)
Ipinapahayag sa [[Wikang Filipino|Filipino]] - Binabalita nina '''Ace Medrano''', '''Ivy Saunar-Gasang''' at '''Jonathan Magistrado'''.
*''24 Oras Palawan'' (GMA Palawan)
Ipinapahayag sa [[Wikang Filipino|Filipino]] - Binabalita nina '''Jay Zabanal''' at '''Lynette dela Cruz'''.
*''[[:en:Balitang Bicolandia|24 Oras Bikol]]'' (GMA Bicol)
Ipinapahayag sa [[Mga wikang Bikol|Bicolano]] - Binabalita nina '''Elmer Caseles''' at '''Kate Delovieres'''.
====Visayas====
*''[[:en:One Western Visayas|24 Oras Western Visayas]]'' (GMA Iloilo)
Ipinapahayag sa [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] - Binabalita nina '''Gerthrode Charlotte-Tan''' at '''Atty. Jobert Peñaflorida'''.
*''24 Oras Negros'' (GMA Bacolod)
Ipinapahayag sa [[Wikang Hiligaynon|Hiligaynon]] - Binabalita nina '''Ryan Gamboa''', '''Adrian Prietos''' at '''Barbara Mijares'''.
*''[[:en:Balitang Bisdak|24 Oras Central Visayas]]'' (GMA Cebu)
Ipinapahayag sa [[Wikang Sebwano|Cebuano]] - Binabalita nina '''Bobby Nalzaro''' at '''Cecille Quibod-Castro'''.
*''24 Oras Eastern Visayas'' (GMA Tacloban)
Ipinapahayag sa [[Wikang Waray|Waray]] - Binabalita nina '''Ranulfo Docdocan''' at '''Sharon Evite-Carangue'''.
====Mindanao====
*''24 Oras Chavacano'' (GMA Zamboanga)
Ipinapahayag sa [[Wikang Chavacano|Chavacano]] - Binabalita nina '''Jewel Reyes'''.
* ''[[:en:One Mindanao|24 Oras Northern Mindanao]]'' (GMA Northern Mindanao)
Ipinapahayag sa [[Wikang Sebwano|Cebuano]] - Binabalita nina '''Joe Legaspina'''.
* ''[[:en:One Mindanao|24 Oras Southern Mindanao]]'' (GMA Davao)
Ipinapahayag sa [[Wikang Sebwano|Cebuano]] - Binabalita nina '''Tek Ocampo''' at '''Sarah Jane Hilomen-Velasco'''.
*''24 Oras Socsksargen'' (GMA General Santos)
Ipinapahayag sa [[Wikang Filipino|Filipino]] - Binabalita nina '''Jay Dayupay'''.
*''24 Oras Caraga'' (GMA Butuan)
Ipinapahayag sa [[Wikang Sebwano|Cebuano]] - Binabalita nina '''Charmaine Awitan'''.
*''24 Oras Central Mindanao'' (GMA Cotabato)
Ipinapahayag sa [[Wikang Filipino|Filipino]] - Binabalita nina '''Jasper Acosta'''.
====Notes====
* Simulcast on DZDO 1269 Super Radyo Laoag.
* Simulcast on DWSR 792 Super Radyo Baguio.
* Simulcast on DZSD 1548 Super Radyo Dagupan.
* Simulcast on DWMF 1593 Super Radyo Isabela.
* Simulcast on DYSP 909 Super Radyo Puerto Princesa.
* Simulcast on DWAI 1170 Super Radyo Naga.
* Simulcast on DYSI 1323 Super Radyo Iloilo.
* Simulcast on DYSB 1179 Super Radyo Bacolod.
* Simulcast on DYSS 999 Super Radyo Cebu.
* Simulcast on DYGT 855 Super Radyo Tacloban.
* Simulcast on DXJC 900 Super Radyo Cagayan de Oro.
* Simulcast on DXBR 1125 Super Radyo Butuan.
* Simulcast on DXGM 1125 Super Radyo Davao.
* Simulcast on DXNG 999 Super Radyo General Santos.
* Simulcast on DXRC 1287 Super Radyo Zamboanga.
* Simulcast on DXSC 1017 Super Radyo Cotabato.

===Previous regional versions===
*''24 Oras Laoag'' {{small|(fused into 24 Oras Ilokano)}}
*''24 Oras Baguio'' {{small|(fused into 24 Oras Northern Luzon)}}
*''24 Oras Dagupan'' {{small|(fused into 24 Oras Pangasinan until renamed 24 Oras North Central Luzon)}}
*''24 Oras Isabela'' {{small|(fused into 24 Oras Cagayan Valley)}}
*''24 Oras Kapampangan'' {{small|(fused into 24 Oras Pampanga)}}
*''24 Oras Batangas'' {{small|(fused into 24 Oras Southern Tagalog)}}
*''Palawan 24 Oras'' {{small|(fused into 24 Oras Palawan)}}
*''24 Oras Naga/Legazpi'' {{small|(fused into 24 Oras Bikol)}}
*''24 Oras Iloilo'' {{small|(fused into 24 Oras Panay until renamed 24 Oras Western Visayas)}}
*''24 Oras 13'' {{small|(fused into 24 Oras Bacolod until renamed 24 Oras Negros)}}
*''24 Oras Bacolod'' {{small|(fused into 24 Oras Negros)}}
*''24 Oras Panay'' {{small|(would comprise into 24 Oras Western Visayas and 24 Oras Negros)}}
*''24 Oras Cebu'' {{small|(fused into 24 Oras Central Visayas)}}
*''24 Oras Tacloban'' {{small|(relaunched as 24 Oras Eastern Visayas)}}
*''24 Oras Zamboanga'' {{small|(fused into 24 Oras Chavacano)}}
*''24 Oras Cagayan de Oro'' {{small|(fused into 24 Oras Northern Mindanao)}}
*''24 Oras Northwestern Mindanao'' {{small|(fused into 24 Oras Northern Mindanao)}}
*''24 Oras Davao'' {{small|(fused into 24 Oras Mindanao until renamed 24 Oras Southern Mindanao)}}
*''24 Oras General Santos'' {{small|(fused into 24 Oras Socsksargen)}}
*''24 Oras Butuan'' {{small|(fused into 24 Oras Caraga)}}
*''24 Oras Cotabato'' {{small|(fused into 24 Oras Central Mindanao)}}

==Mga tagapagbalita==
===Weekday edition===
* [[Mel Tiangco]] (2004–kasalukuyan)
* [[Vicky Morales]] (2014–kasalukuyan)
* [[Emil Sumangil]] (2023–kasalukuyan)
* Atom Araullo (humahalili para kay Morales) 
* [[Jessica Soho]] (pansamantalang humahalili para kay Tiangco at Morales) 
* Iya Villania-Arellano &lt;small&gt;(Chika Minute anchor) &lt;/small&gt;
* Kim Atienza &lt;small&gt;(Resident Meterologist at #KuyaKimAnoNa anchor)&lt;/small&gt;

===Weekend edition===
* [[Pia Arcangel]]
* Ivan Mayrina
* Kim Atienza &lt;small&gt;(#KuyaKimAnoNa anchor)&lt;/small&gt;
* Nelson Canlas &lt;small&gt;(Chika Minute anchor)&lt;/small&gt;

===Mga dating tagapagabalita===
''Weekdays''
* [[Mike Enriquez]] (2011–2022)
* [[Pia Guanio]] (Chika Minute anchor)
* Atom Araullo (Atomic Sports segment host)
* Love Añover (Love Everyday segment reporter)

''Weekends''
* [[Jiggy Manicad]] (2011–2018)
* Grace Lee (Chika Minute anchor,  2011-2012)
* Luane Dy (Chika Minute anchor,  2012-2013)
*Cata Tibayan (Chika Minue anchor,  2013-2015)

==Mga Parangal at Pagkilala==
===Asian Television Awards===
* 2005 Highly Commended, Best News Program - Camp Bagong Diwa Siege

===ENPRESS Golden Screen Awards for Television===
* 2011 Winner, Outstanding News Program

===PMPC Star Awards for Television===
* 2011 Winner, Best News Program
* 2007 Winner, Best Female Newscaster (Mel Tiangco)&lt;ref&gt;[http://www.journal.com.ph/index.php?issue=2007-11-20&amp;sec=3&amp;aid=39584 Star Awards for TV winners], Journal Online, November 20, 2007&lt;/ref&gt;
* 2006 Winner, Best News Program &lt;small&gt;(tied w/ TV Patrol World)&lt;/small&gt;

===Catholic Mass Media Awards (CMMA)===
* 2011 Winner, Best News Program
* 2010 Special Citation for Best News Program (Ondoy and Maguindanao Massacre Coverage)
* 2007 Winner, Best News Program
* 2004 Winner, Best News Program

===New York Festivals===
* 2009 Winner, Gold World Medal for Coverage of an Ongoing Story&lt;ref name=&quot;philstar.com&quot;&gt;[http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=437863&amp;publicationSubCategoryId=51]{{Dead link|date=Agosto 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, The Philippine Star, February 6, 2009&lt;/ref&gt;
* 2009 Winner, Silver World Medal for Best Newscast&lt;ref name=&quot;philstar.com&quot;/&gt;

===USTv Student Choice Awards===
* 2011 Winner, Best Local News and Public Affairs Program
* 2009 Winner, Best News Program

===Gawad Tanglaw===
* 2012 Winner, Best News Program
* 2009 Winner, Best News Program

===Guillermo Mendoza Memorial Foundation Awards===
* 2011 Winner, Most Popular News Program

===Northwest Samar State University Annual Awards===
* 2012 Winner, Best News and Public Affairs Program
* 2012 Winner, Mike Enriquez: Best News and Public Affairs Male Program Anchor
* 2012 Winner, Mel Tiangco: Best News and Public Affairs Female Program Anchor

== Kaugnay na artikulo ==
* [[GMA Network]]
* [[Tala ng mga palabas ng GMA Network]]

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

{{GMA News and Public Affairs}}

[[Kategorya:GMA Network]]
[[Kategorya:Mga serye sa telebisyon]]</text>
      <sha1>iathyytm9tuh31vyyci9krb8yfjm20t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moro Islamic Liberation Front</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22937</id>
    <revision>
      <id>2204933</id>
      <parentid>2107784</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <origin>2204933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9484" sha1="e9jfyvcs787fz5fkfynosprm95nizhf" xml:space="preserve">{{Infobox militant organization
| name             =Prente ng Pagpapalaya ng Islamikong Moro &lt;br/&gt; ''Moro Islamic Liberation Front'' (MILF)
| flag             = [[File:Flag of the Moro Islamic Liberation Front.svg|150px]]
| native_name      = {{naskh|جبهة تحرير مورو الإسلامية}}
| native_name_lang = ar
| other_name       = ''Bangsamoro Islamic Armed Forces'' (BIAF)
| country          = Pilipinas
| leader           = [[Murad Ebrahim|Al-Hadj Murad Ibrahim]], Sheikh Hashim Salamat (dati)
| foundation       = 1977
| dates            = 1977{{spaced ndash}}Marso 27, 2014 &lt;small&gt;(Permanenteng tigil-putukan)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 2014 |title=Philippines Reach Landmark Peace Deal with MILF |url=https://www.c-r.org/news-and-insight/philippines-reach-landmark-peace-deal-milf |access-date=Hunyo 27, 2022 |website=Conciliation Resources|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}}–{{End date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| split            = Prente ng Pambansang Pagpapalaya ng Moro o ''[[Moro National Liberation Front]]''
| motives          = Kalayaan ng rehiyong Bangsamoro (dati)&lt;br /&gt;Pagtatag ng isang rehiyon na may mas malaki ang awtonomiya kaysa [[Rehiyong Awtonomo ng Muslim Mindanao]] ([[Rehiyong Awtonomo ng Bangsamoro]])
| area             = [[Mindanao]], [[Pilipinas]]
| headquarters     = [[Sultan Kudarat, Maguindanao del Norte|Darapanan, Sultan Kudarat]], [[Maguindanao del Norte]]
| newspaper        = ''Luwanran''
| ideology         = Awtonomiya ng [[mga Moro|Moro]] &lt;br&gt;[[Islamismo]] &lt;br&gt; Demokrasyang Islamiko
| status           = Inaktibo &lt;small&gt;(bilang isang armadong grupo)&lt;/small&gt;
| website          = {{URL|https://www.luwaran.com/}}
}}

Ang '''Moro Islamic Liberation Front''' ('''MILF'''; {{lang-ar|{{Naskh|جبهة تحرير مورو الإسلامية}}}} ''Jabhat Taḥrīr Moro al-ʾIslāmiyyah''), literal sa [[wikang Tagalog|Tagalog]] bilang '''Prente ng Pagpapalaya ng Islamikong Moro''', ay isang pangkat na nakabase sa [[Mindanao]] na naghahangad ng rehiyong awtonomo ng [[mga Moro]] mula sa [[Pamahalaan ng Pilipinas|pamahalaang sentral]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=De Guzman |first=Orlando |date=Mayo 6, 2003 |title=The Philippines' MILF Rebels |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/Asia-pacific/3003809.stm |url-status=dead |access-date=Hunyo 4, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101209140136/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3003809.stm |archive-date=Disyembre 9, 2010|language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroong presensya ang pangkat sa rehiyong [[Bangsamoro]] ng Mindanao, ang [[Kapuluan ng Sulu|Kapuluang Sulu]], [[Palawan]], [[Basilan]], at ibang karatig na kapuluan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Mayo 16, 2006 |title=Philippines |url=http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/rp.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20060528200256/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/rp.html |archive-date=Mayo 28, 2006 |access-date=Mayo 29, 2006 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang dating armadong sangay ng grupo ay ang '''Bangsamoro Islamic Armed Forces''' ('''BIAF''', {{lit|Sandatahang Lakas mg Islamikong Bangsamoro}}),&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Arguillas |first=Carolyn |date=Hulyo 23, 2018 |title=Murad: BARMM is &quot;Very Much Above ARMM&quot; |work=MindaNews |url=http://www.mindanews.com/peace-process/2018/07/murad-barmm-is-very-much-above-armm/ |access-date=Hulyo 25, 2018 |archive-date=Hulyo 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725191214/http://www.mindanews.com/peace-process/2018/07/murad-barmm-is-very-much-above-armm/ |url-status=dead|language=en }}&lt;/ref&gt; bagaman ang pangalan ng magulang na organisasyon nito, ang MILF, ay kadalasang ginagamit upang tukuyin ang BIAF. Noong Hulyo, 2018, nagpasa ang [[pamahalaan ng Pilipinas]] ng ''Bangsamoro Organic Law'' (o Batas Organiko ng Bangsamoro), na nagbibigay ng mas may awtonomiya sa mga Muslim.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Duterte Signs Law Giving More Autonomy to Muslims in Southern Philippines|url=https://www.nytimes.com/2018/07/26/world/asia/philippines-rodrigo-duterte-marawi.html|work=New York Times|date=Hulyo 26, 2018 |last1=Villamor |first1=Felipe|language=en }}&lt;/ref&gt; Bilang kapalit, nagpabatid ang MILF na magdidisarma sila ng 30,000 nakakipaglaban.&lt;ref&gt;{{cite news|title=30,000 Muslim rebels to be disarmed under Philippine deal|url=https://www.dawn.com/news/1422408/30000-muslim-rebels-to-be-disarmed-under-philippine-deal|publisher=Dawn|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Kasaysayan==
[[File:MILF militant lying prone.jpg|thumb|left|Isang lumalabang Bangsamoro nagsasanay sa isang [[masinggan]] na M60.]]
Kasunod ng masaker ng Jabidah noong 1968, patagong naitatag ang ''[[Moro National Liberation Front]]'' (MNLF, {{lit|Prente ng Pambansang Pagpapalaya ng Moro}}) ng mga mag-aaral na [[mga Moro|Moro]] sa [[Unibersidad ng Pilipinas]], [[Ehipto]], at [[Gitnang Silangan]] na naghangad na makalikha ng isang malayang bansang Muslim sa katimugang Pilipinas. Nakakuha ng banyagang suporta ang MNLF mula kay [[Muammar Gadaffi]] ng [[Libya]], na nagtustos at nagbigay ng [[pagsasanay]] sa mga kabataang Moro.&lt;ref name=&quot;MilitaryReview-2002&quot;&gt;{{Cite journal |last=Turbiville |first=Graham H. Jr. |date=Marso–Abril 2002 |title=Bearer of the Sword |url=https://books.google.com/books?id=xv67ozZJ1mcC&amp;pg=RA1-PA42 |journal=Military Review |language=en |page=42}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gross-2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Gross |first=Max L. |url=https://books.google.com/books?id=aJHaAAAAMAAJ&amp;pg=PA183 |title=A Muslim Archipelago: Islam and Politics in Southeast Asia |date=2007 |publisher=National Defense Intelligence College |isbn=978-1-932946-19-2 |location=Washington, DC |page=183 |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakisangkot ang MNLF sa mga pag-atake at pagpaslang para isulong ang kanilang layunin.&lt;ref name=&quot;Huang 2002&quot;&gt;{{Cite web |last=Huang |first=Reyko|language=en |date=Pebrero 15, 2002 |title=In the Spotlight: Moro Islamic Liberation Front |url=http://www.cdi.org/terrorism/moro.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620045337/http://www.cdi.org/terrorism/moro.cfm |archive-date=Hunyo 20, 2010 |access-date=Hunyo 4, 2010 |website=Center for Defense Information }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Moro Islamic Liberation Front|language=en |url=http://www.globalsecurity.org/military/world/para/milf.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821104005/http://www.globalsecurity.org/military/world/para/milf.htm |archive-date=Agosto 21, 2010 |access-date=Hunyo 4, 2010 |website=GlobalSecurity.org|language=en}}&lt;/ref&gt; Nagpadala ng mga tropa ang [[pamahalaan ng Pilipinas]] sa katimugang Pilipinas upang ikontrol ang insurhensiya. Noong 1976, nag-areglo ng negosasyon si Gaddafi sa pagitan ng pamahalaan ng Pilipinas at pinuno ng MNLF na si [[Nur Misuari]] na nagdulot sa pagpirma ng Kasunduang Tripoli kung saan tinanggap ng MNLF ang alok ng pamahalaan ng Pilipinas ng medyo may awtonomiya sa mga rehiyon na pinagtatalunan.&lt;ref name=&quot;abuza2003pp39-40&quot;&gt;{{Cite book |last=Abuza |first=Zachary |url=https://books.google.com/books?id=QqgiE94IAmIC |title=Militant Islam in Southeast Asia: Crucible of Terror |date=2003 |publisher=Lynne Rienner Publishers|language=en |isbn=1-58826-237-5 |location=Boulder |pages=[https://books.google.com/books?id=QqgiE94IAmIC&amp;pg=PA39 39], [https://books.google.com/books?id=QqgiE94IAmIC&amp;pg=PA115 115] (pananda 3)}}&lt;/ref&gt; 

Nagkaroon ang pagpirma ng kasunduan na ito ng seryosong lamat&lt;ref name=&quot;scribd.com&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Sadian |first=John Carlo Gil M. |date=Abril 2–8, 2012 |title=The Long Struggle to Silence the Guns of Rebellion: After Decades of Communist and Separatist Insurgency, Will Peace Agreements Ever Happen? |url=https://www.scribd.com/doc/89147694/The-CenSEI-Report-Vol-2-No-13-April-2-8-2012#page=3 |magazine=The CenSEI Report |volume=2 |issue=13 |via=Scribd|language=en}}&lt;/ref&gt; sa pamunuan ng MNLF, na nagdulot sa pagbuo ng isang pangkat na humiwalay noong 1977 na kinabibilangan ni Hashim Salamat at 57 opisyal ng MNLF. Inisyal na kilala ang pangkat bilang &quot;''The New Leadership''&quot; o &quot;Ang Bagong Pamunuan&quot;. Pinatalsik ni Misuari si Salamat noong Disyembre 1977, at pagkatapos, nilipat ni Salamat ang kanyang bagong organisasyon sa [[Cairo, Ehipto]], at pagkatapos, noong 1980, sa Lahore, [[Pakistan]], kung saan inako ang mga aktibidad diplomatiko. Pormal na naitatag ang organisasayon noong 1984 bilang Moro Islamic Liberation Front (MILF, {{lit|Prente ng Pagpapalaya ng Islamikong Moro}}).&lt;ref name=&quot;abuza2003pp39-40&quot; /&gt; Naging matagal nang tagasuporta si Gaddafi pagkatapos naitatag nito.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Mandel |first1=Daniel |last2=Afterman |first2=Gedaliah |date=Pebrero 2003 |title=A Rogue Returns: Libya Quietly Makes a Comeback |url=http://www.aijac.org.au/review/2003/282/Libya-return.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030301031212/http://www.aijac.org.au/review/2003/282/Libya-return.html |archive-date=Marso 1, 2003 |access-date=Pebrero 27, 2011 |website=Australia/Israel &amp; Jewish Affairs Council|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Davis |first=Brian L. |title=Qaddafi, Terrorism, and the Origins of the U.S. Attack on Libya |url=https://archive.org/details/qaddafiterrorism00davi |date=1990 |publisher=Praeger |location=New York |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Mga Moro]]
* [[Moro (Pilipinas)]]
* [[Islam sa Pilipinas]]

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Kasaysayang militar ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Islam sa Pilipinas]]</text>
      <sha1>e9jfyvcs787fz5fkfynosprm95nizhf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2204934</id>
      <parentid>2204933</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:38:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tingnan din */</comment>
      <origin>2204934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9461" sha1="en1qxh7c5qcmo8j8ok4dgnalxry0bpw" xml:space="preserve">{{Infobox militant organization
| name             =Prente ng Pagpapalaya ng Islamikong Moro &lt;br/&gt; ''Moro Islamic Liberation Front'' (MILF)
| flag             = [[File:Flag of the Moro Islamic Liberation Front.svg|150px]]
| native_name      = {{naskh|جبهة تحرير مورو الإسلامية}}
| native_name_lang = ar
| other_name       = ''Bangsamoro Islamic Armed Forces'' (BIAF)
| country          = Pilipinas
| leader           = [[Murad Ebrahim|Al-Hadj Murad Ibrahim]], Sheikh Hashim Salamat (dati)
| foundation       = 1977
| dates            = 1977{{spaced ndash}}Marso 27, 2014 &lt;small&gt;(Permanenteng tigil-putukan)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 2014 |title=Philippines Reach Landmark Peace Deal with MILF |url=https://www.c-r.org/news-and-insight/philippines-reach-landmark-peace-deal-milf |access-date=Hunyo 27, 2022 |website=Conciliation Resources|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}}–{{End date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| split            = Prente ng Pambansang Pagpapalaya ng Moro o ''[[Moro National Liberation Front]]''
| motives          = Kalayaan ng rehiyong Bangsamoro (dati)&lt;br /&gt;Pagtatag ng isang rehiyon na may mas malaki ang awtonomiya kaysa [[Rehiyong Awtonomo ng Muslim Mindanao]] ([[Rehiyong Awtonomo ng Bangsamoro]])
| area             = [[Mindanao]], [[Pilipinas]]
| headquarters     = [[Sultan Kudarat, Maguindanao del Norte|Darapanan, Sultan Kudarat]], [[Maguindanao del Norte]]
| newspaper        = ''Luwanran''
| ideology         = Awtonomiya ng [[mga Moro|Moro]] &lt;br&gt;[[Islamismo]] &lt;br&gt; Demokrasyang Islamiko
| status           = Inaktibo &lt;small&gt;(bilang isang armadong grupo)&lt;/small&gt;
| website          = {{URL|https://www.luwaran.com/}}
}}

Ang '''Moro Islamic Liberation Front''' ('''MILF'''; {{lang-ar|{{Naskh|جبهة تحرير مورو الإسلامية}}}} ''Jabhat Taḥrīr Moro al-ʾIslāmiyyah''), literal sa [[wikang Tagalog|Tagalog]] bilang '''Prente ng Pagpapalaya ng Islamikong Moro''', ay isang pangkat na nakabase sa [[Mindanao]] na naghahangad ng rehiyong awtonomo ng [[mga Moro]] mula sa [[Pamahalaan ng Pilipinas|pamahalaang sentral]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=De Guzman |first=Orlando |date=Mayo 6, 2003 |title=The Philippines' MILF Rebels |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/Asia-pacific/3003809.stm |url-status=dead |access-date=Hunyo 4, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101209140136/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3003809.stm |archive-date=Disyembre 9, 2010|language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroong presensya ang pangkat sa rehiyong [[Bangsamoro]] ng Mindanao, ang [[Kapuluan ng Sulu|Kapuluang Sulu]], [[Palawan]], [[Basilan]], at ibang karatig na kapuluan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Mayo 16, 2006 |title=Philippines |url=http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/rp.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20060528200256/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/rp.html |archive-date=Mayo 28, 2006 |access-date=Mayo 29, 2006 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang dating armadong sangay ng grupo ay ang '''Bangsamoro Islamic Armed Forces''' ('''BIAF''', {{lit|Sandatahang Lakas mg Islamikong Bangsamoro}}),&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Arguillas |first=Carolyn |date=Hulyo 23, 2018 |title=Murad: BARMM is &quot;Very Much Above ARMM&quot; |work=MindaNews |url=http://www.mindanews.com/peace-process/2018/07/murad-barmm-is-very-much-above-armm/ |access-date=Hulyo 25, 2018 |archive-date=Hulyo 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725191214/http://www.mindanews.com/peace-process/2018/07/murad-barmm-is-very-much-above-armm/ |url-status=dead|language=en }}&lt;/ref&gt; bagaman ang pangalan ng magulang na organisasyon nito, ang MILF, ay kadalasang ginagamit upang tukuyin ang BIAF. Noong Hulyo, 2018, nagpasa ang [[pamahalaan ng Pilipinas]] ng ''Bangsamoro Organic Law'' (o Batas Organiko ng Bangsamoro), na nagbibigay ng mas may awtonomiya sa mga Muslim.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Duterte Signs Law Giving More Autonomy to Muslims in Southern Philippines|url=https://www.nytimes.com/2018/07/26/world/asia/philippines-rodrigo-duterte-marawi.html|work=New York Times|date=Hulyo 26, 2018 |last1=Villamor |first1=Felipe|language=en }}&lt;/ref&gt; Bilang kapalit, nagpabatid ang MILF na magdidisarma sila ng 30,000 nakakipaglaban.&lt;ref&gt;{{cite news|title=30,000 Muslim rebels to be disarmed under Philippine deal|url=https://www.dawn.com/news/1422408/30000-muslim-rebels-to-be-disarmed-under-philippine-deal|publisher=Dawn|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Kasaysayan==
[[File:MILF militant lying prone.jpg|thumb|left|Isang lumalabang Bangsamoro nagsasanay sa isang [[masinggan]] na M60.]]
Kasunod ng masaker ng Jabidah noong 1968, patagong naitatag ang ''[[Moro National Liberation Front]]'' (MNLF, {{lit|Prente ng Pambansang Pagpapalaya ng Moro}}) ng mga mag-aaral na [[mga Moro|Moro]] sa [[Unibersidad ng Pilipinas]], [[Ehipto]], at [[Gitnang Silangan]] na naghangad na makalikha ng isang malayang bansang Muslim sa katimugang Pilipinas. Nakakuha ng banyagang suporta ang MNLF mula kay [[Muammar Gadaffi]] ng [[Libya]], na nagtustos at nagbigay ng [[pagsasanay]] sa mga kabataang Moro.&lt;ref name=&quot;MilitaryReview-2002&quot;&gt;{{Cite journal |last=Turbiville |first=Graham H. Jr. |date=Marso–Abril 2002 |title=Bearer of the Sword |url=https://books.google.com/books?id=xv67ozZJ1mcC&amp;pg=RA1-PA42 |journal=Military Review |language=en |page=42}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gross-2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Gross |first=Max L. |url=https://books.google.com/books?id=aJHaAAAAMAAJ&amp;pg=PA183 |title=A Muslim Archipelago: Islam and Politics in Southeast Asia |date=2007 |publisher=National Defense Intelligence College |isbn=978-1-932946-19-2 |location=Washington, DC |page=183 |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakisangkot ang MNLF sa mga pag-atake at pagpaslang para isulong ang kanilang layunin.&lt;ref name=&quot;Huang 2002&quot;&gt;{{Cite web |last=Huang |first=Reyko|language=en |date=Pebrero 15, 2002 |title=In the Spotlight: Moro Islamic Liberation Front |url=http://www.cdi.org/terrorism/moro.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620045337/http://www.cdi.org/terrorism/moro.cfm |archive-date=Hunyo 20, 2010 |access-date=Hunyo 4, 2010 |website=Center for Defense Information }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Moro Islamic Liberation Front|language=en |url=http://www.globalsecurity.org/military/world/para/milf.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821104005/http://www.globalsecurity.org/military/world/para/milf.htm |archive-date=Agosto 21, 2010 |access-date=Hunyo 4, 2010 |website=GlobalSecurity.org|language=en}}&lt;/ref&gt; Nagpadala ng mga tropa ang [[pamahalaan ng Pilipinas]] sa katimugang Pilipinas upang ikontrol ang insurhensiya. Noong 1976, nag-areglo ng negosasyon si Gaddafi sa pagitan ng pamahalaan ng Pilipinas at pinuno ng MNLF na si [[Nur Misuari]] na nagdulot sa pagpirma ng Kasunduang Tripoli kung saan tinanggap ng MNLF ang alok ng pamahalaan ng Pilipinas ng medyo may awtonomiya sa mga rehiyon na pinagtatalunan.&lt;ref name=&quot;abuza2003pp39-40&quot;&gt;{{Cite book |last=Abuza |first=Zachary |url=https://books.google.com/books?id=QqgiE94IAmIC |title=Militant Islam in Southeast Asia: Crucible of Terror |date=2003 |publisher=Lynne Rienner Publishers|language=en |isbn=1-58826-237-5 |location=Boulder |pages=[https://books.google.com/books?id=QqgiE94IAmIC&amp;pg=PA39 39], [https://books.google.com/books?id=QqgiE94IAmIC&amp;pg=PA115 115] (pananda 3)}}&lt;/ref&gt; 

Nagkaroon ang pagpirma ng kasunduan na ito ng seryosong lamat&lt;ref name=&quot;scribd.com&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Sadian |first=John Carlo Gil M. |date=Abril 2–8, 2012 |title=The Long Struggle to Silence the Guns of Rebellion: After Decades of Communist and Separatist Insurgency, Will Peace Agreements Ever Happen? |url=https://www.scribd.com/doc/89147694/The-CenSEI-Report-Vol-2-No-13-April-2-8-2012#page=3 |magazine=The CenSEI Report |volume=2 |issue=13 |via=Scribd|language=en}}&lt;/ref&gt; sa pamunuan ng MNLF, na nagdulot sa pagbuo ng isang pangkat na humiwalay noong 1977 na kinabibilangan ni Hashim Salamat at 57 opisyal ng MNLF. Inisyal na kilala ang pangkat bilang &quot;''The New Leadership''&quot; o &quot;Ang Bagong Pamunuan&quot;. Pinatalsik ni Misuari si Salamat noong Disyembre 1977, at pagkatapos, nilipat ni Salamat ang kanyang bagong organisasyon sa [[Cairo, Ehipto]], at pagkatapos, noong 1980, sa Lahore, [[Pakistan]], kung saan inako ang mga aktibidad diplomatiko. Pormal na naitatag ang organisasayon noong 1984 bilang Moro Islamic Liberation Front (MILF, {{lit|Prente ng Pagpapalaya ng Islamikong Moro}}).&lt;ref name=&quot;abuza2003pp39-40&quot; /&gt; Naging matagal nang tagasuporta si Gaddafi pagkatapos naitatag nito.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Mandel |first1=Daniel |last2=Afterman |first2=Gedaliah |date=Pebrero 2003 |title=A Rogue Returns: Libya Quietly Makes a Comeback |url=http://www.aijac.org.au/review/2003/282/Libya-return.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030301031212/http://www.aijac.org.au/review/2003/282/Libya-return.html |archive-date=Marso 1, 2003 |access-date=Pebrero 27, 2011 |website=Australia/Israel &amp; Jewish Affairs Council|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Davis |first=Brian L. |title=Qaddafi, Terrorism, and the Origins of the U.S. Attack on Libya |url=https://archive.org/details/qaddafiterrorism00davi |date=1990 |publisher=Praeger |location=New York |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Mga Moro]]
* [[Islam sa Pilipinas]]

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Kasaysayang militar ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Islam sa Pilipinas]]</text>
      <sha1>en1qxh7c5qcmo8j8ok4dgnalxry0bpw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2204935</id>
      <parentid>2204934</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tingnan din */</comment>
      <origin>2204935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9472" sha1="fpf9g3eaffy77vlf238qakd16swgmvm" xml:space="preserve">{{Infobox militant organization
| name             =Prente ng Pagpapalaya ng Islamikong Moro &lt;br/&gt; ''Moro Islamic Liberation Front'' (MILF)
| flag             = [[File:Flag of the Moro Islamic Liberation Front.svg|150px]]
| native_name      = {{naskh|جبهة تحرير مورو الإسلامية}}
| native_name_lang = ar
| other_name       = ''Bangsamoro Islamic Armed Forces'' (BIAF)
| country          = Pilipinas
| leader           = [[Murad Ebrahim|Al-Hadj Murad Ibrahim]], Sheikh Hashim Salamat (dati)
| foundation       = 1977
| dates            = 1977{{spaced ndash}}Marso 27, 2014 &lt;small&gt;(Permanenteng tigil-putukan)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Marso 2014 |title=Philippines Reach Landmark Peace Deal with MILF |url=https://www.c-r.org/news-and-insight/philippines-reach-landmark-peace-deal-milf |access-date=Hunyo 27, 2022 |website=Conciliation Resources|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}}–{{End date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| split            = Prente ng Pambansang Pagpapalaya ng Moro o ''[[Moro National Liberation Front]]''
| motives          = Kalayaan ng rehiyong Bangsamoro (dati)&lt;br /&gt;Pagtatag ng isang rehiyon na may mas malaki ang awtonomiya kaysa [[Rehiyong Awtonomo ng Muslim Mindanao]] ([[Rehiyong Awtonomo ng Bangsamoro]])
| area             = [[Mindanao]], [[Pilipinas]]
| headquarters     = [[Sultan Kudarat, Maguindanao del Norte|Darapanan, Sultan Kudarat]], [[Maguindanao del Norte]]
| newspaper        = ''Luwanran''
| ideology         = Awtonomiya ng [[mga Moro|Moro]] &lt;br&gt;[[Islamismo]] &lt;br&gt; Demokrasyang Islamiko
| status           = Inaktibo &lt;small&gt;(bilang isang armadong grupo)&lt;/small&gt;
| website          = {{URL|https://www.luwaran.com/}}
}}

Ang '''Moro Islamic Liberation Front''' ('''MILF'''; {{lang-ar|{{Naskh|جبهة تحرير مورو الإسلامية}}}} ''Jabhat Taḥrīr Moro al-ʾIslāmiyyah''), literal sa [[wikang Tagalog|Tagalog]] bilang '''Prente ng Pagpapalaya ng Islamikong Moro''', ay isang pangkat na nakabase sa [[Mindanao]] na naghahangad ng rehiyong awtonomo ng [[mga Moro]] mula sa [[Pamahalaan ng Pilipinas|pamahalaang sentral]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=De Guzman |first=Orlando |date=Mayo 6, 2003 |title=The Philippines' MILF Rebels |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/Asia-pacific/3003809.stm |url-status=dead |access-date=Hunyo 4, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101209140136/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/3003809.stm |archive-date=Disyembre 9, 2010|language=en}}&lt;/ref&gt; Mayroong presensya ang pangkat sa rehiyong [[Bangsamoro]] ng Mindanao, ang [[Kapuluan ng Sulu|Kapuluang Sulu]], [[Palawan]], [[Basilan]], at ibang karatig na kapuluan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=Mayo 16, 2006 |title=Philippines |url=http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/rp.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20060528200256/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/rp.html |archive-date=Mayo 28, 2006 |access-date=Mayo 29, 2006 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency|language=en}}&lt;/ref&gt; Ang dating armadong sangay ng grupo ay ang '''Bangsamoro Islamic Armed Forces''' ('''BIAF''', {{lit|Sandatahang Lakas mg Islamikong Bangsamoro}}),&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Arguillas |first=Carolyn |date=Hulyo 23, 2018 |title=Murad: BARMM is &quot;Very Much Above ARMM&quot; |work=MindaNews |url=http://www.mindanews.com/peace-process/2018/07/murad-barmm-is-very-much-above-armm/ |access-date=Hulyo 25, 2018 |archive-date=Hulyo 25, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725191214/http://www.mindanews.com/peace-process/2018/07/murad-barmm-is-very-much-above-armm/ |url-status=dead|language=en }}&lt;/ref&gt; bagaman ang pangalan ng magulang na organisasyon nito, ang MILF, ay kadalasang ginagamit upang tukuyin ang BIAF. Noong Hulyo, 2018, nagpasa ang [[pamahalaan ng Pilipinas]] ng ''Bangsamoro Organic Law'' (o Batas Organiko ng Bangsamoro), na nagbibigay ng mas may awtonomiya sa mga Muslim.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Duterte Signs Law Giving More Autonomy to Muslims in Southern Philippines|url=https://www.nytimes.com/2018/07/26/world/asia/philippines-rodrigo-duterte-marawi.html|work=New York Times|date=Hulyo 26, 2018 |last1=Villamor |first1=Felipe|language=en }}&lt;/ref&gt; Bilang kapalit, nagpabatid ang MILF na magdidisarma sila ng 30,000 nakakipaglaban.&lt;ref&gt;{{cite news|title=30,000 Muslim rebels to be disarmed under Philippine deal|url=https://www.dawn.com/news/1422408/30000-muslim-rebels-to-be-disarmed-under-philippine-deal|publisher=Dawn|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Kasaysayan==
[[File:MILF militant lying prone.jpg|thumb|left|Isang lumalabang Bangsamoro nagsasanay sa isang [[masinggan]] na M60.]]
Kasunod ng masaker ng Jabidah noong 1968, patagong naitatag ang ''[[Moro National Liberation Front]]'' (MNLF, {{lit|Prente ng Pambansang Pagpapalaya ng Moro}}) ng mga mag-aaral na [[mga Moro|Moro]] sa [[Unibersidad ng Pilipinas]], [[Ehipto]], at [[Gitnang Silangan]] na naghangad na makalikha ng isang malayang bansang Muslim sa katimugang Pilipinas. Nakakuha ng banyagang suporta ang MNLF mula kay [[Muammar Gadaffi]] ng [[Libya]], na nagtustos at nagbigay ng [[pagsasanay]] sa mga kabataang Moro.&lt;ref name=&quot;MilitaryReview-2002&quot;&gt;{{Cite journal |last=Turbiville |first=Graham H. Jr. |date=Marso–Abril 2002 |title=Bearer of the Sword |url=https://books.google.com/books?id=xv67ozZJ1mcC&amp;pg=RA1-PA42 |journal=Military Review |language=en |page=42}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gross-2007&quot;&gt;{{Cite book |last=Gross |first=Max L. |url=https://books.google.com/books?id=aJHaAAAAMAAJ&amp;pg=PA183 |title=A Muslim Archipelago: Islam and Politics in Southeast Asia |date=2007 |publisher=National Defense Intelligence College |isbn=978-1-932946-19-2 |location=Washington, DC |page=183 |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakisangkot ang MNLF sa mga pag-atake at pagpaslang para isulong ang kanilang layunin.&lt;ref name=&quot;Huang 2002&quot;&gt;{{Cite web |last=Huang |first=Reyko|language=en |date=Pebrero 15, 2002 |title=In the Spotlight: Moro Islamic Liberation Front |url=http://www.cdi.org/terrorism/moro.cfm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620045337/http://www.cdi.org/terrorism/moro.cfm |archive-date=Hunyo 20, 2010 |access-date=Hunyo 4, 2010 |website=Center for Defense Information }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Moro Islamic Liberation Front|language=en |url=http://www.globalsecurity.org/military/world/para/milf.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821104005/http://www.globalsecurity.org/military/world/para/milf.htm |archive-date=Agosto 21, 2010 |access-date=Hunyo 4, 2010 |website=GlobalSecurity.org|language=en}}&lt;/ref&gt; Nagpadala ng mga tropa ang [[pamahalaan ng Pilipinas]] sa katimugang Pilipinas upang ikontrol ang insurhensiya. Noong 1976, nag-areglo ng negosasyon si Gaddafi sa pagitan ng pamahalaan ng Pilipinas at pinuno ng MNLF na si [[Nur Misuari]] na nagdulot sa pagpirma ng Kasunduang Tripoli kung saan tinanggap ng MNLF ang alok ng pamahalaan ng Pilipinas ng medyo may awtonomiya sa mga rehiyon na pinagtatalunan.&lt;ref name=&quot;abuza2003pp39-40&quot;&gt;{{Cite book |last=Abuza |first=Zachary |url=https://books.google.com/books?id=QqgiE94IAmIC |title=Militant Islam in Southeast Asia: Crucible of Terror |date=2003 |publisher=Lynne Rienner Publishers|language=en |isbn=1-58826-237-5 |location=Boulder |pages=[https://books.google.com/books?id=QqgiE94IAmIC&amp;pg=PA39 39], [https://books.google.com/books?id=QqgiE94IAmIC&amp;pg=PA115 115] (pananda 3)}}&lt;/ref&gt; 

Nagkaroon ang pagpirma ng kasunduan na ito ng seryosong lamat&lt;ref name=&quot;scribd.com&quot;&gt;{{Cite magazine |last=Sadian |first=John Carlo Gil M. |date=Abril 2–8, 2012 |title=The Long Struggle to Silence the Guns of Rebellion: After Decades of Communist and Separatist Insurgency, Will Peace Agreements Ever Happen? |url=https://www.scribd.com/doc/89147694/The-CenSEI-Report-Vol-2-No-13-April-2-8-2012#page=3 |magazine=The CenSEI Report |volume=2 |issue=13 |via=Scribd|language=en}}&lt;/ref&gt; sa pamunuan ng MNLF, na nagdulot sa pagbuo ng isang pangkat na humiwalay noong 1977 na kinabibilangan ni Hashim Salamat at 57 opisyal ng MNLF. Inisyal na kilala ang pangkat bilang &quot;''The New Leadership''&quot; o &quot;Ang Bagong Pamunuan&quot;. Pinatalsik ni Misuari si Salamat noong Disyembre 1977, at pagkatapos, nilipat ni Salamat ang kanyang bagong organisasyon sa [[Cairo, Ehipto]], at pagkatapos, noong 1980, sa Lahore, [[Pakistan]], kung saan inako ang mga aktibidad diplomatiko. Pormal na naitatag ang organisasayon noong 1984 bilang Moro Islamic Liberation Front (MILF, {{lit|Prente ng Pagpapalaya ng Islamikong Moro}}).&lt;ref name=&quot;abuza2003pp39-40&quot; /&gt; Naging matagal nang tagasuporta si Gaddafi pagkatapos naitatag nito.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Mandel |first1=Daniel |last2=Afterman |first2=Gedaliah |date=Pebrero 2003 |title=A Rogue Returns: Libya Quietly Makes a Comeback |url=http://www.aijac.org.au/review/2003/282/Libya-return.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030301031212/http://www.aijac.org.au/review/2003/282/Libya-return.html |archive-date=Marso 1, 2003 |access-date=Pebrero 27, 2011 |website=Australia/Israel &amp; Jewish Affairs Council|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Davis |first=Brian L. |title=Qaddafi, Terrorism, and the Origins of the U.S. Attack on Libya |url=https://archive.org/details/qaddafiterrorism00davi |date=1990 |publisher=Praeger |location=New York |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tingnan din ==
* [[Mga Moro]]
* [[Moro]]
* [[Islam sa Pilipinas]]

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Kasaysayang militar ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Islam sa Pilipinas]]</text>
      <sha1>fpf9g3eaffy77vlf238qakd16swgmvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mga pangkat etniko sa Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25410</id>
    <revision>
      <id>2204936</id>
      <parentid>2195297</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <origin>2204936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23588" sha1="342h964vi6kjooziyb50xr1jds5mt00" xml:space="preserve">Ang tinatawag na mga '''pangkat-etniko''' sa [[Pilipinas]] ay maaring mabigyan-kahulugan na isang [[pagsasari]] o sariling pagkakakilanlan ng mga Pilipino batay sa kanilang [[lipi]], [[wika]], [[relihiyon]], o [[kasaysayan]]. Mula hilaga hanggang timog, ang pinakamarami sa mga pangkat na ito ay ang mga [[mga Ilokano|Ilocano]], [[mga Pangasinense|Pangasinense]], [[mga Tagalog|Tagalog]], [[mga Kapampangan|Kapampangan]], [[mga]] [[Bikolano|Bicolano]], at [[mga Bisaya|Bisaya]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ethnicity in the Philippines (2020 Census of Population and Housing) |url=https://psa.gov.ph/content/ethnicity-philippines-2020-census-population-and-housing |website=Philippine Statistics Authority |access-date=31 Hulyo 2025}}&lt;/ref&gt; 

==Mga pangkat-etniko sa Pilipinas==
Ang mga yamang tao ng bansang Pilipinas ay ang mamamayan nito. Pilipino ang tawag sa atin ngunit iba't iba ang pangkat na ating kinabibilangan at iba't iba rin ang tawag sa atin. Isa sa mga ninuno ang mga Aeta na tinatawag ding Negrito, Ayta, o Balugâ. Karaniwang naninirahan sila sa Luzon. Ito ay sa mga bung Zambales, [[Quezon]], [[Laguna]] at [[Cagayan]]. May naninirahan din sa mga bundok ng Panay at Negros. Tulad ng mga Aeta, ang mga Ifugao at Kalinga ay sa Luzon din naninirahan. Matatagpuan sila sa Mountain Province. Ang mga Ifugao ang nagtayo ng tanyag na hagdan-hagdang palayan dalawang libong taon na ang nakalipas.

Ang isa pang pangkat ng Pilipino sa Luzon ay ang mga Ilokano na karaniwang nakatira sa hilaga ng Luzon ngunit may mga Ilokano rin sa ibang bahagi ng Visayas at Mindanao. Naninirahan sila sa mga lugar na ito upang maghanapbuhay, mangalakal, o mag-asawa. Matitipid at masisipag sila. Matatagpuan naman sa kalagitnaan at katimugan ng Luzon ang mga Tagalog. Sila ang pangalawa sa pinakamalaking pangkat ng Kristiyano sa Pilipinas. Kilala rin ang mga Mangyan sa Luzon. Matatagpuan sila sa pulo ng Mindoro. Karamihan sa kanila ay may panlabas na anyo at paraan ng pamumuhay na payak at tulad pa rin ng ating mga ninuno. Iba-iba rin ang pangkat ng Pilipino sa mga pulo ng Visayas. Isa na rito ang mga Cebuano na may pinakamalaking pangkat sa nasabing ibayo. Kilala sila sa katutubong awit na &quot;Matud Nila&quot; at sayaw na Rosas Pandan.

Taga-Visayas din ang [[mga Ilonggo]]. Kilala naman sila sa katutubong awit na Dandansoy at sayaw na Cariñosa. Mga Waray naman ang pangkat ng Pilipino sa Leyte at Samar. Ang ilan sa mga ito ay ang mga Badjao, Maranao, Tausug, T'boli, at Manobo. Nakatira sa baybay-dagat ang mga Badjao. Matatagpuan sila mula Zamboanga hanggang Sulu. Pangingisda ang pangunahing hanap-buhay nila.

Ang pangkat ng mga T'boli ay naninirahan sa Cotabato. Pagsasaka ang pangunahing ikinabubuhay nila. [Ang Pangkat ng Katutubong (etnikong) dumagat sa Rizal at Quezon]- Ang pangkat ng katutubong ito ay di-gaanong nakilala sa dahilang sila ay ibinilang na katulad sa mga Aeta at Negrito ng Luzon. Ang pangkat na ito ay naninirahan sa bulubunduking bahagi ng Rizal,  Bulacan, Laguna, at Quezon na pawang bahagi ng kabundukan ng Sierra Madre. Sila ay nahahati sa dalawang uri. Ang una ay ang purong dumagat na nanatiling nakatira at nakabahag sa mga nabanggit na mga kabundukan at ang ikalawa ay tinatawag na redemtador o lahukang tagalog at dumagat na kilala sa katawagang katutubo na nakatira sa mataong lipunan sa Rizal at mga bahagi ng Quezon. Ang katutubong dumagat ay isa sa natirang lahi ng tao sa pilipinas na nabibilang sa uri ng taong Indiya dahil sa pagkakaroon ng kaugnayan ng mga salita at paniniwala nito sa matandang kabihasnan ng Indiya. Ang katawagan sa kanila na DUMAGAT ay maaaring nagmula sa salitang RUMAKAT/LUMAKAT/LUMAKAD na isang maidadahilan na sila ang isa sa unang tao sa Luzon na nakarating sa pamamagitan ng pagtawid sa tulay na lupa na nakadugsong sa Asya. Kung susuriin ang isa sa sinaunang lahi ng tao dito sa kapuluang Pilipinas ay nagmula sa indiya na pinatunayan ng kasulatan sa tanso (Laguna Copperplate inscriptions 822 A.D,), ang ibayong pag-aaral ng kultura at wika ng pangkat na ito ay magpapatibay sa panunuring na ito. Halimbawa ng pangungusap sa dumagat ay ang salin sa &quot;magandang umaga sa inyong lahat&quot; - &quot;Masampat tabi abi di kitam mapesan!&quot; Ayon sa kanilang pagkakaalam, ang salita nila ay nahahati sa dalawan-isang pangkaraniwan at isang pang matanda o pangmapitagan. Sa kasalukuyan tinawag itong &quot;baybay&quot;o pangkaraniwan at &quot;Mangni&quot; o pangmapitagan.

==Mga taal na pangkat-etniko==
===Mga pangunahing pangkat-etniko===
* [[Mga Ilokano]]
* [[Mga Pangasinense]]
* [[Mga Kapampangan]]
* [[Mga Bikolano]]
* [[Mga Bisaya]]
* [[Mga Moro]]
* [[Mga Tagalog]]

===Mga pangkat-etniko sa Luzon===
Matatagpuan ang mga [[Tinguian]] sa [[Abra]]. Nagtatanim sila ng [[palay]] sa mga kapatagan at sa mga bai-baitang na palayan. Mahilig sila sa [[himig]], damit, at pagpapalamuti ng sarili. Naglalagay sila ng pinta o tatu, at iniitiman ang [[ngipin]] upang akitin ang napupusuan.

Naniniwala ang mga Tinguian sa pagkakaroon ng isang asawa lamang. Itinuturing nilang pagkakasala ang pagtataksil sa asawa at pinapatawan ng malaking parusa ang sinumang muling nagtataksil. Walang parusa kung kusa ang paghihiwalay ng mag-asawa.

====Mangyan====
Naninirahan sa mga liblib na pook ng Mindoro ang mga [[Mangyan]]. Mahiyain silang tribo. Kayumanggi ang kanilang kulay, itim ang buhok, may maamong [[mata]] at katamtaman ang tangkad.

May iba’t ibang tribu ng Mangyan. Tinatawag na Hanunuo ang isang grupo ng Mangyan na ang ibig sabihin, sila ang tunay na Mangyan. Kumukuha sila ng ikinabubuhay sa mga kagubatan, pangisdaan at kalakalan sa Mindoro.

Sa kasalukuyan, sinauna pang [[baybayin|alpabeto]] ang gamit sa pagsulat ng mga pagpapantig. Ang ambahan ang kanilang natatanging [[panitikan]] na kanilang napanatili sa pamamagitan ng pag-ukit nito sa mga kutsilyo, mga kagamitan at sa mga lukas o lalagyan ng nganga.

Ang mga Alangan o Mangyan sa hilaga ang purong Mangyan. Mayroon silang tipong Negrito. Sa mga kasukalan ng Mindoro sila nananahanan at [[kamote]] ang kanilang pangunahing pagkain.

====Ifugao====
Sa gitnang bahagi ng hilagang Luzon ang tirahan ng [[mga Ifugao]]. Galing ang bansag na Ifugao sa salitang &quot;ipugo&quot; na ang ibig-sabihin ay &quot;mula sa mga [[burol]].&quot;

Ang karaniwang pamayanan ng mga Ifugao ay ang tumpok ng mga kwadradong [[kubo]] na natutukuran ng poste. Tulad ng ibang lipunan, mayroon ding mga ari-arian ang mga Ifugao. Ang mga mayaman at mga may titulo ang nag-aari ng maraming hinagdang palayan. Tuwing may pagdiriwang ang mayayaman tulad ng kasal o libing, masagana ang handaan.

Sila ang gumawa ng Rice Terraces ng walang gamit na makina, ginawa ito sa pamamagitan ng kanilang mga kamay.

====Igorot====
Ang mga Igorot ay isang pangkat-etniko sa Pilipinas na matatagpuan sa Cordillera, sa pulo ng Luzon, sa hilaga ng bansa. Mayroong anim na lalawigan sa Cordillera Administrative Region (CAR): ang Abra, Apayao, Benguet, Ifugao, Kalinga, at Mountain Province. Nag-iisang lungsod sa CAR ang lungsod ng Baguio. May anim na etnolinggwistikong grupo sa parte ng mga pook na pinapalagian ng mga Igorot: ang Bontoc, Ibaloi, Ifugao, Isneg (o Apayao), Kalinga, at Kankanaey.
Ang mga Igorot ay kilala sa kanilang pagiging masipag, matatag, at tapat sa kanilang pinagmulan. May mga ugaling hindi basta-basta hinahayaang makuha ng iba ang kanilang mga namana o nakuhang mga kayamanan.
Mahalaga sa kanila ang lupa, sapagkat ito ang pangunahing ikinabubuhay nila. Ang isang patunay nito ang Hagdan-hagdang Palayan ng Banawe sa isang tribu sa Ifugao.

====Kalinga====
Matatagpuan ang mga Kalinga sa pinakahilagang bahagi ng Luzon. Mahilig sila sa [[kulay|makukulay]] na pananamit at pamparikit.  Napakahalaga sa kanila ng mga pampalamuting hiyas sa buong [[katawan]]. Ang ibinibigay na dote para sa ikakasal ay tinatawag na ballong o kalon.  

Bilang mga mandirigma at mamumugot, ginagawa ng mga Kalinga ang budong, isang kasunduang pangkapayapaan, upang maiwasan nila ang pakikidigma sa isa't isa.

====Itawes====
Matatagpuan ang mga [[Itawis]] sa timog-kanlurang bahagi ng Cagayan. Ang Itawes ay nagmula sa mga salitang 'I' at 'tawid' na nangangahulugang &quot;mga tao sa kabila ng ilog&quot;.  Kilala rin sila sa tawag na Itawit, Tawish, Itawi at Itaves. Karaniwang naninirahan ang mga Itawis sa isang pamayanan kasama ang [[mga Ibanag]] at may sarili din silang wika na ang tawag din ay Itawis.

Pangunahing ikinabubuhay ng mga Itawes ang pag-aalaga ng hayop, pangangaso, pangingisda, paggawa ng [[alak]] at bulak-paghahabi, at pagsasaka.

====Kankana-ey====
Ang mga [[kankana-ey]] ang pangatlo sa pinakamalaking pangkat sa [[Lalawigang Bulubundukin|bulubunduking]] [[mga lalawigan ng Pilipinas|lalawigan]] ng hilagang Luzon. Maraming pangkat ang mga Kankana-ey, ang ilan sa kanila ay matatagpuan sa iba't ibang bahagi ng [[Benguet]] at maging sa iba't ibang bahagi ng La Union at malalapit na probinsiya, samantalang ang iba naman ay matatagpuan sa iba't ibang bahagi ng Mountain Province at mga lalawigang malapit dito. Halos walang ipinagkaiba ang dalawang pangkat na ito ng Kankana-ey sa kanilang anyo at hugis ngunit marami ang pinagka-iba sa kanilang pamumuhay at paniniwala.

Pagsasaka ang pangunahing hanap-buhay ng mga Kankana-ey. Nagsasaka sila sa pamamagitan ng kaingin. Pangunahing pinagkukunan nila ng kabuhayan ang pangangaso at pangingisda.  Hinuhuli nila ang usa at baboy ramo sa pamamagitan ng [[aso]] at lambat naman sa panghuhuli ng isda.

Kadalasan ang kadangyan o baknang ang kalimitan na [[aristokrasya]] at ang mga matatanda ang may malaking udyok sa lipunan. Naniniwala sila sa pagkakaroon ng iisang asawa. Ang pamilya ang pangunahing yunit ng lipunan. Ang ama ang pinuno rito. Siya ang inaasahang magbibigay ng lahat ng ikabubuhay ng mag-anak.

====Ilongot====
Nangangahulugan na &quot;mula sa gubat&quot; ang pangalang [[Ilongot]], ang pangkat na matatagpuan sa kagubatan ng Isabela at Nueva Vizcaya. Kung minsan, tinatawag din silang Ilongotes o Ibilao.  Mahilig silang gumamit ng pana na kanilang natutuhan sa mga Negrito. Nagsasaka ng palay, [[tabako]], [[saging]], kamote, at gulay ang mga Ilonggo. Nanghuhuli rin sila ng baboy-ramo, usa, at [[ibon]] sa gubat. Kanilang ipinagpapalit ng tela, kutsilyo at [[asin]] ang mga produktong ito sa mga nasa kapatagan.

Sumasamba sa maraming diyos ang mga Ilongot.  Bukod dito, sinasamba rin nila ang araw, kaluluwa ng mga namatay at iba pang kaluluwa ng kalikasan. Ang mga katangian ng isang ilonggo ay malumanay at malambing.

====Ibaloy====
Ang mga [[Ibaloy]] ay matatagpuan sa mga munisipalidad ng [[Kabayan, Benguet|Kabayan]], [[Bokod, Benguet|Bokod]], [[Sablan, Benguet|Sablan]], [[Tublay, Benguet|Tublay]], [[La Trinidad, Benguet|La Trinidad]], [[Itogon, Benguet]] at [[Tuba, Benguet|Tuba]] sa timog-silangan ng [[Benguet]].  Kasama sa wika ng mga Ibaloy ang ilang salitang Ilokano at Pangasinense.

Ang mga Ibaloy ay [[kayumanggi]], mababa at may matipunong pangangatawan. Nakatira ang mga Ibaloy sa mga mabundok at [[bato|mabatong]] lugar. Gawa sa kogon o nipa ang karaniwang bahay ng mga Ibaloy. May pintuan itong nakaharap sa hilaga o silangan at walang bintana. Marami silang kasanayan para sa pag-aangkop sa kapaligiran tulad ng hagdang-hagdang taniman sa gilid ng bundok at pagpapatubig sa mga ito sa tulong ng mga tubong kawayan.

Masisipag na magsasaka ang mga Ibaloy.  Nagtatanim sila ng lahat ng uri ng gulay, ''strawberry'' at iba pang mga [[prutas]]. Mga lalaki ang naghahabi ng kanilang buslo.

Dati, ang tungtong o konseho na binubuo ng baknang o mayayamang pangkat at matatalino ang nagpapasya sa pamayanan. May mga batas sila na sumasakop sa mga kaugalian sa kasal, diborsiyo, pagmamana, at mga krimen. Kinikilala rin nila ang kapangyarihan ng pambansang [[pamahalaan]].

Sa kasalukuyang panahon, nananatili pa rin ang kasal ng mga Ibaloy sa simbahang Katoliko ngunit sinusunod pa rin nila ang kasunduan ng anak na ipakakasal. Sa handaan, tradisyong Ibaloy pa rin ang nasusunod.

====Isneg====
Kilala rin sa tawag na Apayao o Ina-gang ang mga Isneg na matatagpuan sa Kalinga at Apayao.  Karaniwan silang nagtatatag ng kanilang pamayanan sa matatarik na dalisdis at mabababang burol na malapit sa mga ilog.

Bigas ang pangunahing pagkain ng mga Isneg.  Maliban sa palay, nagtatanim sila ng [[mais]], kamote, taro, at túbo para sa paggawa ng [[basi]].  Ginagawa nila ang pagtatanim matapos ang ilang ritwal o seremonya ayon na rin sa kanilang paniniwala na kaugnay ng [[lupa]], [[gubat]], at [[ilog]] ang buhay. Ayon sa kanilang batas, ang pag-aari ng lupa ay batay sa pagiging una sa paggamit nito, aktwal na paggamit at pagtira rito at kung ito ay namamana.

Naiiba ang anyo ng bahay ng mga Isneg sa mga bahay ng iba pang pangkat-etniko sa [[Cordillera]].  Hugis-bangka ang bahay ng mga Isneg na kanilang tinatawag na binuron. Maraming pamilya ang maaaring tumira sa binuron na may isang silid lamang.

====Ivatan====
Mga mamamayan ng [[Batanes]] ang mga [[Ivatan]]. Relihiyoso, masisipag, matitiyaga, magagalang at mapagkakatiwalaan ang mga Ivatan. {{Fact|date=Disyembre 2009}} Karaniwan sa kanila ang pagsusuot ng bakol, isang uri ng sombrero na gawa sa hinabing dahon ng palmera.

Madalas na dinaraanan ng [[bagyo]] ang Batanes kaya mababang hugis-kahon ang mga bahay ng mga Ivatan. Gawa ito sa [[bato]], [[kogon]] at [[apog]]. Mayroon itong maliliit na bintana.

Mga halamang-ugat ang kanilang itinatanim at ito rin ang kanilang pangunahing ikinabubuhay.

Sa kasalukuyan, marami na ring mga Ivatan ang nakatapos ng kursong tulad ng inhinyeriya, medisina, edukasyon at iba pa.

====Isinay====
Matatagpuan ang mga Isinay sa [[Aritao, Nueva Vizcaya|Aritao]], [[Bayombong, Nueva Vizcaya|Bayombong]] at Dupax sa [[Nueva Vizcaya]].  Katulad ng mga Ivatan, hawig ang kanilang anyo sa [[mga Ainu]] ng bansang [[Hapon (bansa)|Hapon]] at nahahawig ang kanilang wika sa Pangasinense.  Nabibilang ito sa mga diyalekto ng Ilokano.

Kristiyano ang malaking bahagi ng populasyon ng mga Isinay.  Bukod sa pagsasaka, isa pa rin sa kanilang pangunahing ikinabubuhay ang paghabi ng tela.

====Mga Tao ng Palawan====
{{main|Mga Tao ng Palawan}}

=== Mga pangkat-etniko sa Visayas ===
* [[Mga Ilonggo]]
* [[Mga Waray]]
* [[Mga Cebuano]]
* [[Mga Karay-a]]
* [[Mga Masbatenyo]]
* [[Mga Romblomanon]]
* [[Mga Cuyonon]]
* [[Mga Aklanon]]

===Mga pangkat-etniko sa Mindanao===

====Iranun====
Ang Iranun ay isang pangkat-etniko na katutubo sa Mindanao, Pilipinas, at sa kanlurang baybayin ng Sabah, Malaysia ( kung saan sila ay matatagpuan sa 25 mga nayon sa paligid ng Kota Belud at Lahad Datu distrito; din sa Kudat at Likas, Kota Kinabalu).

Para sa mga siglo, ang mga Iranun ay likas na mula sa Kasultanan ng Maguindanao, sa timog Mindanao. Ang Iranun colonies ay kumalat na sa buong Mindanao, Sulu Archipelago at sa hilaga at silangang baybayin ng Borneo. Karamihan sa Iranun ay mga Muslim. Ang kanilang wika ay bahagi ng Austronesian pamilya, at pinakamalapit na nauugnay sa Maranao.

Ang Iranun ay isa sa mga pinakalumang umiiral na tribung muslim sa Pilipinas. Iranuns ang mga unang tao na pumasok sa isang kasal pagkakahawig sa Shariff Aulia at Shariff Kabunsuan. Bai Sa Pandan ( Princess Pagunguwan, anak na babae ng Raha Urangguwan) at Bai Angintabu ayon sa pagkakabanggit. Ang kanilang matrimonyo kung saan si Sultan Kudarat isang Iranun ay direktang nakuha ang kanyang linya sa kanila. Iranun ay isang lahi ng bansa sa pagitan ng Karibang - Karingke Linya ng paglapag at huling mga Malay migrante. Ang unang pinuno ay si Raha Urangguwan. Ang pangalan ng kanilang lugar ( estado) ay Uranen.

Ang mga Iranun ay naninirahan sa Parang, Sultan Kudarat, Matanog, Buldon, Barira, Sultan Mastura, Alamada at sa syudad ng Cotabato at Pagadian.

====Maranao====
Ang mga Maranao ay nakatira sa paligid ng Lawa ng Lanao&amp;nbsp;– [[Lanao del Sur]], Lanao del Norte, [[Lungsod ng Marawi]] at [[Lungsod ng Iligan]]. &quot;[[Lawa]]&quot; ang kahulugan ng salitang &quot;ranao&quot; kung saan hinango ang kanilang pangalan.	 
		 
Ang Marawî ang tinaguriang lungsod ng mga dugong bughaw na Maranao. Sa malalaking bahay sila nakatira na may malalawak na pasilyo ngunit walang silid. Tanging ang mga dugong bughaw lamang ang pinapayagang manamit ng kulay [[ginto]]. Kadalasang makikita ang mga karaniwang Maranao na may dalang nakatiklop na banig pandanus. Kanila itong ginagamit sa sahig ng [[tahanan]] at sa mga [[moske]].	

Buo pa rin at hindi naiimpluwensiyahan ang kulturang Maranao. Nananatili pa rin ang kanilang tunay na naiibang disenyo at kulay sa kanilang mga gawang ukit, damit at banig at sa kanilang mga kagamitang gawa sa [[tanso]].

====T'boli====
Sa Cotabato matatagpuan ang mga T'boli.  Nangangaso sila, nangingisda at nangunguha ng mga prutas sa kagubatan na kanilang ikinabubuhay. Kaingin ang sistema ng kanilang pagsasaka. Gumagawa sila ng tela para sa damit mula sa [[t'nalak]] na hinabi mula sa hibla ng [[abaka]].

Walang &quot;[[pari]]&quot; ang mga T'boli na gumaganap ng mga sagradong ritwal o nagsisilbing tagapamagitan sa tao at sa mga [[bathala]].  Kadalasang iniuukol ng mga kababaihan ang kanilang panahon sa pagpapaganda sa sarili.  Nagpapahid sila ng pulot-pukyutan sa [[mukha]], nagsusuot ng maraming hikaw, kwintas, maliliit na kampanilya at binurdahang [[damit]].

Nagpapalagay ng tatu o hakang ang mga [[babae]].  Maaaring mag-asawa nang marami ang lalaking T'boli.

====Tausug====
Kinikilala sa katapangan at kahusayan sa pakikidigma ang mga Tausug. Hindi sila kailanman umuurong sa anumang labanan sapagkat para sa kanila, ang kaduwagan ay batik sa karangalan ng pamilya. Likas na mapagbigay at palakaibigan ang mga Tausug. Nalinang ang ugaling ito sa kanilang pakikipag-ugnayan at pakikipagkalakalan sa mga tao sa [[Timog-silangang Asya]].

May pagkakaiba ang mga [[Tausug]] na nasa mga burol na tinawag na tao-giniba at nasa mga dalampasigan na tinawag na tao-higad.  Mangingisda ang mga nakatira sa malapit sa dagat at magsasaka naman ang mga nasa loobang bahagi. Naninisid ng perlas ang nasa may dalampasigan na kanilang ipinagpapalit ng seda, tanso at [[bakal]] sa mga taga-[[Borneo]] at [[Sabah]]. Kanila ring ipinagpapalit ang mga ito ng pagkain sa mga magsasaka. Ang kalakalang ito ang nagdala ng Islam sa [[Sulû]].

====Badjao====
Ang pangkat na Badjao ay naninirahan sa Sulû, sa mga bayan ng Maubu, Bus-bus, Tanjung, Pata, Tapul, Lugus, Bangas, Parang, Maimbung, Karungdung at Talipaw. Tinatawag din silang Luaan, Lutaos, Bajau, Orang Laut, Samal Pal'u at Pala'u. Samal ang kanilang wika.

Kahawig ng mga Samal ang kanilang kagawian. May haka-hakang sila at ang mga Samal ay isang pangkat na nagmula sa Johore sa dakong timog ng pinensulang Malaya.

Nakatira sila sa mga bangkang-bahay. Isang pamilya na may 2 hanggang 13 langkap ang maaring tumira sa bangkang-bahay.

Pangingisda ang pangunahin nilang hanapbuhay. Gumagawa rin sila ng mga vinta at mga gamit sa pangingisda tulad ng lambat at bitag. Ang mga kababaihan ay naghahabi ng mga banig na may iba't-ibang uri ng makukulay na disenyo. Magaling din silang sumisid ng mutya.

Dahil malapit sa Tausug, karamihan sa kanila ay Muslim. Gayunpaman, naniniwala pa rin sila sa ''umboh'' o kaluluwa ng kanilang mga ninuno.

====Subanen====
Ang mga Subanen ay matatagpuan sa mga kabundukan ng [[Zamboanga del Norte]] at [[Zamboanga del Sur]]. Kayumanggi sila at may makapal at maitim na buhok. Naniniwala sila na sa iisang ninuno lamang sila nagmula.

====Cuyunon====
Ang mga Cuyunon ay naninirahan sa mga pulo ng Busuanga. Agutaya at Cuyo sa gitna ng [[Dagat Sulu]] sa silangan ng [[Palawan]] at timog-kanluran ng [[Panay]]. Ayon kay Padre Luis de Jesus, isa sa mga [[Kastila|Espanyol]] na nakarating sa Cuyo at Busuanga, ang mga Cuyunon ay may dugong Tsino kaya masisipag sila at matatalino sa kalakalan. Pagkakaingin ang kanilang paraan ng pagsasaka. Nagtatanim sila ng palay, mais, kamote, at ube. Pangalawang pinagkukunan ng kanilang ikinabubuhay ang pangingisda.

Pangkat-pangkat ang mga Cuyunon kung magsaka, mangisda, at kahit sa maliliit na gawain tulad ng paglilinis ng bahay. Madalas na nag-uugnayan ang magkapitbahay at nag-iinuman ang mga kalalakihan matapos ang kanilang gawain. Sa kanila ng pagiging Kristiyano ng mga Cuyunon, laganap pa rin ang kanilang pagsamba sa kaluluwa ng mga yumao at mga ritwal ng mga babaylan. Ang ritwal na kanilang tinatawag na ''palasag'' ay ginaganap bago mahinog ang mga palay. Para naman sa pagpapagaling sa mga [[sakit|maysakit]], ginaganap ang taga-''blac'' upang paalisin sa katawan ng maysakit ang masamang ispiritu. Ang ''patulod-sarot'' naman ang ritwal para mapigilan ang paglaganap ng epidemya. Hindi sila naniniwala sa mga ibang tao.

====Bagobo====
Matatagpuan ang mga Bagobo sa mga baybayin ng look ng [[Davao]]. Maputi sila, may matipunong pangangatawan at malapad na mukha. Kulay-mais ang kanilang buhok na may natural na kulot. Itim ang kanilang mga mata na may bahagyang pagkasingkit. Sadyang inahit nang halos guhit na lamang ang kilay ng mga Bagobo. Makapal ang kanilang labi at bilugan ang baba.
	
Ang mga Bagobo ang unang pangkat na nadatnan ng mga Espanyol sa Mindanao. Noong panahong iyon, nagkakalakalan na ang iba't ibang barangay ng Bagobo. Pangunahing ikinabubuhay nila ang pagsasaka dahil na rin malapit ang kanilang panahanan sa pinagkukunan ng tubig. Pinaghahalinhinan nilang itanim ang palay at mais.  Walang malinaw na pagkakaiba ang mga gawain ng babae at lalaking Bagobo. Kapwa naghihimay ng hibla ng abaka ang babae at lalaki, gayundin sa paghahabi ng buslô.
	
Napapangkat sa tatlo ang tradisyunal na lipunan ng mga Bagobo. Ang [[bayani]] ang mandirigma at ang [[datu]] ang pinuno ng mga ito. Minamana ang pagiging datu. Pangunahing tungkulin ng datu ang tumayong huwes, mag-ayos ng mga gulo at ipagtanggol ang pangkat. Ang mga mabalian o paring babae ang pangalawang uri sa lipunan. Sila ang matatandang babaing mahuhusay sa paghahabi.

====Yakan====
Nagtatanim sila ng palay, niyog, kamoteng kahoy, lansones at mais. May sistema ng pagpapalitan sa pagsasaka ang Yakan. Nagagawa sa maikling panahon ang pag-aararo dahil pinagtutulung-tulungan ng mga magkakamag-anak at magkakaibigan ito. Punong- puno ng mga kalimitang paniniwala at kaugalian ang kanilang mga gawain sa pagsasaka. May paniniwala silang ang palay ay may sultan at mga pinuno kaya kinakausap nila ang “Paring” palay upang mamuno sa iba pang mga binhing palay sa pagkakaroon ng masaganang ani.  Kailangan ding tahimik sila habang nag-aani ng palay sa pangambang makatawag ng ingay at liparin palayo ang palay.

Malalaki ang lipunang Yakan kung saan ang amana o ama ang pinakapuno ng pamilya.  Napakalapit ng ugnayan ng magkakamag-anak kaya magkakalapit ang kanilang mga bahay at handang tumulong ang bawat isa sa sinuman sa kanila na magkakaroon ng kasawian o kaya naman kasiyahan.

Maraming ipinagbabawal sa buhay ng mga Yakan.  Ipinagbabawal sa kanila ang pagpapakasal sa magpinsang makalawa ngunit maaring magpakasal ang magpinsang buo upang manatili ang yaman ng angkan. Maaring magpakasal nang higit sa apat ang lalaking Yakan kung kaya nyang bigyan ang mga ito ng sapat na kabuhayan. Pinapayagan din sa kanila ang paghihiwalay kung pumapayag dito ang lalaki.

Ang mga Yakan lamang ang tanging pangkat na kapwa nagsususot ng malong ang lalaki at babae.  Isinusuot ng lalaking Yakan ang malong sa kanyang ulo samantalang ipinupulupot naman ito ng mga babae sa kanilang baywang.

===Mga di-taal na pangkat-etniko===
*[[Tsina|Tsino]]
*[[Espanya|Kastila]]
*[[America|Amerikano]]
*[[Saudi Arabia|Arabo]]
*[[Indiya|Indiyano]]
*[[Korea|Koryano]]
*[[Hudyo]]
*[[Mehiko|Mehikano]]
*[[Hapon]]es

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Mga pangkat-etniko sa Pilipinas|*]]</text>
      <sha1>342h964vi6kjooziyb50xr1jds5mt00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bathala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31187</id>
    <revision>
      <id>2204940</id>
      <parentid>2190258</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <origin>2204940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35665" sha1="tn2i71wozh4y3u9vgmza5j3202hoo43" xml:space="preserve">[[Talaksan:BathalaDiwataPhilippinemythology.jpg|thumb|left|Si Bathala (''nasa ibabaw''), isang [[diwata]] (''nasa ilalim''), at isang [[sarimanok]] (''nasa gitna'').]]
{{Mitolohiya ng Pilipinas}}
Sa [[Katutubong relihiyong Tagalog|katutubong relihiyon ng mga sinaunang Tagalog]], si '''Bathalà/Maykapál''' ang kataas-taasang Diyos, ang tagapaglikha at tagapamahala ng sansinukob. '''Bathala'''&lt;ref name=JETE&gt;{{cite-JETE|Bathala, Diyos}}&lt;/ref&gt; (Baybayin: ᜊᜑᜎ) Siya ang pinakamakapangyarihang diyos at kilala rin siya bilang '''Bathalang Maykapal''' (maylikha). Pinaniniwalaan ng mga sinaunang Tagalog na siya ang hari ng mga [[Diwata|diwata]] at punong diyos o pinaka-ama ng lahat ng mga mas mababang diyos katulad nina [[Maria Makiling]], [[Minukawa]], [[Kabunian]] at iba pang mga anito. Lahat ng mga paniniwalang ito ay naipluensya ng mga [[Kastila]]: pinalitan nila ang lumang pananampalataya ng mga lumang tagalog sa Kristiyanismo. Si Bathala ay inuugnay sa Diyos ng rehiliyong Kristiyanismo, at ang ibang diyos-diyosan ay pinalitan ng mga santo. Kaya, sa panahong ngayon, ang salitang &quot;Bathala&quot; ay tinatawag sa Diyos ng Rehiliyong Kristiyanismo ng mga Pilipino ngayon.

==Etimolohiya==
Ayon sa mga dalubhasa, nanggaling ang salitang &quot;bathala&quot; sa salitang [[Sanskrito|Sanskrito]] ''भट्टार'' [bhaṭṭāra] na nangunguhulugang &quot;sinasamba.&quot;

Pinaniniwalaan ng karamihan sa mga iskolar na ang Bathalà (Chirino 1595–1602), Badhala (Plasencia 1589), Batala (Loarca 1582), o Bachtala (Boxer Codex 1590) ay nagmula sa salitang Sanskrit na '''bhattara''' o '''bhattaraka''' (marangal na panginoon),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ghose, |first=R. |title=Saivism in Indonesia during the Hindu-Javanese Period. |date=1966 |publisher=The University of Hong Kong Press |year=1966 |isbn=494–495, 550–552. |pages=pp. 16, 123,}}&lt;/ref&gt;na lumitaw bilang pamagat na '''batara''' noong ika-16 na siglo sa katimugang Pilipinas at Borneo. Sa wikang Indones, ang '''batara''' ay nangangahulugang &quot;diyos,&quot; at ang katumbas nitong pambabae ay '''batari'''. Sa wikang Malay, ang '''betara''' ay nangangahulugang &quot;banal&quot; at ginamit upang ipatungkol sa mga dakilang diyos ng Hinduismo sa Java.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |title=Barangay: sixteenth-century Philippine culture and society |url=https://archive.org/details/barangaysixteent0000scot |date=1994 |publisher=Ateneo de Manila University Press |isbn=978-971-550-135-4 |location=Quezon City, Manila, Philippines}}&lt;/ref&gt;

Ayon kay Dr. Pardo de Tavera, isang lingguwista, ang ''bhattala'' ay maaaring nagmula sa ''avatara'' o ''avatar''—ibig sabihin, ang pagbaba ng isang diyos sa lupa sa isang nakikitang anyo, tulad ng sampung avatar ni Vishnu.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Reyes y Florentino |first=Isabelo de los |title=History of Ilocos |last2=Imson |first2=Maria Elinora P. |date=2011 |publisher=University of the Philippines Press |isbn=978-971-542-729-6 |location=Diliman, Quezon City}}&lt;/ref&gt; Ayon naman kay John Crawfurd, ang salitang Malay na '''Batara''' ay hinango mula sa ''avatara'' kapwa sa &quot;kahulugan at ortograpiya&quot; at ginagamit bilang panlapi upang ipahiwatig ang anumang diyos&lt;ref&gt;{{Citation |last=Crawfurd |first=John |title=History of the Indian Archipelago. 2 |date=2013 |series=Cambridge library collection. Perspectives from the Royal Asiatic Society |edition=Reprint |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-05615-1 |access-date=2025-03-10}}&lt;/ref&gt;

==Iba Pang Pangalan, Titulo, at Tawag==

'''Diwatà''' (Dioata, Diuata) - Hango sa salitang Sanskrit na ''deva'' at ''devata'', na nangangahulugang &quot;diyos&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Potet |first=Jean-Paul |title=Ancient beliefs and customs of the Tagalogs |date=2017 |publisher=Jean-Paul G. Potet |isbn=978-0-244-34873-1 |location=Clichy}}&lt;/ref&gt; Sa ''Manobo-English Dictionary'' ni Richard E. Elkins (1968), ang ''diwatà'' ay tumutukoy sa pinakamataas na kataas-taasang nilalang.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=McCoy |first=Alfred W. |date=1989-09 |title=The Politics of Counterinsurgency in the Philippines: Military and Political Options. By Gareth Porter. Philippine Studies. Occasional Paper No. 9. University of Hawaii, Center for Philippine Studies, 1987. Pp. 148. Abbreviations, Notes. |url=https://doi.org/10.1017/s0022463400018439 |journal=Journal of Southeast Asian Studies |volume=20 |issue=2 |pages=358–360 |doi=10.1017/s0022463400018439 |issn=0022-4634}}&lt;/ref&gt; Sa mitolohiyang Bla’an, ang ''Diwatà'' ay isa sa apat na orihinal na nilalang. Ayon sa ilang Bla’an, magkapatid sina ''Diwatà'' at ''Melu'' (ang Maylalang), at dahil mas matanda si ''Diwatà'' kay ''Melu'', ginamit ng mga tagapagsalin ng Bibliyang Kristiyano ang pangalang ''Diwatà'' upang tukuyin ang Diyos.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Casino, |first=Eric S. |title=Mindanao Statecraft and Ecology: Moros, Lumads, and Settlers Across the Lowland-highland Continuum. |date=(2000) |publisher=Notre Dame University, |year=2000 |isbn=ISBN 978-971-555-354-4. |location=Notre Dame University,}}&lt;/ref&gt;

'''Maykapál''' (Meicapal, Meycapal) – Nangangahulugang &quot;Nagmamay-ari ng Nilalang&quot;. Ang titulo o tawag na ''Maykapál'' ay nagmula sa salitang ''kapal'', na nangangahulugang &quot;hubugin ang lupa, putik, o waks sa mga bilog na hugis&quot;. Ang katumbas na salitang ''kipil'' ay may kaparehong kahulugan ngunit tumutukoy sa pagkain: &quot;gumawa ng mga bilog na kanin at kainin ang mga ito&quot;. Kaugnay ito ng isa pang titulo ni ''Bathala'', ang ''Maylupa'', na nangangahulugang &quot;Nagmamay-ari ng Lupa&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Potet |first=Jean-Paul |title=Ancient beliefs and customs of the Tagalogs |date=2017 |publisher=Jean-Paul G. Potet |isbn=978-0-244-34873-1 |location=Clichy}}&lt;/ref&gt;

'''Mulayari''' (Boxer Codex: Mulayri, Molaiari, Molayare) – Sa pagsasalin ng ''Boxer Codex'' (1590) nina George Bryan Souza at Jeffrey Scott Turley (2015), ginamit ang salitang ''May-ari'' (&quot;Nagmamay-ari&quot; o &quot;Nagmamay-ari ng Ari-arian&quot;) sa halip na orihinal na baybay na ''Mulayri''. Ipinaliwanag sa talababa: &quot;Glossed as 'an indirect appellation of God'&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Espada |first=Dennis |date=2015-11-15 |title=Para sa Negosyo o Kalayaan? Pagsipat sa Dayuhang Pagmamay-ari at Kalagayan ng Manggagawa sa Media |url=https://doi.org/10.70922/r7es3511 |journal=Bisig |volume=2 |issue=1 |pages=1–22 |doi=10.70922/r7es3511 |issn=2467-6330}}&lt;/ref&gt;

'''Lumikhâ''' – Nangangahulugang &quot;Maylalang&quot;. Sa lumang Tagalog, ang salitang ''likhâ'' ay tumutukoy rin sa mga estatwang anito. Sa modernong Tagalog, ito ay nangangahulugang &quot;paglikha&quot; Sa mitolohiyang Tagalog, sinasabing ang unang lalaki at babae ay nagmula sa kawayan, na siyang pinaka-karaniwang materyal sa pagsusulat ng mga sinaunang Pilipino.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Bloomfield |first=Maurice |last2=Monier-Williams |first2=Monier |last3=Leumann |first3=E. |last4=Cappeller |first4=C. |date=1900 |title=A Sanskrit-English Dictionary, Etymologically and Philologically Arranged with Special Reference to Cognate Indo-European Languages |url=https://doi.org/10.2307/287725 |journal=The American Journal of Philology |volume=21 |issue=3 |pages=323 |doi=10.2307/287725 |issn=0002-9475}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Lovejoy |first=Henry B. |title=Prieto, Juan Nepomuceno |date=2019-01-31 |url=https://doi.org/10.1093/acref/9780195301731.013.78274 |work=African American Studies Center |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-530173-1 |access-date=2025-03-13}}&lt;/ref&gt;

==Tagalismo== 


===Sinaunang Pananaw ng mga Tagalog tungkol sa Diyos===  
Mga sipi mula sa Boxer Codex (1590):

&lt;blockquote&gt;Ang mga Moro [ibig sabihin, ang mga Tagalog mula sa Maynila] ng Pilipinas ay naniniwalang ang mundo, lupa, langit, at lahat ng bagay sa mga ito ay nilikha at ginawa ng iisang diyos lamang, na tinatawag nila sa kanilang wika na '''Bachtala''', '''napal nanca''', '''calgna salahat''', na ang ibig sabihin ay &quot;Diyos, tagalikha at tagapangalaga ng lahat ng bagay&quot;, at sa isa pang pangalan ay tinatawag nila siyang '''Mulayri'''. Sinabi nila na ang diyos nilang ito ay nasa himpapawid bago pa magkaroon ng langit o lupa o anumang bagay, na siya ay ''ab eterno'' (mula sa kawalang-hanggan) at hindi nilikha o ginawa ng kahit sino mula sa anuman, at na siya lamang ang gumawa at lumikha ng lahat ng nabanggit dahil lamang sa kanyang kagustuhang gumawa ng isang bagay na kasingganda ng langit at lupa, at na gumawa at lumikha siya ng isang lalaki at isang babae mula sa lupa, na siyang pinagmulan at pinanggalingan ng lahat ng tao at ng kanilang mga salinlahi sa mundo.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Ang mga taong ito ay may takot at paggalang sa isang diyos, tagalikha ng lahat ng bagay, na ang ilan ay tinatawag siyang '''Bathala''', ang iba naman ay '''Molaiari''', ang iba ay '''Dioata'''; at bagaman inaamin nila ang diyos na ito bilang tagalikha ng lahat ng bagay, hindi nila alam ni kailan o paano niya ito ginawa o kung bakit, at na ang kanyang tirahan ay nasa langit.&lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;Tuwing kakain ang mga pinuno, naglalagay sila ng kaunti sa lahat ng kanilang kinakain o iniinom sa maliliit na plato sa mesa bilang alay sa mga anito at sa '''Molayare''' o '''Batala''', tagalikha ng lahat ng bagay.&lt;/blockquote&gt;

Sipi mula sa *Relacion de las Yslas Filipinas* ni Miguel de Loarca (1582):

&lt;blockquote&gt;Ayon sa relihiyong dating sinusunod ng mga Morong ito, sila ay sumasamba sa isang diyos na tinatawag nila na '''Batala''', na ang ibig sabihin talaga ay &quot;Diyos.&quot; Sinabi nilang sinasamba nila ang ''Batala'' dahil siya ang Panginoon ng lahat, at siya ang lumikha ng mga tao at ng mga nayon. Sinabi rin nilang ang ''Batala'' ay may maraming kinatawan sa ilalim niya, na ipinapadala niya sa mundo upang lumikha para sa tao ng mga bagay na dito'y lumilitaw. Ang mga nilalang na ito ay tinatawag na '''anitos''', at bawat ''anito'' ay may partikular na tungkulin. Ang ilan ay para sa bukirin, ang ilan ay para sa mga naglalakbay sa dagat; ang ilan ay para sa mga pumupunta sa digmaan, at ang ilan ay para sa mga sakit.&lt;ref&gt;''Asian Studies'', Volumes 15-17. Philippine Center for Advanced Studies, University of the Philippines. Institute of Asian Studies, University of the Philippines. Asian Center (1977). p. 28.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Dahil maraming mga [[Borneo|Bornean]] sa [[Manila|Maynila]] noong unang dumating ang mga Kastila, tinawag ng mga Kastila ang mga taga-Maynila na [[Mga Moro|Moro]], ang pangalang Kastila para sa mga Muslim sa [[Maghreb]], [[Iberian Peninsula]], [[Sicily]], at [[Malta]]. Isa itong bagay na kinontra ng mga prayleng dumating makalipas ang ilang panahon, sapagkat ang relihiyon ng mga tao sa Maynila ay labis na naiiba sa Islam na hindi nila ito maituturing na Islam, lalo pa't ang mga [[baboy]] (na madalas tawaging &quot;maruruming hayop&quot; ng mga kronistang Kastila, marahil mga [[Marrano|crypto-Judio]]) ay kabilang sa mga pangunahing [[Holocaust (sacrifice)|alay na sinusunog]] sa kanilang mga diyos, at maliban sa [[tandang]] (''manok na kalakyan''), wala nang ibang hayop na nakalista. Walang kapistahan na hindi pumapatay at nag-iihaw ng baboy. Laging iniaalay ang baboy bilang holocaust, at ang pagkain ng laman nito bilang isang grupo ay tiyak na itinuturing na pakikibahagi sa diyos na pinag-alayan nito. Ang [[kalabaw]] (''anwang''), na siyang pinakadakilang alay sa mga Malay, ay hindi kailanman ginamit na ganito ng mga Tagalog. Sa kabila ng lahat ng ito, patuloy na tinawag ng mga Kastila ang mga taga-Maynila na Moro sa loob ng mahabang panahon, sapagkat ito'y nagsilbing dahilan o katuwiran para sakupin at alipinin sila.&lt;ref&gt;elaput/loarca12&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Potet, Jean-Paul G. (2018). Ancient Beliefs and Customs of the Tagalogs. Lulu.com, 2018. {{ISBN|978-0-244-34873-1}}. Page 52.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Potet, Jean-Paul G. (2018). Ancient Beliefs and Customs of the Tagalogs. Lulu.com, 2018. {{ISBN|978-0-244-34873-1}}. Page 114.&lt;/ref&gt; Isinalin ng Ingles na edisyon ng [[Boxer Codex]] (1590) nina Souza at Turley ang &quot;''Bachtala, napalnanca, calgna salahat''&quot; bilang &quot;''Bathala na may kapangyarihan sa lahat''&quot; na isinalin sa Ingles bilang &quot;God who has power over everything&quot;. Ang eksaktong salin ng &quot;God, creator and preserver of all things&quot; sa Tagalog ay &quot;''Bathala na kumapal at nangangalaga sa lahat''&quot;.&lt;ref&gt;Souza, George Bryan &amp; Turley, Jeffrey Scott (2015). The Boxer Codex: Transcription and Translation of an Illustrated Late Sixteenth-Century Spanish Manuscript Concerning the Geography, History and Ethnography of the Pacific, South-east and East Asia. BRILL, 2015. {{ISBN|978-90-04-30154-2}}. Page 358.&lt;/ref&gt;

===Si Bathala at ang mga Anito===  
&lt;blockquote&gt;Ang punong diyos ng mga Tagala ay tinatawag na '''Bathala mei Capal''', at tinatawag ding '''Diuata'''; at ang pangunahing idolatriya nila ay ang pagsamba sa mga ninuno nilang nagpakita ng katapangan o galing; tinatawag nila itong ''Humalagar'', ibig sabihin ay ''manes''.
:— William Marsden, ''The History of Sumatra'' (1784)&lt;/blockquote&gt;&lt;ref name=&quot;Marsden, William 1784&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Marsden, William 1784 Page 255&quot;/&gt;

Ang mga '''anito''' ay mga espiritu ng mga yumaong ninuno na sinasamba ng mga sinaunang Tagalog. Naniniwala silang pinoprotektahan ng mga anito ang mga tahanan, bukirin, at kagubatan. Gumagawa ang mga tao ng maliliit na rebulto upang parangalan sila. Ang iba pang tribo ng Pilipino at mga karatig pulo ay may magkatulad na paniniwala ngunit may ibang tawag.&lt;ref name=&quot;Blair&quot;&gt;{{cite book |last1=Blair |first1=Emma Helen |last2=Robertson |first2=James Alexander |last3=Bourne |volume=5 (1582–1583) |first3=Edward Gaylord |title=The Philippine Islands, 1493–1803 |date=1903 |publisher=The Arthur H. Clark Company |url=https://en.m.wikisource.org/wiki/The_Philippine_Islands,_1493-1803/Volume_5 |access-date=June 4, 2024 |archive-date=June 4, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240604031500/https://en.m.wikisource.org/wiki/The_Philippine_Islands,_1493-1803/Volume_5 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Blumentritt&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;dp&quot;&gt;{{cite web |title=The Preconquest Filipino Tattoos |url=https://datupress.com/2018/01/10/the-preconquest-filipino-tattoos/ |website=Datu Press |access-date=August 10, 2021 |date=January 10, 2018 |archive-date=Agosto 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210810040957/https://datupress.com/2018/01/10/the-preconquest-filipino-tattoos/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Marsden, William 1784&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Marsden, William 1784 Page 255&quot;/&gt;

Ang ''Anitería'' (literal na nangangahulugang pagsamba sa mga anito) ay ang katawagang ginamit ng ilang kronistang Kastila upang tukuyin ang relihiyon ng mga Tagalog, sapagkat kanilang napansin na bagama't may paniniwala at paggalang sa makapangyarihang Bathala, sila rin ay naghahandog sa mga espiritung ninuno na tinatawag na [[anito]]. Tinanong ni Miguel de Loarca (Relacion de las Yslas Filipinas, 1582) ang mga Tagalog kung bakit [[Holocaust (sacrifice)|alay na sinusunog]] ay inihahandog sa mga anito at hindi kay Bathala. Sinagot siya ng mga Tagalog na si Bathala ay isang dakilang panginoon, at walang sinuman ang maaaring direktang makausap siya sapagkat siya ay [[Transcendence (religion)|nananahan sa langit]] ([[Heaven|''Kaluwálhatian'']]), kaya ipinapadala niya ang mga anito upang tumulong sa kanila.&lt;ref&gt;Silliman, Robert Benton (1964). Religious Beliefs and Life at the Beginning of the Spanish Regime in the Philippines: Readings. College of Theology, Silliman University, 1964. Page 46&lt;/ref&gt;

&lt;blockquote&gt;Inilalagay nila ang kanilang mga ninuno, na ang panawagan sa kanila ang unang ginagawa sa lahat ng gawain at panganib, sa hanay ng mga anito.
:— Francisco Colin, et al. [The Philippine Islands (1493-1898)]&lt;ref&gt;Blair, Emma Helen &amp; Robertson, James Alexander. ''The Philippine Islands, 1493-1898'', Volume 40 (of 55): ''1690-1691''. Chapter XV, page 106.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

Ang tungkulin ng mga anito, kung gayon, ay kahalintulad ng mga [[Liminal deity|diyos ng hangganan]] sa mga [[Polytheism|politeistikong relihiyon]] na nagsisilbing tagapamagitan sa mga mortal at sa diyos, tulad nina [[Agni]] (Hindu) at [[Janus]] (Romano) na may hawak ng daan patungo sa mga banal na daigdig, kaya sila ang unang tinatawagan at unang pinaghahandugan, kahit sino pa man ang gustong dasalan.&lt;ref&gt;Talbott, Rick F. (2005). Sacred Sacrifice: Ritual Paradigms in Vedic Religion and Early Christianity. Wipf and Stock Publishers, 2005. {{ISBN|978-1-59752-340-0}}. Page 82&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pomey, François &amp; Tooke, Andrew (1793). The Pantheon: Representing the Fabulous Histories of the Heathen Gods, and the Most Illustrious Heroes of Antiquity, in a Short, Plain, and Familiar Method, by Way of Dialogue, for the Use of Schools. Silvester Doig, 1793. Page 151&lt;/ref&gt; Ang mga anito—tulad ng [[loa]] ng [[Haitian Vodou]]&lt;ref&gt;Fequiere Vilsaint, Michael R. Hall (2021). Historical Dictionary of Haiti. Rowman &amp; Littlefield, 2021. {{ISBN|978-1-5381-2753-7}}. Page 206.&lt;/ref&gt;—ay hindi itinuturing na mga diyos kundi mga sugo, tagapamagitan, at tagapagtanggol (''abogado'') ng tao sa [[God|Kataas-taasang Diyos]]. Kawangis ito ng kaisipan sa [[Neoplatonism]] kung saan ang mga espiritung tinatawag na [[Daemon (classical mythology)|daimones]] ay naghahatid ng mga banal na bagay sa mga mortal at ng mga panalangin at alay ng mga mortal patungong [[The One (Neoplatonism)|Diyos]]: mga hiling at alay mula sa ibaba at mga utos at sagot mula sa itaas.&lt;ref&gt;Smith, Thomas Vernor (1956). Philosophers Speak for Themselves: From Thales to Plato. University of Chicago Press, 1956. Page 298.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Addey, Crystal (2016). Divination and Theurgy in Neoplatonism: Oracles of the Gods. Routledge, 2016. {{ISBN|978-1-317-14898-2}}.&lt;/ref&gt;

&lt;blockquote&gt;Sila ang mga katulong, mga ministro ni '''Batala''', na siyang nagpapadala sa kanila sa lupa upang tumulong sa tao. Ang mga katulong na ito ay tinatawag na: '''Anito'''. Ang kalikasan ng '''Anito''' ay ganito: siya ay dumarating sa lupa, nakikipag-ugnayan sa tao at nakikipag-usap sa ngalan ng tao kay '''Batala'''.
:— Miguel de Loarca (1582)&lt;/blockquote&gt;

Ilang mga kronista, tulad ng di-kilalang may-akda ng [[Boxer Codex]], ay hindi tinatawag na anito ang mga kinatawan ni Bathala, kundi tinawag silang ''dioses'', na isinalin nina Quirino at Garcia bilang &quot;mga diyos&quot;.&lt;ref&gt;University of the Philippines Manila Studies Program Annual Conference (1991). The Manila Studies Program Inaugural Lectures. Manila Studies Program, College of Arts and Sciences, University of the Philippines, 1991.&lt;/ref&gt; Sinusuportahan ng [[Americans in the Philippines|Amerikanong-Pilipinong]] historyador na si [[William Henry Scott (historian)|William Henry Scott]] ang pananaw ng mga kronistang ito (na maaaring [[Crypto-Jews]])&lt;ref&gt;Potet, Jean-Paul G. (2018). Ancient Beliefs and Customs of the Tagalogs. Lulu.com, 2018. {{ISBN|978-0-244-34873-1}}. Page 52&lt;/ref&gt; na sinasamba ng mga sinaunang Tagalog ang mga anito bilang mga diyos at diyosa (''aniteria''), sapagkat &quot;sa aktwal na panalangin, sila ay tuwirang tinatawag, hindi bilang tagapamagitan&quot;. Binanggit niya ang halimbawa ng panalangin ng isang magsasaka kay ''Lakapati'', isang anito, kung saan itataas ang bata sa ibabaw ng bukid at dasalin: &quot;''Lakapati, pakanin mo yaring alipin mo; huwag mong gutumin''&quot;.&lt;ref&gt;Scott, William Henry (1994). Barangay: Sixteenth Century Philippine Culture and Society. Quezon City: Ateneo de Manila University Press. {{ISBN|971-550-135-4}}.&lt;/ref&gt; Gayunpaman, maaaring ginagamit ni Scott—na isang hinirang na layko ng [[Protestant Episcopal Church in the United States of America]]—&lt;ref&gt;Peralta, Jesus T, editor (2001) p.16&lt;/ref&gt; ang [[Protestantism|Protestanteng]] kahulugan ng [[Intercession of saints|pamamagitan]] at [[worship|pagsamba]], na salungat sa pananaw ng mga Katolikong manlalakbay at misyonero, na inilalarawan ang papel ng mga anito bilang tagapamagitan (''abogado''). Karamihan sa mga kronika (at iilang tala ng mga manlalakbay) ay nagpapakita ng isang kataas-taasang diyos na kahalintulad ng Diyos ng Kristiyanismo, na nagpapahiwatig na ang relihiyon ng mga Tagalog ay monoteistiko. Ilang mapagkukunan lamang ang nagbabanggit ng ibang pangalan ng mga diyos.&lt;ref&gt;Arnez, Monika &amp; Sarnowsky, Jürgen (2016). The Role of Religions in the European Perception of Insular and Mainland Southeast Asia. Cambridge Scholars Publishing, 2016. {{ISBN|978-1-4438-9922-2}}. Page 236&lt;/ref&gt; Bukod dito, binigyang-diin ng mga misyonerong sumulat ukol sa relihiyon ng Tagalog sa maagang panahon na naniniwala ang mga Tagalog sa iisang kataas-taasang diyos na lumikha ng lahat ng bagay. Layunin nilang makahanap ng katumbas sa Diyos ng Kristiyanismo upang ipaliwanag ang mga aral ng Katolisismo. Kadalasan, ang mga pamagat ng kanilang mga kabanata tungkol sa relihiyon ng mga Tagalog ay nagpapahiwatig ng layuning ilarawan ito bilang &quot;maling relihiyon&quot; o &quot;pamahiin&quot;,&lt;ref&gt;Arnez, Monika &amp; Sarnowsky, Jürgen (2016). The Role of Religions in the European Perception of Insular and Mainland Southeast Asia. Cambridge Scholars Publishing, 2016. {{ISBN|978-1-4438-9922-2}}. Page 230&lt;/ref&gt; sa kabila ng kanilang palagiang pagdududa kung ang &quot;mga bagong taong&quot; natuklasan nila ay may kaalaman na ba sa [[Ebanghelyo]].&lt;ref&gt;Potet, Jean-Paul G. (2018). Ancient Beliefs and Customs of the Tagalogs. Lulu.com, 2018. {{ISBN|978-0-244-34873-1}}. Page 18.&lt;/ref&gt;

Bagaman si Bathala ay naaabot lamang sa pamamagitan ng mga anito, hindi siya isang [[Deism|malayong diyos na masyadong makapangyarihan upang pakialaman ang mga tao]]. Naniniwala ang mga sinaunang Tagalog na sa pagsilang ng bawat bata, si Bathala ay nagtatalaga ng isang espiritung tagapagbantay, na tinatawag din nilang ''Bathala'', bilang tagapangalaga o ''Bathala Catotobo'' (''Katutubo''),&lt;ref&gt;Gardner,  Fletcher (1941). Philippine Folklore. Palm tree Press, 1941. Page 6.&lt;/ref&gt; na tinukoy ni Padre Noceda bilang isang [[guardian angel|anghel na tagapagbantay]]. Pinatnubayan din ni Bathala ang mga tao sa pamamagitan ng [[omens|mga palatandaan]] at [[Oneiromancy|mapanagutang panaginip]]. Ang mga kaluluwang namatay sa espada, nilamon ng buwaya, o tinamaan ng kidlat ay agad na [[Apotheosis|umaakyat]] sa [[Heaven|''Kaluwálhatian'']] sa pamamagitan ng bahaghari (''balangaw'').&lt;ref&gt;University of Manila (1956). University of Manila Journal of East Asiatic Studies, Volumes 5-6. Page 331.&lt;/ref&gt;

===Mga sagradong hayop at mga palatandaan===
Naniniwala ang mga sinaunang Tagalog na ipinahahayag ni Bathala ang kanyang kalooban sa pamamagitan ng [[palatandaan]] sa pamamagitan ng pagpapadala ng ibong [[Tigmamanukan|''tigmamanukin'']] (''tigmamanuquin''), na iniuugnay rin nila sa pangalang Bathala. Inilarawan nina Plasencia (1589), Chirino (1604), at Colin (1663) ang ibong ito bilang may kulay asul at kasinglaki ng isang ''thrush'' o ''turtledove''(maliit na kalapating gala). Sina [[Emma Helen Blair]] at [[James Alexander Robertson]] ay nagtukoy sa ibong ito bilang [[Philippine fairy-bluebird]] (''Irena cyanogastra''). Bagaman inilarawan ito ng [[Boxer Codex]] bilang &quot;mapulang asul at itim&quot;, binanggit ni [[Antonio de Morga]] na ang ibon ay may &quot;kulay dilaw&quot;, na siyang kulay ng kagandahan para sa mga sinaunang Tagalog at may relihiyosong kahulugan sa kanila.&lt;ref&gt;Potet, Jean-Paul G. (2018). Ancient Beliefs and Customs of the Tagalogs. Lulu.com, 2018. {{ISBN|978-0-244-34873-1}}. Pahina 138.&lt;/ref&gt; Ayon kay Morga, ang ibong ''tigmamanukin'' gaya ng inilarawan nina Chirino at Colin ay maaaring hindi umiiral o tuluyan nang nawala, sapagkat walang kilalang ibong kulay asul na kasinglaki ng ''thrush''(malaking maya); gayunpaman, mayroong kahawig na ibong dilaw (bagaman hindi ganap na dilaw) na tinatawag na ''kuliawan'' ([[Black-naped oriole|''golden oriole'']]).&lt;ref&gt;Rizal, José (1962). Historical events of the Philippine Islands by Antonio de Morga. José Rizal National Centennial Commission, 1962. Pahina 292.&lt;/ref&gt; Ang pangalang Bathala ay iniuugnay rin sa mga kometa at iba pang katawang selestiyal na pinaniniwalaan ng mga Tagalog na nagbibigay hudyat ng mga pangyayari.&lt;ref&gt;University of Manila., 1956. University of Manila Journal of East Asiatic Studies, Volume 5. p. 52&lt;/ref&gt;

Kabilang sa ibang mga hayop na sinusubaybayan bilang palatandaan ang ''balatiti'' o ''balantikis'', ''uwak'' (uwak/raben), ''kuwago'' (bahaw), ''bahaw'' (kuwagong bundok), ''butiki'' (butiki), ''malimakan'' (susô), at ang ''tigmamanok'' (white-collared kingfisher, na kilala rin bilang ''salaksak'' sa mga Ilokano).&lt;ref&gt;Potet, Jean-Paul G. (2018). Ancient Beliefs and Customs of the Tagalogs. Lulu.com, 2018. {{ISBN|978-0-244-34873-1}}. Pahina 62.&lt;/ref&gt; Itinuturing na napakasagrado ng mga sinaunang Tagalog ang mga ibon, buwaya, at butiki kaya't itinuturing na bawal patayin ang mga ito.&lt;ref&gt;Potet, Jean-Paul G. (2018). Ancient Beliefs and Customs of the Tagalogs. Lulu.com, 2018. {{ISBN|978-0-244-34873-1}}. Pahina 424.&lt;/ref&gt; Kapag namatay ang isang buwaya, pinapahiran nila ito ng langis ng linga, binabalot sa banig, at inilibing. Ganito rin ang ginagawa sa ''tuko'' (gecko), isang makamandag na butiki. Tinanong ni San Buenaventura ang mga Tagalog kung bakit nila pinapayagan ang ''bayawak'' (monitor lizard), mga reptilyang mahilig sa itlog at manok at samakatuwid ay panganib sa mga alagang manok: ''&quot;Ano’t di ninyo siluin itong bayawak?&quot;''&lt;ref&gt;Potet, Jean-Paul G. (2018). Ancient Beliefs and Customs of the Tagalogs. Lulu.com, 2018. {{ISBN|978-0-244-34873-1}}. Pahina 30.&lt;/ref&gt; Itinuturing na napakasagrado ng [[Collared kingfisher|white-collared kingfishers]] (''tigmamanok'') sapagkat pinapayagan silang maglinis ng ngipin ng buwaya nang hindi napipinsala. Ayon kina Chirino (1595–1602) at Colin (1663), ang mga sinaunang Tagalog ay may lubos na paggalang sa mga buwaya, at kapag nakakita sila nito sa tubig, sumisigaw sila nang buong paggalang ng ''&quot;Nono&quot;'' (''Nuno''), na nangangahulugang &quot;lolo&quot;. Mahinahon at magiliw nilang hinihiling dito na huwag silang saktan at, para sa layuning ito, iniaalay nila rito ang bahagi ng huli nilang isda sa pamamagitan ng paghahagis nito sa tubig. Noon, sa Ilog ng Maynila (na ngayo'y tinatawag na Ilog Pasig), may isang malaking bato (''Buayang Bato'') na pinapahalagahan bilang isang idolo sa loob ng maraming taon. Nag-iiwan ng mga alay ang mga sinaunang Tagalog dito sa tuwing sila'y dumaraan hanggang sa basagin ito ng mga pari ng San Agustin sa maliliit na piraso at magtayo ng krus sa lugar nito. Di naglaon, itinayo roon ang isang maliit na [[Ermita de San Nicolas de Tolentino|eremita o kapilya]] na may imahen ni San Nicolas de Tolentino.&lt;ref&gt;Chirino, Pedro (1595–1602). Relacion de las Islas Filipinas.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Blair and Robertson, The Philippine Islands, Vol. 40. Pahina 69-82.&lt;/ref&gt;

==Kristiyanismo== 
&lt;blockquote&gt;Ang sinaunang katawagang Indio [''Indio'' ibig sabihin ay ang mga Tagalog] para sa Diyos ay '''Bathala''', na kanilang iniuugnay sa paglikha ng mundo. May mga labi pa ng dating pagsamba sa mga diyos-diyosan na nananatili sa mga tao, at ang ilang pangalan ng mga idolo ay nanatiling nakatala. May ilang mga parirala ring nanatili, lalo na sa mga liblib na lugar, gaya ng halimbawa, '''&quot;Magpabathala ca&quot;''' (Ipagkaloob nawa sa kalooban ni Bathala), at karaniwan nang tinatanggap ng mga pari ang pangalang ito bilang hindi laban sa paggamit kapalit ng ''Dios''. Ang salitang [[Tagalog language|Tagalog]] na ginamit para sa [[Idolatry|pagsamba sa diyos-diyosan]] ay '''pag-aanito''', ngunit sa pagsamba sa mga imahen ay tinatawag nila itong '''Anito'''.
:— [[Sir John Bowring]], ''A Visit to the Philippine Islands in 1858'', 1859&lt;/blockquote&gt;

Sa panahon ng pagbibinyag ng mga Tagalog tungo sa Kristiyanismo, ang mga ''katalonan'' (mga babaylan o shaman) ay hinatulan ng mga misyonerong Kastila bilang mga [[mangkukulam]] at pinilit na magpabinyag.&lt;ref&gt;Santiago, Luciano P. R. (2005). To Love and to Suffer: The Development of the Religious Congregations for Women in the Spanish Philippines, 1565-1898. Ateneo University Press, 2005. {{ISBN|978-971-550-478-2}}. Pahina 17-19&lt;/ref&gt; Ang mga espiritu ng ninuno at kalikasan ay ginawang demonyo, at minsan ay inihalo sa mga demonyo ng Biblia.&lt;ref&gt;Oliver, Juan de (1995). Declaracion de la Doctrina christiana en idioma Tagalog. Ateneo de Manila University, 1995. {{ISBN|978-971-8936-00-9}}. Pahina 110.&lt;/ref&gt; Sa talahulugan ni Fray Domingo de los Santos, inilalarawan si Bathala bilang katawagang Tagalog para sa Diyos na Lumikha, na kabaligtaran ng mga idolo na tinawag sa talahulugan bilang mga ''anito'' at ''lic-ha'' o mga estatwa.&lt;ref&gt;Hakluyt Society (1868). Works Issued by the Hakluyt Society. Hakluyt Society, 1868. Pahina 305&lt;/ref&gt; Pinaniniwalaan ng mga prayle na ang mga anito ay mga demonyong naglalayo sa mga Tagalog mula sa pagsamba sa Diyos, ngunit si Bathala ang naging natatanging pagbubukod sapagkat kahawig siya ng konseptong Kristiyano ng Lumikha. Natutunan ng mga tao na isama ang mga elementong Katoliko sa ilan sa kanilang tradisyonal na ritwal tulad ng ''Sanghiyang'' kung saan karamihan ng mga espiritung tinatawag ay inaakalang mga Kristiyanong santo. Ayon kay Alejandro Roces, &quot;Sa Alfonso, Cavite, mayroong isang baryo na tinatawag na Marahan kung saan nakatira ang isang eksklusibong sekta na nagsasagawa ng isang ritwal na tinatawag na ''Sanghiyang''. Ang ritwal na ito ay dating isang paganong seremonya ng pagsamba sa mga ninuno ngunit kalaunan ay napayaman ng mga kahulugang Kristiyano at ng pagbibigay-katwiran mula sa Biblia&quot;. Sa kasalukuyan, ang ''Sanghiyang'' ay isinasagawa hindi lamang bilang pagsamba sa mga ninuno kundi bilang paghahanda para sa pagpapagaling sa pamamagitan ng medium at bilang panimulang seremonya para sa mas makulay na ritwal na tinatawag na ''&quot;Sayaw sa Apoy&quot;''.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; Sa paglipas ng ika-19 na siglo, tuluyang nawala sa gamit ang katawagang Bathala, at ito ay napalitan ng ''Panginoon'' at ''Diyos''.

&lt;blockquote&gt;Ngunit ngayon ay hindi na nila sinasabi: ''Bathalang Maykapal'', ''Bathalang San Jose''; kundi ''Panginoong Diyos'', ''Panginoong San Jose'', at ang ''Panginoon'' ay nangangahulugang &quot;Lord&quot;, tulad ng ''Apo''.
:— Pag-aaral ni De los Reyes (1909:113)&lt;ref&gt;Reyes y Florentino, Isabelo de los (1909). ''La religión antigua de los Filipinos''. Manila: Impr. de el Renacimiento, 190. p. 113.&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;


==Bathala sa Ibang Kulturang Pilipino==

Sa sinaunang [[Bicol|Biko]]&lt;nowiki/&gt;l, si Bathala ay isang diwatang may mababang ranggo, kinakatawan ng isang maliit na imahen, kadalasan ay isang may pakpak na pigura na tinatawag na Tagno o Lambana, na laging dala ng mga Bikolano bilang pampasuwerte. Ayon sa Bicol Grammar ni Mark of Lisbon (1628, pahina 61),&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Scott |first=William Henry |title=Barangay: sixteenth century Philippine culture and society |date=2004 |publisher=Ateneo de Manila Univ. Pr |isbn=978-971-550-135-4 |edition=5. pr |location=Manila}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Elera |first=Casto de |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.58548 |title=Catálogo sistemático de toda la fauna de Filipinas conocida hasta el presente |date=1895 |publisher=Imprenta del colegio de Santo Tomás |location=Manila}}&lt;/ref&gt;&quot;sinasabi nilang ito ay isang anito na nagdadala ng suwerte sa sinumang kasama nito.&quot; Kaya, kung ang isang tao ay hindi tinatamaan ng mga bagay na inihahagis sa kanya, siya ay tinatawag na batalaan&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Elera |first=Casto de |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.58548 |title=Catálogo sistemático de toda la fauna de Filipinas conocida hasta el presente |date=1895 |publisher=Imprenta del colegio de Santo Tomás |location=Manila}}&lt;/ref&gt;

==Panalangin at mga Dasal==


===Orihinal na dasal ng mga Bisaya===
&lt;poem style=&quot;text-align:center&quot;&gt;

''Bathala, pinunuan sang mga''
''una nga mga inanak, ''
''Dito mag estar sa mga layog''
''Sa anang alima na tagsa''
''Si amay Maniliw nga tamaw''
''nga, ''
''Malayog anay sang puno ka''
''niug, ''
''Mabakod angay sa bantiling, ''
''Kag masupong angay sa''
''kalayo, ''
''Mabangis labi a madal nga''
''Bany-aga nga ayam. ''
''Sa amang kilid lumsit. ''
''Si ama Lulid Amo; ''
''Siya ang mag sumunod''
''Kon tunay sa boot niya, ''
''Nga mag bulit labing''
''Kagab-ihon mapilong…''&lt;ref name=Panganiban&gt;{{cite book|title=Panitikan ng Pilipinas; Binagong Edisyon |author1=Jose Villa Panganiban |author2=Consuelo T. Panganiban |author3=Genovera E. Manalute |author4=Corazon E. Kabigting}}&lt;/ref&gt;
&lt;/poem&gt;


===Salin sa Tagalog===
&lt;poem style=&quot;text-align:center&quot;&gt;

''Bathalang pinagmulan ng''
''mga unang nilikha, ''
''Naninirahan sa kalangitan''
''Sa kamay mo nakalagay''
''Si Maniliw, na mangkukulam''
''Matayog kang parang puno''
''ng niyog; ''
''Matigas na parang bato, ''
''Masiklab na parang apoy, ''
''Mabangis na higit sa''
''Asong nahihibang. ''
''Sa dibdib mo lumabas''
''Ang manlilikhang Lulid Amo; ''
''Siya ang nakagagawa''
''At nagbibigay dilim''
''Na higit sa gabi…''&lt;ref name=Panganiban/&gt;
&lt;/poem&gt;
===Salin sa Filipino===
&lt;poem style=&quot;text-align:center&quot;&gt;

''Bathalang pinagmulan ng''
 ''Unang nilikha''
''Naninirahan sa kalangitan,''
''Sa Kanyang kamay nakasalalay''
''Si Ama ang espiritu na makapangyarihan.''

'' Nakatanaw mula sa tuktok ng niyog,''
'' Matatag tulad ng bundok,''
'' At nag-aalab tulad ng apoy,''
'' Mabangis, higit pa sa mabagsik''
'' Na dayuhang asong-gubat.''

''Sa aming tabi siya'y dumadaloy,''
''Si Amay panginoon ng mga anito,diwata ng mga diwata;''
'' Siya ang patnubay''
 ''Kung ang kanilang kalooban,''
'' Na maging gabay sa kadiliman''
'' Habang gabi’y bumabalot...''
&lt;ref name=Panganiban/&gt;
&lt;/poem&gt;

===Palis sa Bikol===
&lt;poem style=&quot;text-align:center&quot;&gt;

''Bathalang ginikanan kan''
''Enot na ginibo,''
''Naghihingowa sa kamurawayan,''
''Sa saiyang kamot nakasandig''
''Si Ama, espiritung makusog.''

''Naghihiling hale sa tuktok kan niyog,''
''Matibay pareho sa bukid,''
''Asin nag-aalanggag pareho sa kalayo,''
''Mabangis, mas marahay sa mabangis''
''Na dayong ayam.''

''Sa samuyang tahaw siya nagbubulos,''
''Si Gugurang, agalon kan mga anito,''
''Diwata nin mga diwata;''
''Siya an giya''
''Kun sainda kabo'tan,''
''Na magin patnubay sa kasupogan''
''Mantang banggi nagtatakop...'' &lt;ref name=Panganiban&gt;{{cite book|title=Panitikan ng Pilipinas; Binagong Edisyon |author1=Jose Villa Panganiban |author2=Consuelo T. Panganiban |author3=Genovera E. Manalute |author4=Corazon E. Kabigting}}&lt;/ref&gt;
&lt;/poem&gt;


===Salin sa Ingles===
&lt;poem style=&quot;text-align:center&quot;&gt;

&quot;Bathala, source of life,&quot;
&quot;Creator of the first beings,&quot;
&quot;Dwelling in the highest heavens, in divine glory,&quot;
&quot;Upon His palm, the world rests,&quot;
&quot;The Almighty Father, the eternal spirit.&quot;

&quot;From the peak of the coconut tree, He watches,&quot;
&quot;Steadfast as an unshakable mountain,&quot;
&quot;Blazing like a fearless fire,&quot;
&quot;Fierce, more ferocious&quot;
&quot;Than the foreign wild wolf.&quot;

&quot;He flows within our midst,&quot;
&quot;The Father, Lord of the spirits,&quot;
&quot;Deity of deities, guide of the world;&quot;
&quot;He is the light in the darkest night,&quot;
&quot;The beacon on a grim and perilous path.&quot;&lt;ref name=Panganiban/&gt;
&lt;/poem&gt;


===Salin sa Waray===
&lt;poem style=&quot;text-align:center&quot;&gt;

''Bathala nga tinikangan han''
 ''Syahan nga ginlarang''
''Naukoy ha langit,''
''Ha Iya kamot nakasalig''
''Hi Amay an espiritu nga gamhanan.''

''Nagtatan-aw tikang ha bawbaw han lubi,''
''Madig-on sugad han bukid,''
''Nagatang sugad han kalayo,''
''Masusomok, labaw pa ha mabangis''
''Nga langyaw nga ayom-iro han kagurangan.''

''Ha amon luyo hiya nag-aagos,''
''Hi Amay agaron han mga anito, diwata han mga diwata;''
''Hiya an giya''
 ''Kon an ira kaburut-on,''
''Nga magin giya ha kasisidman''
'' samtang an gab-i nagbabalot...''
&lt;ref name=Panganiban/&gt;
&lt;/poem&gt;

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Tingnan din==
*[[Bahala na]]
*[[Pamahalaan]]

{{English|Bathala}}

[[Kategorya:Mitolohiyang Pilipino]]


{{Pilipinas-stub}}</text>
      <sha1>tn2i71wozh4y3u9vgmza5j3202hoo43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talaan ng mga Emperador ng Roma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36624</id>
    <revision>
      <id>2204915</id>
      <parentid>2107810</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Archaeodontosaurus</username>
        <id>18359</id>
      </contributor>
      <origin>2204915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54163" sha1="caalvnowuuxsxbrpr7kjx2yzgn5okoj" xml:space="preserve">{{copyedit}}
{{better translation}}
{{cleanup}}
Isa itong talaan ng mga naging '''[[Emperador]] ng [[Imperyong Romano]]''' mula sa pagtatag ng títulong ito hanggáng sa pagbagsák ng [[Konstantinopla]].

= Talaan =
== Prinsipado ==
=== Dinastiyang Hulio-Claudian ===
{{main|Dinastiyang Hulio-Claudian}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;20%&quot; | Paghaharì
! width=&quot;15%&quot; | Karaniwang pangalan at Lugar ng kapanganakan
! width=&quot;10%&quot; | Larawan
! width=&quot;20%&quot; | Pangalan at Título &lt;br /&gt;sa kapanganakan/&lt;br /&gt;sa pagkaluklók
! width=&quot;20%&quot; | Pangalang Imperyal
! width=&quot;25%&quot; | Mga komento
|-
| valign=top | Enero 16, [[27 BC]] hanggang Agosto 19, [[14|AD 14]]
| valign=top | '''[[Augustus|Augusto]]'''&lt;br /&gt;[[Roma]]
| valign=top | 
| valign=top | GAIVS '''OCTAVIVS'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;GAIVS IVLIVS CAESAR '''OCTAVIANVS'''&lt;br /&gt;IMPERATOR CAESAR DIVI FILIVS
| valign=top | IMPERATOR CAESAR DIVI FILIVS '''AVGVSTVS'''
| valign=top | [[12 BC|12]]BC: Pontifex Maximus
|-
| valign=top | Agosto 19, 14 hanggang Marso 16, 37
| valign=top | '''[[Tiberio]]'''&lt;br /&gt;[[Roma]]
| valign=top | [[Talaksan:(Venice) Tiberius Portrait of the 'Imperium Maius' type in Museo Archeologico Nazionale.jpg|100px]]
| valign=top | '''TIBERIVS''' CLAVDIVS NERO &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; '''TIBERIVS''' IVLIVS CAESAR
| valign=top | '''TIBERIVS''' CAESAR AVGVSTVS
| valign=top | 15: Pontifex Maximus
|-
| valign=top | Marso 18, 37 hanggang Enero 24, 41
| valign=top | '''[[Caligula]]'''&lt;br /&gt;[[Anzio|Antium]], [[Italia (Roman province)|Italia]]
| valign=top | [[Talaksan:Gaius Caligula Head.jpg|100px]]
| valign=top | GAIVS IVLIVS CAESAR GERMANICVS&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;GAIVS CAESAR AVGVSTVS GERMANICVS '''''CALIGVLA'''''
| valign=top | '''GAIVS''' CAESAR AVGVSTVS GERMANICVS
| valign=top | Palayaw ''Caligula'', ''(Muntíng botas)''; 37: Pontifex Maximus, Pater Patriæ;&lt;br /&gt;Pinasláng
|-
| valign=top | Enero 24, 41 hanggang Oktubre 13, 54
| valign=top | '''[[Claudio (emperador)|Claudio]]'''&lt;br /&gt;[[Lugdunum]], [[Gallia Lugdunensis]]
| valign=top | [[Talaksan:Claudius Ny Carlsberg02.jpg|100px]]
| valign=top | TIBERIVS '''CLAVDIVS''' DRVSVS&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;TIBERIVS '''CLAVDIVS''' DRVSVS NERO GERMANICVS
| valign=top | TIBERIVS '''CLAVDIVS''' CAESAR AVGVSTVS GERMANICVS PONTIFEX MAXIMVS
| valign=top | 42: Pater Patriæ; &lt;br /&gt;Marahil nilason
|-
| valign=top rowspan=&quot;2&quot;| Oktubre 54 hanggang Hunyo 11, 68
| valign=top rowspan=&quot;2&quot;| '''[[Nero]]'''&lt;br /&gt;[[Anzio|Antium]], [[Italia (Roman province)|Italia]]
| valign=top rowspan=&quot;2&quot;| [[Talaksan:Nero Glyptothek Munich 321.jpg|100px]]
| valign=top rowspan=&quot;2&quot;| '''LVCIVS DOMITIVS''' AHENOBARBVS&lt;br /&gt;
'''NERO''' CLAVDIVS CAESAR DRVSVS GERMANICVS
| valign=top | '''NERO''' CLAVDIVS CAESAR AVGVSTVS GERMANICVS 
| valign=top rowspan=&quot;2&quot;| 55: Pontifex Maximus; ''later'' Pater Patræ;&lt;br /&gt;Nagpakamatáy
|-
| valign=top |''(from summer AD66):-''&lt;br /&gt;IMPERATOR '''NERO''' CLAVDIVS CAESAR AVGVSTVS GERMANICVS 
|}

=== Taón ng Apat na mga Emperador ===
{{main|Taon ng Apat na mga emperador}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;20%&quot; | Paghaharì
! width=&quot;15%&quot; | Karaniwang pangalan at Lugar ng kapanganakan
! width=&quot;10%&quot; | Larawan
! width=&quot;20%&quot; | Pangalan at Título &lt;br /&gt;sa kapanganakan/&lt;br /&gt;sa pagkaluklók
! width=&quot;20%&quot; | Pangalang Imperyal
! width=&quot;25%&quot; | Mga komento
|-
| valign=top | Hunyo 8, 68 hanggang Enero 15, 69
| valign=top | '''[[Galba]]'''&lt;br /&gt;sa may [[Terracina]], [[Italia (Roman province)|Italia]]
| valign=top | [[Talaksan:Galba.jpg|100px]]
| valign=top | SERVIVS SVLPICIVS '''GALBA'''
| valign=top | SERVIVS '''GALBA''' IMPERATOR CAESAR AVGVSTVS
| valign=top | Pinasláng ni [[Otho]]
|-
| valign=top | Enero 15, 69 hanggang Abril 16, 69
| valign=top | '''[[Otho]]'''&lt;br /&gt;[[Ferentinum]], [[Etruria]], [[Italia (Roman province)|Italia]]
| valign=top | [[Talaksan:OthoDen.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS SALVIVS '''OTHO'''
| valign=top | IMPERATOR MARCVS '''OTHO''' CAESAR AVGVSTVS
| valign=top | Nagpakamatáy
|-
| valign=top | Abril 17, 69 hanggang Disyembre 20, 69
| valign=top | '''[[Vitellius|Vitelio]]'''&lt;br /&gt;[[Roma]]
| valign=top | [[Talaksan:Vittelius monnaie ag1.JPG|100px]]
| valign=top | AVLVS '''VITELLIVS'''
| valign=top | AVLVS '''VITELLIVS''' GERMANICVS IMPERATOR AVGVSTVS
| valign=top | Ka-emperoador; pinasláng sa [[Forum (Roman)|Forum]]
|}

=== Dinastiyang Flavian ===
{{main|Dinastiyang Flavian}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;20%&quot; | Paghaharì
! width=&quot;15%&quot; | Karaniwang pangalan at Lugar ng kapanganakan
! width=&quot;10%&quot; | Larawan
! width=&quot;20%&quot; | Pangalan at Título &lt;br /&gt;sa kapanganakan/&lt;br /&gt;sa pagkaluklók
! width=&quot;20%&quot; | Pangalang Imperyal
! width=&quot;25%&quot; | Mga komento
|-
| valign=top | Hulyo 1, 69 hanggang Hunyo 24, 79
| valign=top | '''[[Vespasian]]o'''&lt;br /&gt;[[Falacrina|Falacrine]], [[Italia (Roman province)|Italia]]
| valign=top | [[Talaksan:(Venice) Bust of Vespasianus - Venice National Archaeological Museum.jpg|100px]]
| valign=top | TITVS FLAVIVS '''VESPASIANVS'''
| valign=top | IMPERATOR '''VESPASIANVS''' CAESAR AVGVSTVS
| valign=top | 70: Pontifex Maximus Pater Patriæ &lt;br /&gt;ka-emperador
|-
| valign=top rowspan=&quot;2&quot; | Hunyo 24, 79 hanggang Setyembre 13,  81
| valign=top rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Titus|Tito]]'''&lt;br /&gt;[[Roma]]
| valign=top rowspan=&quot;2&quot; |
| valign=top rowspan=&quot;2&quot; | '''TITVS''' FLAVIVS VESPASIANVS&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''TITVS''' CAESAR VESPASIANVS
| valign=top | IMPERATOR '''TITVS''' CAESAR VESPASIANVS AVGVSTVS
| valign=bottom rowspan=&quot;2&quot; | 70: Pontifex Maximus Pater Patriæ 
|-
| ''from Agosto 69''&lt;br /&gt;IMPERATOR '''TITVS''' CAESAR VESPASIANVS AVGVSTVS
|-
| valign=top | Setyembre 14, 81 hanggang Setyembre 18, 96
| valign=top | '''[[Domitian|Domisyano]]'''&lt;br /&gt;[[Roma]]
| valign=top | [[Talaksan:Domitien.jpg|100px]]
| valign=top | TITVS FLAVIVS '''DOMITIANVS'''&lt;br /&gt;CAESAR '''DOMITIANVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR '''DOMITIANVS''' AVGVSTVS, PONTIFEX MAXIMVS PATER PATRIAE
| valign=top | ''late'' 83: Germanicus;&lt;br /&gt; Pinasláng
|}

=== Limáng Mabuting mga Emperador ===
{{Main|Limang Mabuting mga Emperador}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;20%&quot; | Paghaharì
! width=&quot;15%&quot; | Karaniwang pangalan at Lugar ng kapanganakan
! width=&quot;10%&quot; | Larawan
! width=&quot;20%&quot; | Pangalan at Título &lt;br /&gt;sa kapanganakan/&lt;br /&gt;sa pagkaluklók
! width=&quot;20%&quot; | Pangalang Imperyal
! width=&quot;25%&quot; | Mga komento
|-
| valign=top | Setyembre 18, 96 hanggang Enero 27, 98
| valign=top | '''[[Nerva]]'''&lt;br /&gt;[[Narni]] (?), [[Italia (Roman province)|Italia]]
| valign=top | [[Talaksan:Nerva Tivoli Massimo.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS COCCEIVS '''NERVA'''
| valign=top | IMPERATOR '''NERVA''' CAESAR AVGVSTVS, PATER PATRIAE
| &amp;nbsp;
|-
| valign=top | Enero 28, 98 hanggang Agosto 7, 117
| valign=top | '''[[Trajan]]o'''&lt;br /&gt;[[Italica]], [[Hispania Baetica]] 
| valign=top | [[Talaksan:Trajan-Xanten.JPG|100px]]
| valign=top | MARCVS VLPIVS '''TRAIANVS'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;MARCVS VLPIVS NERVA '''TRAIANVS''' GERMANICVS
| valign=top | IMPERATOR CAESAR DIVI NERVAE FILIVS NERVA '''TRAIANVS''' GERMANICVS AVGVSTVS
| valign=top | 98: Pater Patriæ; 102: Dacicus; 114: Parthicus; Aug/Setyembre 114: Optimus
|-
| valign=top | Agosto 11, 117 hanggang Hulyo 10, 138
| valign=top | '''[[Hadrian|Adriano]]'''&lt;br /&gt;[[Italica]], [[Hispania Baetica]] (?) / [[Roma]] (?)
| valign=top | [[Talaksan:(Venice) Ancient Roman busts in the Museo archeologico nazionale - Colossal head of Hadrian.jpg|100px]]
| valign=top | PVBLIVS AELIVS '''HADRIANVS'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;PVBLIVS AELIVS TRAIANVS '''HADRIANVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR TRAIANVS '''HADRIANVS''' AVGVSTVS PONTIFEX MAXIMVS
| &amp;nbsp;
|-
| valign=top | Hulyo 10, 138 hanggang Marso 7, 161
| valign=top rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Antoninus Pius|Antonino Pio]]'''&lt;br /&gt;sa may [[Lanuvium]], [[Italia (Roman province)|Italia]]
| valign=top rowspan=&quot;2&quot; | [[Talaksan:Antoninus Pius Glyptothek Munich 337.jpg|100px]]
| valign=top rowspan=&quot;2&quot; | TITVS AVRELIVS FVLVVS BOIONIVS ARRIVS '''ANTONINVS'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;IMPERATOR TITVS AELIVS CAESAR '''ANTONINVS'''
| valign=top rowspan=&quot;2&quot; | IMPERATOR CAESAR TITVS AELIVS HADRIANVS '''ANTONINVS''' AVGVSTVS PONTIFEX MAXIMVS
|  ''post''7 Marso 161: '''Pius'''; 139: Pater Patriæ
|-
| ''143''
| Acclaimed emperador a second time
|-
| valign=top | Marso 7, 161 hanggang Marso 17, 180
| valign=top | '''[[Marcus Aurelius|Marco Aurelio]]'''&lt;br /&gt;[[Roma]] (?) / [[Ucubi]], [[Hispania Baetica]] (?)
| valign=top | [[Talaksan:Marcus Aurelius Glyptothek Munich.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS ANNIVS VERVS&lt;br /&gt;'''AVRELIVS''' CAESAR AVGVSTI PII FILIVS
| valign=top | IMPERATOR CAESAR '''MARCVS AVRELIVS''' ANTONINVS AVGVSTVS  PONTIFEX MAXIMVS
| valign=top | ka-emperador ni [[Lucius Verus|Lucio Vero]] hanggang Marso 169; 164: Armeniacus Medicus Parthicus Maximus; 166: Pater Patriæ; 172: Germanicus; 175: Sarmaticus
|-
| valign=top | Marso 7, 161 hanggang Marso 169
| valign=top | '''[[Lucius Verus|Lucio Vero]]'''&lt;br /&gt;[[Roma]]
| valign=top | [[Talaksan:Lucius verus.jpg|100px]]
| valign=top | '''LVCIVS''' CEIONIVS COMMODVS&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''LVCIVS''' AELIVS AVRELIVS COMMODVS
| valign=top | IMPERATOR CAESAR '''LVCIVS''' AVRELIVS '''VERVS''' AVGVSTVS
| valign=top | ka-emperador ni [[Marcus Aurelius|Marco Aurelio]]164: Armeniacus; 165: Parthicus Maximus; 166: Medicus, Pater Patriæ
|-
| valign=top | 175
| valign=top | ''[[Avidius Cassius|Avidio Casio]]''&lt;br /&gt;[[Cyrrhus, Syria|Cyrrhus]], [[Syria (Roman province)|Syria]]
| valign=top |
| valign=top | ''GAIVS AVIDIVS CASSIVS''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Nang-agaw ng kapangyarihan; tinanghál na emperador: namuno sa Ehipto at Syria; pinatáy ng isang senturyon
|-
| valign=top | 177 hanggang Disyembre 31, 192
| valign=top rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Commodus|Commodo]]'''&lt;br /&gt;[[Lanuvium]], [[Italia (Roman province)|Italia]]
| valign=top rowspan=&quot;2&quot; | [[Talaksan:Commodus Musei Capitolini MC1120.jpg|100px]]
| valign=top rowspan=&quot;2&quot; | LVCIVS AVRELIVS '''COMMODVS''' ANTONINVS&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;LVCIVS AVRELIVS '''COMMODVS''' CAESAR ANTONINVS
| valign=top | IMPERATOR CAESAR LVCIVS AVRELIVS '''COMMODVS''' AVGVSTVS PATER PATRIAE
| valign=top | kasamang emperador ni [[Marcus Aurelius|Marco Aurelio]] hanggang 17 Marso 180;
|-
| valign=top | ''from 180''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR LVCIVS AVRELIVS '''COMMODVS''' ANTONINVS AVGVSTVS PONTIFEX MAXIMVS PATER PATRIAE
| valign=top | Nag-íisáng emperador. Pinatáy sa sakál 
|}

=== Dinastiyang Severan ===
{{main|Severan dynasty family tree}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;20%&quot; | Paghaharì
! width=&quot;15%&quot; | Karaniwang pangalan at Lugar ng kapanganakan
! width=&quot;10%&quot; | Larawan
! width=&quot;20%&quot; | Pangalan at Título &lt;br /&gt;sa kapanganakan/&lt;br /&gt;sa pagkaluklók
! width=&quot;20%&quot; | Pangalang Imperyal
! width=&quot;25%&quot; | Mga komento
|-
| valign=top | Enero 1, 193 hanggang Marso 28, 193
| valign=top | '''[[Pertinax]]'''&lt;br /&gt;[[Alba]], [[Italia]]
| valign=top | [[Talaksan:PertinaxSest.jpg|100px]]
| valign=top | PVBLIVS HELVIVS '''PERTINAX'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR PVBLIVS HELVIVS '''PERTINAX''' AVGVSTVS
| valign=top | kinilalang emperador ni [[Septimius Severus|Septimio Severo]]; pinatay ng mga sundalo sa Palatino
|-
| valign=top | Marso 28, 193 hanggang Hunyo 1, 193
| valign=top | '''[[Didius Julianus|Didio Juliano]]'''&lt;br /&gt;[[Milan]], [[Italia (Roman province)|Italia]]
| valign=top | 
| valign=top | MARCVS '''DIDIVS''' SEVERVS '''IVLIANVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS '''DIDIVS''' SEVERVS '''IVLIANVS''' AVGVSTVS
| valign=top | Hinatulan ng kamatayan ng [[Senadong Romano]]; pinatay sa Palatino
|-
| valign=top | Abril 9, 193 hanggang Pebrero 4, 211
| valign=top | '''[[Septimius Severus|Septimio Severo]]'''&lt;br /&gt;[[Leptis Magna]], [[Africa Province|Africa]]
| valign=top | [[Talaksan:Septimius Severus busto-Musei Capitolini.jpg|100px]]
| valign=top | LVCIVS '''SEPTIMIVS SEVERVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR LVCIVS SEPTIMVS SEVERVS PERTINAX AVGVSTVS  PROCONSVL
| valign=top | Hunyo 9, 193: Pontifex Maximus; ''late''193: Pater Patriae; 195: Divi Marci Pii filius Divi Commodi Frater; Pius; Arabicus, Adiabenicus; 198: Parthicus Maximus; 209/210: Britannicus Maximus
|-
| valign=top | 193 hanggang 194/195
| valign=top | ''[[Pescennius Niger|Pescenio Níger]]''&lt;br /&gt;?, [[Italia (Roman province)|Italia]]
| valign=top | [[Talaksan:Denarius-Pescennius Niger-RIC 0015var.jpg|100px]]
| valign=top | ''GAIVS PESCENNIVS NIGER''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Mang-aangkín: emperador sa Syria
|-
| valign=top | 193/195 hanggang 197
| valign=top | ''[[Clodius Albinus|Claudio Albino]]''&lt;br /&gt;?, [[Africa Province|Africa]]
| valign=top | [[Talaksan:Aureus-Clodius Albinus-RIC 0009b.jpg|100px]]
| valign=top | ''DECIMVS CLODIVS SEPTIMIVS ALBINVS''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Mang-aangkín: emperador sa Britanya
|-
| valign=top | 198 hanggang Abril 4, 217
| valign=top rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Caracalla]]'''&lt;br /&gt;[[Lugdunum]], [[Gallia Lugdunensis]]
| valign=top rowspan=&quot;2&quot; | 
| valign=top rowspan=&quot;2&quot; | LVCIVS SEPTIMIVS BASSIANVS&lt;br /&gt;'''''CARACALLA'''''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR '''MARCVS AVRELIVS''' SEVERVS '''ANTONINVS''' PIVS AVGVSTVS
| valign=top | 199: Pater Patriæ; 200: Pius Felix; 209/210: Britannicus Maximus
|-
| valign=top | Pebrero 4, 211 hanggang Pebrero 8, 217
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS AVRELIVS ANTONINVS AVGVSTVS PATER PATRIAE BRITANNICVS MAXIMVS PROCONSVL 
| valign=top | 213: Germanicus Maximus; &lt;br /&gt;Pinasláng ni [[Macrinus|Macrino]]
|-
| valign=top | 209 hanggang Pebrero 4, 211
| valign=top rowspan=&quot;2&quot; | '''[[Publius Septimius Geta|Geta]]'''&lt;br /&gt;[[Roma]]
| valign=top rowspan=&quot;2&quot; | [[Talaksan:Geta.jpg|100px]]
| valign=top rowspan=&quot;2&quot; | PVBLIVS SEPTIMVS '''GETA'''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=bottom rowspan=&quot;2&quot; | Pinatáy ni [[Caracalla]]
|-
| valign=top | Pebrero 4, 211 hanggang Disyembre 211
| valign=top | IMPERATOR CAESAR PVBLIVS SEPTIMIVS '''GETA''' AVGVSTVS
|-
| valign=top | Abril 11, 217 hanggang Hunyo 218
| valign=top | '''[[Macrinus|Macrino]]'''&lt;br /&gt;[[Iol Caesarea]], [[Mauretania]]
| valign=top | [[Talaksan:Aureus Macrinus-RIC 0079.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS OPELLIVS '''MACRINVS'''
| valign=top | IMPERATOR MARCVS OPELLIVS SEVERVS '''MACRINVS''' AVGVSTVS PIVS FELIX PROCONSVL
| valign=top | ''?''Hunyo 217: Pater Patriæ; Pontifex Maximus;&lt;br /&gt;Binitay
|-
| valign=top | Mayo 217 hanggang Hunyo 218
| valign=top | '''[[Diadumenian]]o'''&lt;br /&gt;?
| valign=top |
| valign=top | MARCVS OPELLIVS '''DIADVMENIANVS'''
| valign=top | IMPERATOR MARCVS OPELLIVS ANTONINVS '''DIADVMENIANVS''' CAESAR SEVERVS 
| valign=top | Binitay
|-
| valign=top | Hunyo 218 hanggang 222
| valign=top | '''[[Elagabalus|Heliogábalo]]'''&lt;br /&gt;[[Emesa]], [[Syria]]
| valign=top | [[Talaksan:Bust of Elagabalus - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016 (2).jpg|100px]]
| valign=top | VARIVS AVITVS BASSIANVS&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;MARCVS AVRELIVS ANTONINVS&lt;br /&gt;'''''ELAGABALVS'''''
| valign=top | IMPERATOR '''MARCVS AVRELIVS ANTONINVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS PROCONSVL
| valign=top | Hulyo 218: Pater Patriæ, Pontifex Maximus; 220: Sacerdos Amplissimus Dei Invicti Solis Elagabali&lt;br /&gt;Pinasláng
|-
| valign=top | Marso 13, 222 hanggang ''?''Marso 235
| valign=top | '''[[Alexander Severus|Alejandro Severo]]'''&lt;br /&gt;[[Arqa|Arca Caesarea]], [[Iudaea]]
| valign=top | [[Talaksan:Alexander severus.jpg|100px]]
| valign=top | BASSIANVS ALEXIANVS
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS AVRELIVS '''SEVERVS ALEXANDER''' PIVS FELIX AVGVSTVS
| valign=top | Pontifex Maximus&lt;br /&gt;Pinasláng
|}

== Krisis ng Ikatlong Siglo ==
=== Mga Emperador sa pagsiklab ng Krisis ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;20%&quot; | Paghaharì
! width=&quot;15%&quot; | Karaniwang pangalan at Lugar ng kapanganakan
! width=&quot;10%&quot; | Larawan
! width=&quot;20%&quot; | Pangalan at Título &lt;br /&gt;sa kapanganakan/&lt;br /&gt;sa pagkaluklók
! width=&quot;20%&quot; | Pangalang Imperyal
! width=&quot;25%&quot; | Mga komento
|-
| valign=top | Pebrero/Marso 235 hanggang Marso/Abril 238
| valign=top | '''[[Maximinus Thrax|Maximino Thrax]]'''&lt;br /&gt;[[Thrace]] or [[Moesia]]
| valign=top | [[Talaksan:Max thrax.jpg|100px]]
| valign=top | GAIVS IVLIVS VERVS '''MAXIMINVS THRAX'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR GAIVS JVLIVS VERVS '''MAXIMINVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top | Pinasláng ng mga hukbô
|-
| valign=top | ''early'' Enero/Marso 238 hanggang ''late'' Enero/Abril 238
| valign=top | '''[[Gordian I|Gordiano I]]'''&lt;br /&gt;possibly [[Phrygia]]
| valign=top | [[Talaksan:Sestertius Gordian I-s2385.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS ANTONIVS '''GORDIANVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS ANTONIVS '''GORDIANVS''' SEMPRONIANVS AFRICANVS
| valign=top | Nagpakamatáy
|-
| valign=top | ''early'' Enero Marso 238 hanggang ''late'' Enero/Abril 238
| valign=top | '''[[Gordian II|Gordiano II]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Sestertius Gordian II-RIC 0008.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS ANTONIVS '''GORDIANVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS ANTONIVS '''GORDIANVS''' SEMPRONIANVS AFRICANVS
| valign=top | Napatáy sa digmaan
|-
| valign=top | ''early'' Pebrero 238  hanggang ''early'' Mayo 238
| valign=top | '''[[Pupienus|Pupieno Máximo]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Bust of Pupienus - Palazzo Nuovo - Musei Capitolini - Rome 2016.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS CLODIVS '''PVPIENVS MAXIMVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS CLODIVS '''PVPIENVS MAXIMVS''' AVGVSTVS
| valign=top | Pinatáy ng mga Gwardya Pretoriana
|-
| valign=top | ''early'' Pebrero 238 hanggang ''early'' Mayo 238
| valign=top | '''[[Balbinus|Balbino]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top |
| valign=top | DECIMVS CAELIVS ANTONIVS '''BALBINVS'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;DECIMVS CAELIVS CALVINVS '''BALBINVS'''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Pinatáy ng mga Gwardyang Pretoryano
|-
| valign=top | Mayo 238 hanggang Pebrero 244
| valign=top | '''[[Gordian III|Gordiano III]]'''&lt;br /&gt;[[Roma]]
| valign=top | [[Talaksan:Gordian iii.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS ANTONIVS '''GORDIANVS'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;MARCVS ANTONIVS '''GORDIANVS''' PIVS
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS ANTONIVS '''GORDIANVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS
| valign=top | Pinatáy
|-
| valign=top | 240
| valign=top | ''[[Sabinianus|Sabiniano]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | 
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
| Tinanghál ang sarili na emperador; natalo sa isang labanán
|-
| valign=top | Pebrero 244 hanggang Setyembre/Oktubre 249
| valign=top | '''[[Philip the Arab|Felipe ang Arabo]]'''&lt;br /&gt;[[Shahba]], [[Syria (Roman province)|Syria]]
| valign=top | 
| valign=top | MARCVS IVLIVS '''PHILLIPVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS IVLIVS '''PHILLIPVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top | Pinatáy sa labanán ni [[Decius|Decio]]
|-
| valign=top | 248
| valign=top | ''[[Pacatianus|Pacatiano]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Antoninianus-Pacatianus-1001-RIC 0006cf.jpg|100px]]
| valign=top | ''TIBERIVS CLAVDIVS MARINVS PACATIANVS''
| valign=top | &amp;nbsp;
| Tinanghál ang sarili na emperador; pinatáy ng kanyang sariling mga sundalo
|-
| valign=top | 248
| valign=top | ''[[Iotapianus|Hotapiano]]''&lt;br /&gt;Sa isang lugar sa malapit na silangan
| valign=top | [[Talaksan:Antoninianus-Jotapian-RIC 0002a,var.jpg|100px]]
| valign=top | ''MARCVS FVLVIVS RVFVS IOTAPIANVS''
| valign=top | &amp;nbsp;
| Mang-aangkín; pinatáy ng kaniyáng sariling mga sundalo
|-
| valign=top | 248
| valign=top | ''[[Silbannacus|Silbanico]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | 
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
| Mang-aagaw ng kapangyarihan; hindi alam ang kinamatayán
|-
| valign=top | 249 hanggang Hunyo 251
| valign=top | '''[[Decius|Decio]]'''&lt;br /&gt;[[Budalia]], [[Lower Pannonia|Panonia Ibaba]]
| valign=top | [[Talaksan:Traianus Decius.jpg|100px]]
| valign=top | GAIVS MESSIVS QVINTVS TRAIANVS '''DECIVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR GAIVS MESSIVS QVINTVS TRAIANVS '''DECIVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| Napatáy sa isang labanán
|-
| valign=top | 249 hanggang 252
| valign=top | ''[[Gaius Julius Priscus|Prisco]]''&lt;br /&gt;maaring sa [[Damasko]], [[Syria (Roman province)|Syria]]
| valign=top | 
| valign=top | ''GAIVS IVLIVS PRISCVS''
| valign=top | &amp;nbsp;
| Tinanghál ang sarili bilang emperador sa mga Silangang Probinsiya; pinatáy
|-
| valign=top | 250
| valign=top | ''[[Licinianus|Liciniano]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | 
| valign=top | ''IVLIVS VALENS LICINIANVS''
| valign=top | &amp;nbsp;
| Mang-aangkín; pinatáy
|-
| valign=top | ''early'' 251 hanggang Hulyo 1, 251
| valign=top | '''[[Herennius Etruscus|Herenio Etrusco]]'''&lt;br /&gt;[[Pannonia]]
| valign=top | [[Talaksan:Sestertius Herennius Etruscus-s2749.jpg|100px]]
| valign=top | QVINTVS '''HERENNIVS ETRVSCVS''' MESSIVS DECIVS
| valign=top | IMPERATOR CAESAR QVINTVS '''HERENNIVS ETRVSCVS''' MESSIVS DECIVS AVGVSTVS
| Napatáy sa isang labanán
|-
| valign=top | 251
| valign=top | '''[[Hostilian]]o'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Sestertius Hostilian-s2771.jpg|100px]]
| valign=top | CAIVS VALENS '''HOSTILIANVS''' MESSIVS QVINTVS
| valign=top | IMPERATOR CAESAR CAIVS VALENS '''HOSTILIANVS''' MESSIVS QVINTVS AVGVSTVS
| valign=top | Ka-emperador ni [[Trebonianus Gallus|Galo]], namatáy sa isang salot
|-
| valign=top | Hunyo 251 hanggang Agosto 253
| valign=top | '''[[Trebonianus Gallus|Treboniano Galo]]'''&lt;br /&gt;[[Italia (Roman province)|Italia]]
| valign=top |
| valign=top | GAIVS VIBIVS '''TREBONIANVS GALLVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR GAIVS VIBIVS '''TREBONIANVS GALLVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top | Pinatáy ng kaniyang sariling mga sundalo
|-
| valign=top | Hulyo 251 hanggang Agosto 253
| valign=top | '''[[Volusianus|Volusiano]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Volusian1.jpg|100px]]
| valign=top | GAIVS VIBIVS '''VOLVSIANVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR GAIVS VIBIVS AFINIVS GALLVS VELDVMNIANVS '''VOLVSIANVS''' AVGVSTVS 
| valign=top | Anak at kapwa-pinuno ni Treboniano Galo. Pinatáy ng kaniyang sariling mga sundalo.
|-
| valign=top | Agosto 253 hanggang Oktubre 253
| valign=top | '''[[Aemilianus|Emiliano]]'''&lt;br /&gt;[[Africa Province|Africa]]
| valign=top | [[Talaksan:Aemilian1.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS '''AEMILIVS AEMILIANVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS '''AEMILIVS AEMILIANVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top | Pinatáy ng kaniyang sariling mga sundalo.
|-
| valign=top | 253 hanggang Hunyo 260
| valign=top | '''[[Valerian (emperador)|Valeriano]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Aureus Valerian-RIC 0034-transparent.png|100px]]
| valign=top | PVBLIVS LICINIVS '''VALERIANVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR PVBLIVS LICINIVS '''VALERIANVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top | Kasamang sundalo ni [[Gallienus|Galyeno]]; nahuli ng mga [[Persa]]: namatáy sa pagkakabihag.
|-
| valign=top | 253 hanggang Setyembre 268
| valign=top | '''[[Gallienus|Galyeno]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Gallienus bust.jpg|100px]]
| valign=top | PVBLIVS LICINIVS EGNATIVS '''GALLIENVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR PVBLIVS LICINIVS EGNATIVS '''GALLIENVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top | Kasamang emperador ni [[Valerian (emperador)|Valeriano]] 253 hanggang 260; pinatáy
|-
| valign=top | 260
| valign=top | '''[[Saloninus|Salonino]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top |
| valign=top | PVBLIVS LICINIVS CORNELIVS '''SALONINVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR CORNELIVS LICINIVS '''SALONINVS''' VALERIANVS PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top | Ka-emperador ni Galyeno; pinatáy
|-
| valign=top | 258 or Hunyo 260
| valign=top | ''[[Ingenuus|Ingenuo]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | 
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
| Tinanghál na emperador; nagpakamatáy sa lunod matapos ng labanán
|-
| valign=top | 260
| valign=top | ''[[Regalianus|Regalyano]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Antoninianus-Dryantilla-RIC 0002.jpg|100px]]
| valign=top | ''PVBLIVS C[AIVS] REGALIANVS''
| valign=top | &amp;nbsp;
| Tinanghál na emperador; pinatáy ng kaniyang mga sariling tauhan
|-
| valign=top | 260  hanggang 261
| valign=top | ''[[Macrianus Major|Macariano ang Matandâ]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | 
| valign=top | ''FVLVIVS MACRIANVS''
| valign=top | &amp;nbsp;
| Tinanghál na emperador; natalo at napatáy sa isang labanán
|-
| valign=top | 260  hanggang 261
| valign=top | ''[[Macrianus Minor|Macariano ang Batà]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Antoninianus-Macrianus-RIC 0011.jpg|100px]]
| valign=top | ''TITVS FVLVIVS IVNIVS MACRIANVS''
| valign=top | &amp;nbsp;
| Tinanghál na emperador; natalo at napatáy sa isang labanán
|-
| valign=top | 260 hanggang 261
| valign=top | ''[[Quietus]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Antoninianus-Quietus-RIC 0009.jpg|100px]]
| valign=top | ''TITVS FVLVIVS IVNIVS QVIETVS''
| valign=top | &amp;nbsp;
| Mang-aangkín; pinatáy
|-
| valign=top | 261 hanggang 261 or 262
| valign=top | ''[[Mussius Aemilianus|Musio Emiliano]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | 
| valign=top | ''LVCIVS MVSSIVS AEMILIANVS''
| valign=top | &amp;nbsp;
| Tinanghál emperador; strangled while being held captive
|-
| valign=top | 268  hanggang 268
| valign=top | ''[[Aureolus|Aureolo]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | 
| valign=top | ''MANIVS ACILIVS AVREOLVS''
| valign=top | &amp;nbsp;
| Tinanghál ang kaniyang sarili na emperador; sumuko kay [[Claudius II|Claudio II ang Gótico]]; pinatáy ng Gwardiyang Pretoryano
|}

=== Imperyong Gallic (260-274) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;20%&quot; | Paghaharì
! width=&quot;15%&quot; | Karaniwang pangalan at Lugar ng kapanganakan
! width=&quot;10%&quot; | Larawan
! width=&quot;20%&quot; | Pangalan at Título &lt;br /&gt;sa kapanganakan/&lt;br /&gt;sa pagkaluklók
! width=&quot;20%&quot; | Pangalang Imperyal
! width=&quot;25%&quot; | Mga komento
|-
| valign=top | 260  hanggang 269
| valign=top | '''[[Postumus|Póstumo]]'''&lt;br /&gt;[[Roman Gaul|Galia]]
| valign=top | [[Talaksan:Postumus1.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS CASSIANIVS LATINIVS '''POSTVMVS'''
| valign=top | Postumus|IMPERATOR CAESAR MARCVS CASSIANVS LATINIVS '''POSTVMVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
|-
| valign=top | 269
| valign=top | ''[[Laelianus|Lelyano]]''&lt;br /&gt;Maaring sa [[Hispania]]
| valign=top | [[Talaksan:Aureus Laelius-RIC 0001.jpg|100px]]
| valign=top | ''VLPIVS CORNELIVS '''LAELIANVS'''''
| valign=top | ''IMPERATOR CAESAR GAIVS VLPIVS CORNELIVS '''LAELIANVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS''
| Tinanghál ang kaniyang sarili na emperador ng Imperyong Gáliko
|-
| valign=top | 269
| valign=top | '''[[Marcus Aurelius Marius|Mario]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Marius4.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS AVRELIVS '''MARIVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS AVRELIVS '''MARIVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS
| valign=top | &amp;nbsp;
|-
| valign=top | 269  hanggang 271
| valign=top | '''[[Victorinus|Victorino]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Victorinus (cropped).jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS PIAVONIVS '''VICTORINVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS PIAVONIVS '''VICTORINVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top | &amp;nbsp;
|-
| valign=top | 270 hanggang 271
| valign=top | ''[[Domitianus|Domisyano]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | &lt;!-- Deleted image removed: [[Image:Domitianus coin.jpg|100px]] --&gt;
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | ''IMPERATOR CAESAR '''DOMITIANVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS''
| Tinanghál na emperador ng [[Imperyong Gáliko]]
|-
| valign=top | 271  hanggang 274
| valign=top | '''[[Tetricus I|Tétriko]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top |  
| valign=top | CAIVS PIVS ESVVIVS '''TETRICVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR GAIVS PIVS ESVVIVS '''TETRICVS''' FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top | &amp;nbsp;
|}

=== Mga Illriyong Emperador ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;20%&quot; | Paghaharì
! width=&quot;15%&quot; | Karaniwang pangalan at Lugar ng kapanganakan
! width=&quot;10%&quot; | Larawan
! width=&quot;20%&quot; | Pangalan at Título &lt;br /&gt;sa kapanganakan/&lt;br /&gt;sa pagkaluklók
! width=&quot;20%&quot; | Pangalang Imperyal
! width=&quot;25%&quot; | Mga komento
|-
| valign=top | 268 hanggang Agosto 270
| valign=top | '''[[Claudius II|Claudio II ang Gótiko]]'''&lt;br /&gt;[[Sirmium]], [[Pannonia]] or [[Dardania (Europe)|Dardania]], [[Moesia]]
| valign=top | [[Talaksan:Antoninianus Claudius II-RIC 0137.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS AVRELIVS VALERIVS '''CLAVDIVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS AVRELIVS '''CLAVDIVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top | Namatáy sa salot
|-
| valign=top | Agosto 270  hanggang Setyembre 270
| valign=top | '''[[Quintillus|Quintilo]]'''&lt;br /&gt;[[Sirmium]], [[Pannonia]] o [[Dardania (Europe)|Dardanya]], [[Moesia|Moesya]]
| valign=top | [[Talaksan:Antoninianus Quintillus-s3243.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS AVRELIVS '''QVINTILLVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS AVRELIVS CLAVDIVS '''QVINTILLVS''' INVICTVS PIVS FELIX AVGVSTVS
| Panándaliang nagharì kasama ni [[Aurelian]]o; nagpakamatáy
|-
| valign=top | Agosto 270 hanggang 275
| valign=top | '''[[Aurelian]]o'''&lt;br /&gt;[[Roman Dacia|Dasya]] o[[Sirmium]], [[Pannonia]]
| valign=top | [[Talaksan:Busto di Claudio II il Gotico, Brescia, Santa Giulia.jpg|100px]]
| valign=top | LVCIVS DOMITIVS '''AVRELIANVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR LVCIVS DOMITIVS '''AVRELIANVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| Pinatáy ng mga Gwardiyang Pretoryano
|-
| valign=top | 271
| valign=top | ''[[Septimius|Septimio]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | 
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
|Tinanghál na emperador sa [[Dalmatia]]; pinatay ng kaniyang sariling mga sundalo
|-
| valign=top | Nobyembre/Disyembre 275 hanggang Hulyo 276
| valign=top | '''[[Marcus Claudius Tacitus|Tácito]]'''&lt;br /&gt;[[Terni|Interamna]], [[Italia (Roman province)|Italia]]
| valign=top | [[Talaksan:Antoninianus Tacitus-s3315-light.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS CLAVDIVS '''TACITVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS CLAVDIVS '''TACITVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS
| Pinatáy
|-
| valign=top | Hulyo 276  hanggang Setyembre 276
| valign=top | '''[[Florianus|Floriano]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Antoninianus Florianus-unpub ant hercules.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS ANNIVS '''FLORIANVS''' PIVS
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS ANNIVS FLORIANVS PIVS FELIX AVGVSTVS
| Pinatáy
|-
| valign=top | Hulyo 276  hanggang ''late'' Setyembre 282
| valign=top | '''[[Probus|Probo]]'''&lt;br /&gt;[[Sirmium]], [[Pannonia]]
| valign=top | 
| valign=top | MARCVS AVRELIVS EQVITIVS '''PROBVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS AVRELIVS '''PROBVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top | Pinatáy ng kaniyang sariling mga sundalo
|-
| valign=top | 280
| valign=top | ''[[Julius Saturninus|Saturno]]''&lt;br /&gt;[[Roman Gaul|Galia]]
| valign=top | 
| valign=top | ''IVLIVS SATVRNINVS''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Tinanghál ang kaniyang sarili na emperador; pinatáy ng kaniyang mga sariling sundalo
|-
| valign=top | 280
| valign=top | ''[[Proculus|Próculo]]''&lt;br /&gt;[[Albingaunum]], [[Italia (Roman province)|Italia]]
| valign=top | 
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Mang-aangkín; [[Lugdunum]]; Pinatáy ni [[Probus|Probo]]
|-
| valign=top | 280
| valign=top | ''[[Bonosus (emperador)|Bonoso]]''&lt;br /&gt;[[Hispania]]
| valign=top | 
| valign=top | ''GALLVS QVINTVS BONOSVS''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Tinanghál ang kaniyang sarili na emperador; natalo ni [[Probus|Probo]] at nagpakamatáy
|-
| valign=top | Setyembre 282  hanggang Hulyo/Agosto 283
| valign=top | '''[[Carus|Caro]]'''&lt;br /&gt;maaaring sa [[Narbonne|Narbo]], [[Roman Gaul|Galia]]
| valign=top | [[Talaksan:Carus.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS AVRELIVS NVMERIVS '''CARVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS AVRELIVS '''CARVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top |Hindi tiyák ang kinamatayán;
|-
| valign=top | tagsiból ng 283  hang gang tag-inít ng 285
| valign=top | '''[[Carinus|Carino]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:CarinusAureus.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS AVRELIVS '''CARINVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS AVRELIVS '''CARINVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top | Ka-emperador ni [[Numerian|Numeryano]]; Pinatáy
|-
| valign=top | Hulyo/Agosto 283  hanggang Nobyembre 284
| valign=top | '''[[Numerian|Numeryano]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | 
| valign=top | MARCVS AVRELIVS NVMERIVS '''NVMERIANVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR MARCVS AVRELIVS '''NVMERIANVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS
| valign=top | Ka-emperador ni [[Carinus|Carino]]
|}

== Dominado ==
=== Tetrarka at Dinastiyang Constantino ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;20%&quot; | Paghaharì
! width=&quot;15%&quot; | Karaniwang pangalan at Lugar ng kapanganakan
! width=&quot;10%&quot; | Larawan
! width=&quot;20%&quot; | Pangalan at Título &lt;br /&gt;sa kapanganakan/&lt;br /&gt;sa pagkaluklók
! width=&quot;20%&quot; | Pangalang Imperyal
! width=&quot;25%&quot; | Mga komento
|-
| valign=top | Nobyembre 20, 284  hanggang Mayo 1, 305
| valign=top | '''[[Diocletian|Diocleciano]]'''&lt;br /&gt;[[Duklja (town)|Dioclea]], [[Dalmatia|Dalmasya]]
| valign=top | 
| valign=top | '''DIOCLES'''&lt;br /&gt;''(hindi alam ang tunay na pangalan)''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;GAIVS AVRELIVS VALERIVS '''DIOCLETIANVS''' IOVIVS
| valign=top | IMPERATOR CAESAR GAIVS AVRELIVS VALERIVS '''DIOCLETIANVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS PONTIFEX MAXIMVS PATER PATRIAE PROCONSVL
| valign=top | Ka-emperador ni [[Maximian]]o; 285: Germanicus Maximus, Sarmaticus Maximus; 286: Iovius; 287: Germanicus Maximus; 295: Persicus Maximus; 297: Britannicus Maximus, Carpicus Maximus; 298: Armenicus Maximus, Medicus Maximus, Adiabenicus Maximus&lt;br /&gt;Pinatalsík sa puwesto
|-
| valign=top | Abril 1, 286  hanggang Mayo 1, 305
| valign=top | '''[[Maximian]]o'''&lt;br /&gt;near [[Sirmium]], [[Pannonia]]
| valign=top | [[Talaksan:Maximian.jpg|100px]]
| valign=top | '''MAXIMIANVS'''&lt;br /&gt;''(hindi alam ang tunay na pangalan)''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;MARCVS AVRELIVS VALERIVS '''MAXIMIANVS''' HERCVLIVS
| valign=top | IMPERATOR CAESAR GAIVS AVRELIVS VALERIVS '''MAXIMIANVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top | Ka-emperador ni Diocleciano; 286: Germanicus Maximus, Sarmaticus Maximus; 287: Iovius; 288: Germanicus Maximus; 294: Persicus Maximus; 298: Britannicus Maximus, Carpicus Maximus; 299: Armenicus Maximus, Medicus Maximus, Adiabenicus Maximus; &lt;br /&gt;Pinatalsik
|-
| valign=top | Mayo 1, 305 hanggang Hulyo 25, 306
| valign=top | '''[[Constantius Chlorus|Constancio I Cloro]]'''&lt;br /&gt;[[Dardania (Europe)|Dardanya]], [[Moesia|Moesya]]
| valign=top |
| valign=top | FLAVIVS VALERIVS '''CONSTANTIVS'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''''CHLORVS'''''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR GAIVS FLAVIVS VALERIVS '''CONSTANTIVS''' AVGVSTVS
| valign=top | &amp;nbsp;
|-
| valign=top | Mayo 1, 305 hanggang Mayo 311
| valign=top | '''[[Galerius|Galeryo]]'''&lt;br /&gt;sa may [[Serdica]], [[Dacia Aureliana]]
| valign=top | [[Talaksan:Galerius.jpg|100px]]
| valign=top | CAIVS '''GALERIVS''' VALERIVS MAXIMIANVS
| valign=top | IMPERATOR CAESAR '''GALERIVS''' VALERIVS MAXIMIANVS PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top |Ka-emperador ni [[Severus II|Severo II]]
|-
| valign=top | Agosto 306 hanggang Setyembre 16, 307
| valign=top | '''[[Severus II|Severo II]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Follis-Flavius Valerius Severus-trier RIC 650a.jpg|100px]]
| valign=top | FLAVIVS VALERIVS '''SEVERVS'''
| valign=top | IMPERATOR '''SEVERVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS
| valign=top | Ka-emperador ni [[Galerius|Galeryo]]
|-
| valign=top | Oktubre 28, 306 hanggang Oktubre 28, 312
| valign=top | '''[[Maxentius|Majencio]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | 
| valign=top | MARCVS AVRELIVS VALERIVS '''MAXENTIVS'''
| valign=top | MARCVS AVRELIVS VALERIVS '''MAXENTIVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top | Nalunod sa [[Ilog Tiberio]]
|-
| valign=top | 307  hanggang 308
| valign=top | '''[[Maximian]]o'''&lt;br /&gt;near [[Sirmium]], [[Pannonia]]
| valign=top | [[Talaksan:Maximian.jpg|100px]]
| valign=top | '''MAXIMIANVS'''&lt;br /&gt;''(hindi alam ang tunay na pangalan)''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;MARCVS AVRELIVS VALERIVS '''MAXIMIANVS''' HERCVLIVS
| valign=top | IMPERATOR CAESAR GAIVS AVRELIVS VALERIVS '''MAXIMIANVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS  PONTIFEX MAXIMVS HERCVLIVS GERMANICVS MAXIMVS SARMATICVS MAXIMVS IOVIVS GERMANICVS MAXIMVS PERSICVS MAXIMVS BRITANNICVS MAXIMVS CARPICVS MAXIMVS ARMENICVS MAXIMVS MEDICVS MAXIMVS ADIABENICVS MAXIMVS
| valign=top | Pinatalsík
|-
| valign=top | 307 hanggang Mayo 22, 337
| valign=top | '''[[Constantino ang Dakila|Constantino I ang Dakila]]'''&lt;br /&gt;[[Naissus]], [[Moesia Superior]]
| valign=top | [[Talaksan:Constantine Musei Capitolini.jpg|100px]]
| valign=top | GAIVS FLAVIVS VALERIVS '''CONSTANTINVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR FLAVIVS '''CONSTANTINVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS PONTIFEX MAXIMVS PATER PATRIAE PROCONSVL
| valign=top | 307: Germanicus Maximus; 312: Maximus; 323: Sarmaticus Maximus; 324: Victor ''substituting'' Invictus;  328: Gothicus Maximus; 336:Dacicus Maximus
|-
| valign=top | 308
| valign=top | ''[[Domitius Alexander|Domicio Alejandro]]''&lt;br /&gt;probably [[Phrygia]]
| valign=top | [[Talaksan:Follis-Domitius Alexander-carthage RIC 68.jpg|100px]]
| valign=top | ''LVCIVS DOMITIVS ALEXANDER''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Tinanghál ang sarili bilang emperador
|-
| valign=top | Nobyembre 11, 308 hanggang Setyembre 18, 324
| valign=top | '''[[Licinius|Licinio]]'''&lt;br /&gt;[[Moesia Superior]]
| valign=top | 
| valign=top | VALERIVS LICINIANVS '''LICINIVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR GAIVS VALERIVS '''LICINIVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top | Pinatalsík; pinatáy noóng mga 325
|-
| valign=top | Mayo 1, 310 hanggang Hulyo/Agosto 313
| valign=top | '''[[Maximinus|Maximino Daya]]'''&lt;br /&gt;[[Dacia Aureliana]]
| valign=top | [[Talaksan:Maximinus2.jpg|100px]]
| valign=top | '''[[Maximinus|DAIA]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''MAXIMINVS''' GAIVS GALERIVS VALERIVS
| valign=top | IMPERATOR CAESAR GALERIVS VALERIVS '''MAXIMINVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS
| valign=top | Kasamang nagíng emperador; nagpakamatáy
|-
| valign=top | Disyembre 316 hanggang Marso 1, 317
| valign=top | '''[[Valerius Valens|Valerio Valente]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | 
| valign=top | AVRELIVS '''VALERIVS VALENS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR AVRELIVS '''VALERIVS VALENS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top |kasamang naging emperador ni [[Licinius]]; pinapatay ni [[Constantine I (emperador)|Constantine I]]
|-
| valign=top | Hulyo hanggang Setyembre 18, 324
| valign=top | '''[[Martinianus|Martiniano]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Martinian - Follis cyzicus RIC 016.jpg|100px]]
| valign=top | SEXTVS MARCIVS '''MARTINIANVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR SEXTVS MARCIVS '''MARTINIANVS''' PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS
| valign=top | Kasamang naging emperador ni [[Licinius]];pinatay noong mga 325
|-
| valign=top | 337 hanggang 340
| valign=top | '''[[Constantino II (emperador)|Constantino II]]'''&lt;br /&gt;[[Arles]], [[Roman Gaul|Gaul]]
| valign=top | [[Talaksan:Constantius II.jpg|100px]]
| valign=top | FLAVIVS CLAVDIVS '''CONSTANTINVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR FLAVIVS VALERIVS '''CONSTANTINVS''' AVGVSTVS
| valign=top | Kasamang naging emperador; napatáy sa labanán
|-
| valign=top | 337 hanggang 361
| valign=top | '''[[Constantius II|Constancio II]]'''&lt;br /&gt;[[Sirmium]], [[Pannonia]]
| valign=top | 
| valign=top | FLAVIVS IVLIVS '''CONSTANTIVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR FLAVIVS IVLIVS '''CONSTANTIVS''' AVGVSTVS
| valign=top |Kasamang naging emperador
|-
| valign=top | 337 hanggang 350
| valign=top | '''[[Constante]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | 
| valign=top | FLAVIVS IVLIVS '''CONSTANS'''
| valign=top | Constans|IMPERATOR CAESAR FLAVIVS IVLIVS '''CONSTANS''' AVGVSTVS
| valign=top | kasamang naging emperador; pinatáy ni '''[[Magnentius|Magnencio]]'''
|-
| valign=top | Enero 350 hanggang Agosto 11, 353
| valign=top | ''[[Magnentius|Magnencio]]''&lt;br /&gt;[[Samarobriva]], [[Roman Gaul|Gaul]]
| valign=top | [[Talaksan:Double Centenionalis Magnentius-XR-s4017.jpg|100px]]
| valign=top | ''FLAVIVS '''MAGNVS MAGNENTIVS'''''
| valign=top | ''IMPERATOR CAESAR FLAVIVS '''MAGNVS MAGENTIVS''' AVGVSTVS''
| valign=top | Mang-aagaw ng kapangyarihan; nagpakamatáy
|-
| valign=top | ''c.'' 350
| valign=top | '''[[Vetranio]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Maiorina-Vetranio-siscia RIC 281.jpg|100px]]
| valign=top | ''not known''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Tinanghál ang sarili na emperador laban kay [[Magnencio]], kinilala ni [[Constancio II]].
|-
| valign=top | ''c.'' 350
| valign=top | ''[[Nepotianus|Nepociano]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | 
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Tinanghál ang sarili na emperador laban kay [[Magnencio]].
|-
| valign=top | Nobyembre 361 hanggang Hunyo 363
| valign=top | '''[[Julian ang Tumalikod|Juliano II ang Tumalikod]]'''&lt;br /&gt;[[Konstantinopla]], [[Thracia]]
| valign=top | [[Talaksan:Solidus Julian-transparent.png|100px]]
| valign=top | FLAVIVS CLAVDIVS '''IVLIANVS'''
| valign=top | Julian the Apostate|IMPERATOR CAESAR FLAVIVS CLAVDIVS '''IVLIANVS''' AVGVSTVS
| valign=top | Napatay sa labanán
|-
| valign=top | 363 hanggang Pebrero 17, 364
| valign=top | '''[[Jovian]]o'''&lt;br /&gt;[[Singidunum]], [[Moesia|Moesya]]
| valign=top | [[Talaksan:Jovian1.jpg|100px]]
| valign=top | FLAVIVS '''IOVIANVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR FLAVIVS '''IOVIANVS''' AVGVSTVS
| valign=top | Aksidenteng namatáy
|}

=== Imperyong Britániko (286-297) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;20%&quot; | Paghaharì
! width=&quot;15%&quot; | Karaniwang pangalan at Lugar ng kapanganakan
! width=&quot;10%&quot; | Larawan
! width=&quot;20%&quot; | Pangalan at Título &lt;br /&gt;sa kapanganakan/&lt;br /&gt;sa pagkaluklók
! width=&quot;20%&quot; | Pangalang Imperyal
! width=&quot;25%&quot; | Mga komento
|-
| valign=top | 286 hanggang 293
| valign=top | '''[[Carausius|Caraucio]]'''&lt;br /&gt;[[Gallia Belgica]]
| valign=top | [[Talaksan:Antoninianus Carausius leg4-RIC 0069v.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS AVRELIVS MAVSAEVS
| valign=top | IMPERATOR CAESAR '''CARAVSIVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS
| valign=top | &amp;nbsp;
|-
| valign=top | 293 hanggang 297
| valign=top | '''[[Allectus|Alecto]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Quinarius Allectus galley-RIC 0128.2.jpg|100px]]
| valign=top | ''hindi alam''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR '''ALLECTVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS
| valign=top | &amp;nbsp;
|}

=== Dinastiyang Valentinian ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;20%&quot; | Paghaharì
! width=&quot;15%&quot; | Karaniwang pangalan at Lugar ng kapanganakan
! width=&quot;10%&quot; | Larawan
! width=&quot;20%&quot; | Pangalan at Título &lt;br /&gt;sa kapanganakan/&lt;br /&gt;sa pagkaluklók
! width=&quot;20%&quot; | Pangalang Imperyal
! width=&quot;25%&quot; | Mga komento
|-
| valign=top | Pebrero 26, 364 hanggang Nobyembre 17, 375
| valign=top | '''[[Valentinian I|Valentiniano I]]'''&lt;br /&gt;[[Cibalae]], [[Pannonia]]
| valign=top | [[Talaksan:ValentinianI.jpg|100px]]
| valign=top | FLAVIVS '''VALENTINIANVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR FLAVIVS '''VALENTINIANVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS
| valign=top | Emperador sa Kanluran
|-
| valign=top | Marso 28, 364 hanggang Agosto 9, 378
| valign=top | '''[[Valens|Valente]]'''&lt;br /&gt;[[Cibalae]], [[Pannonia]]
| valign=top | [[Talaksan:Valens1.jpg|100px]]
| valign=top | FLAVIVS IVLIVS '''VALENS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR FLAVIVS IVLIVS '''VALENS''' PIVS FELIX AVGVSTVS
| valign=top | Emperador sa Silangan. Napatáy sa labanán
|-
| valign=top | Setyembre 365 hanggang Mayo 27, 366
| valign=top | ''[[Procopius (usurper)|Procopio]]''&lt;br /&gt;[[Cilicia]]
| valign=top |
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Pinatáy ni [[Valente]]
|-
| valign=top | Agosto 24, 367 hanggang 383
| valign=top | '''[[Gratian|Graciano]]'''&lt;br /&gt;[[Sirmium]], [[Pannonia]]
| valign=top |
| valign=top | FLAVIVS '''GRATIANVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR FLAVIVS '''GRATIANVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS
| valign=top | Pinatáy
|-
| valign=top | 375 hanggang 392
| valign=top | '''[[Valentinian II|Valentiniano II]]'''&lt;br /&gt;[[Milan]], [[Italia (Roman province)|Italia]]
| valign=top | 
| valign=top | FLAVIVS '''VALENTINIANVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR FLAVIVS '''VALENTINIANVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS
| valign=top | Pinatapon 
|-
| valign=top | 383 hanggang 388
| valign=top | '''[[Magnus Maximus|Magno Máximo]]'''&lt;br /&gt;[[Hispania]]
| valign=top | [[Talaksan:Solidus Magnus Maximus-constantinople Dep 38-7.jpg|100px]]
| valign=top | '''MAGNVS MAXIMVS'''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Mang-aagaw ng kapangyarihan sa Kanluran; minsang kinilala ni Theodocio I, pagkatapos ay pinatapon at pinapatáy
|-
| valign=top | ''c.''386 hanggang 388
| valign=top | ''[[Flavius Victor|Flavio Victor]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:As Flavius Victor- aquileia RIC 055b1.jpg|100px]]
| valign=top | '''''FLAVIVS VICTOR'''''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Anak ni Magno Máximo, pinatáy sa kautusan ni [[Theodosius I|Theodocio I]]
|-
| valign=top | 392 hanggang 394
| valign=top | ''[[Eugenius|Eugenio]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Siliqua Eugenius- trier RIC 0106d.jpg|100px]]
| valign=top | ''FLAVIVS '''EVGENIVS'''''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Mang-aagaw ng kapangyarihan sa Kanluran; napatáy sa isang labanán
|}

=== Dinastiyang Theodosian ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;20%&quot; | Paghaharì
! width=&quot;15%&quot; | Karaniwang pangalan at Lugar ng kapanganakan
! width=&quot;10%&quot; | Larawan
! width=&quot;20%&quot; | Pangalan at Título &lt;br /&gt;sa kapanganakan/&lt;br /&gt;sa pagkaluklók
! width=&quot;20%&quot; | Pangalang Imperyal
! width=&quot;25%&quot; | Mga komento
|-
| valign=top | 379 hanggang Enero 17, 395
| valign=top | '''[[Theodosius I|Theodocio I]]'''&lt;br /&gt;[[Coca, Segovia|Cauca]], [[Hispania]]
| valign=top | [[Talaksan:Theodosius.jpg|100px]]
| valign=top | FLAVIVS '''THEODOSIVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR FLAVIVS '''THEODOSIVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS
| valign=top | Kasamang naging emperador; Emperador ng Silangan mula 379
|-
| valign=top | 383 hanggang Enero 395
| valign=top | '''[[Arcadius|Arcadio]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Arcadius.jpg|100px]]
| valign=top | FLAVIVS '''ARCADIVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR FLAVIVS '''ARCADIVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS
| valign=top | Naging Emperador ng Silangan noong Enero 395
|-
| valign=top | Enero 23, 393 hanggang 395
| valign=top | '''[[Honorius (emperador)|Honorio]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Honorius steel engraving.jpg|100px]]
| valign=top | FLAVIVS '''HONORIVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR FLAVIVS '''HONORIVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS
| valign=top | Naging Emperador ng Kanluran
|}

=== Western Empire ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;20%&quot; | Paghaharì
! width=&quot;15%&quot; | Karaniwang pangalan at Lugar ng kapanganakan
! width=&quot;10%&quot; | Larawan
! width=&quot;20%&quot; | Pangalan at Título &lt;br /&gt;sa kapanganakan/&lt;br /&gt;sa pagkaluklók
! width=&quot;20%&quot; | Pangalang Imperyal
! width=&quot;25%&quot; | Mga komento
|-
| valign=top | 395 hanggang Agosto 15, 423
| valign=top | '''[[Honorius (emperador)|Honorio]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Honorius steel engraving.jpg|100px]]
| valign=top | FLAVIVS '''HONORIVS'''
| valign=top | IMPERATOR CAESAR FLAVIVS '''HONORIVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS
| valign=top | Kasamang naging emperador ni [[Constantius III|Constancio III]] (421)
|-
| valign=top | 407 hanggang 411
| valign=top | ''[[Constantine III (usurper)|Constantino III]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Siliqua Constantine III-RIC 1355.jpg|100px]]
| valign=top | ''FLAVIVS CLAVDIVS '''CONSTANTINVS'''''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Mang-aangkín
|-
| valign=top | 409 hanggang 411
| valign=top | ''[[Constans II (usurper)|Constante II]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Siliqua Constantine III-RIC 1355.jpg|100px]]
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Mang-aangkín, kasamang mamuno si [[Constantine III (usurper)|Constantino III]]
|-
| valign=top | 409 hanggang 411
| valign=top | ''[[Maximus of Hispania|Máximo]]''&lt;br /&gt;[[Hispania]]
| valign=top | 
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Mang-aangkín, namuno sa [[Hispania]]
|-
| valign=top | 409 hanggang 410
| valign=top | ''[[Priscus Attalus|Prisco Atalo]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Priscus attalus.jpg|100px]]
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | ''IMPERATOR CAESAR '''PRISCVS ATTALVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS''
| valign=top | Tinanghál na emperador ng mga [[Visigótiko]]
|-
| valign=top | 411 hanggang 413
| valign=top | ''[[Jovinus|Jovino]]''&lt;br /&gt;[[Roman Gaul|Galia]]
| valign=top | [[Talaksan:Siliqua Jovinus-RSC 0004.jpg|100px]]
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Mang-aangkín
|-
| valign=top | 412 hanggang 413
| valign=top | ''[[Sebastianus|Sebastiano]]''&lt;br /&gt;[[Roman Gaul|Galia]]
| valign=top | 
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Kasamang namuno si Jovino
|-
| valign=top | 414 hanggang 415
| valign=top | ''[[Priscus Attalus|Prisco Atalo]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Priscus attalus.jpg|100px]]
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | ''IMPERATOR CAESAR '''PRISCVS ATTALVS''' PIVS FELIX AVGVSTVS''
| valign=top | Tinanghál na emperador ng mga [[Visigótiko]]
|-
| valign=top | 421
| valign=top | '''[[Constantius III|Constancio III]]'''&lt;br /&gt;[[Naissus]], [[Moesia Superior]]
| valign=top | [[Talaksan:Solidus Constantius III-RIC 1325.jpg|100px]]
| valign=top | FLAVIVS '''CONSTANTIVS'''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Kasamang naging emperador si [[Honorius (emperador)|Honorio]]
|-
| valign=top | 423 hanggang 425
| valign=top | ''[[Joannes|Juan]]''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Solidus Johannes-s4283.jpg|100px]]
| valign=top | ''IOHANNES''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Mang-aangkín
|-
| valign=top | 425 hanggang Marso 16, 455
| valign=top | '''[[Valentinian III|Valentiniano]]'''&lt;br /&gt;[[Ravenna]], [[Italia (Roman province)|Italia]]
| valign=top | [[Talaksan:Galla Placidia (rechts) und ihre Kinder.jpg|100px]]
| valign=top | FLAVIVS PLACIDVS '''VALENTINIANVS'''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
|-
| valign=top | Marso 17, 455 hanggang Mayo 31, 455
| valign=top | '''[[Petronius Maximus|Petronio Máximo]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Solidus Petronius Maximus-RIC 2201.jpg|100px]]
| valign=top | FLAVIVS '''PETRONIVS MAXIMVS'''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
|-
| valign=top | Hunyo 455 hanggang Oktubre 17, 456
| valign=top | '''[[Avitus|Avito]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Tremissis Avitus-RIC 2402.jpg|100px]]
| valign=top | MARCVS MAECILIVS FLAVIVS EPARCHIVS '''AVITVS'''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
|-
| valign=top | 457 hanggang Agosto 2, 461
| valign=top | '''[[Majorian|Mayoriano]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:As Majorian-RIC 2646v.jpg|100px]]
| valign=top | IVLIVS VALERIVS '''MAIORIANVS'''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Nagbitíw sa trono
|-
| valign=top | 461 hanggang 465
| valign=top | '''[[Libius Severus|Libiyo Severo]]'''&lt;br /&gt;[[Lucania]], [[Italia (Roman province)|Italia]]
| valign=top | [[Talaksan:As Libius Severus-Ricimer MonogramRIC 2716.jpg|100px]]
| valign=top | '''LIBIVS SEVERVS'''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
|-
| valign=top | Abril 12, 467 hanggang Hulyo 11, 472
| valign=top | '''[[Anthemius|Anatemio]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Tremissis Anthemius-RIC 2842.jpg|100px]]
| valign=top | PROCOPIVS '''ANTHEMIVS'''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Binitay
|-
| valign=top | Hulyo 472 hanggang Nobyembre 2, 472
| valign=top | '''[[Olybrius|Olibrio]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | 
| valign=top | ANICIVS '''OLYBRIVS'''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
|-
| valign=top | Marso 5, 473 hanggang Hunyo 474
| valign=top | '''[[Glycerius|Glicerio]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | 
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Nagbitíw sa trono
|-
| valign=top | Hunyo 474 hanggang Abril 25, 480
| valign=top | '''[[Julius Nepos|Julio Nepote]]'''&lt;br /&gt;?
| valign=top | [[Talaksan:Tremissis Julius Nepos-RIC 3221.jpg|100px]]
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Emperador ng Kanluran hanggang 475, pinatapon ni [[Flavius Orestes|Orestes]]; tumakas; mula 476 kinilala ni [[Odoacer]]; pinatáy noong 480
|-
| valign=top | Oktubre 31, 475 hanggang Setyembre 4 476
| valign=top | '''[[Romulo Augustulo]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Romulus Agostous|Romulus Agostoulo]]&lt;br /&gt;?
| valign=top | 
| valign=top | FLAVIVS '''ROMVLVS'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''ROMVLVS AVGVSTVS'''
| valign=top | &amp;nbsp;
| valign=top | Batang emperador (14 taóng gulang); pinatalsík ni [[Odoacer]] at pinag-retiro; hindi alam ang kináhinatnán
|}

=== Silangang Imperyo hanggang 565 ===
{{further|[[List of Byzantine emperadors]]}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! width=&quot;20%&quot; | Paghaharì
! width=&quot;15%&quot; | Karaniwang pangalan at Lugar ng kapanganakan
! width=&quot;10%&quot; | Larawan
! width=&quot;20%&quot; | Pangalan at Título &lt;br /&gt;sa kapanganakan/&lt;br /&gt;sa pagkaluklók
! width=&quot;20%&quot; | Pangalang Imperyal
! width=&quot;25%&quot; | Mga komento
|-  valign=top 
| 395 hanggang Mayo 1 408
| '''[[Arcadius|Arcadio]]'''&lt;br /&gt;?
|
|
|FLAVIVS '''ARCADIVS'''
|
|-  valign=top 
| 408 hanggang Hulyo 28 450
| '''[[Theodosius II|Theodocio II]]'''&lt;br /&gt;?
|[[Talaksan:Theodosius ii.jpg|100px]]
|
| FLAVIVS '''THEODOSIVS'''
|
|-  valign=top 
| 450 hanggang 457
| '''[[Marcian]]o'''&lt;br /&gt;[[Thrace]] or [[Illyria]]
|[[Talaksan:Solidus Marcian RIC 0509.jpg|100px]]
|
| FLAVIVS '''MARCIANIVS'''
|
|-  valign=top 
| 457 hanggang 474
| '''[[Leo I (emperador)|Leo I]]'''&lt;br /&gt;?
|[[Talaksan:Leo I Louvre Ma1012.jpg|100px]]
|
|FLAVIVS VALERIVS '''LEO'''
|
|-  valign=top 
| 474 hanggang 474
| '''[[Leo II (emperador)|Leo II]]'''&lt;br /&gt;?
|[[Talaksan:Leo (474)-coin.jpg|100px]]
| TARASICODISSEVS
|IMPERATOR CAESAR FLAVIVS '''LEO''' AVGVSTVS 
|
|-  valign=top 
| 474 hanggang 475 and 476 (restoration) hanggang 491
|  '''[[Zeno (emperador)|Zeno]]'''&lt;br /&gt;[[Isauria]], [[Cilicia]]
|[[Talaksan:Tremissis-Zeno-RIC 0914.jpg|100px]]
|
|IMPERATOR CAESAR FLAVIVS '''ZENO''' AVGVSTVS
|
|-  valign=top 
| 475 hanggang 476
| '''[[Basiliscus|Basíliko]]'''&lt;br /&gt;?
|[[Talaksan:Solidus Basiliscus-RIC 1003.png|100px]]
|
|FLAVIVS '''BASILISCVS'''
|
|-  valign=top 
| 491 hanggang 518
| '''[[Anastacio I (emperador)|Anastacio I]]'''&lt;br /&gt;Dyrrhachium
|[[Talaksan:Semissis-Anastasius I-sb0007.jpg|100px]]
| 
|IMPERATOR CAESAR FLAVIVS '''ANASTASIVS''' AVGVSTVS 
|
|-  valign=top 
| 518 hanggang 527
| '''[[Justin I]]'''&lt;br /&gt;?
|[[Talaksan:Tremissis-Justin I-sb0058.jpg|100px]]
| 
|IMPERATOR CAESAR FLAVIVS '''IVSTINVS''' AVGVSTVS 
|
|-  valign=top 
| 527 hanggang 565
| '''[[Justiniano I]]'''&lt;br /&gt;Tauresio
|[[Talaksan:Meister von San Vitale in Ravenna 004.jpg|100px]]
| FLAVIVS PETRVS SABBATIVS
|IMPERATOR CAESAR FLAVIVS '''IVSTINIANVS''' AVGVSTVS 
| valign=top | Mulíng nanakop ng malalaking bahagì ng Kanlurang Imperyo
|}

Itutuloy sa ''[[Talaan ng mga Emperador Bizantino]]''.

{{Ancient Rome topics}}

[[Kategorya:Mga emperador ng Imperyong Romano]]</text>
      <sha1>caalvnowuuxsxbrpr7kjx2yzgn5okoj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iligan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45543</id>
    <revision>
      <id>2204937</id>
      <parentid>2197817</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <origin>2204937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44136" sha1="smj8kcmuye00fhjwmakmcbi8wqsp13t" xml:space="preserve">{{Infobox Philippine city 2
| infoboxtitle   =  Lungsod ng Iligan
| official_name  =  Iligan City
| native_name    =  Dakbayan sa Iligan
| nickname       =  Industrial Center of the South and City of Majestic Waterfalls
| motto          =  
| image_skyline  = Downtown iligan.jpg
| imagesize      = 250px
| image_caption  =  
| sealfile       =  
| locatormapfile = {{PH wikidata|image_map}}
| caption        =  Mapa ng Lanao del Norte na nagpapakita ng lokasyon ng Iligan.
| region         =  [[Hilagang Mindanao]] (Rehiyon X)
| province       =  [[Lanao del Norte]]
| districts      =  Unang distro ng Lanao del Norte
| barangays      =  44
| class          =  
| language       =  
| mayor          =  Lawrence Lluch Cruz ([[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]]-[[Nationalist People's Coalition|NPC]])
| vice_mayor     =  Henry C. Dy  ([[Laban ng Demokratikong Pilipino|LDP]]-[[Genuine Opposition|GO]])
| representative_link =  
| representative =  
| founded        =  
| founded_town   =  1832
| cityhood       =  [[Hunyo 16]], [[1950]]
| areakm2        =  813.37
| pop2007        =  308046
| popden2007     =  378.7
| area_code      =  063
| zip_code       =  9200
|latd=6 |latm=7 |lats= |latNS=N
|longd=125 |longm=10 |longs= |longEW=E
| elevation_footnotes =  
| elevation_m    =  
| elevation_ft   =  
| website        =  [http://www.iligan.gov.ph www.iligan.gov.ph]
}} &lt;!-- Infobox ends --&gt;
	
Ang '''Lungsod ng Iligan''' ([[Wikang Cebuano|Cebuano]]: ''Dakbayan sa Iligan''; Ingles: ''Iligan City'') ay isang mataas ang pagka-urbanisadong lungsod na nasa hilaga ng lalawigan ng [[Lanao del Norte]], [[Pilipinas]], at dati itong [[kabisera]] ng nasabing lalawigan. Humigit-kumulang 795 kilometro ang layo nito mula sa timog-silangan ng  Ayon sa {{PH wikidata|population_as_of}}, ito ay may populasyon na {{PH wikidata|population_total}} sa may {{PH wikidata|household}} na kabahayan.

==Etimolohiya==
Ang salitang Iligan ay mula sa salitang Higaonon na ''iligan'' o ''ilijan'' na nangangahulugan &quot;kuta ng tanggulan&quot; laban sa madalas na pag-atake ng mga pirata at iba pang tribo sa Mindanao.

==Kasaysayan==

[[File:2010.08.25 Lluch Street.JPG|right|thumb|253px|Ang mga luma at bagong gusali sa Kalye Lluch, Iligan]]

Sa nayon ng Bayug nagsimula ang lungsod ng Iligan, apat (4) na kilometro hilaga ng kasalukuyang Poblacion. Ito ang naging pinakaunang pamayanan ng mga katutubo bago dumating ang mga Kastila. Nabago ang kadalisayan ng lahi ng mga taal na mamamayan ng lugar nang magsimulang magdatingan noong huling bahagi ng ika-16 na dantaon ang mga dayong Bisaya mula sa kaharian sa pulo ng [[Pulo ng Panglao|Panglao]].

Ayon sa mananalaysay na Hesuwita na si Francisco Combes, sinakop ng hari ng ng Mollucas ang [[Panglao, Bohol|Panglao]] na naging dahilan ng pag-alis nang maraming bilang ng mga mamamayan nito patungo sa kasalukuyang [[Lungsod ng Dapitan|Dapitan, Zamboanga del Norte]].

=== Pamamahala ng Espanya ===

Bagama't nakaligtas ang Bayug sa iba pang mga pagsalakay mula sa ibang mga kaaway, lalo na ang mga Muslim mula sa Lanao, inilipat ng mga unang naninirahan at mga Kristiyanong nagbalik-loob ang kanilang pamayanan mula Bayug patungong Iligan, na itinatag ng mga Augustinian [[Recollects]] noong 1609.&lt;ref&gt;[http://allaboutiligan.blogspot.com/ All About Iligan], allaboutiligan.blogspot.com. Na-access noong Hulyo 28, 2022.&lt;/ref&gt; Noong panahon ng Kristiyanisasyon, ang mga Espanyol sa Iligan ay tumanggap ng isang daang sundalong Espanyol bilang mga kolonista at pwersang pangproteksyon.&lt;ref&gt;San Agustín, Conquistas, lib. 2 cap 37: 545&lt;/ref&gt;

Pinalitan ng mga Heswita ang mga Recollect noong 1639. Ang Iligan ang naging base ng mga operasyon ng mga Espanyol sa pagtatangkang sakupin at gawing Kristiyano ang lugar ng [[Lake Lanao]] sa buong kasaysayan nito. Isang kuta na bato na tinatawag na Fort St. Francis Xavier ang itinayo noong 1642 kung saan nagtago ang mga Iliganon noong mga pagsalakay ng mga bandido. Ngunit lumubog ang kuta dahil sa baha. Isa pang kuta ang itinayo at ito ay pinangalanang Fort Victoria o Cota de Iligan.{{citation needed|date=Agosto 2022}}

Noong 1850, dahil sa baha, si Don Remigio Cabili, na noon ay gobernadorcillo ng Iligan, ay nagtayo ng isa pang kuta at inilipat ang [[poblacion]] ng lumang Iligan na matatagpuan sa bukana ng Ilog Tubod sa kanluran ng lumang palengke patungo sa kasalukuyang lokasyon nito.{{citation needed|date=Agosto 2022}}

Bilang pinakamatandang bayan sa Hilagang Mindanao, ang Iligan ay bahagi na ng dating hindi nahahati na [[Misamis (lalawigan)|Lalawigan ng Misamis]] pagsapit ng taong 1832. Gayunpaman, wala pa itong malayang administrasyong pangrelihiyon dahil ang diyosesis nito noon ay nakabase sa [[Ozamiz|Misamis]], ang kabisera ng probinsya. Isa ito sa pinakamalaking munisipalidad ng Lalawigan ng Misamis.{{citation needed|date=Agosto 2022}}

Iniwan ng mga Kastila ang Iligan noong 1899, na nagbukas ng daan para sa paglapag ng mga puwersang Amerikano noong 1900.{{citation needed|date=Agosto 2022}}

===Pamamahalang Amerikano===
[[File:Camp-overton-iligan-city.jpg|thumb|left|Kampo ng hukbong Amerikano na ''Overton'' sa Iligan noong 1900]]

[[File:Street-in-iligan-moro-province.jpg|thumbnail|left|Iligan, c. 1903-1913]]

Noong 1903, nilikha ang Lalawigan ng Moro. Dahil sa mga residenteng Moro, ang Iligan ay inalis mula sa Lalawigan ng Misamis. Pagkatapos, ang Iligan ay naging kabisera ng Distrito ng Lanao at ang sentro ng pamahalaan kung saan nanirahan at nanungkulan ang mga opisyal na Amerikano. Kalaunan noong 1907, ang kabisera ng Distrito ng Lanao ay inilipat sa Dansalan.&lt;ref&gt;Prof. Patrocenia T. Acut, [http://www.iligan.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=594&amp;Itemid=609 Iligan Noong Panahon ng mga Amerikano], Opisyal na Website ng Lungsod ng Iligan&lt;/ref&gt;

Noong 1914, sa ilalim ng muling pagbubuo ng Moroland pagkatapos ng pagtatapos ng Lalawigan ng Moro (1903–1913), ang Iligan ay naging isang munisipalidad na binubuo ng walong baryo kasama ang distrito ng munisipyo ng Mandulog. Matapos matamasa ang kapayapaan at kasaganaan sa loob ng halos 40 taon, ang Iligan ay sinalakay ng mga puwersang Hapones noong 1942.{{citation needed|date=August 2022}}

Ang pagpapalaya ng Iligan ng mga puwersa ng Komonwelt ng Pilipinas na inatake ng mga Hapones ay nanatili sa lungsod hanggang 1944 hanggang 1945 nang matapos ang digmaan. Noong Nobyembre 15, 1944, nagdaos ang lungsod ng isang parada ng Araw ng Komonwelt upang ipagdiwang ang pagtatapos ng mga kalupitan at pananakop ng mga Hapones.&lt;ref&gt;Prof. Leonor Buhion Enderes, [http://www.iligan.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=387&amp;Itemid=353 Japanese Occupation in Iligan City], Iligan City Official Website&lt;/ref&gt;

===Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig===
===Pagtatatag ng Iligan Steel Mill===
{{main|Iligan Steel Mill}}
{{expand section|isang talakayan tungkol sa epekto ng industriya ng bakal sa lokal na industriya ng Iligan|petsa=Disyembre 2023}}
Ang Iligan Steel Mill ay itinatag noong 1952 bilang isang proyektong pinasimulan ng gobyerno ng National Shipyards and Steel Corporation (NASSCO).&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Banggitin ang balita|url=https://www.rappler.com/business/steelasia-offers-purhase-national-steel-corporation|title=Nag-aalok ang SteelAsia na buhayin muli ang hindi na gumaganang National Steel|last=Tomacruz|first=Sofia|work=Rappler|language=en|access-date=Enero 27, 2019}}&lt;/ref&gt; Matapos mag-aplay ang NASSCO para sa isang $62.3 milyong pautang mula sa [[Export–Import Bank of the United States]] na nakabase sa Estados Unidos. States|Eximbank]] upang pondohan ang mga proyekto, iminungkahi ng huli ang paglilipat ng pamamahala ng mga pasilidad sa pribadong entidad. Ang kumpanya ay naibenta noong 1963 sa Iligan Integrated Steel Mills, Inc. ng pamilyang Jacinto.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

===Pagiging Lungsod===
[[File:2010.08.25 Fra Quezon Avenue IV.JPG|right|thumb|253px|Abenida Quezon sa Iligan]]

Gamit ang mga hangganan nito noong ito ay isang bayan pa, ginawang lungsod ang Iligan noong Hunyo 16, 1950.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lawph.com/statutes/ra525-iligan-city-charter.html|title=R.A. No. 525, Iligan City Charter|publisher=LawPH.com|accessdate=2011-04-09}}&lt;/ref&gt; Inihayag na unang klaseng lungsod ang Iligan noong 1969 at inuri muli bilang Uring &quot;A&quot; na unang klaseng lungsod noong Hulyo 1, 1977 sa kapangyarihan ng PD. Bilang 465. Noong 1983, inuri muli itong isang mataas na urbanisadong lungsod.

===Mga umuusbong na tunggalian noong huling bahagi ng dekada 1960===
{{main|Unang termino ng pagkapangulo ni Ferdinand Marcos}}
Ang pagkahalal kay [[Ferdinand Marcos]] bilang [[Panguluhan ni Ferdinand Marcos|Pangulo ng Pilipinas]] ay nakasaksi ng malaking pagdagsa ng mga grupong Kristiyano na nanirahan sa Mindanao, na nagpaalis sa maraming lokal at nagresulta sa maraming tunggalian sa pagmamay-ari ng lupa.&lt;ref&gt;Tingnan ang {{Cite book |last=Francia |first=Luis H. |url=https://books.google.com/books?id=NwQoDwAAQBAJ&amp;pg=PT202 |title=Kasaysayan ng Pilipinas: Mula sa mga Indio Bravo hanggang sa mga Pilipino |date=2013 |publisher=Overlook Press |isbn=978-1-4683-1545-5 |location=New York}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Para sa isang malalimang pagsusuri ng mga katutubong tao at sapilitang pag-agaw ng lupa sa Pilipinas, tingnan ang {{Cite web |last=Eder |first=James F. |date=Hunyo 1994 |title=Mga Katutubong Tao, Lupang Ninuno at Karapatang Pantao sa Pilipinas |url=https://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/indigenous-peoples-ancestral-lands-and-human-rights |archive-url=https://web.archive.org/web/20181222221421/https://www.culturalsurvival.org/publications/cultural-survival-quarterly/indigenous-peoples-ancestral-lands-and-human-rights |archive-date=Disyembre 22, 2018 |website=Cultural Survival Quarterly}}&lt;/ref&gt; Hinikayat ng administrasyong Marcos ang mga bagong naninirahang ito na bumuo ng mga milisya, na kalaunan ay binansagang [[Ilaga]]. Ang mga Ilaga ay madalas na iniuugnay sa mga naganap na pang-aabuso sa karapatang pantao na naka-target sa [[mga Moro]] at [[Lumad]]. Nagresulta ito sa matagal na poot at isang siklo ng karahasan sa pagitan ng mga komunidad ng Moro at Kristiyano na nagpapatuloy pa rin hanggang ngayon.&lt;ref name=&quot;Case&quot;&gt;{{Citation |title=Ang Pakikibaka ng Bangsamoro para sa Sariling Pagpapasya: Isang Pag-aaral ng Kaso |url=http://manoa.hawaii.edu/ccpv/assets/docs/CCPV%20-%20The%20Bangsamoro%20Struggle%20for%20Self-Determination%20-%20A%20Case%20Study%20-%20By%20Caecilia%20Noble.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215025250/http://manoa.hawaii.edu/ccpv/assets/docs/CCPV%20-%20Ang%20Pakikibaka |access-date=Setyembre 25, 2020 |archive-date=Pebrero 15, 2017 |mode=cs1 |url-status=live |via=manoa.hawaii.edu }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mackerras 2003&quot;&gt;{{Banggitin ang aklat |url=https://books.google.com/books?id=Mi6DAgAAQBAJ&amp;pg=PA143 |title=Etnisidad sa Asya |petsa=2004 |publisher=RoutledgeCurzon |isbn=0-203-38046-0 |editor-last=Mackerras |editor-first=Colin |location=London |page=143}}&lt;/ref&gt; Sa kabila ng lokal na karahasang ito, ang mga kilalang pinuno ng kaisipang Moro ay kadalasang hindi aktibo sa politika hanggang sa ang balita tungkol sa [[masaker sa Jabidah]] noong 1968 ay nagpasiklab sa paghihimagsik ng mga Moro. Ang mga ulat ng mga lalaking Moro na nirerekrut sa Hukbong Sandatahan ng Pilipinas at pagkatapos ay pinaslang nang magkaroon sila ng alitan sa kanilang mga namumunong opisyal ay humantong sa paniniwala na ang mga Moro ay tinatrato bilang mga mamamayang pangalawang uri. Ang mga tensyong etniko na nagmumula rito ay humantong sa pagbuo ng mga kilusang pampulitika ng paghihiwalay,&lt;ref&gt;{{Banggitin ang aklat |last=George |first=T. J. S. |title=Pag-aalsa sa Mindanao: Ang Pag-usbong ng Islam sa Pulitika ng Pilipinas |date=1980 |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-580429-5 |location=Kuala Lumpur |oclc=6569089}}&lt;/ref&gt; tulad ng [[Cotabato]] Gobernador Datu Udtog Matalam [[Kilusang Kalayaan ng mga Muslim]] at [[Organisasyon ng Pagpapalaya ng Bangsamoro]] ni kongresista [[Haroun al-Rashid Lucman]].&lt;ref name=&quot;Mackerras 2003&quot; /&gt;
Bukod pa rito, ang [[krisis sa balanse ng pagbabayad ng Pilipinas noong 1969]] ay humantong sa kaguluhan sa lipunan sa buong bansa, at ang marahas na pagsugpo sa mga protesta ay humantong sa radikalisasyon ng maraming estudyante,&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita |last=Rodis |first=Rodel |date=Enero 30, 2015 |title=Pag-alala sa Bagyo ng Unang Kwarto |work=Inquirer.net |url=https://globalnation.inquirer.net/118130/remembering-the-first-quarter-storm |url-status=live |access-date=Setyembre 15, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150131131959/http://globalnation.inquirer.net/118130/remembering-the-first-quarter-storm/ |archive-date=Enero 31, 2015}}&lt;/ref&gt; kasama ang ilan na sumali sa [[Bagong Hukbong Bayan]], na nagdala ng [[rebelyon ng Bagong Hukbong Bayan]] sa Mindanao sa unang pagkakataon.&lt;ref name=&quot;MiclatinArguillas&quot;&gt;{{Banggitin ang aklat |last=Miclat |first=Gus |title=Paggawa ng Galit sa Katapangan: Mindanao sa Ilalim ng Batas Militar |date=2002 |publisher=MindaNews Publications, Mindanao News and Information Cooperative Center |editor-last=Arguillas |editor-first=Carolyn O. |chapter=Hindi Na Muli Naging Pareho ang Aming mga Buhay |oclc=644320116}}&lt;/ref&gt;

===Iligan noong panahon ng batas militar at administrasyong Marcos===
{{main|Diktadurya ni Marcos|Alitan ng mga Moro|Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurya ni Marcos}}
Malapit sa pagtatapos ng huling termino na ipinahintulot sa kanya ng Konstitusyon ng Pilipinas, inilagay ni Marcos ang Pilipinas sa ilalim ng Batas Militar noong 1972, na nagdulot ng lalong pagtaas ng tensyon sa Mindanao.&lt;ref name=&quot;Mackerras 2003&quot; /&gt; Ito ang simula ng 14-taong panahon ng pamamahala ng isang tao, na makasaysayang naaalala dahil sa [[Mga pang-aabuso sa karapatang pantao ng diktadurya ni Marcos|mga pang-aabuso nito sa karapatang pantao]]&lt;ref name=&quot;McCoy199909202&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hartford-hwp.com/archives/54a/062.html|title=Alfred McCoy, Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos|petsa=Setyembre 20, 1999|publisher=[[Ateneo de Manila University]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Abinales&amp;Amoroso20052&quot;&gt;{{Banggitin ang aklat|title=Estado at lipunan sa Pilipinas|last1=Abinales|first1=P.N.|last2=Amoroso|first2=Donna J.|date=2005|publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers|isbn=978-0742510234|location=Lanham, MD|oclc=57452454}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Banggitin ang balita|url=https://www.rappler.com/newsbreak/iq/182828-marcos-dictatorship-martial-law-youth-leaders-killed|title=Masyadong maaga ang pag-alis: 7 lider ng kabataan ang pinatay sa ilalim ng Batas Militar|work=Rappler|access-date=Hunyo 15, 2018|language=en}}&lt;/ref&gt; Sa Iligan, isang insidente na naidokumento ng isang misyon sa paghahanap ng katotohanan ng Amnesty International noong 1975 ang nagdokumento ng pagpatay sa labindalawang detenido, na itinatanghal ang insidente upang magmukhang isang pagtakas sa bilangguan.&lt;ref name=&quot;Amnesty1975&quot;&gt;Amnesty 1975 https://www.amnesty.org/en/wp-content/uploads/2021/06/asa350191977en.pdf&lt;/ref&gt;{{rp|page=&quot;31&quot;}} Ang saksi mismo ay ikinulong nang walang warrant noong panahong iyon, at regular na sumasailalim sa tortyur at sapilitang paggawa.&lt;ref name=&quot;Amnesty1975&quot;/&gt;

Ang proklamasyon ng Batas Militar ay nakatulong din sa pagpapalala ng sitwasyon ng mga Moro sa pamamagitan ng pagbabawal sa mga partidong pampulitika at organisasyon.&lt;ref name=&quot;Mackerras 2003&quot; /&gt; Ang pormal na pagtatatag ng [[Moro National Liberation Front]] (MNLF) isang buwan pagkatapos ng proklamasyon ni Marcos ng Batas Militar ay nagmarka ng paglipat sa isang mas militar na yugto ng tunggalian ng mga Moro, na tinatanggap ang mga miyembro ng dating BMLO, at inaakit ang mga miyembrong hindi nasisiyahan sa MIM.&lt;ref name=&quot;Mackerras 2003&quot; /&gt; Ang Lanao del Sur at Iligan mismo ay lubhang naapektuhan ng tunggalian, kung saan ang mga tunggalian ng Sandatahang Lakas ng Pilipinas sa MNLF at sa kalaunan nitong splinter group na [[Moro Islamic Liberation Front]] (MILF) ay nakaapekto sa mga mandirigma at sibilyan.&lt;ref name=&quot;Mackerras 2003&quot; /&gt;

Bukod sa mga grupong pampulitika, ang proklamasyon ni Marcos ng batas militar ay nagsara rin ng mga outlet ng pahayagan - mga istasyon ng telebisyon, pambansang pahayagan, lingguhang magasin, pahayagan ng komunidad, at mga istasyon ng radyo - sa buong bansa, kabilang ang sa Iligan at Lanao del Sur.&lt;ref name=&quot;GazetteMLInfographic&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.officialgazette.gov.ph:80/featured/infographic-day-marcos-declared-martial-law-september-23-1972/ |title=Infographic: Ang araw na idineklara ni Marcos ang Batas Militar |website=Official Gazette of the Republic of the Philippines |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911040256/http://www.officialgazette.gov.ph/featured/infographic-day-marcos-declared-martial-law-september-23-1972/ |archive-date=Setyembre 11, 2017 |access-date=Oktubre 26, 2018 }}&lt;/ref&gt; Ang 14 na taon ng diktadurang Marcos ay nasaksihan ang pagpatay sa maraming mamamahayag sa Mindanao,&lt;ref name=&quot;Maslog1993&quot;&gt;{{Cite book |last=Maslog |first=Crispin C. |title=Ang pag-usbong at pagbagsak ng mga pahayagan sa komunidad ng Pilipinas |publisher=Inilathala ng Philippine Press Institute na may pondo mula sa Konrad Adenauer Foundation |year=1993 |isbn=971-8703-09-8 |location=Intramuros, Maynila |oclc=29830136}}&lt;/ref&gt; na may mga kilalang halimbawa ay ang [[Bulletin Today]] Lanao provincial correspondent [[Demosthenes Dingcong]],&lt;ref name=&quot;CMFRrevFC&quot;&gt;{{cite news |date=Disyembre 11, 2006 |title=Florante de Castro, pinatay noong 1984, hindi noong 1986 |url=https://cmfr-phil.org/uncategorized/florante-de-castro-killed-1984-not-1986/ |work=[[Center for Media Freedom and Responsibility]] |location= |access-date=Oktubre 25, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hrvvmc1021&quot;&gt;{{cite web |date=Oktubre 13, 2021 |title=Ang Rehimeng Marcos at ang Pagbuo ng Isang Subukin na Pamamahayag ng Pilipinas (Bahagi 2) |url=https://hrvvmemcom.gov.ph/the-marcos-regime-and-the-making-of-a-subservient-philippine-press-part-ii-2/ |website=Human Rights Violations Victims' Memorial Commission |publisher=[[Government of the Philippines]] |access-date=Oktubre 25, 2022 |archive-date=Nobiyembre 9, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109041819/https://hrvvmemcom.gov.ph/the-marcos-regime-and-the-making-of-a-subservient-philippine-press-part-ii-2/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Korespondente at komentarista sa radyo ng Philippine Post Iligan na si Geoffrey Siao,&lt;ref name=&quot;ap0885&quot;&gt;{{cite news |author=David Briscoe |date=Ago 6, 1985 |title=Mahigit Isang Dosenang Mamamahayag ang Pinatay sa Pilipinas sa Loob ng Isang Taon |url=https://apnews.com/article/4b88902145a3a5815c5610070b5336fa |work=[[Associated Press]] |location= |access-date=Oktubre 27, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;wp0885&quot;&gt;{{cite news |date=Ago 31, 1985 |title=Apela ng mga Mamamahayag kay Marcos |url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1985/08/31/journalists-appeal-to-marcos/2550a4c6-fb59-4ba6-8244-a1a11ba38150/ |newspaper=[[The Washington Post]] |location= |access-date=Okt 27, 2022}}&lt;/ref&gt; at ang komentarista ng DXWG Iligan na si Charlie Aberilla.&lt;ref name=&quot;ap0885&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;inq15aFS&quot;&gt;{{cite news |author=Richel Umel |date=Ago 30, 2013 |title=Binaril at pinatay ang isang radioman sa Iligan City |url=https://newsinfo.inquirer.net/478009/radio-commentator-gunned-down-in-iligan/ |work=[[Inquirer.net]] |location= |access-date=Okt 24, 2022}}&lt;/ref&gt;

Maraming aktibista ang lumitaw mula sa Iligan noong dekada 1970, sa kabila ng malalaking personal na panganib. Kabilang dito ang mga katutubo ng Iligan gaya ng kilalang Nurse empowerment advocate [[Minda Luz Quesada]] (na kalaunan ay maimbitahan sa 1987 Constitutional Convention ng Pilipinas);&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/minda-luz-quesada/ | title=Minda Luz Quesada - Bantayog ng mga Bayani | date=Mayo 31, 2023 }}&lt;/ref&gt; Pinuno ng unyon ng mga manggagawang elektrikal na si David S. Borja;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/david-borja/ | title=David Borja - Bantayog ng mga Bayani | date=Mayo 31, 2023 }}&lt;/ref&gt; relihiyosong kabataan organizer Edwin Laguerder;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/edwin-laguerder/ | title=Edwin Laguerder - Bantayog ng mga Bayani | date=Hunyo 11, 2023 }}&lt;/ref&gt; aktibistang propesor at manunulat na si Ester Kintanar ng [[Mindanao State University–Iligan Institute of Technology|MSU Iligan Institute of Technology]];&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/ester-kintanar/ | title=Ester Kintanar - Bantayog ng mga Bayani | date=June 11, 2023 }}&lt;/ref&gt; at maging ang mga aktibistang pulitiko gaya ni Masiding Alonto Sr. na isang kilalang tagasuporta ng pinuno ng oposisyon na si Ninoy Aquino.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/datu-masiding-alonto/ | title=Datu Masiding Alonto - Bantayog ng mga Bayani | date=May 31, 2023 }}&lt;/ref&gt; Ang ilan sa mga aktibistang ito ay kalaunan ay pinatay sa paghahangad ng kanilang mga paniniwala, kabilang ang mga organisador ng mga manggagawang bukid na si James Orbe&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/james-orbe/ | title=James Orbe - Bantayog ng mga Bayani | date=Hunyo 20, 2023 }}&lt;/ref&gt; at Herbert Cayunda.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/herbert-cayunda/ | title=Herbert Cayunda - Bantayog ng mga Bayani | petsa=Mayo 27, 2023 }}&lt;/ref&gt;

Dingcong, Quezada, Borja, Kintanar, Laguerder, Alonto Sr., Orbe, at Cayunda ay nakilala sa kalaunan sa pamamagitan ng pagkakasulat ng kanilang mga pangalan sa Wall of Remembrance of the Philippines' Bantayog ng mga Bayani, na nagpaparangal sa mga nakipaglaban para sa pagpapanumbalik ng demokrasya at laban sa awtoritaryan na rehimen noong panahong iyon. url=https://bantayogngmgabayani.org/?s=iligan | title=Iligan - Bantayog ng mga Bayani }}&lt;/ref&gt;

===Kontemporaryong kasaysayan===
===Krisis sa pananalapi sa Asya noong 1997===
{{palawakin ang seksyon|karagdagang detalye ng pagbangon ng ekonomiya pagkatapos ng muling pagbubukas ng National Steel Corporation|petsa=Disyembre 2023}}
Noong [[Krisis sa pananalapi sa Asya noong 1997]], nakaranas ang Iligan City ng matinding paghina ng ekonomiya. Maraming mga plantang pang-industriya ang isinara, lalo na ang National Steel Corporation.&lt;ref&gt;Maricar T. Manuzon, [http://www.philippinebusiness.com.ph/archives/magazine/vol11-2004/11-1/agenda.htm Isang Higanteng Gumising] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228064628/http://www.philippinebusiness.com.ph/archives/magazine/vol11-2004/11-1/agenda.htm|date=Pebrero 28, 2008}}, Philippine Business Magazine&lt;/ref&gt;

Nagsimulang makaranas ng pagbangon ng ekonomiya ang lungsod sa muling pagbubukas ng National Steel Corporation, na pinalitan ng pangalang Global Steelworks Infrastructures, Inc. (GSII) noong 2004.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;Genalyn D. Kabiling, [http://www.mb.com.ph/issues/2004/02/04/MAIN200402041232.html Muling nagbubukas ang National Steel Plant], Manila Bulletin&lt;/ref&gt;

===Nag-iisang distrito===
Ang Batas Republika Blg. 9724, isang Batas na naghihiwalay sa Lungsod ng Iligan mula sa [[Ika-1 distrito ng kongreso ng Lanao del Norte|Unang Distrito Lehislatibo ng Lalawigan ng Lanao del Norte]] [http://www.senate.gov.ph/republic_acts/ra%209724.pdf ay inaprubahan], ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] [[Gloria Macapagal Arroyo|Gloria Macapagal-Arroyo]] noong Oktubre 20, 2009. Ang pagbabagong pambatas na ito ay nag-angat sa Iligan sa katayuan ng isang nag-iisang distrito ng kongreso, na nagbibigay dito ng mas malawak na awtonomiya at representasyon sa politika.

==Heograpiya==
Naghahanggan ang Lungsod ng Iligan sa hilaga sa tatlong bayan ng [[Misamis Oriental]], ang [[Lugait, Misamis Oriental|Lugait]], [[Manticao, Misamis Oriental|Manticao]] at [[Opol, Misamis Oriental|Opol]], at sa tatlong bayan ng [[Lanao del Norte]] sa timog; ang mga bayan ng [[Baloi, Lanao del Norte|Baloi]], [[Linamon, Lanao del Norte|Linamon]] at [[Tagoloan, Lanao del Norte|Tagoloan]]; at sa mga bayan ng [[Kapai, Lanao del Sur|Kapai]], at [[Tagoloan II, Lanao del Sur|Tagoloan II]] sa [[Lanao del Sur]]. Naghahanggan din naman sa hilagang silangan ang a silangan sa bayan ng [[Talakag, Bukidnon|Talakag]], [[Bukidnon]], at sa kanluran sa [[Look ng Iligan]].

==Mamamayan at Kultura==

Pangunahing Kristiyanismo ang relihiyon sa lungsod ng Iligan(93.61%), kung saan karamihan dito ay kabilang sa Simbahang Katoliko. [[Wikang Cebuano|Cebuano]] ang pangunahing wikang sinasalita sa lungsod.

== Mga Barangay ==
Ang Lungsod ng Iligan ay nahahati sa 44 na mga [[barangay]], kung saan 6 ang urban at 38 ang rural.

&lt;table&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;
* Abuno
* Acmac
* Bagong Silang
* Bayug
* Bonbonon
* Bunawan
* Buru-un
* Dalipuga
* Del Carmen
* Digkilaan
* Ditucalan
* Dulag
* Hinaplanon
* Hindang
* Kalilangan
&lt;/td&gt;&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;
* Kiwalan
* Lanipao
* Luinab
* Maria Cristina
* Mahayahay
* Mainit
* Mandulog
* Pala-o
* Panoroganan
* Poblacion
* Puga-an 
* Rogongon
* San Miguel
* San Roque
* Santiago
&lt;/td&gt;&lt;td valign=&quot;top&quot;&gt;
* Saray-Tibanga (Saray)
* Santa Elena (Tominobo Ilaya)
*  [[Santa Filomena, Iligan City|Santa Filomena]]
*  [[Santo Rosario, Iligan City|Santo Rosario]]
* [[Suarez, Iligan City|Suarez]]
* Tambacan
* [[Tibanga, Iligan City|Tibanga]]
* Tipanoy
* Tomas Cabili (Tominobo Proper)
* Tubod
* Ubaldo Laya
* Upper Hinaplanon
* Upper Tominobo
* Villaverde
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

==Media==
===TV===
* ABS-CBN Northern Mindanao (Channel 4 in Cagayan de Oro Relay)
* RMN DXIC TeleRadyo 7
* GMA 11

===Radyo===
====AM====
* RMN DXIC 711
* IBC DXWG Radyo Budyong 855
* DXBI Bombo Radyo 927
* DXRJ 1476

====FM====
* Barangay FM 90.1
* 92.1 Radyo Totoo
* MOR 92.9
* 95.1 Brigada News FM
* 99.3 Yes The Best
* 100.1 Hope Radio
* 100.9 Bandrea News FM
* 102.3 iFM
* 103.1 Wild FM
* 105.5 Radyo Pilipinas
* 107.1 Love Radio

==Demograpiko==
{{Populasyon}}

===Wika===
[[Cebuano language|Cebuano]] ay ang pangunahing wika ng Iligan City. Kabilang sa iba pang karaniwang ginagamit na mga wika ang [[Wika Hiligaynon|Hiligaynon]], [[wika ng Ilokano|Ilocano]], [[wika ng Chavacano|Chavacano]], at [[wika ng Waray-Waray|Waray]].

Ang mga Muslim sa lungsod ay karaniwang nagmumula sa mga katutubong pangkat ng Moro tulad ng mga [[Maranao people|Maranao]] at [[Iranun people|Iranun]]. Pangunahing nagsasalita sila ng [[wikang Maranao|Maranao]] at [[wika ng Iranun|Iranun]], ngunit marami rin ang gumagamit ng [[wika ng Cebuano|Cebuano]] at [[wika ng Hiligaynon|Hiligaynon]] sa pang-araw-araw na komunikasyon.

===Relihiyon===
[[File:Saint Michael’s Cathedral sa loob (ML Quezon Avenue, Iligan, Lanao Del Norte; 10-15-2023).jpg|thumb|right|Interior of Saint Michael Cathedral sa Iligan]]
Karamihan sa mga mamamayan ng Iligan ay mga Kristiyano (pangunahin ang mga Romano Katoliko). Ang lungsod din ang sentro ng [[Diocese of Iligan]] na mayroong 25 parokya sa Iligan City at labindalawang munisipalidad ng Lanao del Norte (Linamon, Kauswagan, Bacolod, Maigo, Kolambugan, Tubod, Baroy, Lala, Kapatagan, Sapad, Salvador, at Magsaysay). Sumasaklaw ito sa lawak na 3,092 kilometro kuwadrado na may populasyon na 1,551,000, kung saan 65.5% ng populasyon ay mga Romano Katoliko, kabilang ang mga karismatiko.&lt;ref name=&quot;Diyosesis ng Iligan&quot;&gt;{{cite web|title=Mga Istatistika ng Diyosesis ng Iligan |url=http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dilig.html|author =Diyosesis ng Iligan| access-date= Agosto 31, 2018|date=Hulyo 26, 2017}}&lt;/ref&gt;

==Pamahalaan==
[[File:Iligan City Hall front (Pala-o, Iligan, Lanao Del Norte; 10-15-2023).jpg|thumb|upright|Iligan City Hall]]

Ang Iligan ay isang lungsod na lubos na urbanisado at malaya sa politika mula sa lalawigan ng Lanao del Norte. Ang mga rehistradong botante ng lungsod ay hindi na bumoboto para sa mga kandidato sa probinsya tulad ng Gobernador at Bise Gobernador, hindi tulad ng mga kalapit na bayan nito na bumubuo sa mga probinsya bilang resulta ng karta nito bilang isang lungsod noong dekada 1950.{{citation needed|date=Agosto 2022}}

Ang city hall ng Iligan ay matatagpuan sa Buhanginan Hills sa Barangay Pala-o. Ang istruktura ng lokal na pamahalaan ay binubuo ng isang alkalde, isang bise alkalde, at labindalawang konsehal. Ang bawat opisyal ay inihahalal sa publiko sa isang 3-taong termino at maaaring muling ihalal nang hanggang 3 termino nang magkakasunod. Ang pang-araw-araw na pangangasiwa ng lungsod ay pinangangasiwaan ng administrador ng lungsod.{{citation needed|date=Agosto 2022}}
{{clear left}}

=== Mga Alkalde ng Munisipyo ===

* 1935-1940: Jorge Ramiro (Unang Nahalal na Alkalde ng Munisipyo)
* 1940-1945: Leo Garcia Sr. (Nahalal pagkatapos ay Hinirang ng mga Hapones noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig)
* 1945: Ramon Paradela
* 1945: Bernardo Zosa (Hinirang)
* 1946: Benito S. Ong (Hinirang)
* 1946: Rafael Villanea Sr. (Hinirang)
* 1947: Esmeraldo Roque (Hinirang)

===Mga Alkalde ng Lungsod===
{{columns-list|colwidth=30em|
* 1950–1953: Benito S. Ong (Charter Mayor)
* 1954–1955: Benito C. Labao (Nahirang)
* 1956–1959: Mariano Ll. Badelles (Unang Nahalal na Alkalde ng Lungsod)
* 1960–1984: Camilo P. Cabili
* 1984–1986: Pacificador A. Lluch (sa pamamagitan ng Succession)
* 1986–1987: Alan L. Flores (Itinalagang OIC-Mayor Designate)
* 1987–1988: Lucio C. Badelles (Nahirang)
* 1988 (3 araw): Esperidion L. Sagrado (Nahirang)
* 1988–1992: Camilo P. Cabili
* 1992–1998: Alejo A. Yañez
* 1998–2004: Franklin M. Quijano
* 2004–2013: Lawrence Ll. Cruz
* 2013–2022: Celso G. Regencia
* 2022–kasalukuyan: Frederick W. Siao
}}

===Mga Vice Mayor mula noong 1986===
{{columns-list|colwidth=30em|
* 1998–2001: Pedro B. Generalao
* 2001–2004: Lawrence Ll. Cruz
* 2004–2013: Henry C. Dy
* 2013–2016: Ruderic C. Marzo
* 2016–2022: Jemar L. Vera Cruz
* 2022–2025: Marianito Dodong D. Alemania
* 2025–kasalukuyan: Wekwek Uy
}}

==Ekonomiya==
{{PH poverty incidence}}
[[File:2010.08.25 Fra Quezon Avenue IV.JPG|thumb|Downtown Iligan]]

===Industriyal===
Kilala ang Iligan bilang Industrial Center of the South dahil ang ekonomiya nito ay higit na nakabatay sa mabibigat na industriya. Gumagawa ito ng hydroelectric power para sa rehiyon ng Mindanao sa pamamagitan ng National Power Corporation (NAPOCOR), ang kinaroroonan ng Mindanao Regional Center (MRC) na naglalaman ng mga planta ng hydroelectric ng Agus V, VI, at VII. Bukod dito, ang pinakamalaking planta ng semento sa Mindanao ng [[Holcim|Holcim Philippines]] ay matatagpuan sa lungsod. Naglalaman din ito ng mga industriya tulad ng bakal, tinplate, semento, at mga gilingan ng harina.{{citation needed|date=Agosto 2022}}

Matapos ang pagtatayo ng Maria Cristina (Agus VI) Hydroelectric Plant ng [[National Power Corporation]] (NPC, NAPOCOR) noong 1950, nakaranas ang lungsod ng mabilis na industriyalisasyon at nagpatuloy hanggang sa huling bahagi ng dekada 1980. Ang pinakamalaking planta ng bakal sa bansa, ang National Steel Corporation (NSC), ay itinatag din noong 1962.&lt;ref&gt;Prof. Geoffrey G. Salgado, [http://www.iligan.gov.ph/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=426 Iligan: Isang Kasaysayan ng Kahanga-hangang Paglago ng Isang Industriyal na Lungsod], Opisyal na Website ng Lungsod ng Iligan&lt;/ref&gt;

Noong [[1997 krisis pinansyal sa Asya]], nakaranas ang lungsod ng matinding paghina ng ekonomiya. Maraming mga plantang pang-industriya ang isinara, lalo na ang National Steel Corporation.&lt;ref&gt;Maricar T. Manuzon, [http://www.philippinebusiness.com.ph/archives/magazine/vol11-2004/11-1/agenda.htm Isang Higanteng Gumising] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228064628/http://www.philippinebusiness.com.ph/archives/magazine/vol11-2004/11-1/agenda.htm |date=Pebrero 28, 2008 }}, Philippine Business Magazine&lt;/ref&gt;

Nasaksihan ng lungsod ang muling pagbangon ng ekonomiya nito sa muling pagbubukas ng National Steel Corporation, na pinalitan ng pangalang Global Steelworks Infrastructures, Inc. (GSII) noong 2004.&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt; Noong Oktubre 2005, opisyal na ginamit ng GSII ang isang bagong pangalan ng korporasyon: Global Steel Philippines (SPV-AMC), Inc.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20090628155601/http://www.prweb.com/releases/2005/08/prweb273857.htm Binago ng GSII ang Pangalan sa Global Steel Philippines], PRWEB Agosto 19, 2005&lt;/ref&gt;

===Agro-Industry===
Bukod sa mabibigat na industriya, ang Iligan ay isa ring pangunahing tagaluwas at prodyuser ng iba't ibang halaman at pananim.{{citation needed|date=Hulyo 2019}}

Mga Pananim:
*Mga Taniman ng Saging: 12,780.40 ektarya
*Mga Taniman ng Niyog: 11,036.95 ektarya
*Mga Taniman ng Mais: 4,193.86 ektarya
*Produksyon ng Kape: 969.43 ektarya
*Mga Hayop: 28,992 ulo
*Manok: 17,728 mga ulo{{citation needed|date=Agosto 2022}}

===Pananalapi===
Sa taong piskal na 2018, ang Iligan ay may kasalukuyang kita sa pagpapatakbo na ₱2,052.89 milyon. Ang kita ay lumago ng 8% kumpara sa taong piskal ng 2017 kung saan ang kita sa pagpapatakbo ng Iligan ay ₱1,900 milyon. Ayon sa 2017 Financial Report ng [[Commission on Audit of the Philippines|Commission on Audit]], ang kabuuang asset ng Iligan ay umabot sa ₱10.27 bilyon.{{citation needed|date=Hulyo 2022}}

==Transportasyon==
===Daungan===
Ang Daungan ng Iligan ay matatagpuan sa hilagang gitnang baybayin ng Mindanao na nakaharap sa Iligan Bay na may mga heograpikal na coordinate na humigit-kumulang {{Coord|8|13|56|N|124|13|54|E|region:PH_type:landmark}}.&lt;ref name=&quot;PMO Iligan Website&quot;&gt;[http://www.ppa.com.ph/iligan/Iligan_AdminJurisdiction.htm PMO Iligan Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130409041357/http://www.ppa.com.ph/iligan/Iligan_AdminJurisdiction.htm |date=Abril 9, 2013 }} Kinuha noong Abril 18, 2013, mula sa www.ppa.com.ph&lt;/ref&gt;

Naglilingkod ito sa mga gumagamit ng daungan at mga pasahero na nagmumula sa mga liblib na lugar ng mga lalawigan ng [[Lanao del Norte]], [[Lanao del Sur]], mga bahagi ng [[Misamis Oriental]], at ang mga Lungsod ng Iligan at [[Marawi]].&lt;ref name=&quot;PMO Iligan Website&quot;/&gt;

Ang mga linya ng pagpapadala ng mga pasahero at kargamento na tumatakbo sa Port of Iligan ay nagsisilbi sa mga lungsod ng [[Cebu City|Cebu]], at [[Ozamiz]].

Mayroong pitong pribadong daungan sa Iligan na pinatatakbo ng kani-kanilang kumpanya ng heavy industry. Ang mga pribadong daungan na ito ay matatagpuan sa mga Barangay Maria Cristina, Suarez, Tomas L. Cabili, Santa Filomena, at Kiwalan.

===Paliparan===
[[File:Laguindingan International Airport main building.JPG|thumb|Laguindingan Airport serves the City of Iligan and the rest of Northern Mindanao]]

Ang pangunahing paliparan ay [[Paliparan ng Laguindingan]], na matatagpuan sa munisipalidad ng [[Laguindingan, Misamis Oriental]], na binuksan noong Hunyo 15, 2013.&lt;ref&gt;Amojelar, D. (Abril 16, 2013). [https://web.archive.org/web/20130419011523/http://www.interaksyon.com/business/59576/govt-defers-transfer-of-flights-to-laguindingan-airport-until-after-summer Ipinagpaliban ng gobyerno ang paglilipat ng mga flight sa Laguindingan Airport hanggang pagkatapos ng tag-araw], Retrie 138eved April 10, Retrie www.interaksyon.com.&lt;/ref&gt; Pinalitan ng paliparan ang [[Lumbia Airfield|Paliparan ng Lumbia]] bilang pangunahing paliparan ng Misamis Oriental at Hilagang Mindanao.&lt;ref&gt;Betonio, T., Managbanag, N. (Pebrero 27, 2013). [http://www.sunstar.com.ph/cagayan-de-oro/local-news/2013/02/27/laguindingan-airport-open-april-270300 Magbubukas ang paliparan ng Laguindingan sa Abril] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150413054159/http://www.sunstar.com.ph/cagayan-de-oro/local-news/2013/02/27/laguindingan-airport-open-april-270300 |date=Abril 13, 2015 }}, Kinuha noong Abril 18, 2013, mula sa www.sunstar.com.ph.&lt;/ref&gt; Mayroon itong pang-araw-araw na mga komersyal na flight papunta at pabalik sa Cebu, Davao, sa pamamagitan ng [[Philippine Airlines]] at [[Cebu Pacific]].

Ang [[Paliparan ng Maria Cristina]] ay matatagpuan sa [[Balo-i]] at siyang pangunahing paliparan ng Iligan noong huling bahagi ng dekada 1980. Ang [[Aerolift Philippines]], isang rehiyonal na airline na wala na ngayon, ay tumigil sa serbisyo nito nang ang pampasaherong eroplano nito ay bumagsak sa ilang istruktura sa dulo ng runway ng Manila Domestic Airport noong 1990 na nagresulta sa pagkabangkarote nito.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19900518-2 |title=Aviation Safety Database, Paglalarawan ng Aksidente |publisher=Aviation-safety.net |date=Mayo 18, 1990 |access-date=Setyembre 14, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.baaa-acro.com/Pays/P/Philippines-1990-1999.htm |title=Mga Aksidente sa Himpapawid ng Pilipinas 1990-1999 |publisher=Baaa-acro.com |access-date=Setyembre 14, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714192849/http://www.baaa-acro.com/Pays/P/Philippines-1990-1999.htm |archive-date=Hulyo 14, 2014 }}&lt;/ref&gt; Kaya, tinapos nito ang serbisyo nito sa paliparan ng Iligan sa Balo-i na nagresulta rin sa pagsasara ng paliparan. Naglingkod ang [[Philippine Airlines]] sa lungsod nang maraming taon bago tinapos ang mga flight noong 1998 dahil sa [[1997 Asian financial crisis|Asian financial crisis]].

===Mga terminal ng bus===
[[File:National Route 9 at Iligan City.jpg|thumb|Isang bahagi ng highway ng [[Butuan–Cagayan de Oro–Iligan Road]] (National Route 9) sa Iligan City.]]
Mayroong dalawang pangunahing terminal ng bus sa Iligan.
* The Integrated Bus and Jeepney Terminal (IBJT) caters westbound trips to and from [[Cagayan de Oro]] [[Davao City|Davao]], [[Butuan City]], [[General Santos City]], [[Lucena, Quezon|Lucena]], [[Esperanza, Sultan Kudarat], Esperanza|Lamba, Sultan Kudarat|Esperanza]] [[Butuan]],
* The Southbound Bus and Jeepney Terminal caters eastbound trips to and from [[Cotabato City]], [[Zamboanga City]], [[Dipolog]]], [[Pagadian]], [[Cubao, Quezon City]], [[Matanog]], [[Buldon]], [[Barira]]], [[Parang]awi], and [[Parang]awi].

may araw-araw na biyahe mula at papuntang Iligan. Nagseserbisyo rin ang mga pampasaherong van at jeep sa iba't ibang munisipalidad sa Lanao del Sur,

===Transportasyon sa lungsod===
Ang mga jeepney ang pangunahing paraan ng pampublikong transportasyon sa Iligan City, na tumatakbo sa karamihan ng mga pangunahing ruta sa buong lungsod. Ang mga ito ay unti-unting dinadagdagan at pinapalitan ng mga modernong minibus sa ilalim ng programa ng modernisasyon ng mga pampublikong sasakyan.

Ang mga pedicab ay pangunahing ginagamit para sa paglalakbay na malapit sa mga barangay, habang ang [[Kalesa|tartanillas]] ay tumatakbo sa limitadong mga lugar, lalo na sa mga bahagi ng Barangay Pala-o at Barangay Tambacan.

==Mga Kilalang Personalidad==

[[File:Macapagal-Macaraeg Heritage House and Historical Marker.jpg|thumb|Ang Macapagal-Macaraeg Heritage House and Historical Marker]]
[[File:Arroyo kasama sina Xi at Sotto (cropped).jpg|thumb|upright|Ang dating Pangulo ng Pilipinas na si [[Gloria Macapagal Arroyo]] ay panandaliang nanirahan sa Iligan, ang bayan ng kanyang mga lolo't lola sa ina.]]
*[[Tomas Cabili]] – [[Listahan ng mga Senador ng Pilipinas|dating Senador]] (1946–1957), dating Kalihim ng Pambansang Depensa (1945) at beterano ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]; namatay sa isang pagbagsak ng eroplano kasama si Pangulong [[Ramon Magsaysay]] sa [[Mount Manunggal]] sa [[Balamban]], [[Cebu]]. Siya lamang ang Senador at miyembro ng Gabinete mula sa Iligan at Lanao del Norte.
*Salvador T. Lluch (1894–1969) – Ang unang nahalal na Kongresista ng hindi nahahati na lalawigan ng Lanao.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
*[[Gloria Macapagal Arroyo]] – [[Listahan ng mga pangulo ng Pilipinas|Ika-14]] [[Pangulo ng Pilipinas]], [[Listahan ng mga bise presidente ng Pilipinas|Ika-10]] [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas]], ika-25 [[Ispiker ng Kapulungan ng mga Kinatawan ng Pilipinas]] (ang unang babaeng humawak ng posisyon), pangalawang ispiker ng ika-17 Kongreso at isang miyembro ng Kapulungan ng mga Kinatawan na kumakatawan sa Ika-2 Distrito ng Pampanga&lt;ref name=&quot;GloriaMacapagalArroyo&quot;&gt;{{Banggitin ang balita |title=GLORIA MACAPAGAL ARROYO Pangulo ng Pilipinas (2001-2010) |work=[[Konseho ng mga Babaeng Pinuno ng Mundo]] |url=https://www.councilwomenworldleaders.org/gloria-macapagal-arroyo.html |access-date=Oktubre 24, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CBIY&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.hwwilson.com/print/cbintl_arroyo_biography.htm |title=Gloria Macapagal-Arroyo |access-date=Hunyo 4, 2007 |work=Kasalukuyang Talambuhay Pandaigdigang Aklat 2004 |publisher=The H. W. Wilson Company |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070418022434/http://www.hwwilson.com/print/cbintl_arroyo_biography.htm |archive-date=Abril 18, 2007 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Oras&quot;&gt;{{cite magazine|title=Kaluwalhatian, Gloria!|magazine=Oras|petsa=Enero 29, 2001|last=Spaeth|first=Anthony |url=http://www.time.com/time/pacific/magazine/20010129/cover2.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20010605173216/http://www.time.com/time/pacific/magazine/20010129/cover2.html |archive-date=Hunyo 5, 2001|url-status=dead|access-date=Hunyo 4, 2007}}&lt;/ref&gt;
*[[Cyrus Baguio]] – manlalaro ng basketbol sa [[Philippine Basketball Association]] (2003–kasalukuyan)
*[[Riego Gamalinda]] – manlalaro ng basketbol sa [[Philippine Basketball Association]] (2010–kasalukuyan)
*[[Nikki Bacolod]] – Ika-1 runner-up ng [[ABS-CBN]]'' Season 1 na ''[[Search for a Star in a Million]]'', recording artist ng [[Viva Records (Philippines)|Viva Records]], ng [[Q (TV network)|QTV 11]]'' na ''[[Posh (2006 TV series)|Posh]]''
*[[Shamcey Supsup-Lee|Shamcey Supsup]] – [[Binibining Pilipinas 2011|Miss Universe Philippines 2011]], 3rd runner-up [[Miss Universe 2011]] at pambansang direktor ng [[Miss Universe Philippines]]
*[[Kath Arado]] – manlalaro para sa koponan ng volleyball ng [[UE Lady Warriors]] sa [[University Athletic Association of the Philippines|UAAP]] at para sa [[PLDT High Speed ​​Hitters]] sa [[Premier Volleyball League]].
*[[Junix Inocian]] – aktor at komedyante sa teatro, telebisyon, at pelikula sa buong mundo, na mas kilala bilang &quot;Kuya Mario&quot; ng ''[[Batibot]]''
*[[Jeson Patrombon]] – manlalaro ng tennis sa buong mundo
*[[Pia Wurtzbach]] – [[Miss Universe 2015]]; panandaliang nanirahan sa Iligan noong bata pa siya kasama ang kanyang mga lolo't lola sa ina bago lumipat sa Cagayan de Oro&lt;ref name=&quot;Auto8M-8&quot;&gt;{{cite news |title=Bb. Pilipinas Pia Alonzo Wurtzbach: Cdeo is my second home |url=http://www.sunstar.com.ph/weekend-cagayan-de-oro/2015/03/21/bb-pilipinas-pia-alonzo-wurtzbach-cdeo-my-second-home-398747 |last1=Argen |first1=Argen |first1=Argen | B. |access-date=Pebrero 9, 2017 |trabaho=[[Sun.Star]] |petsa=Marso 23, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151225014008/http://www.sunstar.com.ph/weekend-cagayan-de-oro/2015/03/21/bb-pilipinas-pia-alonzo-wurtzbach-cdeo-my-second-home-398747 |archive-date=Disyembre 25, 2015 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[File:Shamcey Supsup sa General Santos City Mall Show, Oktubre 2012.jpg|thumb|upright|[[Miss Universe 2011]] Ika-3 runner-up [[Shamcey Supsup]] ay ipinanganak sa Iligan.]]
*[[DubsteP (gamer)|DubsteP]] – Dating propesyonal na manlalaro ng Valorant na Pilipino&lt;ref name=&quot;f346&quot;&gt;{{cite web | title=Mula CounterStrike hanggang VALORANT, nasaksihan ng DubsteP ang mga tagumpay at kabiguan ng mga PH esports | website=Spin.ph | date=Hulyo 22, 2022 | url=https://www.spin.ph/esports/becoming-dubstep-the-jayvee-paguirigan-story-a1374-20220722-lfrm | access-date=Disyembre 17, 2025}}&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{Reflist}}

== Mga panlabas na kawing ==
* [http://www.iligan.gov.ph/ Iligan City Government Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821183633/http://www.iligan.gov.ph/ |date=2008-08-21 }}
* [http://www.iliganguide.com/ Iligan City Online Travel Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080112234905/http://www.iliganguide.com/ |date=2008-01-12 }}
* [http://iligancity.ph First Free Email in Iligan]
* [http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp Philippine Standard Geographic Code] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413163013/http://www.nscb.gov.ph/activestats/psgc/default.asp |date=2012-04-13 }}

{{Lanao del Norte}}
{{Philippine cities}}

[[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Pilipinas|Iligan]]</text>
      <sha1>smj8kcmuye00fhjwmakmcbi8wqsp13t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alan Turing</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98740</id>
    <revision>
      <id>2204920</id>
      <parentid>2204452</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T08:38:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2204920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42770" sha1="0j4r1rtvb0hnojuusyo1q003dxv92q8" xml:space="preserve">{{Infobox Scientist
| name              = Alan Mathison Turing
| image             = Turing statue Surrey.jpg
| image_size       = 
| caption           = 
| birth_date        = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}}
| birth_place       = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom
| death_date        = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}}
| death_place       = [[Wilmslow]], Cheshire, England, United Kingdom
| nationality       = British
| field             = [[Mathematics]], [[Cryptanalysis]], [[Computer science]]
| work_institutions = University of Cambridge&lt;br /&gt;[[Government Code and Cypher School]]&lt;br /&gt;[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]&lt;br /&gt;[[University of Manchester]]
| alma_mater        = [[King's College, Cambridge]]&lt;br /&gt;[[Princeton University]]
| doctoral_advisor  = [[Alonzo Church]]
| doctoral_students = [[Robin Gandy]]
| known_for         = [[Halting problem]]&lt;br /&gt;[[Turing machine]]&lt;br /&gt;[[Cryptanalysis of the Enigma]]&lt;br /&gt;[[Automatic Computing Engine]]&lt;br /&gt;[[Turing Award]]&lt;br /&gt;[[Turing Test]]&lt;br /&gt;[[Turing pattern]]s
| prizes            = [[Officer of the Order of the British Empire]]&lt;br /&gt;[[Fellow of the Royal Society]]
}}
Si '''Alan Mathison Turing''', &lt;small&gt;[[Orden ng Imperyong Britaniko|OBE]]&lt;/small&gt;, &lt;small&gt;[[Fellow of the Royal Society|FRS]]&lt;/small&gt; ({{pronEng|ˈtjʊ (ə)rɪŋ}}) (23 Hunyo 1912&amp;nbsp;– 7 Hunyo 1954) ay isang [[Gran Britanya|Briton]] na [[matematiko]], [[lohiko]] (o [[lohisyano]]), [[kriptoanalisis|kriptoanalista]] at [[agham pangkompyuter|siyentista ng kompyuter]].

Kanyang naimpluwensiyahan ang pagpapaunlad ng [[agham pangkompyuter]], pagbibigay ng pormalisasyon ng mga konsepto ng &quot;[[algoritmo]]&quot; at &quot;[[komputasyon]]&quot; sa isang [[makinang Turing]], na malaki ang ginampananang papel sa pagkakalikha ng modernong kompyuter.  Si Turing ay itinuturing na ama ng ''[[agham pangkompyuter]]'' at ''[[Intelehensiyang artipisyal]]''.

Sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], si &quot;Turing&quot; ay naglingkod at minsang naging pinuno ng Hut 8 sa ''Government Code and Cypher School'' sa Bletchley Park, isang sentro sa Britanya na responsable sa pagbasag ng mga sekretong kodigo ng mga [[Aleman]] noong panahon ni [[Adolf Hitler]]. Siya ay lumikha ng ilang tekniko sa pagbasag ng mga [[sipero]] ([[algoritmo]] ng [[enkripsiyon]]) ng Alemanya kabilang ang paraan ng elektromekanikal na makinang [[bombe]] na makakahanap ng mga kompigurasyon ng makinang [[Enigma]] (ang makinang ginamit ng pamahalaan at militar ng Alemanya upang ilihim ang mga pinadadalang mensahe ng kanilang mga sundalo). Pagkatapos ng digmaan, siya ay nagtrabaho sa Pambansang Laboratoryong Pisikal (''National Physical Laboratory''), kung saan kanyang nilikha ang isa sa mga unang na disenyo ng ACE, na isang &quot;inilalaang programang pangkompyuter&quot; (''stored program'').

Tungo sa huling bahagi ng kanyang buhay, si Turing ay naging interesado sa matematikang biyolohikal. Siya ay sumulat ng isang papel tungkol sa kemikal na batayan ng morpohenesis (''morphogenesis'') at kanyang hinulaan ang isang umiikot na reaksiyong kemikal tulad ng [[reaksiyong Belousov-Zhabotinsky]], na unang napagmasdan at napatunayan noong dekada 1960.

Ang [[homoseksuwalidad]] ni Turing ay nagresulta sa isang kriminal na pag-uusig noong 1952, kung saan ang homoseksuwalidad sa mga panahong ito ay itinuturing pang ilegal sa [[Britanya]]. Kanyang tinanggap ang parusang paginom ng mga pambabaeng hormone (estrogen) kapalit ng parusang pagkakabilanggo. Siya ay namatay noong 1954 mula sa pagkalasyon ng [[cyanide]], mga dalawang linggo bago ang kanyang ika-apatnapu't dalawang (42) kaarawan. Natukoy ng isang pagsusuri na ang kamatayan ni Turing ay isang [[pagpapatiwakal]] ngunit ang kanyang ina ay naniniwalang ito'y isang aksidental na kamatayan.  Noong 10 Setyembre 2009, pagkatapos ng isang kampanya sa [[internet]], humingi ng patawad ang Punong Ministro ng Britanya na si [[Gordon Brown]] sa ngalan ng pamahalaan ng Britanya sa nangyaring pagtrato kay Turing pagkatapos ng digmaan.

== Talambuhay ==
=== Kabataan ===
[[Talaksan:Turing Plaque.jpg|thumbnail|Isang plakang pag-alala na nagmamarka sa naging tirahan ni Alan Turing sa Wilmslo, Cheshire, Inglatera]]
Si Alan Turing ay ipinaglihi sa [[India]]. Ang kanyang amang si Julius Mathison Turing, ay isang miyembro sibil na paglilingkod sa India. Ang kanyang mga magulang na si Julius at Ethel Sara Stoney (1881–1976, na anak na babae ni Edward Waller Stoney, punong inhinyero ng ​​Madras Railways) ay nagnais na palakihin ang kanilang magiging anak na si Alan sa Inglatera, kaya sila bumalik sa Maida Vale, London, kung saan ipinanganak si Alan Turing noong 23 Hunyo 1912. Si Alan ay mayroong kuya na nagngangalang John. Dahil sa ang paglilingkod sibil sa India ng kanyang ama ay aktibo pa rin sa mga panahong ito, ang mga magulang ni Alan ay madalas maglakbay sa pagitan ng Hastings, Inglatera at India, kung saan ang kanilang dalawang anak ay iniwan na manatali sa tahanan ng isang retiradong mag-asawang sundalo. Sa murang edad pa lang ay kinakitaan na si Alan Turing ng mga palatandaan ng pagiging isang [[henyo]] na kanyang ipinamalas sa kanyang pagtanda.

Si Turing ay ipinasok ng kanyang mga magulang sa St Michael, isang paaralan sa 20 Charles Road, St. Leonards on Sea, sa edad na anim na. Ang punong guro ay napansin ang katalinuhan ni Turing sa simula pa lamang gayundin ang mga ibang pang mga naging  kanyang guro. Noong 1926, sa edad na 14, siya ay nag-aral sa Sherborne School, isang tanyag na independiyenteng paaralan sa isang palengkeng bayan sa Sherborne sa Dorset. Ang kanyang unang pagpasok sa paaral ay naging kasabay ng isang malawakang protesta sa Britanya ngunit dahil siya ay determinado na pumasok sa unang araw, siya'y nagtungo sa  paaralan na higit 60 milya ang layo mula sa Southampton gamit ang isang bisekleta at humihinto tuwing gabi sa isang paupahang tuluyan.

Ang pagkahilig ni Turing sa matematika at agham ay hindi nagdulot sa kanya ng paggalang mula sa ilang mga guro sa Sherborne, dahil sa ang paaralang ito ay nagbibigay diin sa pagaaral ng mga klasiko. Ang kanyang punong-guro ay sumulat pa sa kanyang mga magulang na nagsasaad na: &quot;
''Umaasa ako na hindi siya mahulog sa pagitan ng dalawang upuan. Kung siya ay mananatili sa isang pampublikong paaralan, siya ay dapat magnais na matuto. Kung siya ay nagnanais lamang na maging spesyalistang siyentipiko, kanya lamang sinasayang ang kanyang panahon sa isang pampublikong paaralan''&quot;. Sa kabila nito, si Turing ay patuloy na nagpakita ng kahanga hangang kakayahan sa mga mga paksang kanyang minamahal, ang paglutas ng mga mahirap na problema sa [[calculus]] noong 1927 kahit hindi siya nag-aral ng panimulang calculus. Noong 1928, sa edad na 16, natagpuan ni Turing ang mga isinulat ni Albert Einstein. Hindi niya lamang ito naunawaan, kanya ring nasagot ang pagtatanong ni Einstein sa mga [[batas ni Newton ng mosyon]] sa isang aklat na hindi dito hayagang inihayag.

Ang pagsisikap ni Turing sa kanyang pag-aaral ay tumindi dahil sa malapit na pagkakaibigang nabuo sa pagitan niya at ng isa pang mas matandang estudyante na nagngangalang Christoper Morcom. Si Morcom ang unang lalaking minahal ni Turing, ngunit ito ay biglaang namatay mga ilang linggo bago matapos ang kanilang huling semestro sa Sherborne. Si Morcom ay namatay mula sa komplikasyon ng tuberkolosis na nakukuha sa isang baka, na nakuha nito matapos uminom ng isang gatas sa isang may sakit na baka noong ito'y bata pa lamang. Dahil sa pangyayaring ito, ang pananampalatayang panrelihiyon ni Turing ay nawala at siya'y naging isang [[ateista]]. Tinanggap ni Turing na ang lahat ng pangyayari sa mundo, kabilang na ang mga galaw ng utak ng tao, ay may materyal na paliwanag ngunit siya ay naniniwala pa rin sa pag-iral ng espirito ng isang tao pagkatapos mamatay.

=== Edukasyon sa unibersidad at mga pagsasaliksik ni Turing ===
[[Talaksan:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|right|Estatwang pag-ala ala kay Alan Turing]]
Pagkatapos mag-aral sa Sherborne, si Turing ay nag-aral sa King's College sa [[Unibersidad ng Cambridge]]. Siya ay nagaral dito mula sa 1931 hanggang 1934, at nakakapagtapos kung saan kanyang nakamit ang pangunahing mga parangal sa Matematika. Noong 1935, siya ay inihalal na kapanalig (fellow) sa King's College dahil sa naging impluwensiya ng kanyang tesis tungkol sa [[central limit theorem]].

Noong 1928, Ang Alemang matematiko na si [[David Hilbert]] ay tumawag ng pansin sa ''[[Entscheidungsproblem]]'' (problema ng desisyon). Sa mahusay na papel na isinulat ni Turing na &quot;''On Computable Numbers (mga bilang na matutukoy ng isang nagwawakas na algoritmo), with an Application to the Entscheidungsproblem''&quot; (na kanyang isinumite noong 28 Mayo 1936 at itinanghal noong 12 Nobyembre), kanyang binago ang mga resulta na isinulat ng matematikong si [[Kurt Godel]] noong 1931 tungkol sa limitasyon ng pagpapatunay (proof) at komputasyon, kung saan pinalitan ni Turing ang pangkalahatang nakabatay-sa-aritmetikang pormal na lenggwahe ng isang [[makinang Turing]], na mga makinang pormal at simple. Pinatunayan ni Turing na ang makinang Turing ay may kakayahang gumawa ng anumang pagkukuwenta kung ito ay maisasalarawan bilang isang [[algoritmo]]. Kanya ding pinatunayan na walang solusyon sa Entscheidungsproblem sa pamamagitan ng pagpapakita na ang [[paghintong problema]] (halting problem) sa isang makinang Turing ay hindi madedesisyonan o hindi malalaman kung ito ay hihinto. Bagaman ang pagpapatunay ni Turing ay inilimbag pagkatapos ng parehong pagpapatunay na ginawa ng matematikong si [[Alonzo Church]] tungkol sa kanyang [[kalkulong lambda]], walang kaalaman si Turing sa isinulat ni Alonzo Church.

Ang paraan ni Turing ng pagpapatunay (proof) ay itinuring na mas magagamit at mas mahusay. Ang ideya ni Turing ng mga pangkalahatang makinang Turing ay kakaiba dahil ang ideya ng mga gayung makina ay may kakayahang gawin ang anumang gawin ng ibang makina, samakatuwid ay may kakayahang magkuwenta ng anumang pwedeng ikwenta. Ang makinang Turing hanggang sa araw na ito ang sentral na paksa sa pag-aaral ng [[teorya ng komputasyon]].

Sa kanyang sariling biograpiya, isinulat ni Turing na siya ay nalungkot sa pagtanggap ng kanyang 1936 na papel dahil dalawang tao lamang ang pumansin - sina Heinrich Scholz at Richard Bevan Braithwaite. Ang papel na ito ay nagpapakilala rin sa ideya ng mga maaaring ipaliwanag na mga numero (definable numbers).

Mula Setiyembre 1936 hanggang Hulyo 1938 kanyang ginugol ang kanyang panahon sa ''Institute for Advanced Study sa Princeton'', New Jersey, Estados Unidos at nag-aral sa ilalim ni Alonzo Church. Bilang karagdagan sa kanyang palaging pagsasaliksik matematikal, pinag-aralan din ni Turing ang [[kriptolohiya]] (pag-aaral ng tiyak at matibay na paglilihim ng mga data) at ginawa ang tatlo sa apat na yugto ng elektromekanikal na tagapagpapadami ng bilang [[binaryo]]. Noong Hunyo 1938, kanyang nakamit ang kanyang PhD mula sa Unibersidad ng Princeton sa Estados Unidos. Ang kanyang tesis na ''Systems of Logic Based on Ordinals'' ay nagpapakilala ng konsepto ng lohikang ordinal at ang ideya ng relatibong pagkukwenta, kung saan ang mga makinang Turing ay nagdadagdag ng mga tinatawag na oracle, na lumulutas sa mga problemang hindi malulutas ng isang makinang Turing.

Si Turing ay bumalik sa Cambridge, Inglatera at dumalo sa mga pagtuturo ng matematikong si [[Ludwig Wittgenstein]] tungkol sa mga pundasyon ng matematika. Ang dalawang ito ay nagtalo at hindi nagkasundo dahil sa pagtatanggol ni Turing ng [[pormalismo]] samantalang si Wittgenstein ay nangatwiran na ang matematika ay hindi tumutuklas ng mga basehang katotohanan kundi lumilikha lamang nito. Si Turing ay nagsimula ring magtrabaho sa kaunting oras lamang sa ''Government Code and Cypher School'' (GCCS).

=== Kriptanalisis ===
[[Talaksan:EnigmaMachineLabeled.jpg|right|thumbnail|Tatlong rotor na makinang Enigma na may plugboard (''Steckerbrett''). Ang enigma ang makinang ginamit ng Alemanya sa ilalim ni Hitler upang ilihim ang mga mensaheng ipinapadala ng mga sundalo nito mula sa mga kaaway na bansa kabilang na ang Britanya at Estados Unidos]]
Noong panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], si Turing ang pangunahing kalahok sa isang sikretong operasyon ng pamahalaang Britanya sa Bletchley Park na naglalayong basagin ang mga [[sipero]] (algoritmo ng [[enkripsiyon]]) ng [[Alemanya]]. Sa pagpapaunlad at mas lalong pagpapabilis ng makinang kriptanalitiko na ginawa nina Marian Rejewski, Jerzy Różycki at Henryk Zygalski ng Cipher Bureau sa Poland, si Turing ay nagdisenyo ng makinang ''[[Turing Bombe]]'' na mas mabilis at mas epektibo sa pagbasag ng parehong makinang ''Enigma'' at ''Lorenz SZ 40/42''. Ang ''Turing Bombe'' ang nagbigay sa Britanya ng mga pangunang babala sa mga plano ni [[Adolf Hitler]] na nagresulta sa pagkatalo ni Hitler sa [[Labanan sa Atlantiko]] at pagikli ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]] ng dalawang taon.&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1212910/How-Britain-drove-greatest-genius-Alan-Turing-suicide--just-gay.html How Britain drove its greatest genius Alan Turing to suicide just for being gay], 12 Setyembre 2009, DailyMail&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1165535/The-Wider-View-Nazi-codebreaker-shortened-Second-World-War-years.html The Wider View: Nazi codebreaker which shortened the Second World War by two years], 20 Hunyo 2009, DailyMail&lt;/ref&gt;

Si Turing ay ginawaran ng Order of the British Empire (OBE) noong 1945 para sa kanyang pagsisilbi sa panahon ng digmaan ngunit ang kanyang mga inambag sa kriptanalisis ay itinagong sekreto ng Britanya hanggang 1970 sa kadahilanang panseguridad nito. 
== Intelehensiyang artipisyal at pagsubok na Turing (Turing test) ==
{{main|Intelehensiyang artipisyal}}
Mula 1945 hanggang 1947 si Turing ay nanirahan sa ''Church Street, Hampton'' at dito dinesenyo ang ''Automatic Computing Engine'' (ACE) sa ''National Physical Laboratory''. Siya ay nagsumite ng isang papel noong Pebreo 19, 1946 na naglalaman ng kauna unahang detalyadong disenyo ng isang inilalaang-programang kompyuter (stored-program computer). 
[[Talaksan:Modern-captcha.jpg|thumb|290px|Ang kabaligtaran ng ''Turing Test'' na CAPTCHA ay ginagamit sa [[internet]] upang mapigilan ang isang bot sa pang aabuso sa paggamit ng isang [[server]].]]
Noong 1948, si Turing ay iniluklok na Reader (senyor na akademiko) sa kagawarang matematika sa Manchester na ngayon ay bahagi na ng ''University of Manchester''. Noong 1949, siya ay naglingkod bilang kahaliling direktor ng laboratoryo ng pagkukwenta sa University of Manchester at gumawa ng [[software]] para sa kauna unahang inilalaang programang kompyuter na Manchester Mark 1. Sa mga panahon ding ito kanyang ipinagpatuloy ang mga pananaliksik abstrakto. Sa papel na &quot;Computing machinery and intelligence&quot; (Mind, Oktubre 1950), tinalakay ni Turing ang problema ng &quot;[[Intelehensiyang artipisyal]]&quot; at iminungkahi ang isang eksperimento na tinatawag na [[Turing Test]]. Ang [[Pagsubok na Turing]] (''Turing Test'') ang naging batayan sa [[agham pangkompyuter]] upang matukoy kung ang isang makina ay nagpapamalas ng katalinuhan. Ayon sa Pagsubok na Turing, ang isang makina ay maituturing na matalino kung hindi matukoy ng isang taong nagtatanong dito kung ang kanyang tinatanong ay isang makina o isang tao. Sa papel ding ito, iminungkahi ni Turing na imbes gumawa ng mga programang gumagaya sa pag-iisip ng isang matandang tao, mas mabuting gumawa ng mas simpleng makina na gumagaya sa isip ng isang bata at ito'y isailalim sa pagkatuto. Ang kabaligtaran ng &quot;Turing Test&quot;  na tinatawag na CAPTCHA (&quot;'''C'''ompletely '''A'''utomated '''P'''ublic '''T'''uring test to tell '''C'''omputers and '''H'''umans '''A'''part&quot;) ay karaniwang ginagamit sa [[internet]]. Ang CAPTCHA ay paraan upang matukoy ng isang makina (gaya ng [[server]]) kung ang gumagamit nito ay isang tao o isang kompyuter (bot).

Noong 1948, si Turing (sa tulong ang kanyang dating kakilala na si D. G. Champernowne) ay lumikha ng isang [[software]] pang [[chess]] sa isang [[modernong kompyuter]] na hindi pa naiimbento. Si Turing din ang nagimbento ng algoritmong LU decomposition method na ginagamit ngayon sa paglutas ng ''equations matrix''.

== Kriminal na paguusig dahil sa kanyang homosekwalidad ==
Noong Enero 1952, nakilala ni Turing si Arnold Murray sa labas ng sinehan sa Manchester. Pagkatapos ng pananghaliang pakikipagtipanan (''dating''), si Murray ay inimbitahan ni Turing na pumunta sa kanyang bahay na tinanggap naman ni Murray ngunit hindi tinupad. Ang dalawa ay nagkita muli sa Manchester noong sumunod na Lunes at si Murray ay pumayag na samahan si Turing sa kanyang bahay. Pagkatapos ng ilang linggo, si Murray ay muling bumisita sa bahay ni Turing at nananitili ng isang gabi dito. Pagkatapos nito, si Murray ay tumulong sa isang kasabwat sa pagpapasok at pagnanakaw sa bahay ni Turing na nagtulak kay Turing upang iulat ang krimen sa pulisya. Sa imbestigasyon na ginawa ng mga pulis, inamin ni Turing na meron siyang relasyon kay Murray. Sa panahong ito, ang [[homoseksuwalidad]] ay itinuturing pang isang krimen sa Britanya na nagresulta upang si Turing at Murray ay kasuhan ng ''sobrang kahalayan'' sa ilalim ng seksiyong 11&amp;nbsp;ng ''Criminal Law Amendment Act 1885 ng Britanya''. Si Turing ay binigyan ng dalawang opsiyon sa parusang tatanggapin : ang pagkabilanggo o probasyon sa isang kondisyon na siya'y sasailalim sa isang [[pagkakapon]]g kemikal sa pamamagitan ng pag-inom ng estrogen (hormone ng babae) upang mabawasan ang libido. Kanyang tinanggap ang kemikal na pagkakapon. Ang naging kumbiksiyon ni Turing ay nagresulta rin sa pagkaalis ng kanyang ''security clearance'' (karapatang maging bahagi ng sikretong operasyon ng pamalaan) at inalis sa kanyang trabahong kriptanalitiko sa Government Code and Cypher Schools sa Bletchley Park. Ang kanyang pasaporte ng Britanya ay hindi binawi ng pamahalaang Britanya ngunit siya'y hindi pinayagang makapasok sa Estados Unidos. Sa panahong ito, may pagkabahala sa publiko sa ginagawang pagbibitag sa mga homosekswal na [[espiya]] ng mga ahente ng [[Soviet Union]] (dating Russia) dahil sa paglalantad ng dalawang miyembro ng ''Cambridge Five'' na sina Guy Burgess at Donald Maclean. Bagaman si Turing ay hindi inakusahan ng pang eespiya, siya ay pinagbawalan ng pamahalaan ng Britanya na talakayin ang kanyang naging trabahong kriptanaliko sa Bletchely Park.

== Kamatayan ==
Noong 8 Hunyo 1954, si Turing ay natagpuang patay ng kanyang tagalinis ng bahay. Sa [[awtopsiya]]ng ginawa, ang resulta ng kamatayan ay pagkalason sa [[cyanide]]. Natagpuan din ang isang mansanas na kinain ng kalahati sa tabi ng katawan ni Turing na pinaniniwalaang paraan ni Turing upang makain ang cyanide. Ang katawan ni Turing ay sinunog (cremated) sa Woking Crematorium noong 12 Hunyo 1954. Ayon sa ina ni Turing, ang kamatayan nito ay isang aksidental dahil sa hindi maingat nitong pagtatago sa mga laboratoryong kemikal. Iminungkahi ng manunulat na si David Leavitt na maaaring ang pagkain ni Turing ng mansanas na may cyanide ay isang paggaya sa eksena ng pelikulang [[Snow White]] na ipinalabas noong 1937 na isang paboritong kuwento ni Turing.
== Paghingi ng tawad ng pamahalaan ng Britanya ==
Noong Agosto 2009, si John Graham-Cumming ay nagsimula ng petisyon na humihikayat sa Pamahalaan ng Britanya na posityumus (pagkatapos ng kamatayan) na humingi ng tawad sa [[paglilitis]] ni Alan Turing bilang [[homosekswal]]. Ang petisyong ito ay tumanggap ng libo libong mga lagda. Kinilala ng Punong Ministor ng Britanya na si [[Gordon Brown]] ang petisyong ito, at naglabas ng pahayag noong Setyember 10, 2009 na humihingi ng tawad kay Turing at naglalarawan ng pagtrato kay Turing bilang &quot;nakapangingilabot&quot;: 
{{cquote|Ang libo libong tao ay nagsama sama upang humingi ng hustisya para kay Alan Turing at pagkilala sa nakakapangilabot na pagtrato sa kanya. Bagaman si Turing ay pinakitunguhan ng batas nang panahong iyon at hindi na natin maibabalik ang panahon, ang kanyang pagtrato ay siyempre labis na hindi patas at ako ay nagagalak na magkaroon ng pagkakataon na magsabi kung gaano kalalim akong humihingi ng tawad at tayong lahat sa nangyari sa kanya. Kaya sa ngalan ng Pamahalaan ng Britanya, at sa mga nabubuhay ng malaya, salamat sa ginawa ni Alan, ako ay taas noong nagsasabi na: kami'y humihingi ng tawad, ikaw ay karapat dapat ng mas mabuti [pagtrato].}}

== Mga Parangal ==
[[Talaksan:Sackville Park Turing plaque.jpg|thumb|right|Pag ala-alang statwang plaka kay Turing sa Sackville Park, Manchester]]
Ang Turing Award na ipinangalan sa &quot;ama ng agham pangkompyuter&quot; na si Alan Turing ang taunang gantimpala na ibinibigay ng Association for Computing Machinery (ACM) sa mga indibidwal sa kanilang kontribusyon sa siyentipikong komunidad pangkompyuter. Ang gantimpalang ito ay itinuturing na pinakamataas na pagkakakilanlan sa [[agham pangkompyuter]] at katumbas ng [[Gantimpalang Nobel]].

Noong 2002, si Turing ay nirangguhan na dalawampu't isa sa ''BBC'' nationwide poll ng [[100 Pinakadakilang mga Briton]].&lt;ref&gt;{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 Agosto 2002 |work=BBC News   }}&lt;/ref&gt;
=== Mga parangal ng mga unibersidad sa buong mundo ===
[[Talaksan:Alan Turing Building 1.jpg|thumb|right|Gusaling Alan Turing sa [[University of Manchester]]]]
*Ang ''Kwartong Turing'' sa [[University of Edinburgh School of Informatics|University of Edinburgh's School of Informatics]] ay naglalaman ng skultura ng ulo ni Turing na ginawa ni [[Eduardo Paolozzi]], at isang (#42/50) ng kanyang [http://www.synth.co.uk/images/paolozzi2.html Turing prints (2000)].
*Ang [[University of Surrey]] ay may statwa ni Turing sa kanilang pangunahing [[piazza]]. 
*Ang [[Istanbul Bilgi University]] ay nagsasagawa ng taunang kumperensiya sa [[teoriya ng komputasyon]] na tinatawag na ''Mga Araw na Turing''.&lt;ref name=&quot;bilgiuniv&quot;&gt;{{cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | accessdate = 29 Oktubre 2011 | archive-date = 2013-08-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
*Ang [[University of Texas at Austin]] ay may honours na programang ng [[agham pangkompyuter]] na pinangalanang ''Mga skolar ni Turing''.&lt;ref name=&quot;texturingschol&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |accessdate=16 Agosto 2009 |archive-date=2010-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*Noong simula nang 1960's, pinangalanan ng [[Stanford University]] ang kaisa-isang kwarto na pinagtuturuan ng gusaling Bulwagang Polya Matematika na ''Alan Turing Auditorium''.&lt;ref name=&quot;stanforduniv&quot;&gt;{{cite web | url = http://archive.computerhistory.org/resources/text/Knuth_Don_X4100/PDF_index/k-8-pdf/k-8-u2679-Stanford-Comp-Dedication.pdf | title = Polya Hall, Stanford University | accessdate =14 Hunyo 2011 }}&lt;/ref&gt;
*Isa sa mga ampiteatro ng kagawarang Agham Pangkompyuter ng ([[Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille|LIFL]]&lt;ref name=&quot;lifl&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |accessdate=3 Disyembre 2010 |archive-date=22 Hulyo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) sa [[Unibersidad ng Lille]] sa hilagang [[Pransiya]] ay ipinangalan bilang parangal kay Alan Turing. (ang iba pang ampiteatro ay ipinangalan kay [[Kurt Gödel]]).
*Ang Kagawaran ng Agham Pangkompyuter ng [[Pontifical Catholic University of Chile]], [[Polytechnic University of Puerto Rico]], [[University of the Andes, Colombia|Los Andes University]] in [[Bogotá]], Colombia, [[King's College, Cambridge]] at [[Bangor University]] sa [[Wales]] ay may mga laboratoryo ng kompyuter na ipinangalan kay Turing.
*Ang [[The University of Manchester]], [[The Open University]], [[Oxford Brookes University]] at [[Aarhus University]] (in [[Århus]], Denmark) ay may mga gusaling nakapangalan kay Turing. 
*Ang ''Alan Turing Road'' sa [[Surrey Research Park]] ay ipinangalan kay Alan Turing. 
*Ang [[Carnegie Mellon University]] ay may [[granito]]ng bangkuan na matatagpuan sa The Hornbostel Mall na may pangalang &quot;A. M. Turing&quot; na nakaukit sa tuktok, &quot;Read&quot; sa ibaba ng kaliwang hita at &quot;Write&quot; sa ibaba ng kanang hita. 
*Ang [[EISTI|École Internationale des Sciences du Traitement de l'Information]] ay pinangalanan ang kamakailan lang na nakuhang ikatlong gusaling na &quot;Turing&quot;. 
*Ang [[University of Ghent]] ay mayroong isa sa mga pangunahing kwarto ng kompyuter na ginagamit ng mga matematiko at siyentipiko ng kompyuter na ipinangalan kay Alan Turing.
*Ang [[University of Oregon]] ay may iskultura ng ulo ni Turing sa gilid ng gusaling pang agham kompyuter na tinatawag na Deschutes Hall.&lt;ref name=&quot;Oregon&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|title=Turing at the University of Oregon|accessdate=1 Nobyembre 2011|archive-date=2012-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114151918/http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Sanggunian ==
{{reflist}}
== Mga sanggunian ==
{{Refbegin|colwidth=30em}}
* {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher=MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }}
* {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}}
* {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher=Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }}
* {{Cite book | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | year = 1864
 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher=Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 | ref = harv | postscript = &lt;!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to &quot;.&quot; for the cite to end in a &quot;.&quot;, as necessary. --&gt;{{inconsistent citations}} }}
* {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher=Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }}
* {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher=Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }}
* {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher=MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}}
* {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher=Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }}
* {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal=[[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.)| title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }}
* {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }}
* {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher=Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher=MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }}
* {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher=Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf  | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher=Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }}
* {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher=Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }}
* {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher=Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }}
* {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher=Hutchinson &amp; Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }}
* {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher=Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}}
* {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher=UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | accessdate =10 Disyembre 2009 | ref = harv }}
*{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}}
*Petzold, Charles (2008). &quot;[[The Annotated Turing]]:  A Guided Tour through Alan Turing's Historic Paper on Computability and the Turing Machine&quot;. [[Indianapolis]]: Wiley Publishing. ISBN 978-0-470-22905-7
*Smith, Roger (1997). ''Fontana History of the Human Sciences''. London: Fontana.
*Weizenbaum, Joseph (1976). ''Computer Power and Human Reason''. London: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-0463-3
* {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher=W Heffer | year = 1959 }} Turing's mother, who survived him by many years, wrote this 157-page biography of her son, glorifying his life. It was published in 1959, and so could not cover his war work. Scarcely 300 copies were sold (Sara Turing to Lyn Newman, 1967, Library of [[St John's College, Cambridge]]). The six-page foreword by [[Lyn Irvine]] includes reminiscences and is more frequently quoted.
* {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher=S. French  | year = 1988 }} This 1986 Hugh Whitemore play tells the story of Turing's life and death. In the original West End and Broadway runs, [[Derek Jacobi]] played Turing and he recreated the role in a 1997 television film based on the play made jointly by the BBC and [[WGBH-TV|WGBH, Boston]]. The play is published by Amber Lane Press, [[Oxford]], ASIN: B000B7TM0Q
*Williams, Michael R. (1985) ''A History of Computing Technology'', [[Englewood Cliffs]], [[New Jersey]]: [[Prentice-Hall]], ISBN 0-8186-7739-2
*{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }}
{{Refend}}
== Karagdagang babasahin ==
*{{MathGenealogy|id=8014}}
*{{cite journal|title=The Mind and the Computing Machine: Alan Turing and others|journal=[[The Rutherford Journal]]|url=http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html |editor = Jack Copeland|ref=harv}}
*{{cite encyclopaedia |last=Hodges |first=Andrew |editor=Edward N. Zalta |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |title=Alan Turing |url=http://plato.stanford.edu/entries/turing/ |accessdate=10 Enero 2011 |edition=Winter 2009 |date=27 Agosto 2007 |publisher=[[Stanford University]] |ref=harv}}
*{{cite journal|last=Gray|first=Paul|date=29 Marso 1999|title=Computer Scientist: Alan Turing|journal=TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|ref=harv|access-date=24 Septiyembre 2011|archive-date=19 Enero 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119181237/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|url-status=dead}}
* Gleick, James, ''[[The Information: A History, a Theory, a Flood|The Information: A History, A Theory, A Flood]]'', New York: Pantheon, 2011, ISBN 978-0-375-42372-7
* Leavitt, David, ''The Man Who Knew Too Much: Alan Turing and the Invention of the Computer'', W. W. Norton, 2006

== Panlabas na kawing ==
{{Wikiquote}}
{{Commons category|Alan Turing}}
*[http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer
*[http://www.turingcentenary.eu/ Alan Turing Year]
*[http://cie2012.eu/ CiE 2012: Turing Centenary Conference]
*[https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ Visual Turing] 
*[http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html Turing Machine calculators] at [[Wolfram Alpha]]
*[http://www.turing.org.uk/ Alan Turing] site maintained by [[Andrew Hodges]] including a [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html short biography]
*[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&amp;nbsp;– Turing Archive for the History of Computing] by [[Jack Copeland]]
*[http://www.turingarchive.org/ The Turing Archive]{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – naglalaman ng mga hindi nailambag na dokumento mula sa contains  Kings College, Cambridge archive
*{{cite journal|last=Jones|first=G. James|date=11 Disyembre 2001|title=Alan Turing&amp;nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1|journal=System Toolbox|publisher=The Binary Freedom Project|url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|ref=harv|access-date=2011-09-24|archive-date=2007-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|url-status=dead}}
*[http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ Sherborne School Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }}&amp;nbsp;– naglalaman ng mga papel tungkol sa panahon ni Alan Turing sa  Sherborne School

=== Mga papel ===
*[https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper Ekstensibong talaan ng mga papel ni Turing, mga ulat at pagtuturo at mga isinaling bersiyon] BibNetWiki
*{{Turing 1950}}
*[http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 Oral history interview with Donald W. Davies], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota; inilalarawan ang mga proyeto sa U.K. [[National Physical Laboratory (United Kingdom)|National Physical Laboratory]], mula sa pagdidisenyong ginawa ni Alan Turing noong 1947 sa paggawa ng [[Automatic Computing Engine|ACE computers]]
* [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 Oral history interview with Nicholas C. Metropolis], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota. Si Metropolis ang kauna unahang direkto ng [[Los Alamos National Laboratory]]; kabilang sa mga paksa ang relasyong pang akademiko sa pagitan ni Alan Turing at [[John von Neumann]]
{{authority control}}

{{BD|1912|1954|Turing, Alan}}
[[Kategorya:Mga siyentipiko ng kompyuter]]
[[Kategorya:Mga matematikong Ingles]]</text>
      <sha1>0j4r1rtvb0hnojuusyo1q003dxv92q8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Himagsikan sa Pilipinas (1969–kasalukuyan)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108302</id>
    <revision>
      <id>2204938</id>
      <parentid>2089233</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <origin>2204938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8123" sha1="leh552dgfgxxhujalh3bo4c34yhz1tm" xml:space="preserve">{{Infobox Military Conflict
|conflict=Himagsikan sa Pilipinas (1969–kasalukuyan)
|result= Pagbuo ng [[Nagsasariling Rehiyon sa Muslim na Mindanao]] 
|casus=
|place=[[Pilipinas]]
|status=Nagpapatuloy sa kasalukuyan
|date=1969-kasalukuyan	
|image=[[File:MILF militant lying prone.jpg|300px]]	
|caption=Isang taong naghihimagsik na nagsasanay gamit ang kanyang baril.	
|combatant1=&lt;small&gt;{{flag|Pilipinas}}
*Armadong [[Mga katutubo|Katutubo]]&lt;ref name = &quot;Milisya&quot; /&gt;
*Armadong [[Kristiyano]]&lt;ref name = &quot;Milisya&quot;&gt;https://archive.today/20130102175449/www.france24.com/en/20080927-militia-fighting-plagues-philippines-mindanao-christian-muslim-militias&lt;/ref&gt;
*Armadong [[Muslim]]&lt;ref&gt;http://english.aljazeera.net/news/asia-pacific/2008/11/20081113132836574720.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;newsinfo.inquirer.net&quot;&gt;{{Cite web |title=Archive copy |url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20091208-240845/Ampatuan-militiamen-firing-at-soldiersPuno |access-date=2010-03-08 |archive-date=2009-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091213033858/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/nation/view/20091208-240845/Ampatuan-militiamen-firing-at-soldiersPuno |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*CAFGU&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/regions/view/20090319-195033/Civilian-volunteer-shot-dead |title=Archive copy |access-date=2010-03-08 |archive-date=2009-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090322190729/http://newsinfo.inquirer.net/breakingnews/regions/view/20090319-195033/Civilian-volunteer-shot-dead |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
----
'''Mga kakampi''':
&lt;br&gt;{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos]]&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7316761.stm US plays quiet role in the Philippines]. [[BBC News]]. 16:51 GMT, Friday, 28 Marso 2008.&lt;/ref&gt;
&lt;br&gt;{{flagicon|Indonesia}} [[Indonesya]]
&lt;br&gt;{{flagicon|Libya}} [[Libya]]
&lt;br&gt;{{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]]&lt;/small&gt;
|combatant2=&lt;small&gt; [[Bagong Hukbong Bayan]]&lt;ref name = Commie-Muslim &gt;[http://www.jstor.org/pss/2644112 Revolution in the Philippines]. JSTOR. Ivan Molloy. 1985. Pamantasan ng [[California]].&lt;/ref&gt;
----
[[File:ARMM flag.png|22px]] Pangkat Moro para sa Liberasyong Pambansa &lt;!---Moro National Liberation Front---&gt;&lt;ref name = Commie-Muslim /&gt;
----
[[Moro Islamic Liberation Front|Pangkat Moro para sa Liberasyong Islamiko]]&lt;ref name = Commie-Muslim /&gt;
----
[[Image:Flag of Jihad.svg|24px]] [[Abu Sayyaf]]&lt;br&gt;[[Image:Flag of Jihad.svg|24px]] Kilusang Rajah Sulaiman&lt;br&gt;[[Image:Flag of Jihad.svg|24px]] Jemaah Islamiyah&lt;/small&gt;
|commander1 =&lt;small&gt;{{flagicon|Pilipinas}} [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]]
*[[Ferdinand Marcos]]
*[[Corazon Aquino]]
*[[Fidel V. Ramos]]
*[[Joseph Estrada]]
*[[Gloria Macapagal-Arroyo]]
*[[Noynoy Aquino]]&lt;/small&gt;
|commander2 =&lt;small&gt; Jose Maria Sison
----
[[File:ARMM flag.png|22px]] Nur Misuari
----
Hashim Salamat
----
[[Image:Flag of Jihad.svg|24px]] Khadaffy Janjalani&lt;br&gt;
[[Image:Flag of Jihad.svg|24px]] Abu Sabaya&lt;br&gt;
[[Image:Flag of Jihad.svg|24px]] Commader Robot&lt;/small&gt;
|strength1=
|strength2=
|strength3=
|casualties1=
|casualties2=
|casualties3=Nasa loob ng 160,000-200,000 na ang namamatay&lt;ref&gt;{{Citation
|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1678666,00.html
|title=Crisis — Again — for the Philippines' Arroyo
|date=1 Nobyembre 2007
|publisher=Time Magazine
|accessdate=2007-12-04
|archive-date=2013-03-23
|archive-url=https://www.webcitation.org/6FL4lZkwC?url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1678666,00.html
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;Mahigit 3,000,000 hanggang 10,000,000 na ang mga taong napilitang lumikas dulot ng pakikidigma&lt;ref&gt;[http://www.alertnet.org/db/crisisprofiles/PH_SEP.htm?v=timeline Kasaysayan Long Running Muslim and Communist Insurgencies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090528073625/http://www.alertnet.org/db/crisisprofiles/PH_SEP.htm?v=timeline |date=2009-05-28 }}. 04-12-2008 . Reuters&lt;/ref&gt;
|notes=}}

Ang '''Himagsikan sa Pilipinas (1969–kasalukuyan)''' ay ang pakikipagdigma ng iba't-bang mga armadong grupo laban sa pamahalaan ng [[Pilipinas]]. Bagamat ang ibang grupo ay nagsimula noong 1960, 1969 lamang nagsimula ang pakikidigma. Kilalang may koneksiyon ang lahat ng mga armadong grupo sa isa't isa ngunit ang magkaugnay na pakikidigma ng mga [[Komunista]] at [[mga Moro|Muslim na seperatista]] lamang ang itinuturing ng [[pamahalaan ng Pilipinas]] na lehitimong nakikidigma (hindi an pakikidigma ng mga Islamistikong grupo na itinuturing na mga [[terorista]]).&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6385319.stm Philippine army linked to murders]. Thursday, 22 Pebrero 2007, 11:00 GMT. [[BBC News]]. Retrieved on 22 Pebrero 2010.&lt;/ref&gt; Aabot na ng halos 200,000 katao na ang namamatay dahil sa digmaan.

==Kasaysayan==

Ang unang grupong nakipagdigma ay ang mga [[Komunismo|Komunista]] gaya ng [[Partido Komunista ng Pilipinas]] na hango pa sa Partido Komunista ng Pilipinas-1930 (na sinimulan noong dekada 1930). Nagmula ang grupo sa mga dating [[Hukbalahap]] na nakipaglaban noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Noong 1968-69, itinatag ng partido ang [[New People's Army]] (NPA) o ang [[Bagong Hukbong Bayan]] sa mga pulo ng [[Luzon]], [[Samar]], at [[Leyte]]; at sa mga lalawigan ng [[Surigao]] at [[Agusan del Norte|Agusan]].&lt;ref name=&quot;retuers2&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.alertnet.org/db/crisisprofiles/PH_SEP.htm?v=in_detail |title=Philippines-Mindanao conflict - In detail |access-date=2009-10-16 |archive-date=2010-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100414000031/http://www.alertnet.org/db/crisisprofiles/PH_SEP.htm?v=in_detail |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Ang pakikipagdigmaang ito ay kumitil na ng halos 40,000 mga biktima.&lt;ref&gt;[http://www.abs-cbnnews.com/storypage.aspx?StoryId=104670  ABS-CBN Interactive, NPAs down to 5,700]{{Dead link|date=Disyembre 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Sa kalagitnaan ng 1960s-80s, sinimulan ng [[mga Moro]] ang kanilang pakikipaglaban para kumawala sa Pilipinas. Ang mga grupong Moro National Liberation Front at [[Moro Islamic Liberation Front]] (na nagmula sa una) ay lubas at nagpakita. Aktibo ang mga ito sa mga pulo ng [[Mindanao]], [[Palawan]] at [[Sulu]]. Lampas 160,000 na ang mga taong namatay dahil sa mga labanang may kaugnayan dito.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1695576.stm Guide to the Philippines conflict]. [[BBC News]]. 11:08 GMT, Friday, 10 Agosto 2007 12:08 UK&lt;/ref&gt;

Nagsimula namang lumabas ang mga grupong [[Islam]]istiko noong kalagitnaan ng 1990s, gaya nang [[Abu Sayyaf]] at ng Rajah Sulaiman movement, na tinutulungan ng mga grupong Jemaah Islamiyah (ng [[Indonesia]]) at Al Qaeda na mula pa sa labas ng Pilipinas. Simula 2001, tumutulong naman ang [[Estados Unidos]] sa pamahalaan ng Pilipinas sa pakikipaglaban sa mga grupong ito sa pamamagitan ng kanilang &quot;Digmaan Laban sa Terrorismo&quot;.&lt;ref name=&quot;retuers1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.alertnet.org/db/crisisprofiles/PH_SEP.htm?v=at_a_glance |title=Philippines-Mindanao conflict - At a Glance |access-date=2009-10-16 |archive-date=2009-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090528053050/http://www.alertnet.org/db/crisisprofiles/PH_SEP.htm?v=at_a_glance |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Kabilang din sa mga armadong grupo ay ang CAFGU at mga armadong [[Muslim]] at [[Kristiyano]] na binabayaran ng pamahalaan para tumulong sa pagsukbo ng mga rebeldeng mga grupo. Kasama dito ang mga armadong grupo na sangkot sa [[Pamamaslang sa Maguindanao]].&lt;ref name=&quot;newsinfo.inquirer.net&quot;/&gt;

==Listahan ng mga kaugnay na insidente==
*Pagbomba sa Araw ni [[Jose Rizal|Rizal]] noong 2000
*Pagbomba sa [[Zamboanga]] noong 2002
*Pagbomba sa SuperFerry 14 noong 2004
*Pagbomba sa Gitnang [[Mindanao]] noong 2006
*Labanan sa Hilagang [[Cotabato]] noong 2008
*Pagbomba sa [[Batasang Pambansa]] noong 2007
*Pagpugot sa [[Basilan]] noong 2007
*Pagbomba sa Mindanao noong Hulyo 2009

==Mga sanggunian==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Insurgency In The Philippines}}
[[Kategorya:Kasaysayang militar ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Islam]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Komunismo]]
[[Kategorya:Moro]]</text>
      <sha1>leh552dgfgxxhujalh3bo4c34yhz1tm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Angelina Jolie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141184</id>
    <revision>
      <id>2204921</id>
      <parentid>2197343</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T08:53:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2204921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110096" sha1="3v66yy7eolmiwti9wxc0ax5c5cra4d2" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = Angelina Jolie
| other names = Angelina Jolie Pitt&lt;ref&gt;{{cite web |last=Rubin |first=Elizabeth |url=https://www.vogue.com/article/angelina-jolie-pitt-november-2015-cover |title=Angelina Jolie Pitt on Her Most Personal Project With Brad Yet and Why She's Looking Forward to 50 |work=Vogue |date=October 16, 2015 |accessdate=December 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181231092546/https://www.vogue.com/article/angelina-jolie-pitt-november-2015-cover|archive-date=December 31, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2015/03/24/opinion/angelina-jolie-pitt-diary-of-a-surgery.html |title=Angelina Jolie Pitt: Diary of a Surgery |last=Jolie Pitt |first=Angelina |work=New York Times |date=March 24, 2015 |accessdate=December 30, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224195147/https://www.nytimes.com/2015/03/24/opinion/angelina-jolie-pitt-diary-of-a-surgery.html|archive-date=December 24, 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| image = Foreign Secretary with Angelina Jolie (7296732398) (cropped).jpg
| caption = Si Jolie sa noong 2012
| birth_name = Angelina Jolie Voight
| birth_date = {{Birth date and age|1975|06|4|mf=yes}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=Monitor|newspaper=[[Entertainment Weekly]]|date=Hunyo 1, 2012|issue=1209/1210|pages=35}}&lt;/ref&gt;
| birth_place = [[Los Angeles, California]], U.S.
| citizenship = {{hlist|{{USA}}|[[Kambodya]]}}
| occupation = [[aktor|Aktres]], direktor ng pelikula, [[makatao]] 
| years_active = 1982–kasalukuyan
|
| children = 6
| parents = [[Jon Voight]] (Ama)&lt;br&gt;[[Marcheline Bertrand]] (Ina)
| relatives = [[James Haven]] &lt;small&gt;(kapatid)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Barry Voight]] &lt;small&gt;(tiyuhin)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Chip Taylor]] &lt;small&gt;(tiyuhin)&lt;/small&gt;
|spouse(s)={{marriage|[[Jonny Lee Miller]]|1996|2000|reason=diborsiyo}}&lt;br&gt;{{marriage|[[Billy Bob Thorntoni]]|2000|2003|reason=diborsiyo}}&lt;br&gt;{{marriage|[[Brad Pitt]]|2014|2019|reason=diborsiyo}}|native_name_lang=en|image size=230px}}

'''Angelina Jolie''' ( {{IPAc-en|dʒ|oʊ|ˈ|l|iː}} ; [[ Pangalan ng kapanganakan|née]] '''Voight,''' dating '''Jolie Pitt,''' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.harpersbazaar.com/uk/celebrities/news/amp27189401/angelina-jolie-drops-pitt-from-name/ |title=Angelina Jolie officially drops Pitt from her surname following divorce |work=Harper's Bazaar}}&lt;/ref&gt; ipinanganak Hunyo 4, 1975)&lt;ref name=biography.com&gt;{{cite web |url=http://www.biography.com/people/angelina-jolie-9356782 |title=Angelina Jolie Biography: Director, Film Actress (1975–) |publisher=[[Biography.com]] ([[FYI (TV network)|FYI]] / [[A&amp;E Networks]]) |accessdate=November 11, 2015 |archivedate=August 25, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150825185439/http://www.biography.com/people/angelina-jolie-9356782 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ay isang Amerikanong artista, filmmaker, at makatao. Ang tatanggap ng [[ Listahan ng mga parangal at nominasyon na natanggap ni Angelina Jolie|naturang mga accolade]] bilang isang [[Gawad Academy|Academy Award]] at tatlong [[ Golden Globe Awards|Golden Globe Awards]], pinangalanan siyang pinakamataas na bayad na aktres ng Hollywood nang maraming beses. 

Ginawa ni Jolie ang kanyang screen debut bilang isang bata kasabay ng kanyang ama na si [[Jon Voight]], sa ''[[ Lookin 'upang Lumabas|Lookin 'to Get Out]]'' (1982), at ang karera ng pelikula ay nagsimula sa matinding isang dekada mamaya kasama ang mababang-badyet sa paggawa ng ''[[ Cyborg 2|Cyborg 2]]'' (1993), na sinundan ng kanya unang nangungunang papel sa isang pangunahing pelikula, ang mga ''[[ Mga hacker (pelikula)|hacker]]'' (1995). Siya ay naka-star sa mga kritikal na acclaimed na biograpical cable films na ''[[ George Wallace (pelikula)|George Wallace]]'' (1997) at ''[[ Gia|Gia]]'' (1998), at nanalo ng isang [[ Academy Award para sa Pinakamahusay na Pagsuporta sa Aktres|Academy Award para sa Best Supporting Actress]] para sa kanyang pagganap sa drama na ''[[ Batang babae, Nakagambala (pelikula)|Girl, Interrupted]]'' (1999). Ang kanyang pag-starring role bilang video game heroine na si [[ Lara Croft|Lara Croft]] sa ''[[ Lara Croft: Tomb Raider|Lara Croft:]]'' itinatag siya ni ''[[ Lara Croft: Tomb Raider|Tomb Raider]]'' (2001) bilang isang nangungunang artista sa Hollywood. Ipinagpatuloy niya ang kanyang career-star career kasama si ''Mr. &amp; Mrs.'' ''Smith'' (2005), ''[[ Wanted (2008 film)|Wanted]]'' (2008), at ''[[ Asin (2010 pelikula)|Salt]]'' (2010), at nakatanggap ng kritikal na pag-amin para sa kanyang mga pagtatanghal sa mga drama na ''[[ Isang Makapangyarihang Puso (pelikula)|A Mighty Heart]]'' (2007) at ''[[ Pagbabago (pelikula)|Changeling]]'' (2008), na nagkamit sa kanya ng isang nominasyon para sa isang [[ Academy Award para sa Pinakamahusay na Aktres|Academy Award para sa Pinakamagaling na Aktres]] . Ang kanyang pinakamalaking komersyal na tagumpay ay dumating sa larawan ng pantasya na ''[[ Maleficent (pelikula)|Maleficent]]'' (2014). Noong 2010s, pinalawak ni Jolie ang kanyang karera sa pagdidirekta, pagsulat ng screen, at paggawa, kasama ang mga giyera sa giyera ''[[ Sa Lupa ng Dugo at Honey|sa Land of Blood and Honey]]'' (2011), ''[[ Hindi naputol (pelikula)|Unbroken]]'' (2014), at ''[[ Una nilang Pinatay ang Aking Ama (pelikula)|First They Killed My Father]]'' (2017). 

Bilang karagdagan sa kanyang karera sa pelikula, si Jolie ay kilala sa kanyang mga pagkilos na makatao, kung saan natanggap niya ang isang [[ Jean Hersholt Humanitarian Award|Jean Hersholt Humanitarian Award]] at gumawa ng isang parangal na [[ Dame Commander ng Order of St Michael at St George|Dame Commander ng Order of St Michael at St George]] (DCMG), bukod sa iba pang mga parangal. Itinataguyod niya ang iba't ibang mga kadahilanan, kabilang ang pangangalaga ng kapaligiran, edukasyon, at mga karapatan ng kababaihan, at pinaka-kilala para sa kanyang adbokasiya sa ngalan ng mga refugee bilang isang [[ Espesyal na Envoy|espesyal na Envoy]] para sa [[ UNHCR|United Nations High Commissioner for Refugees]] (UNHCR). 

Bilang isang pampublikong pigura, binanggit si Jolie bilang isa sa mga pinaka-impluwensyado at makapangyarihang tao sa industriya ng entertainment sa Amerika. Sa loob ng isang taon, nakilala siya bilang pinakamagandang babae sa buong mundo sa pamamagitan ng iba't ibang mga media outlet, at ang kanyang personal na buhay ang paksa ng malawak na publisidad. Hiwalay siya sa aktor na sina [[ Jonny Lee Miller|Jonny Lee Miller]], [[Billy Bob Thornton]] at [[Brad Pitt]] ; siya at si Pitt ay may anim na anak na magkasama, tatlo sa kanila ay pinagtibay sa buong mundo. Pilmograpiya

== Kamusmusan at pamilya ==
Ipinanganak na Angelina Jolie Voight sa Los Angeles, California, siya ay anak na babae ng aktor na si [[Jon Voight]] at [[ Marcheline Bertrand|Marcheline Bertrand]] . Siya ay kapatid na babae ng aktor na si [[ James Haven|James Haven]], at pamangking babae ng singer-songwriter na si [[ Chip Taylor|Chip Taylor]] &lt;ref name=&quot;The Devil in Miss Jolie&quot;&gt;{{cite magazine |last=Udovitch |first=Mim |url=http://angelanna3.tripod.com/interviews1999/id5.html |title=The Devil in Miss Jolie |magazine=Rolling Stone |date=August 19, 1999 |accessdate=February 6, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20010531031925/http://angelanna3.tripod.com/interviews1999/id5.html | archive-date=May 31, 2001 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; at [[healogo]] at bolkanolohistang si [[Barry Voight|Barry Voight]] . &lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2009/12/21/nyregion/21towns.html |title=From Writing 'Wild Thing' to Nostalgia for Yonkers |author=Applebome, Peter |date=December 20, 2009 |work=[[The New York Times]] |accessdate=July 22, 2014 |publisher=Sulzberger Jr., Arthur Ochs|archive-url=https://web.archive.org/web/20140811081144/http://www.nytimes.com/2009/12/21/nyregion/21towns.html|archive-date=August 11, 2014|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang mga pangalawang magulang ay ang mga aktor na sina [[ Jacqueline Bisset|Jacqueline Bisset]] at [[Maximilian Schell]] . &lt;ref&gt;{{cite news |last=Mitchell |first=Peter |url=http://www.theage.com.au/articles/2004/04/12/1081621872192.html?from=storyrhs |title=Jolie denies affair |newspaper=The Age |publisher=Australian Associated Press |date=April 12, 2004 |accessdate=February 6, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160902140735/http://www.theage.com.au/articles/2004/04/12/1081621872192.html?from=storyrhs | archive-date=September 2, 2016 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Sa panig ng kanyang ama, si Jolie ay taga-Aleman at Slovak na pinagmulan, &lt;ref name=&quot;wargs&quot;&gt;{{cite web |last=Reitwiesner |first=William Addams |url=http://www.wargs.com/other/voight.html |title=Ancestry of Angelina Jolie |publisher=William Addams Reitwiesner Genealogical Services |accessdate=December 28, 2014 | archive-url=https://archive.today/20120915/http://www.wargs.com/other/voight.html | archive-date=September 15, 2012 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/celebrities/voightjon.html |title=Is Jon Voight Slovak? |publisher=University of Pittsburgh |accessdate=December 28, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150219111111/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/celebrities/voightjon.html | archive-date=February 19, 2015 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; at sa panig ng kanyang ina, siya ay pangunahin na French Canadian, Dutch, at German ancestry. &lt;ref name=&quot;wargs&quot; /&gt; Tulad ng kanyang ina, sinabi ni Jolie na siya ay bahagi ng [[ Iroquois|Iroquois]],&lt;ref&gt;{{cite news |last=Shelden |first=Michael |url=http://telegraph.co.uk/health/main.jhtml?xml=/health/2001/10/02/fmjoli02.xml |title=Angie overdoes the bad girl act |newspaper=The Daily Telegraph |date=October 2, 2001 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011191049/http://telegraph.co.uk/health/main.jhtml?xml=%2Fhealth%2F2001%2F10%2F02%2Ffmjoli02.xml |archivedate=October 11, 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; kahit na ang tanging kilalang [[Amerikanong Indiyano|katutubong]] ninuno niya ay ika-17 siglo na [[ Mga tao sa Wyandot|Hurons]] . &lt;ref name=&quot;wargs&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://www.familyorigins.com/users/d/a/h/Alfred-J-Dahlquist/FAMO2-0001/d197.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20030324142253/http://familyorigins.com/users/d/a/h/Alfred-J-Dahlquist/FAMO2-0001/d197.html |url-status=dead |archive-date=March 24, 2003 |title=Catherine Anenontha |journal=Michigan's Habitant Heritage |date=October 1984 |pages=49–51 |accessdate=December 28, 2014}}&lt;/ref&gt;

[[File:Jon Voight 1988.jpg|thumb|left|upright|Si [[Jon Voight]] sa[[60th Academy Awards|Academy Awards]] noong Abril 1988, kung saan sinamahan siya ng kanyang mga anak]]

Matapos ang paghihiwalay ng kanyang mga magulang noong 1976, si Jolie at ang kanyang kapatid ay nanirahan kasama ang kanilang ina, na iniwan ang kanyang mga ambisyon na kumilos upang tumuon sa pagpapalaki ng kanyang mga anak. .&lt;ref name=&quot;Angelina Jolie: Body Beautiful&quot;&gt;{{cite magazine |last=Van Meter |first=Jonathan |url=http://www.style.com/vogue/feature/032602/page2.html |title=Angelina Jolie: Body Beautiful |magazine=Vogue |date=April 2002 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20020606140742/http://www.style.com/vogue/feature/032602/page2.html |archivedate=June 6, 2002 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Itinaas ng kanyang ina ang kanyang Katoliko ngunit hindi niya hiniling na magsimba. &lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.vanityfair.com/news/2008/07/jolie200807 |title=A Woman in Full |last=Cohen |first=Rich |work=Vanities|access-date=September 29, 2017 |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702231256/http://www.vanityfair.com/news/2008/07/jolie200807|archive-date=July 2, 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Bilang isang bata, madalas na nanonood siya ng mga pelikula kasama ang kanyang ina at ito ay, sa halip na matagumpay na karera ng kanyang ama, na naging inspirasyon sa kanyang interes sa pag-arte, &lt;ref name=&quot;Angelina Jolie Biography&quot;&gt;{{cite web |last=Wills |first=Dominic |url=http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/angelina-jolie/biography/3 |title=Angelina Jolie Biography |publisher=TalkTalk |accessdate=December 28, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150107143202/http://www.talktalk.co.uk/entertainment/film/biography/artist/angelina-jolie/biography/3 | archive-date=January 7, 2015 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; kahit na sa edad na lima siya ay may kaunting bahagi sa Voight's ''[[ Lookin 'upang Lumabas|Lookin 'to Get Out]]'' ( 1982). &lt;ref name=&quot;Blood, Sugar, Sex, Magic&quot; /&gt; Nang si Jolie ay anim na taong gulang, si Bertrand at ang kanyang live-in partner, filmmaker na [[ Bill Day (tagagawa ng pelikula)|Bill Day]], ay lumipat sa pamilya sa [[ Palisades, New York|Palisades, New York]] ; &lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Jerome |first=Jim |url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20084718,00.html |title=For Single Father Jon Voight 'Table for Five' Is a Story Close to His Own Painful Experience |magazine=People |date=April 11, 1983 |accessdate=December 28, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129023838/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20084718,00.html | archive-date=November 29, 2014 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; bumalik sila sa Los Angeles makalipas ang limang taon. &lt;ref name=&quot;Angelina Jolie: Body Beautiful&quot; /&gt; Pagkatapos ay nagpasya si Jolie na nais niyang kumilos at magpalista sa [[Lee Strasberg Theatre Institute|Lee Strasberg Theatre Institute]], kung saan nagsanay siya ng dalawang taon at lumitaw sa ilang mga paggawa ng yugto. 

Naunang pumasok si Jolie sa [[Beverly Hills High School]], kung saan nadama niya ang pag-iisa sa mga anak ng ilan sa mga pamilya ng lugar na dahil sa ang kanyang ina ay nakaligtas sa mas katamtamang kita. Siya ay tinukso ng iba pang mga mag-aaral, na nag-target sa kanya para sa sobrang manipis at para sa suot na baso at braces.&lt;ref name=&quot;Angelina Jolie Biography&quot; /&gt; Ang kanyang maagang pagtatangka sa pagmomolde, sa pagpilit ng kanyang ina, ay napatunayan na hindi matagumpay. &lt;ref name=&quot;Parade 2010&quot;&gt;{{cite magazine |last=Rader |first=Dotson |url=http://parade.com/131662/dotsonrader/angelina-jolie-taming-her-wild-heart/ |title=Angelina Jolie: Taming Her Wild Heart |magazine=Parade |date=July 11, 2010 |accessdate=December 28, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150118114252/http://parade.com/131662/dotsonrader/angelina-jolie-taming-her-wild-heart/ | archive-date=January 18, 2015 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Elias |first=Justine |url=https://www.nytimes.com/1998/01/25/tv/cover-story-a-chic-heroine-but-not-a-pretty-story.html |title=A Chic Heroine, but Not a Pretty Story |newspaper=The New York Times |date=January 25, 1998 |accessdate=January 13, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110403075408/http://www.nytimes.com/1998/01/25/tv/cover-story-a-chic-heroine-but-not-a-pretty-story.html | archive-date=April 3, 2011 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Pagkatapos ay inilipat siya sa Moreno High School, isang [[ Alternatibong paaralan|alternatibong paaralan]], kung saan siya ay naging isang &quot;punk outsider,&quot; &lt;ref name=&quot;Parade 2010&quot; /&gt; nakasuot ng all-black na damit, lumalabas ng [[ Nagbubuhat|lamok]], at eksperimento sa [[ Paglaro ng Knife|paglalaro ng kutsilyo]] sa kanyang live-in boyfriend. &lt;ref name=&quot;Angelina Jolie Biography&quot; /&gt;  Bumaba siya sa kanyang mga klase sa pag-arte at naghangad na maging isang tagapamahala ng punerarya&lt;ref name=&quot;Blood, Sugar, Sex, Magic&quot;&gt;{{cite magazine |last=Heath |first=Chris |url=http://madeinatlantis.com/angelina_jolie/interview2.htm |title=Blood, Sugar, Sex, Magic |magazine=Rolling Stone |date=July 5, 2001 |accessdate=December 28, 2014 | archive-url=https://archive.today/20120711/http://madeinatlantis.com/angelina_jolie/interview2.htm | archive-date=July 11, 2012 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; kumukuha ng mga kursong nasa bahay upang pag-aralan ang pagembalsamo. &lt;ref name=&quot;And Baby Makes Two&quot;&gt;{{cite magazine |last=Tauber |first=Michelle |url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20140693,00.html |title=And Baby Makes Two |magazine=People |date=August 4, 2003 |accessdate=January 11, 2015 | archive-url=https://archive.today/20120908/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20140693,00.html | archive-date=September 8, 2012 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Sa edad na 16, matapos na ang relasyon, nagtapos si Jolie mula sa hayskul at umarkila ng kanyang sariling apartment, bago bumalik sa mga pag-aaral sa teatro, &lt;ref name=&quot;Angelina Jolie: Body Beautiful&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Parade 2010&quot; /&gt;kahit na noong 2004 ay tinukoy niya ang panahong ito sa obserbasyon, &quot;Ako ay nasa puso - at palaging magiging - isang punk kid na may mga tattoo. &quot; &lt;ref name=&quot;Learning To Fly&quot;&gt;{{cite magazine |last=Van Meter |first=Jonathan |url=http://www.style.com/vogue/feature/022304/page2.html |title=Learning to Fly |magazine=Vogue |date=March 2004 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040504212442/http://www.style.com/vogue/feature/022304/page2.html |archivedate=May 4, 2004 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Bilang isang dalaga, nahihirapan si Jolie na  emosyonal na kumonekta sa ibang mga tao, at bilang isang resulta ay [[ Mapapahamak ang sarili|napinsala]] niya ang [[ Mapapahamak ang sarili|sarili]], &lt;ref name=&quot;Wild at heart&quot;&gt;{{cite magazine |last=Sessums |first=Kevin |url=http://www.wutheringjolie.com/nuke/modules.php?name=Content&amp;pa=showpage&amp;pid=449 |title=Wild at Heart |magazine=Allure |date=November 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161110121918/http://www.wutheringjolie.com/nuke/modules.php?name=Content&amp;pa=showpage&amp;pid=449 |archive-date=November 10, 2016}}&lt;/ref&gt;  magkomento, &quot;Sa ilang kadahilanan, ang ritwal ng pagputol ng aking sarili at naramdaman ang sakit, marahil pakiramdam ng buhay, pakiramdam ng ilang uri ng pagpapakawala, ito ay kahit papaano nakapagpapagaling sa akin. &quot; &lt;&lt;ref&gt;{{cite episode |last=Zahn |first=Paula (host) |title=Angelina Jolie Profile |series=Paula Zahn Now |date=June 9, 2005 |url=http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0506/09/pzn.01.html |network=CNN |accessdate=December 28, 2014 |archiveurl=https://archive.today/20120524/http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0506/09/pzn.01.html |archivedate=May 24, 2012 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Nakipagpunyagi rin siya sa [[Insomnia|hindi pagkakatulog]] at isang [[Kainan sa pagkain|karamdaman sa pagkain]], &lt;ref name=&quot;And Baby Makes Two&quot; /&gt; at nagsimulang mag-eksperimento sa mga gamot; sa edad na 20, ginamit niya &quot;halos lahat ng gamot na posible,&quot; lalo na ang [[heroine]] . &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.thefreelibrary.com/%27Sick+Boy%27+weds+former+addict.-a061316656 |title='Sick Boy' weds former addict |newspaper=Daily Mirror |date=May 3, 1996 |accessdate=December 28, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141029144404/http://www.thefreelibrary.com/%27Sick+Boy%27+weds+former+addict.-a061316656 | archive-date=October 29, 2014 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Nagdusa si Jolie ng mga yugto ng pagkalungkot at dalawang beses na pinaplano na magpakamatay - sa edad na 19 at muli sa 22, nang tangka niyang umarkila ng isang hitman upang patayin siya. &lt;ref name=&quot;Blood, Sugar, Sex, Magic&quot; /&gt; Nang siya ay 24 na taon, nakaranas siya ng isang [[Sakit sa pag-iisip|pagkasira ng nerbiyos]] at pinasok siya ng [[ 5150 (walang habas na psychiatric hold)|72 oras]] sa psychiatric ward ng [[ Ronald Reagan UCLA Medical Center|UCLA Medical Center]] . &lt;ref name=&quot;Blood, Sugar, Sex, Magic&quot; /&gt; Pagkalipas ng dalawang taon, pagkatapos mag-ampon ng kanyang unang anak, natagpuan ni Jolie ang katatagan sa kanyang buhay, nang maglaon ay nagsasabing, &quot;Alam kong sa sandaling nakatuon ako kay Maddox, hindi na ako muling makasisira sa sarili.&quot; &lt;ref&gt;{{cite news |last=Wloszczyna |first=Susan |url=http://usatoday30.usatoday.com/life/movies/news/story/2011-12-08/2011-angelina-jolie/51752708/1 |title=Jolie in charge, as director and mom |newspaper=USA Today |date=December 9, 2011 |accessdate=December 28, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140909044024/http://usatoday30.usatoday.com/life/movies/news/story/2011-12-08/2011-angelina-jolie/51752708/1 | archive-date=September 9, 2014 | url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Si Jolie ay nagkaroon ng isang panghabambuhay na dysfunctional na relasyon sa kanyang ama, na nagsimula nang iwanan ni Voight ang pamilya nang ang kanyang anak na babae ay wala pang isang taong gulang. &lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Silverman |first=Stephen M. |title=Jolie Also Splits from Dad, Jon Voight |url=http://www.people.com/people/article/0,,624430,00.html |magazine=People |date=August 2, 2002 |accessdate=December 28, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150118114229/http://www.people.com/people/article/0,,624430,00.html | archive-date=January 18, 2015 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Sinabi niya na mula noon sa kanilang oras na magkasama ay kalat-kalat at karaniwang isinasagawa sa harap ng press. &lt;ref name=&quot;Hiltbrand July 23, 2003&quot;&gt;{{cite news |last=Hiltbrand |first=David |newspaper=The Philadelphia Inquirer |title=Tough gal on screen, vulnerable up close |url=http://articles.philly.com/2003-07-23/news/25452153_1_marcheline-bertrand-mental-patient-vixen |date=July 23, 2003 |accessdate=December 28, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304002949/http://articles.philly.com/2003-07-23/news/25452153_1_marcheline-bertrand-mental-patient-vixen | archive-date=March 4, 2016 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Nagkasundo sila nang lumitaw silang magkasama sa ''[[ Lara Croft: Tomb Raider|Lara Croft: Tomb Raider]]'' (2001), ngunit muling lumala ang kanilang relasyon. &lt;ref name=&quot;Angelina Jolie: Body Beautiful&quot; /&gt;  Petisyon ni Jolie sa korte na ligal na alisin ang apelyido na &quot;Voight&quot; bilang pabor sa kanyang gitnang pangalan, na matagal na niyang ginamit bilang isang pangalang entablado; ang pagbabago ng pangalan ay ipinagkaloob noong Setyembre 12, 2002. &lt;ref name=&quot;Angelina Jolie's Name Interrupted&quot;&gt;{{cite web |last=Grossberg |first=Josh |url=http://www.eonline.com/print/index.jsp?uuid=71ee1ce0-30ab-41c1-b600-eb381d91d427&amp;contentType=newsStory |title=Angelina Jolie's Name Interrupted |publisher=E! Online |date=September 17, 2002 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110430030206/http://www.eonline.com/print/index.jsp?uuid=71ee1ce0-30ab-41c1-b600-eb381d91d427&amp;contentType=newsStory |archivedate=April 30, 2011 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Pagkatapos ay napunta sa publiko si Voight sa kanilang paghiwalay sa panahon ng isang hitsura sa ''[[ Mag-access sa Hollywood|Access Hollywood]]'', kung saan inaangkin niya na si Jolie ay may &quot;malubhang problema sa kaisipan.&quot; &lt;ref name=&quot;mental problems&quot;&gt;{{cite news |last=Poole |first=Oliver |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1403480/Father-tells-of-Jolies-mental-problems.html |title=Father tells of Jolie's 'mental problems' |newspaper=The Daily Telegraph |date=August 3, 2002 |accessdate=December 28, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150109010734/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/1403480/Father-tells-of-Jolies-mental-problems.html | archive-date=January 9, 2015 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Sa puntong iyon, ang kanyang ina at kapatid din ay nakipag-ugnay sa Voight. &lt;ref name=&quot;60 Minutes 2011&quot;&gt;{{cite episode |last=Simon |first=Bob (host) |url=http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=7389734n&amp;tag=segementExtraScroller;housing |title=Angelina Jolie on her father |series=60 Minutes |network=CBS |date=November 27, 2011 |accessdate=December 28, 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111219071637/http://www.cbsnews.com/video/watch/?id=7389734n&amp;tag=segementExtraScroller;housing |archivedate=December 19, 2011 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;Hindi sila nagsalita ng anim at kalahating taon, &lt;ref&gt;{{cite magazine |last=Cohen |first=Rich |title=A Woman in Full |magazine=Vanity Fair |url=http://www.vanityfair.com/culture/features/2008/07/jolie200807 |date=July 2008 |accessdate=December 28, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141221042349/http://www.vanityfair.com/culture/features/2008/07/jolie200807 | archive-date=December 21, 2014 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; ngunit nagsimulang muling itayo ang kanilang relasyon sa pagsapit ng pagkamatay ni Bertrand mula sa kanser sa ovarian noong Enero 27, 2007, &lt;ref name=&quot;60 Minutes 2011&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Angelina's Heartbreak&quot;&gt;{{cite magazine |last=Green |first=Mary |url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20062643,00.html |title=Angelina's Heartbreak |magazine=People |date=February 12, 2007 |accessdate=December 28, 2014 | archive-url=https://archive.today/20120909/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20062643,00.html | archive-date=September 9, 2012 | url-status=live }}&lt;/ref&gt; bago mag-publiko sa kanilang pagkakasundo pagkalipas ng tatlong taon. ref name=&quot;60 Minutes 2011&quot; /&gt;

== Pilmograpiya ==

=== Pelikula ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! scope=&quot;row&quot; |{{dagger}}
|Pelikula na hindi pa naipapalabas
|-
| style=&quot;background:#add8e6&quot; |{{double-dagger}}
|Isang dokumentaryo
|}
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Titulo
! scope=&quot;col&quot; |Taon
! scope=&quot;col&quot; |Papel
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |Nota
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |{{abbr|Ref.|Reference}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Lookin' to Get Out]]''
|1982
|Tosh
|Credited bilang Angelina Jolie Voight
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;Morton2010&quot;&gt;{{cite book|last=Morton|first=Andrew|title=Angelina: An Unauthorized Biography|url=https://books.google.com/books?id=jYy2laAs_Q8C&amp;pg=PA52|date=July 31, 2010|publisher=[[St. Martin's Press]]|isbn=978-1-4299-4352-9|page=52}}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Cyborg 2]]''
|1993
|{{Sort|Reese|Casella &quot;Cash&quot; Reese}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite book|last=Muri|first=Allison|title=The Enlightenment Cyborg: A History of Communications and Control in the Human Machine, 1660-1830|url=https://books.google.com/books?id=oG21cTO7o2YC&amp;pg=PA169|date=January 2007|publisher=[[University of Toronto Press]]|isbn=978-0-8020-8850-5|page=169}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Angela &amp; Viril''
|1993
|{{Sort|Angela|Angela}}
|Maikling pelikula
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;indiewire1&quot;&gt;{{cite news|author=Christopher Campbell|url=https://www.indiewire.com/2012/01/short-starts-watch-18-year-old-angelina-jolie-in-2-mr-viril-films-226512/|title=Short Starts: Watch 18-Year-Old Angelina Jolie in 2 “Mr. Viril” Films|work=IndieWire|date=January 2, 2012|accessdate=May 26, 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Alice &amp; Viril''
|1993
|{{Sort|Alice|Alice}}
|Maikling pelikula
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;indiewire1&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Hackers (film)|Hackers]]''
|1995
|{{Sort|Acid|Acid Burn}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last=Maslin|first=Janet|url=https://movies.nytimes.com/movie/review?res=990CE2D61631F936A2575AC0A963958260|title=Those Wacky Teenagers and Their Crazy Fads|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150109024040/http://www.nytimes.com/movie/review?res=990CE2D61631F936A2575AC0A963958260|archivedate=January 9, 2015|newspaper=[[The New York Times]]|publisher=[[Arthur Ochs Sulzberger Jr.]]|date=September 15, 1995|accessdate=June 12, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Without Evidence]]''
|1996
|{{Sort|Swearingen|Jodie Swearingen}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|title=Without Evidence (1996)|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/136015/Without-Evidence/details|accessdate=June 10, 2015|work=[[The New York Times]]|publisher=[[Arthur Ochs Sulzberger Jr.]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Love Is All There Is]]''
|1996
|{{Sort|Malacici|Gina Malacici}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/love-is-all-there-is-v136338/cast-crew|title=Love Is All There Is (1996)|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015|archive-date=Agosto 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180814135056/https://www.allmovie.com/movie/love-is-all-there-is-v136338/cast-crew|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Mojave Moon]]''
|1996
|Ellie
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/mojave-moon-v136297/cast-crew|title=Mojave Moon (1996)|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015|archive-date=Marso 16, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316172110/http://www.allmovie.com/movie/mojave-moon-v136297/cast-crew|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Foxfire (1996 film)|Foxfire]]''
|1996
|Legs Sadovsky
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last=Mathews|first=Jack|url=https://articles.latimes.com/1996-08-23/entertainment/ca-36764_1_drifter|title=Rebellion in 'Foxfire' Loses Impact in Leap to the '90s|newspaper=[[Los Angeles Times]]|publisher=[[Tribune Publishing]]|date=August 23, 1996|accessdate=June 12, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Playing God (1997 film)|Playing God]]''
|1997
|Claire
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last=Ebert|first=Roger|url=https://www.rogerebert.com/reviews/playing-god-1997|title=Reviews: Playing God|work=[[Chicago Sun-Times]]|publisher=[[Sun-Times Media Group]]|date=October 17, 1997|accessdate=June 12, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Hell's Kitchen (1998 film)|Hell's Kitchen]]''
|1998
|{{Sort|McNeary|Gloria McNeary}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/hells-kitchen-nyc-v174339/cast-crew|title=Hell's Kitchen (1998)|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015|archive-date=Oktubre 18, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018224712/http://www.allmovie.com/movie/hells-kitchen-nyc-v174339/cast-crew|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Playing by Heart]]''
|1998
|Joan
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/playing-by-heart-v174296/cast-crew|title=Playing by Heart (1998)|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015|archive-date=Oktubre 18, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018225016/http://www.allmovie.com/movie/playing-by-heart-v174296/cast-crew|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Pushing Tin]]''
|1999
|{{Sort|Bell|Mary Bell}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/pushing-tin-v179428/cast-crew|title=Pushing Tin (1999)|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015|archive-date=Oktubre 18, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018225506/http://www.allmovie.com/movie/pushing-tin-v179428/cast-crew|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''{{Sort|Bone Collector|[[The Bone Collector]]}}''
|1999
|{{Sort|Donaghy|Amelia Donaghy}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/the-bone-collector-v181074/cast-crew|title=The Bone Collector (1998)|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015|archive-date=Mayo 12, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150512223028/http://www.allmovie.com/movie/the-bone-collector-v181074/cast-crew|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Girl, Interrupted (film)|Girl, Interrupted]]''
|1999
|Lisa Rowe
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Caro|first1=Jason|title=Girl, Interrupted|url=http://www.radiotimes.com/film/8hyj/girl-interrupted|accessdate=June 10, 2015|work=[[Radio Times]]|publisher=[[Immediate Media Company]]|archive-date=Hunyo 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610184704/http://www.radiotimes.com/film/8hyj/girl-interrupted|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Gone in 60 Seconds (2000 film)|Gone in 60 Seconds]]''
|2000
|{{Sort|Wayland|Sara &quot;Sway&quot; Wayland}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Turan|first1=Kenneth|title=Determined to Go at Its Own Speed|url=https://articles.latimes.com/2000/jun/09/entertainment/ca-39022|accessdate=June 10, 2015|work=[[Los Angeles Times]]|publisher=[[Tribune Publishing]]|date=June 9, 2000}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Lara Croft: Tomb Raider]]''
|2001
|{{Sort|Croft|[[Lara Croft]]}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Collins|first1=Andrew|title=Lara Croft: Tomb Raider|url=http://www.radiotimes.com/film/cm8rd/lara-croft-tomb-raider|accessdate=June 10, 2015|work=[[Radio Times]]|publisher=[[Immediate Media Company]]|archive-date=Hunyo 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610192933/http://www.radiotimes.com/film/cm8rd/lara-croft-tomb-raider|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Original Sin (2001 film)|Original Sin]]''
|2001
|{{Sort|Russell|Julia Russell}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Mitchell|first1=Elvis|title=Film Review; The Item You Ordered May Be Sneaky|url=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9C0CE1D9143CF930A3575BC0A9679C8B63|accessdate=June 10, 2015|work=[[The New York Times]]|publisher=[[Arthur Ochs Sulzberger Jr.]]|date=August 3, 2001}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Life or Something Like It]]''
|2002
|{{Sort|Kerrigan|Lanie Kerrigan}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/life-or-something-like-it-v260905/cast-crew|title=Life, or Something Like It (2002)|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015|archive-date=Oktubre 18, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018224503/http://www.allmovie.com/movie/life-or-something-like-it-v260905/cast-crew|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Lara Croft: Tomb Raider – The Cradle of Life]]''
|2003
|{{Sort|Croft|Lara Croft}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Rooney|first1=David|title=Review: ‘Lara Croft Tomb Raider: The Cradle of Life’|url=https://variety.com/2003/film/reviews/lara-croft-tomb-raider-the-cradle-of-life-1200540281/|accessdate=June 29, 2015|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|publisher=[[Penske Media Corporation]]|date=July 25, 2003}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Beyond Borders (film)|Beyond Borders]]''
|2003
|{{Sort|Jordan|Sarah Jordan}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/beyond-borders-v284691/cast-crew|title=Beyond Borders (2003)|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015|archive-date=Oktubre 18, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018224500/http://www.allmovie.com/movie/beyond-borders-v284691/cast-crew|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Taking Lives (film)|Taking Lives]]''
|2004
|{{Sort|Scott|Illeana Scott}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/taking-lives-v288012|title=Taking Lives (2004)|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Shark Tale]]''
|2004
|Lola (voice)
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/shark-tale-v286678/cast-crew|title=Shark Talke (2004)|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015|archive-date=Marso 6, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150306090028/http://www.allmovie.com/movie/shark-tale-v286678/cast-crew|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Sky Captain and the World of Tomorrow]]''
|2004
|{{Sort|Cook|Franky Cook}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/sky-captain-and-the-world-of-tomorrow-v288387/cast-crew|title=Sky Captain and the World of Tomorrow (2004)|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015|archive-date=Oktubre 18, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018225248/http://www.allmovie.com/movie/sky-captain-and-the-world-of-tomorrow-v288387/cast-crew|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[The Fever (2004 film)|The Fever]]''
|2004
|Revolutionary
|Cameo
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Young|first1=Deborah|title=Review: ‘Fever’|url=https://variety.com/2004/film/reviews/fever-3-1200530539/|accessdate=June 24, 2015|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|publisher=[[Penske Media Corporation]]|date=October 4, 2004}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Alexander (2004 film)|Alexander]]''
|2004
|[[Olympias]]
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/alexander-v288641/cast-crew|title=Alexander (2004)|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015|archive-date=Oktubre 18, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018224722/http://www.allmovie.com/movie/alexander-v288641/cast-crew|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Trudell]]''
|2005
| style=&quot;text-align:center;&quot; |—
|Executive producer
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Trudell (2005)|url=https://www.allmovie.com/movie/trudell-v318158/cast-crew|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 29, 2015|archive-date=Agosto 14, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180814171817/https://www.allmovie.com/movie/trudell-v318158/cast-crew|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Confessions of an Action Star]]''
|2005
| style=&quot;text-align:center;&quot; |—
|Cameo
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|title=Confessions of an Action Star (2005)|url=https://www.nytimes.com/movies/movie/326358/Confessions-of-an-Action-Star/overview|accessdate=June 24, 2015|work=[[The New York Times]]|publisher=[[Arthur Ochs Sulzberger Jr.]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Mr. &amp; Mrs. Smith (2005 film)|Mr. &amp; Mrs. Smith]]''
|2005
|{{Sort|Smith|Jane Smith}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Dargis|first1=Manohla|title=For Better or Worse, Even on a Battlefield|url=https://www.nytimes.com/2005/06/10/movies/for-better-or-worse-even-on-a-battlefield.html?_r=0|accessdate=June 12, 2015|work=[[The New York Times]]|publisher=[[Arthur Ochs Sulzberger Jr.]]|date=June 10, 2005}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''{{Sort|Good Shepherd|[[The Good Shepherd (film)|The Good Shepherd]]}}''
|2006
|Margaret &quot;Clover&quot; Russell Wilson
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/the-good-shepherd-v317817/cast-crew|title=The Good Shepherd (2006)|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015|archive-date=Oktubre 18, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018225031/http://www.allmovie.com/movie/the-good-shepherd-v317817/cast-crew|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#add8e6;&quot; |''[[A Place in Time]]'' {{double-dagger|alt=Documentary release}}
|2007
| style=&quot;text-align:center;&quot; |—
|Direktor at producer
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kilday|first1=Gregg|title=Angelina Jolie to direct Bosnian War love story|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/angelina-jolie-direct-bosnian-war-26931|accessdate=June 9, 2015|work=[[The Hollywood Reporter]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]|date=August 22, 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''{{sortname|A|Mighty Heart|A Mighty Heart (film)}}''
|2007
|{{Sort|Pearl|[[Mariane Pearl]]}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=French|first1=Philip|title=A Mighty Heart|url=https://www.theguardian.com/film/2007/sep/23/thriller.drama|accessdate=June 12, 2015|work=[[The Guardian]]|publisher=[[Guardian Media Group]]|date=September 23, 2007}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Beowulf (2007 film)|Beowulf]]''
|2007
|[[Grendel's mother]]
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Dargis|first1=Manohla|title=Confronting the Fabled Monster, Not to Mention His Naked Mom|url=https://www.nytimes.com/2007/11/16/movies/16beow.html|accessdate=June 12, 2015|work=[[The New York Times]]|publisher=[[Arthur Ochs Sulzberger Jr.]]|date=November 16, 2007}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Kung Fu Panda]]''
|2008
|Master Tigress (voice)
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kung Fu Panda (2008)|url=https://www.allmovie.com/movie/kung-fu-panda-v354676|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Wanted (2008 film)|Wanted]]''
|2008
|Fox
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Bradshaw|first1=Peter|title=Peter Bradshaw reviews Wanted|url=https://www.theguardian.com/culture/2008/jun/25/film.actionandadventure|accessdate=June 12, 2015|work=[[The Guardian]]|publisher=[[Guardian Media Group]]|date=June 25, 2008}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Changeling (film)|Changeling]]''
|2008
|{{Sort|Collins|[[Christine Collins]]}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Changeling (2008)|url=https://www.allmovie.com/movie/changeling-v391262|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Salt (2010 film)|Salt]]''
|2010
|{{Sort|Salt|Evelyn Salt}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Salt (2010)|url=https://www.allmovie.com/movie/salt-v428045|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[The Tourist (2010 film)|The Tourist]]''
|2010
|{{Sort|The Tourist|Elise Clifton-Ward}}
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Turan|first1=Kenneth|title=Movie review: 'The Tourist'|url=https://articles.latimes.com/2010/dec/10/entertainment/la-et-tourist-20101210|accessdate=June 17, 2015|work=[[Los Angeles Times]]|date=December 10, 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Kung Fu Panda 2]]''
|2011
|Master Tigress (voice)
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kung Fu Panda (2011)|url=https://www.allmovie.com/movie/kung-fu-panda-2-v471909|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Kung Fu Panda: Secrets of the Masters]]''
|2011
|Master Tigress (voice)
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kung Fu Panda: Secrets of the Masters|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b04wm7w7|publisher=BBC|accessdate=June 24, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[In the Land of Blood and Honey]]''
|2011
| style=&quot;text-align:center;&quot; |—
|Direktor, writer at producer
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=In the Land of Blood and Honey (2011)|url=https://www.allmovie.com/movie/in-the-land-of-blood-and-honey-v540212|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 17, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Difret]]''
|2014
| style=&quot;text-align:center;&quot; |—
| rowspan=&quot;2&quot; |Executive producer
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Emery|first1=Debbie|title=Sundance 2014: Angelina Jolie Joins Ethiopian Film 'Difret' as Executive Producer|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/sundance-2014-angelina-jolie-joins-671439|accessdate=June 24, 2015|work=[[The Hollywood Reporter]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]|date=January 15, 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Maleficent (film)|Maleficent]]''
|2014
|[[Maleficent]]
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Collin|first1=Robbie|title=Maleficent, review|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/filmreviews/10858663/Maleficent-review.html|accessdate=June 10, 2015|work=[[The Daily Telegraph]]|publisher=[[Telegraph Media Group]]|date=May 30, 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Unbroken (film)|Unbroken]]''
|2014
| style=&quot;text-align:center;&quot; |—
|Direktor at producer
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Cockrell|first1=Eddie|title=Angelina Jolie’s ‘Unbroken’ Draws Gasps at Premiere in Australia|url=https://variety.com/2014/film/asia/angelina-jolies-unbroken-draws-gasps-at-premiere-in-australia-1201358267/|accessdate=June 9, 2015|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=November 17, 2014|publisher=[[Penske Media Corporation]]}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[By the Sea (2015 film)|By the Sea]]''
|2015
|Vanessa
|Also direktor, writer at producer
Credited bilang Angelina Jolie Pitt
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;By the Sea&quot;&gt;{{cite news|last1=McClintock|first1=Pamela|title=Angelina Jolie and Brad Pitt's 'By the Sea' Gets Fall 2015 Release|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/angelina-jolie-brad-pitts-by-794280|accessdate=June 9, 2015|work=[[The Hollywood Reporter]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]|date=May 7, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Kung Fu Panda 3]]''
|2016
|Master Tigress (voice)
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kit|first1=Borys|title=Bryan Cranston, Mads Mikkelsen and Rebel Wilson Join Voice Cast of 'Kung Fu Panda 3'|url=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/kung-fu-panda-3-bryan-435690|work=[[The Hollywood Reporter]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]|accessdate=June 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[First They Killed My Father (film)|First They Killed My Father]]''
|2017
| style=&quot;text-align:center;&quot; |—
|Director, writer and producer
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Patten|first1=Dominic|title=Angelina Jolie To Helm ‘First They Killed My Father’ As A Netflix Original Pic|url=https://deadline.com/2015/07/angelina-jolie-netflix-movie-first-they-killed-my-father-cambodia-memoir-1201484348/|accessdate=February 12, 2016|work=deadline.com|date=July 23, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[The Breadwinner (film)|The Breadwinner]]''
|2017
| style=&quot;text-align:center;&quot; |—
| rowspan=&quot;2&quot; |Executive producer
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rotoscopers.com/2015/08/13/angelina-jolie-joins-cartoon-saloons-the-breadwinner-as-an-executive-producer/|title=Angelina Jolie Joins Cartoon Saloon's 'The Breadwinner' as Executive Producer|publisher=Rotoscopers|date=August 13, 2015|accessdate=May 26, 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#add8e6;&quot; |''Serendipity'' {{double-dagger|alt=documentary released}}
|2019
| style=&quot;text-align:center;&quot; |—
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Maleficent: Mistress of Evil]]''
|2019
|Maleficent
|Also producer
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Chitwood|first1=Adam|title=Filming Begins on ‘Maleficent II’ as Cast and Synopsis Revealed|url=https://collider.com/maleficent-2-filming-cast-synopsis/#images|website=Collider|accessdate=May 29, 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Come Away]]''
|2020
|Rose
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://etcanada.com/news/376586/angelina-jolie-and-david-oyelowo-reveal-filming-has-ended-on-come-away-with-sweet-photo-see-her-new-look/|title=Angelina Jolie And David Oyelowo Reveal Filming Has Ended On ‘Come Away’ With Sweet Photo: See Her New Look!|publisher=Etcanada.com|date=October 14, 2018|accessdate=May 26, 2019|archive-date=Nobiyembre 1, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191101154318/https://etcanada.com/news/376586/angelina-jolie-and-david-oyelowo-reveal-filming-has-ended-on-come-away-with-sweet-photo-see-her-new-look/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[The One and Only Ivan (film)|The One and Only Ivan]]'' {{dagger|alt=Indicates a film that has not yet been released}}
|2020
|Stella (voice)
|Post-production; also producer
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://deadline.com/2018/05/helen-mirren-danny-devito-disney-the-one-and-only-ivan-movie-1202380544/|title=Helen Mirren, Danny DeVito Join Voice Cast Of Disney’s ‘The One and Only Ivan’|first=Amanda|last=N'Duka|date=May 1, 2018|website=Deadline|access-date=Abril 6, 2020|archive-date=Mayo 2, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180502165728/http://deadline.com/2018/05/helen-mirren-danny-devito-disney-the-one-and-only-ivan-movie-1202380544/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Those Who Wish Me Dead]]'' {{dagger|alt=Indicates a film that has not yet been released}}
|2020
|Hannah Faber
|Post-production
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://variety.com/2019/film/news/angelina-jolie-those-who-wish-me-dead-1203121265/|title=Angelina Jolie Starring in Wilderness Thriller ‘Those Who Wish Me Dead’|last=Mcnary|first=Dave|date=January 28, 2019|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|accessdate=January 30, 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[The Eternals (film)|The Eternals]]'' {{dagger|alt=Indicates a film that has not yet been released}}
|2021
|[[Thena]]
|Post-production
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ew.com/comic-con/2019/07/21/angelina-jolie-the-eternals-exclusive-cast-portrait/|title=See the exclusive first portrait of Angelina Jolie and the cast of The Eternals|first=Sydney|last=Bucksbaum|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721060510/https://ew.com/comic-con/2019/07/21/angelina-jolie-the-eternals-exclusive-cast-portrait/|date=July 21, 2019|work=[[Entertainment Weekly]]|archive-date=July 21, 2019|access-date=July 22, 2019|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== Telebisyon ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 15em;&quot; |Titulo
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 1em;&quot; |Taon
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 10em;&quot; |Pape
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 5em;&quot; |Channel
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 10em;&quot; class=&quot;unsortable&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 2em;&quot; class=&quot;unsortable&quot; |{{Abbr|Ref.|Reference}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[True Women]]''
|1997
|{{Sort|Woods|Georgia Lawshe Woods}}
|[[CBS]]
|Television film
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last=Strauss|first=Robert|url=http://articles.philly.com/1997-05-16/entertainment/25564646_1_janice-woods-windle-true-women-annabeth-gish|work=[[The Philadelphia Inquirer]]|publisher=[[Interstate General Media]]|title='True Women' Cooks Up a Tale of Suffering With No Nutritional Value|date=May 16, 1997|accessdate=June 12, 2015|archive-date=Marso 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304085943/http://articles.philly.com/1997-05-16/entertainment/25564646_1_janice-woods-windle-true-women-annabeth-gish|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[George Wallace (film)|George Wallace]]''
|1997
|{{Sort|Wallace|Cornelia Wallace}}
|[[TNT (U.S. TV network)|TNT]]
|Television film
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/george-wallace-v162587/cast-crew|title=George Wallace (1997)|publisher=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|accessdate=June 9, 2015|archive-date=Oktubre 18, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161018231802/http://www.allmovie.com/movie/george-wallace-v162587/cast-crew|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Gia]]''
|1998
|Gia Carangi
|[[HBO]]
|Television film
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Elias|first1=Justine|title=Cover Story; A Chic Heroine, but Not a Pretty Story|url=https://www.nytimes.com/1998/01/25/tv/cover-story-a-chic-heroine-but-not-a-pretty-story.html|accessdate=June 10, 2015|work=[[The New York Times]]|publisher=[[Arthur Ochs Sulzberger Jr.]]|date=January 25, 1998}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |''[[Kung Fu Panda Holiday]]''
|2010
|Master Tigress (voice)
|[[NBC]]
|Television special
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kung Fu Panda Holiday Special (2010)|url=https://www.rottentomatoes.com/m/kung_fu_panda_holiday_special/|publisher=[[Rotten Tomatoes]]. [[Flixster]]|accessdate=June 24, 2015|archive-date=Abril 3, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403015833/http://www.rottentomatoes.com/m/kung_fu_panda_holiday_special/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Video games ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 20em;&quot; |Titulo
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 1em;&quot; |Taon
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 10em;&quot; |Papel
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 10em;&quot; class=&quot;unsortable&quot; |
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width: 2em;&quot; class=&quot;unsortable&quot; |{{Abbr|Ref.|Reference}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |The Flying Legion Air Combat Challenge
|2004
|Captain Franky Cook
|Archive footage
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/title/tt0416745/fullcredits&lt;/ref&gt;
|}

=== Music videos ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Titulo
! scope=&quot;col&quot; |Taon
! scope=&quot;col&quot; |Performer
! scope=&quot;col&quot; |Album
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |{{Tooltip|Ref.|Reference}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Alta Marea (Don't Dream It's Over)&quot;
|1991
|[[Antonello Venditti]]
|''Benvenuti in Paradiso''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;repubblica&quot;&gt;{{cite web|title=Angelina Jolie, sedicenne esordiente per il video di Venditti 'Alta marea'|date=May 26, 2016|website=La Repubblica|url=http://www.repubblica.it/spettacoli/musica/2016/05/26/news/la_jolie_inedita_ai_mosaic_video_music_award_di_avenna-140564570/}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Stand by My Woman&quot;
|1991
|[[Lenny Kravitz]]
|''[[Mama Said (album)|Mama Said]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;videos&quot;&gt;{{cite news|title=Birthday special: 10 interesting facts about Angelina Jolie|url=http://www.mid-day.com/articles/birthday-special-10-interesting-facts-about-angelina-jolie/16265184|accessdate=June 12, 2015|work=[[Mid Day]]|publisher=Mid Day Infomedia Limited|date=June 4, 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Wonderin&quot;
|1992
|[[Widespread Panic]]
|''[[Everyday (Widespread Panic album)|Everyday]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;videos&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Everyday&quot;
|1993
|[[The Lemonheads]]
|''[[Come on Feel the Lemonheads]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;videos&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;[[Rock and Roll Dreams Come Through]]&quot;
|1993
|[[Meat Loaf]]
|''[[Bat Out of Hell II: Back into Hell]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;videos&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;[[Anybody Seen My Baby?]]&quot;
|1997
|[[The Rolling Stones]]
|''[[Bridges to Babylon]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref name=&quot;videos&quot; /&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;[[Did My Time]]&quot;
|2003
|[[Korn]]
|''[[Take a Look in the Mirror]]''
| style=&quot;text-align:center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Wiederhorn|first1=Jon|title=Korn Do ‘Time’ For Lara Croft|url=http://www.mtv.com/news/1472484/korn-do-time-for-lara-croft/|publisher=MTV. [[Viacom Media Networks]]|accessdate=July 24, 2015|date=June 10, 2003|archive-date=Hulyo 22, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722011511/http://www.mtv.com/news/1472484/korn-do-time-for-lara-croft/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

==Mga parangal at nominasyon==

=== Malalaking Parangal ===

====[[Academy Awards]]====
[[File:AngelinaJolieBradPittAAFeb09.jpg|thumb|Si Jolie, kasama ang dati niyang asawa na si [[Brad Pitt]], sa ika-[[81st Academy Awards|81 Academy Awards]] noong Pebrero 2009, kung saan nakatanggap siya ng nominasyon sa kanyang pagganap sa ''[[Changeling (2008 film)|Changeling]]''.|alt=]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Kategoriya
!Resulta
|-
| 2000
| ''[[Girl, Interrupted (film)|Girl, Interrupted]]''
| [[Academy Award for Best Supporting Actress|Best Supporting Actress]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 72nd Academy Awards (2000): Winners and Nominees|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2000|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2009
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| [[Academy Award for Best Actress|Best Actress]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 81st Academy Awards (2009): Winners and Nominees|url=http://www.oscars.org/oscars/ceremonies/2009|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
|}

====[[BAFTA Award|British Academy of Film and Television Arts Awards]]====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Kategoriya
!Resulta
|-
| 2008
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| [[BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role|Best Film Actress in a Leading Role]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nominations for the Orange British Academy Film Awards|url=http://www.bafta.org/press/press-releases/nominations-for-the-orange-british-academy-film-awards|publisher=British Academy of Film and Television Arts|date=January 15, 2009|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
|2018
|''[[First They Killed My Father (film)|First They Killed My Father]]''
|[[BAFTA Award for Best Film Not in the English Language|Best Film Not in the English Language]]
|{{nom}}
|-
|}

====[[Primetime Emmy Award|Emmy Awards (Primetime)]]====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Kategoriya
!Resulta
|-
| 1997
| ''[[George Wallace (film)|George Wallace]]''
| [[Primetime Emmy Award for Outstanding Supporting Actress in a Limited Series or Movie|Outstanding Supporting Actress in a Limited Series or Television Movie]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=50th Primetime Emmys Nominees and Winners: Outstanding Supporting Actress in a Miniseries or Movie|url= http://www.emmys.com/awards/nominees-winners/1998/outstanding-supporting-actress-in-a-miniseries-or-a-movie|publisher=Academy of Television Arts &amp; Sciences|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 1998
| ''[[Gia]]''
| [[Primetime Emmy Award for Outstanding Lead Actress in a Limited Series or Movie|Outstanding Lead Actress in a Limited Series or Television Movie]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=50th Primetime Emmys Nominees and Winners: Outstanding Lead Actress in a Miniseries or a Movie|url= http://www.emmys.com/awards/nominees-winners/1998/outstanding-lead-actress-in-a-miniseries-or-a-movie |publisher= Academy of Television Arts &amp; Sciences|accessdate=February 9, 2015 }}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
|}

====[[Golden Globe Award]]s ====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Kategoriya
!Resulta
|-
| 1997
| ''[[George Wallace (film)|George Wallace]]''
|[[Golden Globe Award for Best Supporting Actress – Series, Miniseries or Television Film|Best Supporting Actress – Series, Miniseries or Motion Picture Made for Television]]&lt;ref name=&quot;GG&quot;&gt;{{cite web|title=Angelina Jolie: 6 Nominations {{!}} 3 Wins|url=http://www.hfpa.org/browse/?param=/member/28302|publisher=Hollywood Foreign Press Association|accessdate=February 8, 2015|archive-date=Pebrero 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150209234200/http://www.hfpa.org/browse/?param=%2Fmember%2F28302|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 1998
| ''[[Gia]]''
| [[Golden Globe Award for Best Actress – Miniseries or Television Film|Best Actress in a Miniseries or Motion Picture – Television]]&lt;ref name=&quot;GG&quot;/&gt;
|{{won}}
|-
| 1999
| ''[[Girl, Interrupted (film)|Girl, Interrupted]]''
| [[Golden Globe Award for Best Supporting Actress – Motion Picture|Best Supporting Actress – Motion Picture]]&lt;ref name=&quot;GG&quot; /&gt;
|{{won}}
|-
| 2007
| ''{{sortname|A|Mighty Heart|A Mighty Heart (film)}}''
| [[Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Drama|Best Actress in a Motion Picture – Drama]]&lt;ref name=&quot;GG&quot; /&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| [[Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Drama|Best Actress in a Motion Picture – Drama]]&lt;ref name=&quot;GG&quot; /&gt;
|{{nom}}
|-
| 2010
| ''{{sortname|The|Tourist|The Tourist (2010 film)}}''
| [[Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Musical or Comedy|Best Actress in a Motion Picture – Musical or Comedy]]&lt;ref name=&quot;GG&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2011
| ''[[In the Land of Blood and Honey]]''
| [[Golden Globe Award for Best Foreign Language Film|Best Motion Picture – Foreign Language]]&lt;ref name=&quot;GG&quot; /&gt;
|{{nom}}
|-
| 2018
| ''[[First They Killed My Father (film)|First They Killed My Father]]''
| [[Golden Globe Award for Best Foreign Language Film|Best Motion Picture – Foreign Language]]&lt;ref name=&quot;GG&quot; /&gt;
|{{nom}}
|-
|}

====[[Screen Actors Guild Award]]s====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Kategoriya
!Resulta
|-
| 1998
| ''[[Gia]]''
| [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Miniseries or Television Movie|Outstanding Performance by a Female Actor in a Television Movie or Miniseries]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 5th Annual Screen Actors Guild Awards|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/5th-annual-screen-actors-guild-awards#nominee-1351|publisher=Screen Actors Guild–American Federation of Television and Radio Artists|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 1999
| ''[[Girl, Interrupted (film)|Girl, Interrupted]]''
| [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Supporting Role|Outstanding Performance by a Female Actor in a Supporting Role in a Motion Picture]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 6th Annual Screen Actors Guild Awards|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/6th-annual-screen-actors-guild-awards#nominee-1248|publisher=Screen Actors Guild–American Federation of Television and Radio Artists|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2007
| ''{{sortname|A|Mighty Heart|A Mighty Heart (film)}}''
| [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Leading Role|Outstanding Performance by a Female Actor in a Leading Role in a Motion Picture]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 14th Annual Screen Actors Guild Awards|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/14th-annual-screen-actors-guild-awards#nominee-472|publisher=Screen Actors Guild–American Federation of Television and Radio Artists|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Leading Role|Outstanding Performance by a Female Actor in a Leading Role in a Motion Picture]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 15th Annual Screen Actors Guild Awards|url=http://www.sagawards.org/awards/nominees-and-recipients/15th-annual-screen-actors-guild-awards#nominee-366|publisher=Screen Actors Guild–American Federation of Television and Radio Artists |accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
|}

===Iba pang mga parangal at nominasyon===

====[[Blockbuster Entertainment Awards]]====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Kategoriya
!Resulta
|-
| 1999
| ''[[Girl, Interrupted (film)|Girl, Interrupted]]''
| [[6th Blockbuster Entertainment Awards|Favorite Supporting Actress—Drama]]&lt;ref&gt;{{cite journal|title= Blockbuster Entertainment Award winners: Graham, Sandler take comedy acting nods|url=https://variety.com/2000/film/news/blockbuster-entertainment-award-winners-1117781474/|journal=Variety| date=May 9, 2000 |accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 1999
| ''[[The Bone Collector]]''
| [[6th Blockbuster Entertainment Awards|Favorite Actress—Suspense]]&lt;ref&gt;{{cite web | url= http://www.prnewswire.com/news-releases/nominees-announced-for-sixth-annual-blockbuster-entertainment-awardsr-to-air-in-june-on-fox-72458137.html | publisher= Blockbuster Inc. | title= Nominees Announced for 'Sixth Annual Blockbuster Entertainment Awards' to Air in June on FOX | date= February 8, 2000 | accessdate= February 9, 2015 | archive-url= https://web.archive.org/web/20140112094712/http://www.prnewswire.com/news-releases/nominees-announced-for-sixth-annual-blockbuster-entertainment-awardsr-to-air-in-june-on-fox-72458137.html | archive-date= January 12, 2014 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2000
| ''[[Gone in 60 Seconds (2000 film)|Gone in 60 Seconds]]''
| [[Gone in 60 Seconds (2000 film)|Favorite Actress—Action]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Fiasco|first=Lance|url=http://idobi.com/news/2001/04/nsync-takes-home-three-blockbuster-entertainment-awards/|title='NSync Takes Home Three Blockbuster Entertainment Awards|publisher=Idobi Radio|date=April 12, 2001|accessdate=February 9, 2015|archive-date=Pebrero 26, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140226225548/http://idobi.com/news/2001/04/nsync-takes-home-three-blockbuster-entertainment-awards/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
|}

====[[Empire Awards]]====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Kategoriya
!Resulta
|-
| 1999
| ''[[Girl, Interrupted (film)|Girl, Interrupted]]''
| [[Empire Award for Best Actress|Best Actress]]&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Empire Awards 2001: The Nominees|url= http://www.empireonline.co.uk/features/events/awards2001/nominees/bestactress.html |journal=Empire|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030120142911/http://www.empireonline.co.uk/features/events/awards2001/nominees/bestactress.html |archivedate=January 20, 2003 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2007
| ''{{sortname|A|Mighty Heart|A Mighty Heart (film)}}''
| [[Empire Award for Best Actress|Best Actress]]&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Empire Awards 2008: The Nominees|url=http://www.empireonline.com/awards2008/winners/actress.asp|journal=Empire Awards|accessdate=February 9, 2015|archive-date=Septiyembre 16, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110916060425/http://www.empireonline.com/awards2008/winners/actress.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| [[Empire Award for Best Actress|Best Actress]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Empire Awards 2009: The Nominees|url=http://www.empireonline.com/awards2009/winners/actress.asp|publisher=Empire Awards|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
|}

====[[MTV Movie &amp; TV Awards|MTV Movie Awards]]====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Kategoriya
!Resulta
|-
| 2001
| ''[[Lara Croft: Tomb Raider]]''
| [[MTV Movie Award for Best Performance|Best Female Performance]]&lt;ref name=&quot;MTV02&quot;&gt;{{cite web|title=2002 MTV Movie Awards|url=http://www.mtv.com/ontv/movieawards/2002|publisher=MTV|accessdate=February 9, 2015|archive-date=Mayo 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110520061813/http://www.mtv.com/ontv/movieawards/2002|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2001
| ''[[Lara Croft: Tomb Raider]]''
| [[MTV Movie Award for Best Fight|Best Fight]]&lt;ref name=&quot;MTV02&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2005
| ''[[Mr. &amp; Mrs. Smith (2005 film)|Mr &amp; Mrs Smith]]''
| [[MTV Movie Award for Best Fight|Best Fight]]&lt;ref name=&quot;MTV06&quot;&gt;{{cite web|title=2006 MTV Movie Awards|url=http://www.mtv.com/ontv/movieawards/2006|publisher=MTV|accessdate=February 9, 2015|archive-date=Abril 16, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416071525/http://www.mtv.com/ontv/movieawards/2006/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2005
| ''[[Mr. &amp; Mrs. Smith (2005 film)|Mr &amp; Mrs Smith]]''
| [[MTV Movie Award for Best Kiss|Best Kiss]] {{small|(shared with [[Brad Pitt]])}}&lt;ref name=&quot;MTV06&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2007
| ''[[Beowulf (2007 film)|Beowulf]]''
| [[MTV Movie Award for Best Villain|Best Villain]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=2008 MTV Movie Awards|url=http://www.mtv.com/ontv/movieawards/2008|publisher=MTV|accessdate=February 9, 2015|archive-date=Abril 27, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160427025020/http://www.mtv.com/ontv/movieawards/2008/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Wanted (2008 film)|Wanted]]''
| [[MTV Movie Award for Best Performance|Best Female Performance]]&lt;ref name=&quot;MTV09&quot;&gt;{{cite web|title=2009 MTV Movie Awards|url=http://www.mtv.com/ontv/movieawards/2009|publisher=MTV|accessdate=February 9, 2015|archive-date=Marso 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322214629/http://www.mtv.com/ontv/movieawards/2009/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Wanted (2008 film)|Wanted]]''
| [[MTV Movie Award for Best WTF Moment|Best WTF Moment]]&lt;ref name=&quot;MTV09&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Wanted (2008 film)|Wanted]]''
| [[MTV Movie Award for Best Kiss|Best Kiss]] {{small|(shared with [[James McAvoy]])}}&lt;ref name=&quot;MTV09&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2010
| ''[[Salt (2010 film)|Salt]]''
| [[2010 MTV Movie Awards|Biggest Badass Star]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=2010 MTV Movie Awards|url=http://www.mtv.com/ontv/movieawards/2010|publisher=MTV|accessdate=February 9, 2015|archive-date=Hunyo 15, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100615033929/http://www.mtv.com/ontv/movieawards/2010/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
|}

====[[NAACP Image Awards]]====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Kategoriya
!Resulta
|-
| 2007
| ''[[A Mighty Heart (film)|A Mighty Heart]]''
| [[NAACP Image Award for Outstanding Actress in a Motion Picture|Outstanding Actress in a Motion Picture]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Brock Akil |first=Mara |title=Nominees for 39th NAACP Image Awards Announced Live at Press Conference |url=http://www.naacp.org/press/entry/nominees-for-39th-naacp-image-awards-announced-----live-at-press-conference |publisher=National Association for the Advancement of Colored People |date=January 8, 2008 |accessdate=February 9, 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160603163835/http://www.naacp.org/press/entry/nominees-for-39th-naacp-image-awards-announced-----live-at-press-conference |archivedate=June 3, 2016 }}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2011
| ''[[In the Land of Blood and Honey]]''
| [[NAACP Image Award|Outstanding Foreign Motion Picture]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Allin|first=Olivia|title=NAACP Image Awards 2012: Full list of winners|url=http://abc7.com/archive/8548831/|publisher=ABC 7|date=February 17, 2012|accessdate=February 9, 2015|archive-date=Enero 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106204213/http://abc7.com/archive/8548831/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2011
| ''[[In the Land of Blood and Honey]]''
| [[NAACP Image Award|Outstanding Directing in a Motion Picture – Theatrical or Television]]&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Grosz|first=Christy|title='Help' leads Image Award pic noms|url=https://variety.com/2012/film/news/help-leads-image-award-pic-noms-1118048853/|journal=Variety|date=January 19, 2012|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
|}

====[[Nickelodeon Kids' Choice Awards]]====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Kategoriya
!Resulta
|-
| 2001
| ''[[Lara Croft: Tomb Raider]]''
| [[Kids' Choice Awards|Favorite Female Action Hero]]{{citation needed|date=March 2015}}
|{{nom}}
|-
| 2015
| ''[[Maleficent (film)|Maleficent]]''
| [[Kids' Choice Awards|Favorite Movie Actress]]&lt;ref name=&quot;Kids' Choice 2015&quot;&gt;{{cite web|last=Donnelly|first=Matt|title=Nickelodeon Kids' Choice Awards Winners: The Complete List|url=http://www.thewrap.com/nickelodeon-kids-choice-awards-winners-the-complete-list/|website=TheWrap|date=March 28, 2015|accessdate=March 30, 2015}}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
| 2015
| ''[[Maleficent (film)|Maleficent]]''
| [[Kids' Choice Awards|Favorite Villain]]&lt;ref name=&quot;Kids' Choice 2015&quot;/&gt;
| {{won}}
|-
|}

====[[People's Choice Awards]]====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Kategoriya
!Resulta
|-
| 2004
| ''[[Sky Captain and the World of Tomorrow]]''
| [[31st People's Choice Awards|Favorite Female Action Star]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=2005 Nominees and Winners |url=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/?year=2005|publisher=People's Choice|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2005
| ''[[Mr. &amp; Mrs. Smith (2005 film)|Mr. &amp; Mrs. Smith]]''
| [[32nd People's Choice Awards|Favorite Female Action Star]]&lt;ref name=&quot;PC06&quot;&gt;{{cite web|title=2006 Nominees and Winners |url=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/?year=2006|publisher=People's Choice|accessdate=February 9, 2015 }}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2005
| ''[[Mr. &amp; Mrs. Smith (2005 film)|Mr. &amp; Mrs. Smith]]''
| [[32nd People's Choice Awards|Favorite Female Movie Star]]&lt;ref name=&quot;PC06&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2005
| ''[[Mr. &amp; Mrs. Smith (2005 film)|Mr. &amp; Mrs. Smith]]''
| [[32nd People's Choice Awards|Favorite On-Screen Match-Up]] {{small|(shared with [[Brad Pitt]])}}&lt;ref name=&quot;PC06&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Wanted (2008 film)|Wanted]]''
| [[35th People's Choice Awards|Favorite Female Action Star]]&lt;ref name=&quot;PC09&quot;&gt;{{cite web|title=2009 Nominees and Winners |url=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/?year=2009|publisher=People's Choice|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2008
| ''[[Wanted (2008 film)|Wanted]]''
| [[35th People's Choice Awards|Favorite Female Movie Star]]&lt;ref name=&quot;PC09&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2010
| ''[[Salt (2010 film)|Salt]]''
| [[37th People's Choice Awards|Favorite Action Star]]&lt;ref name=&quot;PC11&quot;&gt;{{cite web|title=2011 Winners and Nominees|url=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/?year=2011|publisher=People's Choice|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2010
| ''[[Salt (2010 film)|Salt]]''
|[[37th People's Choice Awards|Favorite Female Movie Star]]&lt;ref name=&quot;PC11&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2014
| ''[[Maleficent (film)|Maleficent]]''
| [[41st People's Choice Awards|Favorite Action Movie Actress]]&lt;ref name=&quot;PC15&quot;&gt;{{cite web|title=2015 Nominees and Winners|url=http://www.peopleschoice.com/pca/awards/nominees/|publisher=People's Choice|accessdate= February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2014
| ''[[Maleficent (film)|Maleficent]]''
|[[41st People's Choice Awards|Favorite Movie Actress]]&lt;ref name=&quot;PC15&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
|}

====[[Golden Raspberry Awards]]====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Kategoriya
!Resulta
|-
| 2001
| ''[[Lara Croft: Tomb Raider]]'' and ''[[Original Sin (2001 film)|Original Sin]]''
| [[Golden Raspberry Award for Worst Actress|Worst Actress]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Wilson|first=John|title=22nd Annual Razzie Nominations Announced|url=http://razzies.com/asp/content/XcNewsPlus.asp?cmd=view&amp;articleid=51|publisher=Golden Raspberry Award Foundation|date=February 11, 2002|accessdate=February 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151210084551/http://razzies.com/asp/content/xcnewsplus.asp?cmd=view&amp;articleid=51|archive-date=December 10, 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2002
| ''[[Life or Something Like It]]''
| [[Golden Raspberry Award for Worst Actress|Worst Actress]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Wilson|first=John|title=23rd Annual Razzie Nominees|url=http://razzies.com/asp/content/XcNewsPlus.asp?cmd=view&amp;articleid=108|publisher=Golden Raspberry Award Foundation|date=February 9, 2003|accessdate=February 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150209233251/http://razzies.com/asp/content/XcNewsPlus.asp?cmd=view&amp;articleid=108|archive-date=February 9, 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2003
| ''[[Beyond Borders (film)|Beyond Borders]]'' and ''[[Lara Croft Tomb Raider: The Cradle of Life]]''
| [[Golden Raspberry Award for Worst Actress|Worst Actress]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Wilson|first=John|title=The 24th Annual Razzie Awards|url=http://www.razzies.com/asp/24thNominations.htm?cmd=view|publisher=Golden Raspberry Award Foundation|accessdate=February 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924084927/http://www.razzies.com/asp/24thNominations.htm?cmd=view|archive-date=September 24, 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2004
| ''[[Alexander (2004 film)|Alexander]]'' and ''[[Taking Lives (film)|Taking Lives]]''
| [[Golden Raspberry Award for Worst Actress|Worst Actress]]&lt;ref&gt;{{cite web| last=Wilson|first=John|title= 25th Annual Golden Raspberry (Razzie) Award Nominations |url= http://www.razzies.com/asp/directory/25thnoms.htm |publisher= Golden Raspberry Award Foundation |accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
|}

====[[Satellite Awards]]====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Kategoriya
!Resulta
|-
| 1998
| ''[[Gia]]''
| [[Satellite Award for Best Actress – Miniseries or Television Film|Best Actress in a Miniseries or Motion Picture Made for TV]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=1999 Awards|url=http://awardsandwinners.com/category/satellite-award/1999/|publisher=Awards and Winners|accessdate=January 11, 2016|archive-date=Marso 5, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305043612/http://awardsandwinners.com/category/satellite-award/1999/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2007
| ''{{sortname|A|Mighty Heart|A Mighty Heart (film)}}''
| [[Satellite Award for Best Actress – Motion Picture Drama|Best Actress in a Motion Picture, Drama]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=2007 Awards|url= http://www.pressacademy.com/award_cat/2007/|publisher=International Press Academy|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| [[Satellite Award for Best Actress – Motion Picture Drama|Best Actress in a Motion Picture, Drama]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=2008 Awards |url=http://www.pressacademy.com/award_cat/2008/|publisher=International Press Academy|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
|}

====[[Saturn Award]]s====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Kategoriya
!Resulta
|-
| 2001
| ''[[Lara Croft: Tomb Raider]]''
| [[Saturn Award for Best Actress|Best Film Lead Actress]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 28th Annual Saturn Awards Nominations|publisher=Academy of Science Fiction, Fantasy &amp; Horror Films|url=http://www.saturnawards.org/saturn_awards_nominations.html | archiveurl=https://web.archive.org/web/20020607165606/http://www.saturnawards.org/saturn_awards_nominations.html |archivedate=June 7, 2002 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2004
| ''[[Sky Captain and the World of Tomorrow]]''
| [[Saturn Award for Best Supporting Actress|Best Film Supporting Actress]]&lt;ref&gt;{{cite web|title= The 31st Annual Saturn Awards Nominations|publisher=Academy of Science Fiction, Fantasy &amp; Horror Films|url=http://www.saturnawards.org/nominations.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050210005032/http://www.saturnawards.org/nominations.html |archivedate=February 10, 2005 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| [[Saturn Award for Best Actress|Best Film Lead Actress]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Past Saturn Awards: Best Actress|publisher=Academy of Science Fiction, Fantasy &amp; Horror Films|url= http://www.saturnawards.org/past.html#filmactress |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120626105752/http://www.saturnawards.org/past.html#filmactress |archivedate=June 26, 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2010
| ''[[Salt (2010 film)|Salt]]''
| [[Saturn Award for Best Actress|Best Film Lead Actress]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nominations For the 37th Annual Saturn Awards|publisher=Academy of Science Fiction, Fantasy &amp; Horror Films|url= http://www.saturnawards.org/nominations.html | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110512032644/http://www.saturnawards.org/nominations.html |archivedate=May 12, 2011 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2015
| ''[[Maleficent (film)|Maleficent]]''
| [[Saturn Award for Best Actress|Best Film Lead Actress]]&lt;ref name=&quot;SA 1999&quot;&gt;{{cite web|title=The 41st Annual Saturn Awards Winners 2015 |publisher=Academy of Science Fiction, Fantasy &amp; Horror Films |url=http://www.saturnawards.org/ |archivedate=October 26, 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151026202139/http://www.saturnawards.org/ }}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2015
| ''[[Unbroken (film)|Unbroken]]''
| [[Saturn Award for Best Action or Adventure Film|Best Film, Action or Adventure]]&lt;ref name=&quot;SA 1999&quot;/&gt;
|{{won}}
|-
|}

====[[Teen Choice Awards]]====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Kategoriya
!Resulta
|-
| 1999
| ''[[Girl, Interrupted (film)|Girl, Interrupted]]''
| [[2000 Teen Choice Awards|Choice Movie Actress: Drama]]&lt;ref name=&quot;TC 2000&quot;&gt;{{cite news|url=http://articles.sun-sentinel.com/2000-08-22/lifestyle/0008210474_1_buffy-american-pie-vampire-slayer|newspaper=The Washington Post|title=Fox to Reveal Teen Choice Winners Tonight|date=August 22, 2000|accessdate=February 9, 2015|archive-date=Hulyo 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711021903/http://articles.sun-sentinel.com/2000-08-22/lifestyle/0008210474_1_buffy-american-pie-vampire-slayer|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 1999
| ''[[Girl, Interrupted (film)|Girl, Interrupted]]''
| [[2000 Teen Choice Awards|Choice Movie: Hissy Fit]]&lt;ref name=&quot;TC 2000&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2001
| ''[[Lara Croft: Tomb Raider]]''
| [[2001 Teen Choice Awards|Choice Movie Actress: Action]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=2001 Teen Choice Awards|url=http://awardsandwinners.com/category/teen-choice-awards/2001//|publisher=Awards and winners|accessdate=February 10, 2015|archive-date=Pebrero 11, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150211033430/http://awardsandwinners.com/category/teen-choice-awards/2001//|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2004
| ''[[Taking Lives (film)|Taking Lives]]''
| [[2005 Teen Choice Awards|Choice Movie: Scary Scene]]&lt;ref name=&quot;TC 2005&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.fox.com/tca2005/nominees.htm|title=The Teen Choice Awards|publisher=Fox Network|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060108193620/http://www.fox.com/tca2005/nominees.htm|archivedate=January 8, 2006|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2005
| ''[[Mr. &amp; Mrs. Smith (2005 film)|Mr. &amp; Mrs. Smith]]''
| [[2005 Teen Choice Awards|Choice Movie Actress: Action]]&lt;ref name=&quot;TC 2005&quot;/&gt;
|{{won}}
|-
| 2005
| ''[[Mr. &amp; Mrs. Smith (2005 film)|Mr. &amp; Mrs. Smith]]''
| [[2005 Teen Choice Awards|Choice Movie: Chemistry]]&lt;ref name=&quot;TC 2005&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2005
| ''[[Mr. &amp; Mrs. Smith (2005 film)|Mr. &amp; Mrs. Smith]]''
| [[2005 Teen Choice Awards|Choice Movie: Dance Scene]]&lt;ref name=&quot;TC 2005&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2005
| ''[[Mr. &amp; Mrs. Smith (2005 film)|Mr. &amp; Mrs. Smith]]''
| [[2005 Teen Choice Awards|Choice Movie: Liar]]&lt;ref name=&quot;TC 2005&quot;/&gt;
|{{won}}
|-
| 2005
| ''[[Mr. &amp; Mrs. Smith (2005 film)|Mr. &amp; Mrs. Smith]]''
| [[2005 Teen Choice Awards|Choice Movie: Liplock]]&lt;ref name=&quot;TC 2005&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2005
| ''[[Mr. &amp; Mrs. Smith (2005 film)|Mr. &amp; Mrs. Smith]]''
| [[2005 Teen Choice Awards|Choice Movie: Rumble]]&lt;ref name=&quot;TC 2005&quot;/&gt;
|{{won}}
|-
| 2007
| ''{{sortname|A|Mighty Heart|A Mighty Heart (film)}}''
| [[2007 Teen Choice Awards|Choice Movie Actress: Drama]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Finley|first=Adam|title=Teen Choice nominees announced|url=http://www.aoltv.com/2007/07/03/teen-choice-nominees-announced/|publisher=AOL TV|date=July 3, 2007|accessdate=February 9, 2015|archive-date=July 13, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150713013420/http://www.aoltv.com/2007/07/03/teen-choice-nominees-announced/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| [[2008 Teen Choice Awards|Choice Movie Actress: Drama]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/awards/2009/06/teen-choice-awards-2009-nominees.html|newspaper=Los Angeles Times|title=Teen Choice Awards 2009 nominees|date=June 15, 2009|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2010
| ''[[Salt (2010 film)|Salt]]''
| [[2010 Teen Choice Awards|Choice Summer Movie Star: Female]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kaufman|first=Gil|publisher=MTV|url=http://www.mtv.com/news/1643427/twilight-saga-eclipse-leads-new-teen-choice-2010-nominees/|title='Twilight Saga: Eclipse' Leads New Teen Choice 2010 Nominees|date=July 12, 2010|accessdate=February 9, 2015|archive-date=Disyembre 24, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141224005224/http://www.mtv.com/news/1643427/twilight-saga-eclipse-leads-new-teen-choice-2010-nominees/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2010
| ''{{sortname|The|Tourist|The Tourist (2010 film)}}''
| [[2011 Teen Choice Awards|Choice Movie Actress: Action]]&lt;ref&gt;{{cite news|title=Teen Choice Awards 2011 winners|url=http://latimesblogs.latimes.com/awards/2011/08/teen-choice-awards-2011-winners.html|newspaper=Los Angeles Times|date=August 7, 2011|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2014
| ''[[Maleficent (film)|Maleficent]]''
| [[2014 Teen Choice Awards|Choice Movie Actress: Action]]&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Nordyke|first=Kimberly|journal=The Hollywood Reporter|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/teen-choice-awards-2014-winners-724423|title=Teen Choice Awards: The Complete Winners List|date=August 10, 2014|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
| {{nom}}
|-
|}

===Mga pagkilala ng mga kritiko===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Award
!Resulta
|-
| 1999
| ''[[Girl, Interrupted (film)|Girl, Interrupted]]''
| [[Chicago Film Critics Association Award for Best Supporting Actress]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=&quot;American Beauty&quot; Tops Chicago Critics' Nominees|url=http://articles.chicagotribune.com/2000-01-24/news/0004060014_1_american-beauty-john-malkovich-straight-story|publisher=Chicago Tribune|date=January 24, 2000|accessdate=February 10, 2015|archive-date=Mayo 28, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528045353/http://articles.chicagotribune.com/2000-01-24/news/0004060014_1_american-beauty-john-malkovich-straight-story|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 1999
| ''[[Girl, Interrupted (film)|Girl, Interrupted]]''
| [[Critics' Choice Movie Award for Best Supporting Actress]]&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/movies/person/36009/Angelina-Jolie/awards |title=Angelina Jolie Awards |newspaper=The New York Times |accessdate=February 9, 2015 |archive-date=Mayo 2, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502015006/http://www.nytimes.com/movies/person/36009/Angelina-Jolie/awards |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 1999
| ''[[Girl, Interrupted (film)|Girl, Interrupted]]''
| [[San Diego Film Critics Society Award for Best Supporting Actress]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=The 72nd Academy Awards (1999): Precursor Awards|url=http://www.cinemasight.com/Oscars/Annual/72nd/Precursors.html|publisher=Cinema Sight|date=December 22, 1999|accessdate=February 12, 2015|archive-date=Septiyembre 23, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923203554/http://www.cinemasight.com/Oscars/Annual/72nd/Precursors.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2007
| ''{{sortname|A|Mighty Heart|A Mighty Heart (film)}}''
| [[Chicago Film Critics Association Award for Best Actress]]&lt;ref name=&quot;NYT&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2007
| ''{{sortname|A|Mighty Heart|A Mighty Heart (film)}}''
| [[Critics' Choice Movie Award for Best Actress]]&lt;ref name=&quot;NYT&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2007
| ''{{sortname|A|Mighty Heart|A Mighty Heart (film)}}''
| [[Dallas-Fort Worth Film Critics Association Award for Best Actress]]&lt;ref&gt;{{cite web|title= Dallas critics pick Coens’ ‘Country’|url=https://variety.com/2007/film/news/dallas-critics-pick-coens-country-1117977836/|publisher= Variety |date= December 17, 2007|accessdate=February 11, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2007
| ''{{sortname|A|Mighty Heart|A Mighty Heart (film)}}''
| [[Houston Film Critics Society|Houston Film Critics Society Award for Best Actress]]{{Citation needed|date=July 2015}}
|{{nom}}
|-
| 2007
| ''{{sortname|A|Mighty Heart|A Mighty Heart (film)}}''
| [[London Film Critics' Circle Award for Actress of the Year|London Film Critics' Circle Award for Actress of the Taon]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=London Film Critics 2008|url=http://moviecitynews.com/2008/01/london-film-critics-awards-2007/|publisher=Movie City News|date=January 2008|accessdate=February 9, 2015|archive-date=May 8, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160508214048/http://moviecitynews.com/2008/01/london-film-critics-awards-2007/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| [[African-American Film Critics Association|African-American Film Critics Association Award for Best Actress]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=African-American Film Critics Association (AAFCA): Frank Langella and Angelina Jolie honored by Black Film Critics|url=http://www.blackfilm.com/20081218/features/aafcanews.shtml|publisher=Black Film|date=December 18, 2008|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2008
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| [[Chicago Film Critics Association Award for Best Actress]]&lt;ref name=&quot;NYT&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| [[Critics' Choice Movie Award for Best Actress]]&lt;ref name=&quot;NYT&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| [[Houston Film Critics Society|Houston Film Critics Society Award for Best Actress]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Houston film critics pick their best|url=http://www.chron.com/entertainment/movies/article/Houston-film-critics-pick-their-best-1761105.php|website=Chron|publisher=Houston Chronicle|accessdate=9 July 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| [[International Online Film Critics' Poll|International Online Film Critics' Poll Award for Best Actress in a Leading Role]]&lt;ref&gt;{{cite web |title= 1st Edition – International Online Film Critics' Poll |url= https://sites.google.com/site/internationalonlinefilmcritics/editions/1st-edition |publisher= Online Film Critics |date= January 2009 |accessdate= February 9, 2015 |archive-date= Marso 14, 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160314085406/https://sites.google.com/site/internationalonlinefilmcritics/editions/1st-edition |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| [[London Film Critics' Circle Award for Actress of the Year|London Film Critics' Circle Award for Actress of the Taon]]&lt;ref name=&quot;NYT&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| [[St. Louis Gateway Film Critics Association|St. Louis Film Critics Association Award for Best Actress in a Leading Role]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Man|first=Ram|title= The 2008 St. Louis Film Critics Awards: The Nominees… |url=http://www.wearemoviegeeks.com/2008/12/the-2008-st-louis-film-critics-awards-the-nominees/|publisher=St. Louis Film Critics Association | date=December 7, 2008|accessdate=February 10, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2011
| ''[[In the Land of Blood and Honey]]''
| [[Women Film Critics Circle|Women Film Critics Circle Award for Best Woman Storyteller]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women Film Critics Circle Awards 2011 |url= https://wfcc.wordpress.com/women-film-critics-circle-awards-2011-2/ |publisher=Women Film Critics Circle|accessdate=February 8, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2014
| ''[[Unbroken (film)|Unbroken]]''
| [[Critics' Choice Movie Award for Best Director]]&lt;ref name=&quot;CC15&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2014
| ''[[Unbroken (film)|Unbroken]]''
| [[Critics' Choice Movie Award for Best Picture]]&lt;ref name=&quot;CC15&quot;&gt;{{cite web|title='Birdman' Leads the 20th Annual Critics' Choice Movie Awards Nominations With Thirteen |url=http://www.criticschoice.com/movie-awards/ |publisher=Broadcast Film Critics Association |date=December 2014 |accessdate=February 9, 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://www.webcitation.org/6CrNMCA0g?url=http://www.criticschoice.com/movie-awards/ |archivedate=December 12, 2012 }}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2018
| ''[[First They Killed My Father (film)|First They Killed My Father]]''
| [[Critics' Choice Movie Award for Best Foreign Language Film]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Kilday|first=Gregg|title= Critics' Choice Awards: 'The Shape of Water' Leads With 14 Nominations |url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/2018-critics-choice-awards-nominations-list-full-1062824|work=[[The Hollywood Reporter]] | date=December 6, 2017|accessdate=December 7, 2017}}&lt;/ref&gt;
|{{nominated}}
|}

===Film festival awards===
[[File:AngelinaJolieClintEastwoodCroppedMay08.jpg|thumb|upright|Si Jolie kasama ang direktor ng ''[[Changeling (2008 film)|Changeling]]'' na si [[Clint Eastwood]]&lt;nowiki/&gt;sa [[2008 Cannes Film Festival|Cannes Film Festival]] noong Mayo 2008|alt=]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Award
!Resulta
|-
| 1998
| ''[[Gia (film)|Gia]]''
| [[Outfest|L.A. Outfest Grand Jury Award for Outstanding Actress in a Feature Film]]&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/tv/show/27069/Gia/awards|title='Gia': Awards|newspaper=The New York Times|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 1999
| ''[[Girl, Interrupted (film)|Girl, Interrupted]]''
| [[Hollywood Film Festival|Hollywood Film Festival Award for Actress of the Taon]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hollywood Film Award Database|url=http://www.hollywoodawards.com/winners-database/honorees-search/?winnerKeyword&amp;winnerYear=2000&amp;winnerCategory|publisher=Hollywood Film Awards|accessdate=February 9, 2015|archive-date=Pebrero 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210090104/http://www.hollywoodawards.com/winners-database/honorees-search/?winnerKeyword&amp;winnerYear=2000&amp;winnerCategory|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 1999
| ''[[Girl, Interrupted]]''
| [[National Association of Theatre Owners|ShoWest Convention Supporting Actress of the Taon]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jon Voight and Daughter Angela Jolie Pose|url=http://royaltyfreephotography.com/stock-photo/rights-managed/UT0022019/jon-voight-and-daughter-angela-jolie-pose|publisher=Royalty Free Photography|accessdate=February 8, 2015|archive-date=Marso 3, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220908/http://royaltyfreephotography.com/stock-photo/rights-managed/UT0022019/jon-voight-and-daughter-angela-jolie-pose|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2006
| ''[[The Good Shepherd (film)|The Good Shepherd]]''
| [[57th Berlin International Film Festival|Berlin International Film Festival Silver Bear for Outstanding Artistic Achievement]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Awards of the 57th Berlin International Film Festival|url=http://www.berlinale.de/media/pdf_word/service_7/57_ifb/57_IFB_Awards.pdf|publisher=Berlin International Film Festival|date=February 17, 2007|accessdate=February 9, 2015|archive-date=Septiyembre 23, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923233531/http://www.berlinale.de/media/pdf_word/service_7/57_ifb/57_IFB_Awards.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2007
| ''[[A Mighty Heart (film)|A Mighty Heart]]''
| [[Santa Barbara International Film Festival|Santa Barbara International Film Festival Award for Outstanding Performance of the Taon]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=2008 Film and Award History|url=http://sbiff.org/2008-film-and-award-history/|publisher=Santa Barbara International Film Festival|date=April 5, 2013|accessdate=February 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170306051236/http://sbiff.org/2008-film-and-award-history/|archive-date=March 6, 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2014
| ''[[Unbroken (film)|Unbroken]]''
| [[Heartland Film Festival|Heartland Film Festival Truly Moving Picture Award]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=The Top 10 Truly Moving Picture Award Winners of 2014|url=http://heartlandfilm.org/top-10-truly-moving-picture-award-winners-2014/|publisher=Heartland Film Festival|date=January 15, 2015|accessdate=February 9, 2015|archive-date=February 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150209224743/http://heartlandfilm.org/top-10-truly-moving-picture-award-winners-2014/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
|}

===Iba pang pagkilala sa pelikula===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Nominadong gawa
!Award
!Resulta
|-
| 1997
| ''[[George Wallace (film)|George Wallace]]''
| [[CableACE|CableAce Award for Best Supporting Actress in a Movie or Miniseries]]&lt;ref&gt;{{cite journal|url=https://variety.com/1997/tv/news/hbo-ices-108-cableaces-111662364/|journal=Variety |title=HBO ices 108 CableAces|date=September 24, 1997 | accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 1998
| ''[[Playing by Heart]]''
| [[National Board of Review of Motion Pictures|National Board of Review of Motion Pictures Breakthrough Performance Award]]&lt;ref&gt;{{cite web|title= Breakthrough Performance Actress – Archive|url= http://www.nationalboardofreview.org/award-names/breakthrough-performance-actress/ |publisher=National Board of Review | accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2005
| ''[[Mr. &amp; Mrs. Smith (2005 film)|Mr. &amp; Mrs. Smith]]''
| [[NRJ Group|NRJ Ciné Award for Best Fight]]&lt;ref name=&quot;NRJ&quot;&gt;{{cite web|title= NRJ Ciné Awards 2006: le palmarès|language=French|url=http://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=18393086.html|publisher= AlloCiné |date=October 4, 2006|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2005
| ''[[Mr. &amp; Mrs. Smith (2005 film)|Mr. &amp; Mrs. Smith]]''
| [[NRJ Group|NRJ Ciné Award for Best Kiss]] {{small|(shared with [[Brad Pitt]])}}&lt;ref name=&quot;NRJ&quot;/&gt;
|{{won}}
|-
| 2007
| ''[[A Mighty Heart (film)|A Mighty Heart]]''
| [[23rd Independent Spirit Awards|Independent Spirit Award for Best Female Lead]]&lt;ref name=&quot;NYT&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| [[JoBlo.com|Golden Schmoes Award for Best Actress of the Taon]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Golden Schmoes Winners and Nominees (2008)|url=http://www.joblo.com/goldenschmoes/results/golden-schmoes-winners-and-nominees-2008/|publisher=JoBlo Movie Network|accessdate=February 9, 2015|archive-date=Pebrero 21, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180221181231/http://www.joblo.com/goldenschmoes/results/golden-schmoes-winners-and-nominees-2008/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| [[Irish Film &amp; Television Awards|Irish Film &amp; Television Best International Actress Award – People's Choice]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Winners of the 6th Annual Irish Film &amp; Television Awards|url=http://www.ifta.ie/winners2009/|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Changeling (film)|Changeling]]''
| Italian Online Movie Award for Best Actress&lt;ref&gt;{{cite web |title= IOMA 2009 |url= http://www.ioma.it/ioma-2009/ |publisher= Italian Online Movie Awards |language= Italian |accessdate= February 9, 2015 |archive-date= Pebrero 9, 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150209223758/http://www.ioma.it/ioma-2009/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Wanted (2008 film)|Wanted]]''
| [[National Movie Awards|National Movie Award for Best Performance – Female]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mamma Mia! Leading Field For National Movie Awards|url=http://hub.contactmusic.com/news/mamma-mia-leading-field-for-national-movie-awards_1076121|publisher=Contact Music|date=August 1, 2008|accessdate=February 9, 2015|archive-date=Pebrero 10, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210082940/http://hub.contactmusic.com/news/mamma-mia-leading-field-for-national-movie-awards_1076121|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2008
| ''[[Wanted (2008 film)|Wanted]]''
| [[2008 Scream Awards|Scream Award for Best Actress in a Fantasy Movie or TV Show]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Sciretta|first=Peter|title=2008 Scream Award Winners|url=http://www.slashfilm.com/2008-scream-award-winners/|publisher=Slash Film|date=October 20, 2008|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2010
| ''[[Salt (2010 film)|Salt]]''
| [[Alliance of Women Film Journalists|Alliance of Women Film Journalists EDA Award for Best Female Action Star]]&lt;ref name=&quot;AWFJ 2010&quot;&gt;{{cite web|title=2010 EDA Awards Nominees|url=http://awfj.org/eda-awards-2/2010-eda-awards-nominees/|publisher=Alliance of Women Film Journalists|accessdate=February 8, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2010
| ''[[Salt (2010 film)|Salt]]''
| [[Rembrandt Award|Rembrandt Award for Best International Actress]]&lt;ref&gt;{{cite news|last=Seegers|first=Jules|title= Publiek lauwert New Kids Turbo bij Rembrandt Awards|url= http://www.nrc.nl/nieuws/2011/03/28/new-kids-turbo-winnaar-rembrandt-awards/ |newspaper=NRC Handelsblad|language=Dutch|date=March 28, 2011|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2011
| ''[[In the Land of Blood and Honey]]''
| [[Cinema for Peace|Cinema for Peace Award for Most Valuable Movie of the Taon]]&lt;ref name=&quot;Cinema for Peace&quot;&gt;{{cite web|title=In the Land of Blood and Honey|url=http://www.cinemaforpeace-foundation.com/Projects/trailer-of-the-week/in-the-land-of-blood-and-honey|publisher=Cinema for Peace Foundation|date=February 2012|accessdate=February 9, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170920190623/http://www.cinemaforpeace-foundation.com/Projects/trailer-of-the-week/in-the-land-of-blood-and-honey|archive-date=September 20, 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2011
| ''[[In the Land of Blood and Honey]]''
| [[Cinema for Peace|Cinema for Peace Honorary Award for Opposing War and Genocide]]&lt;ref name=&quot;Cinema for Peace&quot;/&gt;
|{{won}}
|-
| 2011
| ''[[In the Land of Blood and Honey]]''
| [[Producers Guild of America#Stanley Kramer Award|Producers Guild of America Stanley Kramer Award]]&lt;ref&gt;{{cite web |title= PGA to Honor 'In the Land of Blood and Honey' with 2012 Stanley Kramer Award |url= http://www.producersguild.org/news/79160/PGA-TO-HONOR-IN-THE-LAND-OF-BLOOD-AND-HONEY-WITH-2012-STANLEY-KRAMER-AWARD.htm |publisher= Producers Guild of America |accessdate= February 9, 2015 |archive-date= February 8, 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150208063036/http://www.producersguild.org/news/79160/PGA-TO-HONOR-IN-THE-LAND-OF-BLOOD-AND-HONEY-WITH-2012-STANLEY-KRAMER-AWARD.htm |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2011
| ''[[Kung Fu Panda 2]]''
| [[Alliance of Women Film Journalists|Alliance of Women Film Journalists EDA Award for Best Animated Female]]&lt;ref&gt;{{cite web|title= 2011 EDA Awards Nominees|url=http://awfj.org/eda-awards-2/2012-eda-awards-nominees/ |publisher=Alliance of Women Film Journalists|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2011
| ''[[Kung Fu Panda 2]]''
| [[Voice Acting|Behind the Voice Actors Awards Best Female Vocal Performance in a Feature Film]]&lt;ref name=&quot;BTV&quot;&gt;{{cite web|title= 1st BTVA awards |url=http://www.behindthevoiceactors.com/btva-awards/2011/movies/ |publisher=Behind The Voice|accessdate=January 9, 2016}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2011
| ''[[Kung Fu Panda 2]]''
| [[Voice Acting|Behind the Voice Actors Awards Best Vocal Ensemble in a Feature Film]]&lt;ref name=&quot;BTV&quot;/&gt;
|{{won}}
|-
| 2011
| ''[[Kung Fu Panda 2]]''
| [[Voice Acting|BTVAA Peoples' Choice Best Female Vocal Performance in a Feature Film]]&lt;ref name=&quot;BTV&quot;/&gt;
|{{won}}
|-
| 2014
| ''[[Unbroken (film)|Unbroken]]''
| [[American Film Institute|American Film Institute Movie of the Taon]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=AFI Awards 2014: AFI Movies of the Year|url= http://www.afi.com/afiawards/default.aspx |publisher=American Film Institute|year=2014|accessdate=February 8, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2014
| ''[[Unbroken (film)|Unbroken]]''
| [[National Board of Review|National Board of Review Top 10 Film of the Taon]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nationalboardofreview.org/2014/12/national-board-review-announces-2014-award-winners/|title=National Board of Review Announces 2014 Award Winners|publisher=National Board of Review|date=December 2014|accessdate=January 18, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
|2017
|''[[First They Killed My Father (film)|First They Killed My Father]]''
|[[Hollywood Film Awards]] for Hollywood Foreign Language Film Award 
|{{won}}
|-
|2017
|''[[First They Killed My Father (film)|First They Killed My Father]]''
|[[National Board of Review]] Freedom of Expression Award 
|{{won}}
|-
|2017
|''[[First They Killed My Father (film)|First They Killed My Father]]''
|[[Online Film Critics Society]] for [[Online Film Critics Society Award for Best Foreign Language Film|Best Foreign Language Film]]
|{{nom}} 
|-
| 2018 
|''[[First They Killed My Father (film)|First They Killed My Father]]''
| [[2017 American Society of Cinematographers Awards|ASC Award]] for Board of Directors&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://theasc.com/news/asc-to-honor-angelina-jolie |title=ASC to Honor Angelina Jolie with Board of Governors Award |website=American Society of Cinematographers |date=January 17, 2018 |access-date=June 2, 2018}}&lt;/ref&gt;
| {{won}}
|-
|2018
|''[[First They Killed My Father (film)|First They Killed My Father]]''
|[[Satellite Awards|Satellite Award for]] [[Satellite Award for Best Foreign Language Film|Best Foreign Language Film]]
|{{nom}}
|-
|2018
|''[[First They Killed My Father (film)|First They Killed My Father]]''
|[[Women's Image Network Awards]] for Best Foreign Language Film
|{{nom}}
|-
|}

===Mga Pagkilalang Pantao at Iba pang gantimpala===

====[[Academy Awards]]====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Kategoriya
!Resulta
|-
| 2013
| [[Jean Hersholt Humanitarian Award]]&lt;ref name=&quot;Jean Hersholt&quot;&gt;{{cite web|title=Angelina Jolie, Angela Lansbury, Steve Martin and Piero Tosi to Receive the Academy's Governors Academy Honorary Awards|url= http://www.oscars.org/news/angelina-jolie-angela-lansbury-steve-martin-and-piero-tosi-receive-academys-governors|publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences|date=September 5, 2013|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
| {{Won}}
|-
|}

====[[Alliance of Women Film Journalists|Alliance of Women Film Journalists EDA Awards]]====
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Kategoriya
!Resulta
|-
| 2007
| [[Alliance of Women Film Journalists|Alliance of Women Film Journalists EDA Award for Humanitarian Activism]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=2007 EDA Awards|url=http://awfj.org/eda-awards-2/awfjs-2008-eda-awards/|publisher=Alliance of Women Film Journalists|accessdate=February 8, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2008
| [[Alliance of Women Film Journalists|Alliance of Women Film Journalists EDA Award for Humanitarian Activism]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Merin | first=Jennifer|title=2008 AWFJ EDA Awards Nominations|url=http://awfj.org/blog/2008/12/07/2008-awfj-eda-awards-nominations/|publisher=Alliance of Women Film Journalists|date=December 7, 2008|accessdate=February 8, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2009
| [[Alliance of Women Film Journalists|Alliance of Women Film Journalists EDA Award for Humanitarian Activism]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=2009 EDA Awards Nominees|url=http://awfj.org/eda-awards-2/2009-eda-awards-nominees/|publisher=Alliance of Women Film Journalists|accessdate=February 8, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
| 2010
| [[Alliance of Women Film Journalists|Alliance of Women Film Journalists EDA Award for Humanitarian Activism]]&lt;ref name=&quot;AWFJ 2010&quot;/&gt;
|{{nom}}
|-
| 2011
| [[Alliance of Women Film Journalists|Alliance of Women Film Journalists EDA Award for Humanitarian Activism]]&lt;ref name=&quot;AWFJ 2011&quot;&gt;{{cite web|title=2011 EDA Awards Winners|url=http://awfj.org/eda-awards-2/2011-eda-award-winners/|publisher=Alliance of Women Film Journalists|accessdate=February 8, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2013
| [[Alliance of Women Film Journalists|Alliance of Women Film Journalists EDA Award for Female Icon of the Taon]]&lt;ref name=&quot;AWFJ 2013&quot;&gt;{{cite web|title=2013 EDA Award Winners|url=http://awfj.org/eda-awards-2/2013-eda-award-winners/|publisher=Alliance of Women Film Journalists|accessdate=February 8, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{won}}
|-
| 2014
| [[Alliance of Women Film Journalists|Alliance of Women Film Journalists EDA Award for Female Icon of the Taon]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=2014 EDA Award Nominees|url=http://awfj.org/eda-awards-2/2014-awfj-eda-awards-nominees/|accessdate=February 8, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{nom}}
|-
|}

===Iba pa===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Taon
!Award
!Resulta
|-
| 2002
| [[Church World Service|Church World Service Immigration and Refugee Program Humanitarian Award]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ncccusa.org/news/02news81.html|title=UNHCR Goodwill Ambassador Angelina Jolie Receives First Church World Service Humanitarian Award|publisher=National Council of Churches|date=August 23, 2002|accessdate=January 7, 2015|archive-date=Septiyembre 6, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140906072754/http://www.ncccusa.org/news/02news81.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|Awarded}}
|-
| 2003
| [[United Nations Correspondents Association]]'s [[Citizen of the World|Sergio Vieira de Mello Citizen of the World Award]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.cbsnews.com/news/jolie-named-citizen-of-the-world/|title=Jolie Named 'Citizen of the World'|last=Esterbrook|first=John|publisher=CBS News|date=October 24, 2003|accessdate=January 7, 2014}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|Awarded}}
|-
| 2004
| [[Premiere (magazine)|''Premiere'' Women in Hollywood Icon Award]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.amcnetworks.com/press-releases/angelina-jolie-queen-latifah-anne-hathaway-patricia-clarkson-olivia-de-havilland-and-liza-chasin-plus-anthony-hopkins-and-kathy-bates-featured-in|title=11th Annual Premiere Women in Hollywood|publisher=AMC Networks|date=September 17, 2004|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|Awarded}}
|-
| 2005
| [[United Nations Association of the United States of America]]'s Global Humanitarian Action Award&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4333544.stm|title=Jolie honoured for refugee role|publisher=BBC News|date=October 12, 2005|accessdate=January 7, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|Awarded}}
|-
| 2007
| [[International Rescue Committee]]'s [[Freedom Award]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/news/opendoc.htm?tbl=NEWS&amp;id=473055832|title=High Commissioner and Angelina Jolie to receive IRC Freedom Award|publisher=UNHCR|date=November 6, 2007|accessdate=January 7, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|Awarded}}
|-
| 2007
| [[Glamour Awards|''Glamour'' Inspiration Award]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/pictures/celebrity-circuit-5-6-07/19/|publisher=CBS News|title=Glamour Gals|date=June 5, 2007|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|Awarded}}
|-
| 2007
| [[Women Film Critics Circle|Women Film Critics Circle Award for Acting and Activism]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=Women Film Critics Circle Awards 2007 |url=https://wfcc.wordpress.com/women-film-critic-circle-awards-2007/|publisher= Women Film Critics Circle|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|Awarded}}
|-
| 2011
| [[Sarajevo Film Festival|Sarajevo Film Festival Heart of Sarajevo Honorary Award]]&lt;ref name=&quot;BBC News&quot;&gt;{{cite web|date=July 31, 2011|title= Angelina Jolie honoured at Sarajevo Film Festival| url= https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-14357914 |publisher=BBC News|accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|Awarded}}
|-
| 2011
| [[Order of St Michael and St George|Honorary Dame Commander of the Order of St Michael and St George]] (DCMG)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gov.uk/government/publications/honorary-british-awards-to-foreign-nationals-2014|title=Honorary British Awards to Foreign Nationals – 2014|date=June 14, 2014|accessdate=January 7, 2015|website=gov.uk|publisher=Foreign and Commonwealth Office|series=Honours}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|Appointed}}
|-
| 2015
| [[List of Living Legends of Aviation award winners|Living Legend of Aviation Award for Aviation Inspiration and Patriotism]]&lt;ref&gt;{{cite web|title= John Travolta to host 12th Annual &quot;Living Legends of Aviation&quot; Awards|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/john-travolta-to-host-12th-annual-living-legends-of-aviation-awards-300015517.html|date=January 5, 2015|publisher= Kiddie Hawk Air Academy |accessdate=February 9, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|Awarded}}
|-
| 2015
| Named by Equality Forum as one of their 31 Icons of their 2015 [[LGBT History Month]]&lt;ref&gt;{{cite web|author= Malcolm Lazin |url=http://www.advocate.com/commentary/2015/08/20/op-ed-here-are-31-icons-2015s-gay-history-month |title=Op-ed: Here Are the 31 Icons of 2015's Gay History Month |publisher=Advocate.com |date=August 20, 2015 |accessdate=2015-08-21}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|Awarded}}
|-
| 2015
| WSJ. Magazine Innovator Award for Entertainment and Film&lt;ref&gt;{{cite web|author= ZACH JOHNSON |url=http://www.eonline.com/news/713353/angelina-jolie-receives-wsj-magazine-innovator-award-for-entertainment-and-film-gives-moving-acceptance-speech |title=Angelina Jolie Receives WSJ. Magazine Innovator Award for Entertainment and Film, Gives Moving Acceptance Speech |publisher=eonline |date=November 5, 2015 |accessdate=November 7, 2015}}&lt;/ref&gt;
|{{yes|Awarded}}
|-
|}

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>3v66yy7eolmiwti9wxc0ax5c5cra4d2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Terorismo sa Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167432</id>
    <revision>
      <id>2204939</id>
      <parentid>2170911</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <origin>2204939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109099" sha1="9398m7zrtsgbv63see7719zyinx5g0j" xml:space="preserve">{{For|Pambobomba|Pambobomba sa Pilipinas}}
{| class=&quot;wikitable sortable collapsible collapsed floatright&quot; style=&quot;text-align:right&quot;
|-  style=&quot;background:#ececec; vertical-align:top;&quot;
|+Terrorist incidents in Philippines&lt;ref name=globalterrorismdb_0616dist&gt;[[National Consortium for the Study of Terrorism and Responses to Terrorism]]. (2016). [[Global Terrorism Database]] ([https://www.start.umd.edu/gtd/contact/ globalterrorismdb_0616dist.xlsx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160710191739/http://www.start.umd.edu/gtd/contact/ |date=2016-07-10 }}). Retrieved from https://www.start.umd.edu/gtd University of Maryland&lt;/ref&gt;&lt;ref name=gtd1993_0616dist&gt;[[National Consortium for the Study of Terrorism and Responses to Terrorism]]. (2016). [[Global Terrorism Database]] ([https://www.start.umd.edu/gtd/contact/ gtd1993_0616dist.xlsx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160710191739/http://www.start.umd.edu/gtd/contact/ |date=2016-07-10 }}). Retrieved from https://www.start.umd.edu/gtd University of Maryland&lt;/ref&gt;
! Taon !! Numbero ng&lt;br&gt;insidente !! Namatay !! Nasugatan
|-
| align=center|2016||633||411||720
|-
| align=center|2015||717||444||752
|-
| align=center|2014||597||472||723
|-
| align=center|2013||651||432||666
|-
| align=center|2012||247||210||440
|-
| align=center|2011||149||127||224
|-
| align=center|2010||205||155||231
|-
| align=center|2009||230||152||354
|-
| align=center|2008||275||220||388
|-
| align=center|2007||65||115||404
|-
| align=center|2006||58||60||163
|-
| align=center|2005||25||49||149
|-
| align=center|2004||32||206||160
|-
| align=center|2003||107||288||531
|-
| align=center|2002||48||125||342
|-
| align=center|2001||50||154||274
|-
| align=center|2000||132||290||643
|-
| align=center|1999||31||45||190
|-
| align=center|1998||18||6||85
|-
| align=center|1997||57||98||273
|-
| align=center|1996||61||95||143
|-
| align=center|1995||63||201||102
|-
| align=center|1994||72||126||198
|-
| align=center|1993||8||56||216
|-
| align=center|1992||162||395||465
|-
| align=center|1991||162||432||247
|-
| align=center|1990||320||457||340
|-
| align=center|1989||156||393||323
|-
| align=center|1988||210||550||256
|-
| align=center|1987||160||404||485
|-
| align=center|1986||80||322||355
|-
| align=center|1985||124||452||377
|-
| align=center|1984||43||262||108
|-
| align=center|1983||16||101||30
|-
| align=center|1982||38||139||250
|-
| align=center|1981||31||176||362
|-
| align=center|1980||60||163||540
|-
| align=center|1979||50||107||76
|-
| align=center|1978||36||128||193
|-
| align=center|1977||2||0||0
|-
| align=center|1976||10||47||73
|-
| align=center|1975||4||1||45
|-
| align=center|1974||1||3||0
|-
| align=center|1973||0||0||0
|-
| align=center|1972||7||2||1
|-
| align=center|1971||4||0||0
|-
| align=center|1970||10||41||13
|}

Ang [[terorismo|'''terorismo''']] ay isang pangunahing suliranin sa [[Pilipinas]] at ito ay naiiugnay sa labanang [[Mga Moro|Moro]] at himagsikang [[Partido Komunista ng Pilipinas|CPP]]-[[Bagong Hukbong Bayan|NPA]]-NDF.
==Legal na kahulugan==
Isang [[krimen]] ang terorismo sa [[Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Bilang 9372, ang Batas sa Seguridad ng Tao ng 2007 o ''Human Security Act of 2007'' na nilalarawan ang ganoong mga gawa bilang ang pagdudulot ng &quot;malawakan at di-pangkaraniwang takot at sindak sa mga tao.&quot;  Ang unang pangkat na opisyal na tinala bilang organisasyon terorista sa ilalim ng batas ay ang [[Abu Sayyaf]] noong Seteymbre 10, 2015&amp;nbsp;ng korteng panlalawigan ng [[Basilan]].&lt;ref name=ph_asg&gt;{{cite news|title=Philippine court designates Abu Sayyaf a terrorist group|url=http://www.sunstar.com.ph/network/local-news/2015/09/11/philippine-court-designates-abu-sayyaf-terrorist-group-429679|accessdate=12 Setyembre 2015|publisher=Sun Star|date=11 Setyembre 2015|language=Ingles|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924215155/http://www.sunstar.com.ph/network/local-news/2015/09/11/philippine-court-designates-abu-sayyaf-terrorist-group-429679|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Talaan ng mga insidente ng terorismo sa Pilipinas==
=== Dekada 1970 ===
=====1971=====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!Petsa
!Bilang ng namatay
!Bilang ng nasugatan
!Lokasyon at deskripsiyon
|-
| 21 Agosto
| align=&quot;right&quot;|9
| align=&quot;right&quot;|95
| {{center|Pagpasabog sa Plaza Mirinda ng 1971}}
'''[[Quiapo, Maynila]]'''&lt;br&gt;Maraming mga pagsabog ang naganap sa panahon ng isang rally sa pampulitikang kampanya ng Liberal Party sa Plaza Miranda sa distrito ng Quiapo, Maynila  na nagdudulot ng siyam na pagkamatay at nasugatan ang 95 iba pa. Bilang isang pulutong ng humigit-kumulang na 4,000 na natipon upang makarinig ng mga talumpati, ang dalawang granada ng kamay ay inilabas sa entablado. Kabilang sa mga namatay ang isang 5-taong-gulang na bata at ang litratista ng Maynila Times na si Ben Roxas habang marami sa yugto ang nasugatan, kabilang na si incumbent Senador Jovito Salonga, presidente ng Liberal Party na si Gerardo Roxas at Sergio Osmeña, Jr., anak ng dating Pangulo ng Commonwealth of the Philippines, Sergio Osmeña.
|}

===Dekada 1980 ===
=====1981=====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!Petsa
!Bilang ng namatay
!Bilang ng nasugatan
!Lokasyon at deskripsiyon
|-
| 19 Abril
| align=&quot;right&quot;|17
| align=&quot;right&quot;|150+
| {{center|''Pagpasabog sa Lungsod ng Dabaw ng 1981''}}
'''Lungsod ng Dabaw'''&lt;br&gt;Noong Linggo ng Pasko ng Pagkabuhay, 17 katao ang napatay sa pag-atake ng granada sa panahon ng masa sa San Pedro Cathedral, Davao City, katulad ng pag-atake noong 1993. Ang dalawang grenade ay itinapon sa kongregasyon habang ang pagtatapos ng seremonya ng tradisyonal na Easter. 
Ang mga rebelde ng Bagong Hukbong Bayan ay kabilang sa maraming grupo na pinaghihinalaang kasalanan, at dalawang batang Marxista ang nahuli para sa atake
|}

=====1982=====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!Petsa
!Bilang ng namatay
!Bilang ng nasugatan
!Lokasyon at deskripsiyon
|-
| 26 Disyembre 
| align=&quot;right&quot;|6
| align=&quot;right&quot;|83
| {{center|''Pagbomba sa Pagadian ng 1982''}}
'''Lungsod ng Pagadian, Tangway ng Zamboanga'''&lt;br&gt;Dalawang bomba ang sumabog sa port ng Pagadian at sa isang merkado ng lungsod na nagpatay ng 6 katao at nasugatan ang 83.

Ang barko ng inter-isla, ang Santa Lucia, ay naka-dock sa Pagadian Port at malapit nang maglayag na may 800 pasahero nang sumabog ang bomba na gawang-bahay sa ikalawang deck na nagpatay ng 3 tao at nasugatan ang 53 pa. Ang iba pang pagsabog ay naganap sa gate ng isang merkado ng lungsod, pagsira sa limang tindahan at apat na motorized rickshaws habang pinapatay ang 3 at nasugatan ang 33. 
Brig. Sinabi ni Gen. Cirilo Bueno, pangrehiyong pinuno ng paramilitar na Philippine Constabulary, na ang pag-atake sa Pagadian ay maaaring isinasagawa ng MNLF bilang bahagi ng 'karaniwang gawain ng teroristang ito.
|}

=====1987=====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!Petsa
!Bilang ng namatay
!Bilang ng nasugatan
!Lokasyon at deskripsiyon
|-
| 18 Marso
| align=&quot;right&quot;|4
| align=&quot;right&quot;|45
| {{center|''Pagbomba sa Baguio ng 1987''}} 
'''Lungsod ng Baguio'''&lt;br&gt;Isang bomba ang sumabog sa Philippine Military Academy sa Baguio kung saan nakatakdang magsalita si Pangulong Corazon C. Aquino noong katapusan ng linggo, na pinatay ang apat na tao at nasugatan ang 45.

Ang pagsabog ay nangyari sa 10 A.M. sa isang espesyal na binuo grandstand sa panahon ng isang pag-eensayo para sa pagdalaw sa katapusan ng linggo, pagpatay ng hindi bababa sa isang sibilyan.
Ang bomba ay lumitaw na nakalagay sa isang roof beam. Iminungkahi ng ilang mga pinagmumulan na ang &quot;mga hindi nasisiyahan na elemento ng militar&quot; ay maaaring may pananagutan.
|}

===Dekada 1990===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!Petsa
!Bilang ng namatay
!Bilang ng nasugatan
!Lokasyon at deskripsiyon
|-
|4 Abril 1991
|align=&quot;right&quot;|2+
|align=&quot;right&quot;|hindi alam
|'''[[Lungsod ng Zamboanga]], [[Tangway ng Zamboanga]]'''
Dalawang Amerikanong mangangaral ang namatay nang hagisan ito ng granada ng [[Abu Sayyaf]] sa Lungsod ng Zamboanga.&lt;ref name = &quot;gmaabusayyaf&quot;&gt;{{cite news
 | title      = Abu Sayyaf kidnappings, bombings and other attacks
 | url        = http://www.gmanews.tv/story/154797/abu-sayyaf-kidnappings-bombings-and-other-attacks
 | work       = GMA News
 | date       = 23 Agosto 2007
 | accessdate = 22 Marso 2010|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author2=TIM MCGIRK|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,129950,00.html|title=Perpetually Perilous|newspaper=Time|accessdate=2010-03-22|date=18 Hunyo 2001|first=TIM MCGIRK|last=Zamboanga|language=Ingles|archive-date=2010-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20101030110633/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,129950,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|11 Agosto 1991
|align=&quot;right&quot;|6
|align=&quot;right&quot;|32+
|[[Lungsod ng Zamboanga|'''Lungsod ng Zamboanga''']]''', [[Tangway ng Zamboanga]]'''
Noong gabi ng paghinto ng barkong MV Doulos sa puerto ng Zamboanga, dalawang dayuhang tripulante nito ang namatay nang hagisan ito ng granada ng Abu Sayyaf at sumabog habang nagtatanghal ang mga misyonaryong Kristiyano.&lt;ref name=&quot;doulos&quot;&gt;{{cite news|author2=Debbie Meroff|url=http://www.om.org/en/article/r20465|title=In His Majesty’s Service: A Salute to the MV Doulos|newspaper=OM International|accessdate=2010-03-14|archive-date=2010-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100617030653/http://www.om.org/en/article/r20465|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  Namatay din ang apat na taga-roon&lt;ref name=&quot;smithsonian&quot;&gt;{{cite news|author2=Eliza Griswold|url=http://www.smithsonianmag.com/people-places/philippines.html|title=Waging Peace in the Philippines|newspaper=Smithsonian|accessdate=2010-03-23|language=Ingles|archive-date=2010-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20100121033131/http://www.smithsonianmag.com/people-places/philippines.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; at nasugatan ang 32 iba pa, kabilang ang mga tripulante ng barko.&lt;ref name=&quot;doulos&quot; /&gt;
|-
|24 Disyembre 1993
|align=&quot;right&quot;|5
|align=&quot;right&quot;|48+
|'''[[Hilagang Mindanao]]'''
Noong bisperas ng [[Pasko]], hindi mga kilalalang lalaki ang naghagis ng granada sa isang palengke sa [[Misamis Occidental]] na pumatay sa 5 katao at sumugat sa 48 katao.&lt;ref name = &quot;nyt1993&quot;/&gt;
|-
|27 Disyembre 1993
|align=&quot;right&quot;|6
|align=&quot;right&quot;|130+
|'''[[Lungsod ng Dabaw|Lungsod ng Davao]], [[Davao]]'''
Anim na katao ang namatay at halos 130 ang nasugatan ng hagisan ng tatlong granada ang isang punong simbahang Katoliko, ang Katedral ng San Pedro, sa Lungsod ng Davao.&lt;ref name = &quot;nyt1993&quot;&gt;{{cite news
 | title      = 6 Killed and 130 Are Wounded In Blasts at Philippine Cathedral
 | url        = http://www.nytimes.com/1993/12/27/world/6-killed-and-130-are-wounded-in-blasts-at-philippine-cathedral.html
 | work       = New York Times
 | date       = 27 Disyembre 1993
 | accessdate = 27 Disyembre 1993|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;
|-
|4 Abril 1995
|align=&quot;right&quot;|53
|align=&quot;right&quot;|48+
|'''[[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil]], [[Tangway ng Zamboanga]]'''
Dalawang-daang armadong kasapi ng Abu Sayyaf ang pumasok sa bayan ng Ipil at pinagbabaril ang 53 katao. Bukod dito ang mga armadong Abu Sayyaf na ito ay nangholdap ng mga bangko, nagnakaw sa mga tindahan, sinunog ang bayang ito at ginawang panangga ang pag-''hostage'' sa 30 mga katao.&lt;ref name = &quot;semp&quot;&gt;{{cite news
 |title        = The Bloody Trail of Abu Sayyaf, Al Qaeda’s Agent in East Asia
 |url          = http://www.semp.us/publications/biot_reader.php?BiotID=336
 |work         = Suburban Emergency Management Project
 |date         = 3 Marso 2006
 |accessdate   = 23 Marso 2010
 |language     = Ingles
 |archive-date = 2009-10-07
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20091007234410/http://www.semp.us/publications/biot_reader.php?BiotID=336
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;  Iniulat na pinatay ang Hepe ng Pulis sa pag-atake at tinatayang nasa bilyong piso ang dinambong mula sa walong bangkong komersyal.&lt;ref&gt;{{cite news
 | title       = VICTORIA CALAGUIAN: Photojournalist
 | url       = http://www.lazamboangatimes.com/victoria.html
 | work       = L.A. Zamboanga Times
 | date       = 22 Disyembre 2008
 | accessdate       = 23 Marso 2010
 | archive-date       = 20 Agosto 2010
 | archive-url       = https://web.archive.org/web/20100820100926/http://www.lazamboangatimes.com/victoria.html
 | url-status       = dead
 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;nyt1995&quot;&gt;{{cite news
 | title      = World News Briefs; Filipino Troops Corner Rebels After Attack
 | url        = http://www.nytimes.com/1995/04/07/world/world-news-briefs-filipino-troops-corner-rebels-after-attack.html?pagewanted=1
 | work       = New York Times
 | date       = 7 Abril 1995
 | accessdate = 23 Marso 2010|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;
|-
|3 Enero 1999
|align=&quot;right&quot;|10
|align=&quot;right&quot;|74+
|'''[[Jolo]], [[Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao]]'''. 
Ang grupong Abu Sayyaf ay naghagis ng granada sa isang kumpulan ng mga tao na nanonood ng pag-apula ng mga bumbero ng apoy sa isang palengke sa Jolo.  Sampung katao ang namatay at 74 ang sugatan.&lt;ref name=&quot;semp&quot; /&gt; Ito ay pinaniniwalaang paghihiganti sa pagpatay sa lider ng Abu Sayyaf na si noong Disyembre 1998.&lt;ref name=&quot;semp&quot; /&gt;
|-
|14 Pebrero 1999
|align=&quot;right&quot;|6
|align=&quot;right&quot;|hindi alam
|'''[[Basilan]], [[Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao ]]'''
Pinaulanan ng bala ng Abu Sayyaf ang isang [[dyip]] na puno ng Kristiyano sa Tumahubong, [[Basilan]], sa kanilang pagtungo sa isang seminar sa [[Lungsod ng Isabela]].  Ang ilan sa mga biktima ay kinatay gamit ang [[bolo]].  Ang anim na biktima ay namatay sa pananambang na ito.&lt;ref name = &quot;gmaabusayyaf&quot;/&gt;
|-
|}

===Dekada 2000===
====2000====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!Petsa
!Bilang ng namatay
!Bilang ng nasugatan
!Lokasyon at deskripsiyon
|-
|Pebrero 25
|align=&quot;right&quot;|41
|align=&quot;right&quot;|100+
| {{main|Pagbomba sa Ferry ng Ozamiz ng 2000}}
{{Location map|Philippines|label=Ozamiz City|mark=Green_pog.svg|lat=8.15|long=123.85|width=170|float=center}}
Isang bomba ang sumabog sa loob ng bus sa [[lantsang pantawid]] na Lady Mediatrix na sumugat ng halos 50 katao&lt;ref name = &quot;ti2000&quot;&gt;{{cite news
 |title      = Bus bomb kills 32 Filipinos in ferry explosion
 |url        = http://www.independent.co.uk/news/world/asia/bus-bomb-kills-32-filipinos-in-ferry-explosion-724894.html
 |work       = The Independent
 |date       = 25 Pebrero 2000
 |accessdate = 25 Pebrero 2000
 |location   = London
 |language   = Ingles
}}{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; habang ito ay tumatawid sa Look ng Pangil sa Lungsod ng Ozamis, sa Mindanao, na nagdulot ng pagkamatay ng 41 katao,&lt;ref&gt;{{cite news
 |title        = 41 Dead in Philippines Bombing
 |url          = http://www.nytimes.com/2000/02/27/world/41-dead-in-philippines-bombing.html?pagewanted=1
 |work         = YNew York Times
 |date         = 25 Pebrero 2000
 |accessdate   = 25 Pebrero 200
 |language     = Ingles
 |archive-date = 22 Pebrero 2016
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20160222111105/http://www.nytimes.com/2000/02/27/world/41-dead-in-philippines-bombing.html?pagewanted=1
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt; though police initially confirmed only 26 deaths.&lt;ref name = &quot;ti2000&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news
 | title      = Bomb Aboard Bus Kills 26 in Philippines
 | url        = http://articles.latimes.com/2000/feb/26/news/mn-2811
 | work       = LA Times
 | date       = 26 Pebrero 2000
 | accessdate = 26 Pebrero 2000|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; Ang ikalawang bomba ay sumabog sa isang bus na pag-aari ng may ari ng unang bus na pinasabog. Ito ay naganap sa [[Rizal, Zamboanga del Norte|Rizal]], [[Zamboanga del Norte]] na sumugat ng 4 katao.&lt;ref name = &quot;ti2000&quot;/&gt;
|-
|3 Mayo 2000 - 6 Hunyo 2003&lt;ref name = &quot;gmaabusayyaf&quot;/&gt;
|align=&quot;right&quot;|0
|align=&quot;right&quot;|hindi alam, diumano mga ilan&lt;ref name = &quot;cdnn&quot;/&gt;
|'''[[Sabah]], [[Malaysia]], at ang katimugang [[Pilipinas]]'''
Noong 3 Mayo 2000, ang mga miyembro ng Abu Sayyaf ay nangdukot ang 21 katao kabilang ang 10 turistang dayuhan at 11 manggagawa ng ''resort'' o pamasyalan sa Sipadan, [[Malaysia]]. Ang mga bihag na ito ay dinala ng Abu Sayyaf sa kuta ng Abu Sayyaf sa [[Jolo, Sulu|Jolo]], [[Sulu]].&lt;ref name = &quot;gmaabusayyaf&quot;/&gt;  Dalawang taga-Malaysia ang pinakawalan ngunit ang Abu Sayyaf ay humingi ng mga kondisyon sa pagpapalaya ng iba pang bihag kabilang ang paglaya ni Ramzi Yousef, na teroristang nagpasabog ng [[World Trade Center]] noong 1993, 2.4 milyong dolyar at buong pag-alis ng mga sundalong Pilipino sa Jolo.&lt;ref name=&quot;cdnn&quot;&gt;{{cite news|author2=CYNTHIA WEATHERLY|url=http://www.cdnn.info/news/industry/i000514.html|title=Army ignores Abu Sayyaf demands|newspaper=CDNN|date=2000-09-10|accessdate=2010-03-23|archive-date=2008-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516010025/http://www.cdnn.info/news/industry/i000514.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  Sa isang pagkakatong, humingi ng tubos ang Abu Sayyaf ng 2 milyon dolyar kapalit ng pagpapalaya sa isang turistang Aleman na may sakit.&lt;ref name=&quot;bbc2000jolo&quot; /&gt;  Noong Hulyo, si Wilde Almeda na tagapanguna ng Jesus Miracle Crusade at ang kanyang mga mangangaral ay pumunta sa kuta ng Abu Sayyaf sa Jolo upang ipanalangin ang mga bihag ngunit si Almeda at mga kasama niya ay ginawang bihag din. Kabilang din sa binihag ang tatlong mamamahayag na Pranses at isang Alemang mamamahayag.&lt;ref name=&quot;cdnn&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bbc2000&quot; /&gt;  Karamihan sa mga bihag ay pinalaya sa pagitan ng Agosto at Setyember 2000 dahil sa pamamagitan ng Pangulo ng [[Libya]] na si [[Muammar Gaddafi]] at pangakong tulong na 25 milyong dolyar sa pag-unlad.&lt;ref name=&quot;bbc2000&quot;&gt;{{cite news|author2=CYNTHIA WEATHERLY|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/898190.stm|title=Philippine hostages head for Libya| newspaper=[[BBC News]] |date=2000-08-28 |accessdate=2010-03-23}}&lt;/ref&gt;  Ang isang bihag ay nag-ulat na ang mga kababaihang bihag ay ginahasa ng mga miyembro ng Abu Sayyaf.&lt;ref name=&quot;cdnn2&quot;&gt;{{cite news|author2=FREEMAN WASHINGTON|url=http://www.cdnn.info/news/industry/i000910.html|title=Abu Sayyaf Muslim rebels raped Sipadan dive tourist hostages| newspaper=CDNN |date=2000-09-10 |accessdate=2010-03-23}}&lt;/ref&gt;  Ang mga miyembro ay gumawa ng pangalawang pagsalakay sa pulo ng Pandanan malapit sa Sipadan noong Setyembre 10 at binihag ang tatlo pang taga-Malaysia.&lt;ref&gt;[http://www.cdnn.info/special-report/sipadan/sipadan_timeline.html CDNN SPECIAL REPORT :: SIPADAN HOSTAGE CRISIS]&lt;/ref&gt;  Naglunsad ang [[Hukbong Katihan ng Pilipinas]] ng opensiba noong 16 Setyembre 2000 at nasagip ang mga natitirang mga bihag, maliban kay Roland Ullah na isang tagapagturo ng pagsisid.  Napalaya din siya sa kalaunan noong 2003.&lt;ref name=&quot;gmaabusayyaf&quot; /&gt;
|-
|Mayo 18
|align=&quot;right&quot;|5
|align=&quot;right&quot;|70+
|'''[[Jolo, Sulu|Jolo]], [[Autonomong Rehiyon ng Muslim sa Mindanao]]'''
Sa Jolo, tatlong granada ang inihagis sa isang palengke na pumatay ng apat na katao at sumugat sa mahigit 40 katao.&lt;ref name = &quot;cdnnjolomay&quot;/&gt; Sa parehong oras, sa Lungsod ng Zamboanga, isang katao ang namatay at 30 pa ang sugatan ng hagisan sila ng isang bomba sa isang mataong panaderya.&lt;ref name = &quot;bbc2000jolo&quot;/&gt;&lt;ref name = &quot;cdnnjolomay&quot;&gt;{{cite news|author2=FREEMAN WASHINGTON|url=http://www.cdnn.info/news/industry/i000518.html|title=Bomb blasts kill five in southern Philippines|newspaper=CDNN|date=2000-05-18|accessdate=2010-03-23|language=Ingles|archive-date=2008-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080516012448/http://www.cdnn.info/news/industry/i000518.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  Ang parehong insidente ng pagsabog ay naganap ng mga 3:30&amp;nbsp;ng hapon.&lt;ref name = &quot;bbc2000jolo&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/753282.stm|title=Bomb blasts rock Jolo| newspaper=[[BBC News]] |date=2000-05-18 |accessdate=2010-03-23|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;
|-
|Mayo 21
|align=&quot;right&quot;|1
|align=&quot;right&quot;|17+
|'''[[Lungsod ng Mandaluyong]], [[Kalakhang Maynila]]'''
Isang diyanitor ang namatay at 17 pa ang sugatan ng sumabog ang isang bomba sa labas ng [[SM Megamall]] sa [[Lungsod ng Mandaluyong]] na nangyari ng 4:30&amp;nbsp;ng hapon. Ilan pa ang nasugatan dahil sa tapakan na nangyari sa resulta ng pagsabog na ito.&lt;ref name = &quot;pdimall&quot;&gt;{{cite news|url=http://news.google.com.au/newspapers?id=jFg1AAAAIBAJ&amp;sjid=gSUMAAAAIBAJ&amp;pg=2125,11048606&amp;dq=2000+mall+bombing+manila&amp;hl=en|title=1 killed in Megamall blast| newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=2000-05-21 |accessdate=2010-03-23|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;
|-
|Hulyo 16
|align=&quot;right&quot;|2
|align=&quot;right&quot;|33
|'''[[Kabacan, Cotabato|Kabacan]], [[SOCCSKSARGEN]]'''
Isang bomba ang sumabog sa isang mataong palengke sa Kabacan Mindanao na pumatay ng 2 katao at sumugat ng 33 katao. Ang mga biktima ay karamihan Kristiyano at pinaniwalaang ang [[Moro National Liberation Front]] ang salarin sa pagbombang ito.&lt;ref&gt;{{cite news|title=PHILIPPINES BOMB|url=http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2000/07/000716-phil1.htm|accessdate=27 Marso 2011|newspaper=Voice of America via GlobalSecurity.org|date=16 Hulyo 2000|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; 
|-
|Hulyo 31
|align=&quot;right&quot;|3
|align=&quot;right&quot;|36
|'''[[Monkayo]], [[Rehiyon ng Davao]]'''
Tatlong katao ang namatay at 36 ang nasugatan nang hagisan ng isang hindi kilalang lalaki ng bomba ang mataon lugar ng karnibal ng GM Jumping Horse.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Philippine bombs kill three|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/860900.stm|accessdate=15 Hulyo 2011|newspaper=BBC News|date=1 Agosto 2000|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; 
|-
|Disyembre 30
|align=&quot;right&quot;|22
|align=&quot;right&quot;|120+
|{{main|Pagbomba sa Araw ni Rizal}}
[[Kalakhang Maynila|'''Kalakhang Maynila''']]

Noong &quot;Araw ni Rizal&quot; (Disyembre 30), sunod-sunod na pagsabog ang naganap sa 5 iba't ibang lokasyon sa Kalakhang Maynila sa loob ng isang oras na pumatay ng 22 katao at sumugat sa 120 katao.  Ang mga pinasabugang lokasyon ang Plaza Ferguson malapit sa embahada ng [[Estados Unidos]], sa isang gasolinahan sa [[Makati]], [[Paliparang Pandaigdig ng Ninoy Aquino]], sa [[EDSA]] malapit sa Cubao, at sa isang [[Estasyon ng Blumentritt ng LRT|estasyon ng LRT sa Blumentritt]], [[Maynila]].&lt;ref name=&quot;Anniversary&quot;&gt;{{cite news|last=Suerte Felipe|first=Cecille|author2=James Mananghaya|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=375737|title=After CBCP rally, PNP prepares for Rizal Day bombing anniversary|newspaper=The Philippine Star|date=2006-12-19|accessdate=2010-03-14|language=Ingles|archive-date=2012-12-08|archive-url=https://archive.today/20121208140649/http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=375737|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SunStar1&quot;&gt;{{cite web|last=Fernandez|first=Jonathan F.|date=2004-08-04|publisher=Sun Star Publishing, Inc.|work=Sun Star Manila|url=http://www.sunstar.com.ph/static/man/2004/08/04/news/2.rizal.day.bombers.nabbed.html|title=2 Rizal Day 'bombers' nabbed|accessdate=2007-02-08|language=Ingles|archive-date=2007-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930035148/http://www.sunstar.com.ph/static/man/2004/08/04/news/2.rizal.day.bombers.nabbed.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;GMA News Research. (2009-01-23). [http://www.gmanews.tv/story/145645/rizal-day-bombing-chronology &quot;Rizal Day bombing chronology&quot;]. ''[[GMA News]]''. Hinango 2010-03-14 (sa Ingles).&lt;/ref&gt;
|-
|}

====2001====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
!Petsa
!Mga namatay
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon
|-
|27 Mayo 2001 - 7 Hunyo 2002
|align=&quot;right&quot;|40+
|align=&quot;right&quot;|Marami
|'''Look ng Honda, [[Lungsod ng Puerto Princesa]], [[Palawan]]'''
Ang pangdudukot sa Dos Palmas sa Palawan ay isang pagbibihag sa katimugang Pilipinas na nagsimula sa pagdukot ng 21 mga bihag mula sa isang pasyalang isla sa Palawan ng [[Abu Sayyaf]] noong 27 Mayo 2001 na nagresulta sa kamatayan ng limang mga orihinal na bihag kabilang ang dalawang Amerikanong nasyonal na Guillermo Sober na pinugutan ng ulo noong Hunyo 12 at Martin Burnham&lt;ref name = &quot;bbc20015&quot; /&gt; Halos 22 mga sundalo ay namatay sa pagtatangkang mahuli ang mga Abu Sayyaf at palayain ang mga bihag sa loob ng 12 buwan pagkatapos ng inisyal na pangdudukot.&lt;ref name = &quot;bbc2001&quot;&gt;{{cite news
 | title      = Philippines hostage search begins
 | url        = http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1354071.stm
 | work       = BBC News
 | date       = 27 Mayo 2001
 | accessdate = 23 Marso 2010|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; A unknown number of captors died also.
Ang mga bilang ng mga nabihag ay dumami dahil sa pagsalakay sa pulo ng [[Basilan]] kabilang ang 2 katao sa bayan ng [[Lamitan]]. Noong Hunyo 2, maraming dinukot sa isang simbahan at ospital,&lt;ref name = &quot;bbc20012&quot;&gt;{{cite news
 | title      = Philippines hostage crisis deepens
 | url        = http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1365491.stm
 | work       = BBC News
 | date       = 2 Hunyo 2001
 | accessdate = 23 Marso 2010|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc20012&quot;/&gt; at ang ikalawa ay nangyari noong Agosto 2 na ang mga pinaniniwalaang Abu Sayyaf ay bumihag ng 35 taga-nayon kung saan ang 10 sa mga ito ay pinugutan ng ulo.&lt;ref name = &quot;bbclamitan2&quot;&gt;{{cite news
 | title      = Hostages rescued in the Philippines
 | url        = http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1474111.stm
 | work       = BBC News
 | date       = 5 Agosto 2002
 | accessdate = 23 Marso 2010|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; Ang apat na mga bata kabilang ang 2 labindalawang-taong gulang na dinukot mula sa plantasyon ng niyog sa [[Lantawan, Basilan]]&lt;ref name = &quot;bbccoconut&quot;&gt;{{cite news
 | title      = Philippines offer averts beheading
 | url        = http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1382335.stm
 | work       = BBC News
 | date       = 11 Hunyo 2001
 | accessdate = 23 Marso 2010|language=Ingles}}&lt;/ref&gt; kaya ang bilang mga dinukot ay hindi matiyak ngunit ayon sa mga balita, ang bilang ng mga bihag ay aabot sa 100 at halos 20 ang pinatay hanggang sa pag-atake ng militar na nagresulta ng pagkakalaya ni Gracia Burnham ngunit pagkakapatay ni Martin Burnham at isang Pilipinang nars na si Ediborah Yap noong 7 Hunyo 2002.&lt;ref name = &quot;bbc20015&quot;&gt;{{cite news
 | title      = Hostages die in Philippine rescue bid
 | url        = http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/2031004.stm
 | work       = BBC News
 | date       = 7 Hunyo 2002
 | accessdate = 23 Marso 2010|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;
|-
|Oktubre 29
|align=&quot;right&quot;|11
|align=&quot;right&quot;|60+
|'''[[Lungsod ng Zamboanga]], [[Tangway ng Zamboanga]]'''
Halos 11 katao ang pinatay at maraming nasugatan nang ang isang bomba ay sumabog sa isang mataong liwasan sa lungsod ng Zamboanga.&lt;ref name = &quot;indy2001&quot;&gt;{{cite news
 | title      = 11 dead, scores hurts after Philippine blast 
 | url        = http://www.iol.co.za/index.php?set_id=1&amp;click_id=3&amp;art_id=qw100428264178B214
 | work       = Independent Online
 | date       = 29 Oktubre 2001
 | accessdate = 29 Oktubre 2001|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;abc2001&quot;/&gt; Ang bomba ay pinaniniwalaang gawa sa bahay at sumabog sa isang ihawan ng barbikyu sa plaza sa Zamboanga Puericulture Centre.&lt;ref name = &quot;indy2001&quot;/&gt; Ang militar ay nagbabala na ang Abu Sayyaf na bumibihag ng 2 Amerikano at 9 na Pilipino sa malapit na pulo ng Basilan nang mga panahong ito ay maaaring magsagawa ng pag-atake at pambobomba upang malihis ang atensiyon ng mga tumutugis na militar at pulis sa mga ito.&lt;ref name = &quot;abc2001&quot;&gt;{{cite news
 | title      = 11 dead, scores injured in blast in Philippines: radio
 | url        = http://www.abc.net.au/news/newsitems/200110/s402355.htm
 | work       = ABC News
 | date       = 29 Oktubre 2001
 | accessdate = 29 Oktubre 2001|language=Ingles}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

====2002====	
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;	
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-	
| 21 Abril	
| align=&quot;right&quot;|15
| align=&quot;right&quot;|60	
| {{center|}} {{main|Pagbomba sa Heneral Santos ng 2002}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Heneral Santos|mark=Green_pog.svg|lat=6.11|long=125.16|width=170|float=center}}''' Umabot sa 15 ang utas sa pagbomba sa Heneral Santos at 60 dito ang mga sugatan, naganap ang pangyayaring ito mismo sa labas ng almasen o ''department store'' na Fit Mart sa [[Lungsod ng Heneral Santos]] noong ika Abril 20, 2002, 5:30&amp;nbsp;ng hapon.
|-	
| 2, 17 at 21 Oktubre	
| align=&quot;right&quot;|11 kabuuan
| align=&quot;right&quot;|180 kabuuan
| {{main|Pagbomba sa Lungsod ng Zamboanga ng 2002}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Lungsod ng Zamboanga|mark=Green_pog.svg|lat=6.92|long=122.07|width=170|float=center}}'''
Ang serye nang mga pambobomba sa Lungsod ng Zamboanga noong 2002 ay naganap sa magkakawilay na insidente sa loob ng 3 araw noong ika-2, 17 at 21&amp;nbsp;ng Oktubre. Higit sa 11 ang utas at higit sa 180 ang sugatan.
|-
| 10 Oktubre
| align=&quot;right&quot;|~8
| align=&quot;right&quot;|26+
| {{main|Pagbomba sa Kidapawan ng 2002}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Kidapawan|mark=Green_pog.svg|lat=7.01|long=125.09|width=170|float=center}}'''
Isang malakas na homemade bomba ang sumabog sa isang masikip na istasyon nang bus sa Kidapawan City, North Cotabato, na nag tala patay nang hanggang walong katao at sugatan na aabot sa 26.  Sinabi nang pulis nang Kidapawan na dalawa sa mga namatay ay ang agad na namatay, habang ang iba pa ay namatay sa paggamot sa mga lokal sa ospital. Ang isa sa mga namatay ay isang di-nakikilala na bata.

Ang pagsabog ay naganap sa paligid ng 3:00 p.m bilang mga pasahero at bystanders masikip ang Weena bus terminal.

Sinabi nang mga ulat sa pagsisiyasat na ang aparatong paputok ay inilagay sa ilalim nang isang kongkretong bangko malapit sa ticket booth at mula sa mga kemikal na pinaghalong may mga kuko at pinutol na bakal, at pinutol ay isang aparato na pinatatakbo ng baterya, na naantala ng oras ng pagkalito. Sinabi nang iba pang mga taga ulat na ito ay isang granada ang ginamit. , Ang pamamahala ni Weena ay mas naunang nakatanggap ng liham mula sa isang pang-agaw na ring nang isang lokal na gang, hinihingi ang proteksyon ng pera
|- 
| 17 Oktubre
| align=&quot;right&quot;|3
| align=&quot;right&quot;|30+
| {{center|''Pagbomba sa Lungsod ng Quezon ng 2002''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Lungsod ng Quezon|mark=Green_pog.svg|lat=14.38|long=121.2|width=170|float=center}}'''
Isang bomba ang sumabog sa likod ng isang bus habang naglalakbay ito sa Quezon City, nagpatay ito nang 3 at nasugatan sa paligid nang 30 iba pa. Ang pagsabog ay natanggal sa bubong nito at nagpadala nang mga labi na lumilipad ng 20-30 metro ang taas, Mas maaga ang isang granada na sumabog sa distrito ng pinansya ng Makati bagaman walang sinuman ang nasugatan
|-
| 24 Disyembre
| align=&quot;right&quot;|13
| align=&quot;right&quot;|12
| {{center|''Pagbomba sa Datu Piang ng 2002''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Datu Piang|mark=Green_pog.svg|lat=
7.017999|long=124.500099|width=170|float=center}}'''
Isang bomba ang sumabog sa isang partido para sa Mayor ng bayan ng Datu Piang, Maguindanao, pinatay ang 13, kabilang ang alkalde ng Saudi Ampatuan. Ang pagsabog ay naganap sa labas ng kanyang bahay, nasaktan ang 12 iba pa. [58] Sinusuri ng mga awtoridad ang isang posibleng link sa pagitan ng pagsabog at isang labanan ng baril sa isang disco sa katapusan ng linggo bago na kinasasangkutan ng mga pangkat na pampulitikang pamilya. Isang kapatid ni Mayor Ampatuan at apat na iba pa ang namatay sa labanan at walong iba pang mga tao ang nasugatan
|-
| 31 Disyembre 
| align=&quot;right&quot;|10
| align=&quot;right&quot;|32+
| ''{{main|Pagbomba sa Tacurong ng 2002}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Tacurong|mark=Green_pog.svg|lat=6.68|long=124.67|width=170|float=center}}'''
Naganap ang pag sabog sa isang pamilihan ng [[Paputok]], sa pag diriwang nang pag sapit sa [[Bagong Taon]] sa oras pasado 8:00 p.m, 10 ang kumpirmadong patay at 32+ ang mga nabangit na sugatan, Mayron mga salarin na 50 ang kustomer sa isang pamilihan sa pag-bili nang mga ipagpapaputok sa bagong taon, 4 ang kumpirado na patay kabilang ang 14-taong gulang sabi sa isang tagapag-salitang militar. Gawa sa 60mm na mortar sheel o kaya granada sa pangyayari.
|}

====2003====	
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-	
| 4 Marso
| align=&quot;right&quot;|21	
| align=&quot;right&quot;|146
| {{main|Pagbomba sa Lungsod ng Dabaw ng 2003}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Lungsod ng Dabaw|mark=Green_pog.svg|lat=7.12|long=125.64|width=170|float=center}}'''
Ang pagbomba sa [[Paliparang Pandaigdig ng Francisco Bangoy|Paliparang Pandaigdig ng Dabaw]] ng 2003 ay naganap noong Marso 4, 2003, 5:25&amp;nbsp;ng hapon.  Isang bombang gawa sa bahay o ''homemade '' ang sumabog sa paghihintay sa harap ng paliparan.  Nagatala ito ng hindi bababa sa 21 patay at 146 na nasugatan.
|-
| 2 Abril
| align=&quot;right&quot;|17 
| align=&quot;right&quot;|70+
| {{main|Pagbomba sa daungan ng Sasa ng 2003}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Lungsod Dabaw|mark=Green_pog.svg|lat=7.12|long=125.64|width=170|float=center}}'''
Ang pagbomba sa daungan ng Sasa sa Lungsod ng Dabaw ay naganap noong Abril 2, 2003 12:00&amp;nbsp;ng hatinggabi.  Hindi bababa sa 17 katao ang namatay nang isang bomba ang sumabog malapit sa maliit na tindahan ng barbikyu sa isang hanay nang mga tindahan ng pagkain sa daungan ng Sasa sa Lungsod ng Dabaw. 
|-
| 23 Abril
| align=&quot;right&quot;|4
| align=&quot;right&quot;|~9
| {{center|''Pagsunog sa Carmen ng 2003''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Carmen|mark=Green_pog.svg|lat=7.204|long=124.792|width=170|float=center}}'''
Pinaghihinalaang ang rebeldeng  nang MILF ang isang minibus sa bayan ng Carmen, na pinatay ang apat na ka-tao at nasugatan ang siyam pa. Sinabi nang isang tagapagsalita nang militar na ang apat na namatay sa pag-atake nang bus sa Carmen ay isang opisyal na pamahalaan, si Dionisio Villaver, ang kanyang anak na lalaki at ang kanilang dalawang escort nang seguridad, na tinutukoy bilang Villaver ay suportado ng isang opensibong militar laban sa mga rebelde., Ang minibus ay tumama sa isang landmine, at itinapon sa gilid nito, at pagkatapos ay pinasabog nang mga pwersa ng MILF ang sasakyan sa pamamagitan ng mga rocket-propelled grenade at rifle fire.
|-
| 24 Abril
| align=&quot;right&quot;|13
| align=&quot;right&quot;|20+
| {{center|''Pagsunog sa Kolambugan ng 2003''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Kolambugan|mark=Green_pog.svg|lat=8.110131|long=123.896255|width=170|float=center}}'''
Isang Super 5 bus driver at isang babaeng pasahero ang napatay nang ang mga pinaghihinalaang mga miyembro ng MILF ay nagpatalsik at kinuha ang isang bus matapos itong hindi makatigil sa isang checkpoint sa rebelde sa Kolambugan, Lanao del Norte. Hindi bababa sa 10 na pasahero ang nasugatan at ilang dinakip sa kalapit na bayan.

Kahit na ang bilang ng mga hostage na kinuha sa pag-atake sa Kolambugan ay hindi maaaring maging independiyenteng nakumpirma, ang mga pinagmumulan ng nakasaad na apat na pulis ay dinakip nang prenda matapos ang mga rebelde ay nagtagumpayan sa kanilang kampo.

Ang isang pahayag mula sa namumunong opisyal ng 401st Infantry Brigade ay nag-ulat na ang 11 sibilyan ay napatay din nang ilang dosenang mga guerrillas nang MILF ang sumalakay sa isang isda sa Maigo sa paligid ng 5:30&amp;nbsp;ng umaga sa ika-25, matapos itong bigo na huminto sa isang improvised checkpoint ng rebelde
|-
| 9 Mayo
| align=&quot;right&quot;|10
| align=&quot;right&quot;|40
| {{main|Pagbomba sa Koronadal ng 2003}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Koronadal|mark=Green_pog.svg|lat=6.228593|long=125.065201|width=170|float=center}}'''
Naganap ang isang pagsabog sa [[Koronadal]] noong Mayo 9, 2003, 3:10&amp;nbsp;ng hapon saisang pampublikong palengke sa timog ng Lungsod ng Koronadal na nagdulot sa pagkapatay ng 10 tao at 42 sugatan.
|-
| 3 Oktubre
| align=&quot;right&quot;|3
| align=&quot;right&quot;|~30
| {{center|''Pagpasabog sa Midsayap ng 2003''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Midsayap|mark=Green_pog.svg|lat=
7.191667|long= 124.533333|width=170|float=center}}'''
Hindi bababa sa tatlong tao ang namatay at 30 katao ang nasugatan bilang isang hindi kilalang tao na naghahain nang mga granada sa isang mosque sa loob nang compound nang National Irrigation Administration sa gobyerno sa bayan nang Midsayap sa gitna nitong Biyernes, sa isla ng Mindanaw.

Kabilang sa mga nasawi ay si Ismael Datu Kali, isang lider nang Islam na namumuno sa mga panalangin at regional irrigation direktor na namatay sa kanyang mga sugat sa daan patungo sa ospital.
|-
| 5 Oktubre
| align=&quot;right&quot;|5
| align=&quot;right&quot;|1
| {{center|''Panghohostage sa Tawi-Tawi ng 2003''}}
'''{{Location map|Philippines|label=Tawi Tawi|mark=Green_pog.svg|lat=5.166667|long=120.25|width=170|float=center}}'''
Ang anim na manggagawa - Filipino at Indonesian nasyonals - ay dinukot mula sa Borneo Paradise Resort sa Sabah, Malaysia, sa pinaghihinalaang Abu Sayyaf fighters at dinala sa isla nang Tawi-Tawi sa kanlurang Pilipinas. Ang mga kidnappers ay humingi ng 60 milyong ringgits sa Malaysia bilang kapalit nang pag ligtas na paglaya nang 6 hostages, ayon sa mga opisyal nang Malaysia.

Ang isang manggagawa ay na-escaped habang ang iba pang lima ay pinatay sa isang insidente sa pagbaril sa labas ng bayan ng Languyan sa Tawi-Tawi noong ika-27&amp;nbsp;ng Oktubre, sa kabila ng mamaya na mga ulat na ang mga bihag ay buhay
|}

====2004====	
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-	
| 4 Enero
| align=&quot;right&quot;|24
| align=&quot;right&quot;|87+
| {{center|''Pagbomba sa Parang ng 2004''}}
{{Location map|Pilipinas|label=Parang|mark=Green_pog.svg|lat=7.37|long=124.26|width=170|float=center}}
Isang aparatong pampalabas na nakakabit sa isang motorsiklo na naka-park sa harap nang isang himnasyo na pinaputok sa isang laro nang basketball sa Parang, sa Mindanao Isla, na nag patay nang hindi bababa sa sampung tao at posibleng hanggang sa 24 tao.

Hindi bababa sa walumpu't pitong iba pa ang sugatan, kabilang ang dalawang pulisya at ang target, ang mayor nang lungsod.  Sinabi nang mga saksi na ang mga manonood ay halos tin-edyer., Ang mga awtoridad ay naniniwala na ang pag-atake ay isang pagtatangkang patayin ang alkalde ng bayan ng Christian, Vivencio Bataga, na nagbibigay ng pagsasalita sa gimnasium sa bayan.&lt;ref name=&quot;smhparang&quot; /&gt; and possibly up to 24 people.&lt;ref name=&quot;smhparang&quot;&gt;Sydney Morning Herald: [http://www.smh.com.au/articles/2004/01/05/1073151242904.html?from=storyrhs Bomb at Philippines basketball game kills ten], 5 January 2004&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hrw4&quot;&gt;Human Rights Watch [https://www.hrw.org/reports/2007/philippines0707/background/1.htm#_Toc168986101 List of Major Attacks], July 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;phn&quot;&gt;Philippine Headline News [http://www.newsflash.org/2003/05/hl/hl019639.htm CENTRAL MINDANAO LEADERS SEEK DEEPER PROBE INTO JAN 4 PARANG BOMBING] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303203926/http://www.newsflash.org/2003/05/hl/hl019639.htm |date=2016-03-03 }}, January 2004&lt;/ref&gt; 
|-
| 27 Pebrero 
| align=&quot;right&quot;|116
| align=&quot;right&quot;|Marami, hindil alam
| {{main|Pagbomba sa SuperFerry 14 ng 2004}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Look ng Maynila|mark=Green_pog.svg|lat=14.5188|long=120.7580|width=300|float=center}} ''' Ang 10,192-toneladang ferry ay naglalayag sa Maynila para sa Cagayan de Oro City sa pamamagitan ng Bacolod City at Iloilo City na may 900 pasahero at tripulante. Ang isang telebisyon na naglalaman ng isang bomba ng TNT na 8-pound (3.6 kilo) ay inilagay sa board sa mas mababang, mas masikip na deck. 
Isang oras pagkatapos ng 23:00 na paglalayag nito, sa labas lamang ng El Fraile island, isang pagsabog ang sinira sa pamamagitan ng SuperFerry 14, nagsisimula ng apoy na lumubog sa barko at naging sanhi ng pagkumpirma ng pagkamatay ng 63 katao, habang ang isa pang 53 ay iniulat na nawawala at itinuring na patay .Anim na bata na wala pang limang taong gulang, at siyam na bata sa pagitan ng anim at 16 taong gulang ay kabilang sa mga patay o nawawala, kabilang ang anim na estudyante sa isang koponan ng kampeonya na ipinadala ng mga paaralan sa hilagang Mindanao upang makipagkumpetensya sa isang paligsahan sa journalism
|-
| 12 Disyembre 
| align=&quot;right&quot;|14
| align=&quot;right&quot;|70+
| {{center|}} {{main|Pagbomba sa Heneral Santos ng 2004}} 
'''{{Location map|Pilipinas|label=Heneral Santos|mark=Green_pog.svg|lat=6.11|long=125.16|width=170|float=center}}'''
Naganap ang isang pagbomba noong Disyembre 12, 2004, 4:15&amp;nbsp;ng hapon sa pampublikong palengke ng Lungsod Heneral Santos.  Nagtala ito nang mga 14 utas at higit sa 70 sugatan.
|}

====2005====	
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-
| 14 Pebrero
| align=&quot;right&quot;|11+
| align=&quot;right&quot;|145
| {{main|Pagbomba sa Araw ng mga Puso}}
'''[[Heneral Santos]], [[Lungsod ng Dabaw]] at [[Makati]]'''
Naganap noong Pebrero 14, 2005, [[Araw ng mga Puso]] ang mga pagsabog sa tatlong magkakahiwalay na lungsod sa Pilipinas.  Ang mga pinasabugan ay ang Lungsod ng Heneral Santos na iniwan ang isang pampasabog sa tapat ng Gaisano Mall, sa Lungsod ng Dabaw na sumabog sa isang pampublikong himpilan ng bus at sa [[Lungsod ng Makati]] na sumabog sa tapat nang isang gusali malapit sa isang lansangang-bayan.
|-
| 21 Abril
| align=&quot;right&quot;|1
| align=&quot;right&quot;|Hindi alam
| {{center|''Pagsunog sa Piagapo ng 2005''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Piagapo|mark=Green_pog.svg|lat=8|long=124.2|width=170|float=center}}'''
Ang mga armadong kalalakihan ay dinukot nang 19 katao, karamihan sa mga ito ay mga babaeng mag-aaral sa unibersidad, sa isla ng Mindanao. Ang lokal na anti-terrorism task force chief ay nag-ulat na ang mga suspek ay nagsakay nang isang mini-bus na dala ang mga estudyante at sa kalaunan ay pinalitan ito malapit sa bayan ng Piagapo. Habang dalawampu't dalawa ang pasahero ay kinuha noong una, tatlo ay pinalaya.

Habang nahulog ang pinagsamang puwersa ng Philippine Marines at pulisya sa grupong kidnap at kanilang mga bihag sa Gakap, 8 oras matapos ang pagdukot, isang sundalo ang sumunod, na pinatay ang isang pulis na kinilala bilang Edris Sultan. Ang lahat nang mga bihag ay na-rescued hindi pinaghihinalaang iniulat opisyal ng pulisya.
|-
| 28 Agosto
| align=&quot;right&quot;|4
| align=&quot;right&quot;|30+
| {{center|''Pagbomba sa Lamitan ng 2005''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Lamitan|mark=Green_pog.svg|lat=6.645556|long=122.101944|width=170|float=center}}'''
Hindi bababa sa 30 katao ang nasugatan, karamihan ay mula sa third-degree na pagkasunog, matapos ang isang homemade na bomba na naiwan malapit sa kantina sa likuran ng ferry na si MV Dona Ramona ay sumabog at lumulubog sa mas mababang deck sa sunog habang nakaupo sa Lamitan wharf, Basilan, 15 ilang minuto bago ito nakatakdang maglayag.

Sa darating na buwan, apat na tao, kabilang ang ilang mga bata, ay sumailalim sa kanilang mga pinsala sa ospital
|}

====2006====	
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-
| 2 Pebrero
| align=&quot;right&quot;|6
| align=&quot;right&quot;|6+
| {{center|''Pagsunog sa Patikul ng 2006''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Patikul|mark=Green_pog.svg|lat=6.04|long=121.06|width=170|float=center}}'''
Ang mga Muslim extremists ay pumatay nang hindi bababa sa anim na tao sa isang sakahan sa Patikul, isang maliit na bayan sa Sulu Isla, malapit sa Jolo. Ang mga armadong Abu Sayyaf ay nagbukas ng apoy sa isang grupo ng mga tao, pinatay ang isang 9-buwang gulang na si Melanie Patinga at malubhang nasugatan ang isang tatlong-taong-gulang na batang lalaki at limang iba pa. Namatay din sina Emma at Pedro Casipong, Itting Pontilla at Selma Patinga. Ayon sa mga nakasaksi, ang pag-atake ay naudyukan ng relihiyon, ayon sa mga nakaligtas sa mga imbestigador ng militar na tinanong sila ng mga sumasalakay sa kanilang relihiyon, sa lalong madaling panahon pagkatapos ng pagbubukas ng apoy sa mga Kristiyano.&lt;ref&gt;AsiaNews.it: [http://www.asianews.it/index.php?l=en&amp;art=5288 Massacre of Christians in Jolo deals heavy blow to hopes for peace], 3 February 2006&lt;/ref&gt;
|-
| 27 Marso
| align=&quot;right&quot;|9
| align=&quot;right|20+
| {{center|''Pagbomba sa Jolo ng 2006''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Jolo|mark=Green_pog.svg|lat=5.59|long=121.08|width=170|float=center}}'''
Ang isang homemade na bomba ay sumabog sa loob ng isang convenience store na pag-aari nang isang kooperatiba na pinapatakbo nang Simbahan sa downtown Jolo sa Sulu Island, pinatay ang 9 at malubhang nasugatan ang 20 pa. Sinabi ng mga opisyal ng seguridad na ang pagsabog ay natanggal sa pamamagitan ng Sulu Consumer's Cooperative Store sa paligid ng 1:15 p.m, ang pagsabog kaya napakalakas na ganap na nawasak ang harapan ng gusali at nagtatapon nang mga labi sa kabila ng kalye. Ang mga namatay ay halos Muslim at empleyado. Ang pag-sabog ay tumutugma sa pagpapatakbo ng gobyerno laban sa mga militanteng Abu Sayyaf&lt;ref name=&quot;smh2006&quot;&gt;{{cite news |title=Nine dead in Philippine bomb blast |url=http://www.smh.com.au/news/world/nine-dead-in-philippine-bomb-blast/2006/03/27/1143441081154.html |publisher=[[The Sydney Morning Herald|SMH]] |date=27 March 2006 |accessdate=22 March 2010}}&lt;/ref&gt; Security officials said the blast ripped through the Sulu Consumer's Cooperative Store around 1:15 p.m, the explosion so powerful that it totally destroyed the facade of the building and threw debris across the street.&lt;ref name=&quot;sunstar2006&quot;&gt;{{cite news |title=US deplores Jolo bombing; Arroyo orders probe |url=http://www.sunstar.com.ph/static/net/2006/03/29/us.deplores.jolo.bombing.arroyo.orders.probe.html |publisher=[[Sun Star News]] |date=27 March 2006 |accessdate=22 March 2010 |archive-date=14 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100114225425/http://www.sunstar.com.ph/static/net/2006/03/29/us.deplores.jolo.bombing.arroyo.orders.probe.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Those killed were mostly [[Muslim]] and employees.&lt;ref name=&quot;smh2006&quot;/&gt; The blast coincided with the government operation against [[Abu Sayyaf]] militants.&lt;ref name=&quot;sunstar2006&quot;/&gt;
|-
| 23 Hunyo
| align=&quot;right&quot;|6
| align=&quot;right&quot;|9+
| {{center|''Pagbomba sa Shariff Aguak ng 2006''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Shariff Aguak|mark=Green_pog.svg|lat=6.5153|long=124.2630|width=170|float=center}}'''
Anim na tao ang napatay sa isang putok sa bayan ng Shariff Aguak bilang isang bomba, na nakatanim sa isang van na naka-park sa harap nang isang pampublikong merkado, sumabog noong mga 7&amp;nbsp;ng umaga habang dumaan ang anim na sasakyan na komandante nang Maguindanao Governor Datu Andal Ampatuan.

Ayon kay Senior Superintendent Akmad Mamalinta, isa sa mga sasakyan sa 10-sasakyan convoy nang gobernador ay napinsala din, pinatay ang dalawang aide, isang pag-aasawa at malapit na kaibigan nang Ampatuan. Ang ikalimang namatay ay isang pamangkin nang Kongresista nang Maguindanao na si Simeon Datumanong, samantalang isang lalaki na nasawi sa sugat ay namatay sa hospital.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Six killed in Philippines bomb blast|url=http://www.iol.co.za/news/world/six-killed-in-philippines-bomb-blast-1.282845|accessdate=15 July 2011|newspaper=Independent Online|date=23 June 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[People's Daily]] [http://www.asianews.it/index.php?l=en&amp;art=5288 Five killed by bomb explosion in southern Philippines], 23 June 2006&lt;/ref&gt;
|-
| 10, 11 Oktubre
| align=&quot;right&quot;|8
| align=&quot;right&quot;|30
| {{main|Pagbomba sa Gitnang Mindanao ng 2006}}
'''[[Tacurong]] at [[Makilala]]'''
Ang pambobomba sa Gitnang Mindanao ay naganap noong mga araw ng Oktubre 10 at 11, 2006.  Magkakasunod na pagsabog sa dalawang magkahiwalay na lugar sa [[SOCCSKSARGEN]] ang nangyari.  Walo ang kumpirmado nautas at 30 ang mga sugatan.
|}

====2007====	
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-
| 10 Enero
| align=&quot;right&quot;|7
| align=&quot;right|27
| {{center|}} {{main|Pagbomba sa Mindanao ng Enero 2007}}
'''[[General Santos]], [[Kidapawan]], [[Lungsod ng Cotabato]]'''
Naganap ang pagbomba sa mga ilang lungsod ng [[Mindanao]] noong Enero 10, 2007 ay tatlong magkakahiwalay na pagsabog nang gabing iyon.  Pito ang kumpiramdong patay at 27 ang mga sugatan.
|-
| 17 Abril
| align=&quot;right&quot;|7
| align=&quot;right&quot;|Hindi alam
| {{center|''Panghohostage sa Jolo ng 2007''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Jolo|mark=Green_pog.svg|lat=5.59|long=121.08|width=170|float=center}}'''
Ang anim na manggagawa sa kalsada at isang manggagawa sa pabrika, na inagaw nang militanteng naka-link na Al-Qaeda na Abu Sayyaf habang papunta sa isang proyekto sa kalsada nang pamahalaan, ay natagpuan na pinugutan nang ulo sa isla nang Jolo.

Sinabi ni Major General Ruben Rafael na ang mga pinutol na ulo nang anim na manggagawang Kristiyano ay natagpuan sa mga jungle ng Jolo nang mga sundalo, apat na araw pagkatapos na sakupin ang mga manggagawa. Ayon sa isang hindi kilalang sundalo, ang mga tropa ay nakuha sa kung saan matatagpuan ang mga ulo pagkatapos nang dalawang ulo ay inihatid nang mga sibilyan sa isang kampong militar sa isla.
|-
| 8 Mayo
| align=&quot;right&quot;|8
| align=&quot;right&quot;|33+
| {{center|''[[Pagbomba sa Tacurong ng 2007]]''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Tacurong|mark=Green_pog.svg|lat=6.68|long=124.67|width=170|float=center}}'''
Nangyari ang isang pag sabog sa Lungsod ng Tacurong, noong ika Mayo 8, 2007 pasado 4:50 p.m nang hapon sa crossing, ay nag tala nang 8 utas at 33+ ag kumpirmadong sugatan dahil sa sharpnel na sa isang siksikang bilyaran at isang hintayan na terminal malapit sa isang restaurant, noong panahon nag eleksyon para sa mga tatakbong ihalal sa botohan, sa darating na Mayo 14, 2007, At napag-alaman nga ito ay gawa sa isang TNT or gelignite na hindi lalayo sa isang IED.
|-
| 18 Mayo
| align=&quot;right&quot;|3
| align=&quot;right&quot;|~37
| {{center|''Pagbomba sa Lungsod ng Cotabato ng 2007''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Lungsod ng Cotabato|mark=Green_pog.svg|lat=7.13|long=124.15|width=170|float=center}}'''
Ang limang-taong-gulang na si Adril Watangao at dalawang matanda ay pinatay at hanggang 35 iba pang mga tao ang itinuturing para sa mga sugat at shrapnel na sugat kapag ang isang bomba, na malamang na inilatag nang mga extremist sa Islam, ay sumabog sa isang bus terminal nang Weena sa Cotabato City. Apat na bata ang kabilang sa mga naospital.

Si Muslimen Sema, pagkatapos nang alkalde ng Lungsod sa Cotabato at isang dating lider nang rebeldeng Muslim, ay nagsabi na ang kumpanya nang Weena bus ay nakakatanggap nang mga banta mula sa isang pangkat nang mga pangkat na hinihingi ang &quot;proteksyon ng pera&quot; bago ang pagsabog
|- 
| 13 Nobyembre
| align=&quot;right&quot;|6
| align=&quot;right|12
| &lt;!-- {{center|[[File:2007 Batasang Pambansa bombing.jpg|195px]]}} --&gt; {{main|Pagbomba sa Batasang Pambansa}}
'''[[Batasang Pambansa]], [[Lungsod ng Quezon]]'''
Ang pagbomba sa Batasang Pambansa ay naganap noong Nobyembre 13, 2007 8:15 ng gabi.  Sumabog ang bombang pang-sasakyan sa timog na bulwagan ng pangunahing gusali ng [[Mababang Kapulungan ng Pilipinas]] na pinatay ang anim na tao, kabilang ang Kongresista na si [[Wahab Akbar]], dalawang alalay ng mga kongresista, at dalawang kawani ng kongreso.
|}

====2008====	
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-
| 29 Mayo
| align=&quot;right&quot;|2
| align=&quot;right&quot;|~21
| {{center|''Pagbomba sa Lungsod ng Zamboanga ng 2008''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label= Lungsod ng Zamboanga|mark=Green_pog.svg|lat=6.92|long=122.07|width=170|float=center}}''' 
Dalawang tao ang napatay at hanggang 21 ang nasugatan sa isang pag-atake sa bomba sa labas nang baseng Philippine Air Force kung saan ang mga sundalong US, sinasanay ang mga lokal na tropa sa anti-terorismo na digma, ay nagpapanatili nang isang maliit na kampo sa Zamboanga City. Ang blast ay nag-coincided sa sporadic fighting sa pagitan nang mga rebeldeng Muslim at sundalo sa kalapit na isla nang Basilan at ang nasirang gusali ay nagtatayo rin nang mga punong-tanggapan nang Representante nang Zamboanga City Maria Isabelle Climaco.

Sinabi nang mga ulat na ang bomba, na nakatago sa isang bag, ay tila naiwan sa labas nang gusali kung saan ang isang pulutong nang mga pasahero, karamihan sa mga dependent nang militar, ay naghihintay nang isang C130 transport plane na dadalhin sila sa Maynila.
|-
| Hulyo 24 at Setyembre 1
| align=&quot;right&quot;|3 at 7
| align=&quot;right&quot;|24 at 34+
|{{main|Pagbomba sa Digos ng 2008}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Digos|mark=Green_pog.svg|lat=6.45|long=125.21|width=170|float=center}}'''
Ang pagbomba sa [[Digos]] ay ang serye ng dalawang magkasunod na pagsabog sa Metro Shuttle Bus na nakaparada sa isang himpilan na may biyahe papunta sa Lungsod ng Davao na nagmula sa Bansalan.  Pinatay ang pagbomba ng tatlong tao at sinaktan ang 24 na iba pa. 
|-
| 29 Hulyo
| align=&quot;right&quot;|4
| align=&quot;right&quot;|Hindi alam
| {{center|''Pagsunog sa Malabang ng 2008''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Malabang|mark=Green_pog.svg|lat=7.35|long=124.04|width=170|float=center}}''' 
Ang mga sandatahang lalaki ay tumigil sa isang mini-bus at pinatay ang apat na estudyante na estudyante sa Lanao del Sur, habang ang isang ikalimang lalaking pasahero ay hindi nakilala, malamang ay dinukot.

Ang bus ay nagdadala nang humigit-kumulang na 15 katao nang tumigil ito malapit sa Malabang, isang lugar sa ilalim nang kontrol ng MILF.
Maraming pasahero ang tinanggihan subalit ang mga kababaihan ay pinahihintulutang umalis nang hindi nasisira; apat sa limang lalaki ay na-drag sa isang kagubatan at kinunan sa ulo sa malapit na hanay.
|-
| 2 Nobyembre
| align=&quot;right&quot;|5
| align=&quot;right&quot;|Hindi alam
| {{center|''Pagsunog sa Linamon ng 2008''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Linamon|mark=Green_pog.svg|lat=8.11|long=124.10|width=170|float=center}}'''
Ang mga pinaghihinalaang mga vigilante nang Kristiyano ay sumakop sa isang grupo nang mga Muslim picnickers noong Linggo, na nagpatay nang lima, kabilang ang isang bilang nang mga bata.

Si Mohagher Iqbal, isang lider nang [[Moro Islamic Liberation Front]], ay nagsabi na ang pag-atake ay naganap sa paligid ng 17:00 sa baybayin bayan nang Linamon sa lalawigan nang Lanao del Norte at kinilala ang mga perpetrators bilang Ilagas.
|-
| 18 Disyembre
| align=&quot;right&quot;|3
| align=&quot;right&quot;|~45
| {{center|''Pagbomba sa Iligan ng 2008''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Iligan|mark=Green_pog.svg|lat=8.13|long=124.14|width=170|float=center}}'''
2 mag kasunod na pagsabog, sa nakahiwalay na mga mall sa pangunahing financial district sa Aguinaldo Street sa Iligan City, pumatay nang hanggang 3 tao at magpatulog nang hindi bababa sa apatnapu't lima pa. Dalawang krudo, pansamantala na mga bomba na inilagay sa mga bag ay nagpaputok at nagiba sa Unicity Commercial Center sa humigit-kumulang na 13:30 at sa malapit na Shoppers Plaza ni Jerry mga 5 hanggang 20 minuto mamaya.

Naganap ang mga mall blast isang araw bago ang isang naka-iskedyul na pagbisita ni Pangulong [[Gloria Macapagal Arroyo]] sa lungsod, ang kanyang sariling bayan. Nasugatan din ang tatlong tao sa pagbomba ng dalawang mga hotel na badyet - ang Traveler's Inn at ang Caprice Lodge - sa Iligan City noong nakaraang buwan.
|}

====2009====	
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-
| 4 Abril
| align=&quot;right&quot;|2
| align=&quot;right&quot;|8+
| {{center|''Pagbomba sa Isabela ng 2009''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Isabela|mark=Green_pog.svg|lat=6.42|long=121.58|width=170|float=center}}''' 
Ang isang pag sabog malapit sa isang popular na kadena nang fastfood sa Isabela City ay pumapatay nang dalawang tao at nasugatan ang walong iba pa. Ang pagsabog, mga 100 metro mula sa isang katedral nang Romano Katoliko at isang kilalang fastfood chain, ay pinaniniwalaan na dulot ng isang krudo. &quot;Karamihan sa mga biktima ay naghihintay para sa isang biyahe sa bahay malapit sa restaurant&quot;, sinabi nang isang pulis tagapagsalita, pagdaragdag walang sinuman na inaangkin na responsibilidad para sa atake
|-
| 26 Abril
| align=&quot;right&quot;|1
| align=&quot;right&quot;|3+
| {{center|''Pagbomba sa Lebak ng 2009''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Lebak|mark=Green_pog.svg|lat=6.38|long=124.1|width=170|float=center}}''' 
Isang bomba ang sumabog sa isang sikat na resort sa bayan ng Lebak sa lalawigan nang Sultan Kudarat. Isang tao ang namatay sa sabog at hindi bababa sa tatlong iba pa ang nasugatan.
|-
| 21 Mayo
| align=&quot;right&quot;|3
| align=&quot;right&quot;|5
| {{center|''Pagbomba sa Lungsod ng Zamboanga ng 2009''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label= Lungsod ng Zamboanga|mark=Green_pog.svg|lat=6.92|long=122.07|width=170|float=center}}'''
Tatlong sibilyan ang napatay at limang iba pa ang nasugatan pagkatapos nang hindi kilalang gunmen sa isang motorsiklo o motorsiklo na inambus ang kanilang trak sa lalong madaling panahon bago ang 15:00 sa Victoria village, silangan ng Zamboanga City
|-
| 3 Hunyo
| align=&quot;right&quot;|2
| align=&quot;right&quot;|4+
| {{center|''Pagbomba sa Lungsod ng Cotabato ng 2009''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Lungsod ng Cotabato|mark=Green_pog.svg|lat=7.13|long=124.15|width=170|float=center}}''' 
Isang walang armas na sundalong Pilipino at isang sibilyan ang napatay sa isang pagsabog na nasugatan din ang apat na di-armadong sundalo sa labas ng Cotabato City.
&lt;ref&gt;{{cite news|title=Unarmed soldier, civilian killed in Philippine rebel bomb attack|last=|first=|last2=|first2=|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-06/03/content_11480204.htm|date=3 June 2009|accessdate=3 June 2009|publisher=Xinhuanet|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104161957/http://news.xinhuanet.com/english/2009-06/03/content_11480204.htm|archivedate=4 November 2012|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| Hulyo 5 at 7
| 12
| 92+
| ''{{main|Pagbomba sa Mindanao ng Hulyo 2009}}''
'''[[Lungsod ng Cotabato]], [[Jolo]] at ''[[Iligan]]'''
Ang pagsabog sa Mindanao ng Hulyo 2009 ay ang serye ng dalawang araw na di magkasunod at tatlong magkakahiwalay na pagsabog.
|-
| 17 Setyembre
| align=&quot;right&quot;|2
| align=&quot;right&quot;|15
| {{center|Pagbomba sa Luuk ng 2009''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Luuk|mark=Green_pog.svg|lat=6|long=121.35|width=170|float=center}}'''
Dalawang sibilyan ang napatay at 15 iba pa ang sugatan kapag ang isang granada ay inihagis sa isang pulutong sa isang karnabal sa gabi ng gabi sa munisipalidad ng Luuk ng lalawigan ng Sulu. Si Major David Hontiveros, isang lokal na tagapagsalita ng militar, ay nagsabi na ang pagbagsak ay naganap sa paligid ng 23:40 sa nayon ng Tubig Puti.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Xiaodan|first=Du|title=Two killed, 15 wounded in Philippine carnival blast|url=http://english.cctv.com/20090917/104060.shtml|accessdate=27 May 2013|newspaper=China Central Television|date=17 September 2009|agency=Xinhua}}&lt;/ref&gt;
|-
| 29 Setyembre
| align=&quot;right&quot;|3
| align=&quot;right&quot;|2
| {{center|''Pagbomba sa Sulu ng 2009''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Sulu|mark=Green_pog.svg|lat=6|long=121|width=170|float=center}}'''
Isang bomba ng tabing-daan sa hinterlands nang lalawigan nang Sulu ang pinatay ng dalawang US Navy member at isang Philippine Marines soldier, dalawang iba pang tropang Pilipino ang nasugatan
|-
| 20 Oktubre
| align=&quot;right&quot;|1
| align=&quot;right&quot;|21+
| {{center|''Pagbomba sa Marawi ng 2009''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Marawi|mark=Green_pog.svg|lat=8|long=124.3|width=170|float=center}}''' 
Isang lalaki ang namatay at 21 iba pa ang nasugatan matapos sumabog ang bomba na nakatanim sa loob ng city hall sa Marawi. Ang pagbagsak ay nangyari sa pagpaparehistro ng botante sa Marawi City hall.
|-
| 5 Disyembre
| align=&quot;right&quot;|1
| align=&quot;right&quot;|5
| {{center|''Pagbomba sa Jolo ng 2009''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Jolo|mark=Green_pog.svg|lat=5.59|long=121.08|width=170|float=center}}'''
Ang isang cell-phone na nag-trigger ng tuluy-tuloy na pagsabog ng bomba ay nagpapalit ng istasyon ng pulisya sa Jolo, Sulu at napinsala ng isang munisipal na kulungan, na pinatay ang isa at sinaktan ang 5
|}

===Dekada 2010===
====2010====	
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-
| 27 Pebrero
| align=&quot;right&quot;|1
| align=&quot;right&quot;|4+
| {{center|''Pagbomba sa Parang ng 2010''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Parang|mark=Green_pog.svg|lat=7.37|long=124.26|width=170|float=center}} '''
Isang 12-anyos na batang lalaki ang napatay habang pinalabas ng IED sa ilalim nang van nang Rajamuda Kasim, isang kandidato para sa konsehal sa bayan nang Parang, Maguindanao.
Hindi bababa sa 4 pa ang nasaktan
|-
| 27 Pebrero
| align=&quot;right&quot;|12
| align=&quot;right&quot;|17
| {{center|''Pagpasabog sa Tubigan ng 2010''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Tubigan|mark=Green_pog.svg|lat=6.33|long=121.53|width=170|float=center}}''' 
Pinaghihinalaang mga militanteng naka-link na al-Qaida ang inatake sa isang nayon sa Maluso sa panahon nang isang pre-dawn raid, na pinatay ang 12 katao kabilang ang apat na bata. Mga 70 gunmen na naka-link sa grupo nang extremist Abu Sayyaf na naglunsad nang mga grenade launcher at mga awtomatikong riple sa mga bahay, at nagsunog nang iba habang natutulog ang mga residente, na pinatay ang isang armadong militiam nang pamahalaan at 10 sibilyan sa nayon nang Tubigan sa isla ng Basilan.

Kinumpirma nang punong panrehiyong pangkalusugan na labimpito ang nasugatan sa pag-atake, na may siyam na kritikal na kalagayan, kabilang ang apat na bata. Ang ilan sa mga kritikal na nasugatan ay namatay sa mga ospital nang Zamboanga City
|-
| 15 Marso
| align=&quot;right&quot;|1
| align=&quot;right&quot;|2+
| {{center|''Pagbomba sa Lungsod ng Dabaw ng 2010''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Lungsod ng Dabaw|mark=Green_pog.svg|lat=7.12|long=125.64|width=170|float=center}}'''
Isang sundalo ang namatay matapos ang isang militar na trak ay binomba ng mga pinaghihinalaang gerilya ng Bagong Hukbong Bayan sa Davao City.

Ang isang trak na nagdadala ng mga miyembro ng Philippine Army ay binomba habang nag-cruising sa isang kalsada sa distrito ng Paquibato sa paligid ng 14:50. Ang dalawang sundalo ay nasaktan at na-evacuate sa Davao Medical Center
|-
| 20 Marso
| align=&quot;right&quot;|4
| align=&quot;right&quot;|5
| {{main|Pagbomba sa Antipolo ng 2010}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Antipolo|mark=Green_pog.svg|lat=14.62|long=121.12|width=170|float=center}} '''
Naganap ang isang pagbomba sa [[Antipolo]] noong Marso 20, 2010 sa subdibisyon ng San Jose.  Apat na pulis ang napatay at limang iba pa ang nasugatan sa pananambang ng mga makakaliwang rebelde.
|-
| 12 Abril
| align=&quot;right&quot;|14
| align=&quot;right&quot;|Marami
| {{center|''Pagbomba sa Isabela ng 2010''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Isabela City|mark=Green_pog.svg|lat=6.42|long=121.58|width=170|float=center}}''' 
Hindi bababa sa 25 na pinaghihinalaang mga militanteng Abu Sayyaf na nagsusuot nang mga pulis at militar na mga uniporme nang militar na nagtatapon nang dalawang bomba sa Isabela City at nagbukas nang sunog sa iba pang mga bystanders, pinatay ang tatlong Marines, isang pulis at anim na sibilyan at nasugatan ang marami pang iba.

Ang unang bomba ay nagpaputok sa loob ng isang van mga 10:30 nang umaga sa labas nang gusali sa kagawaran nang edukasyon at kabaligtaran sa sports stadium. Ang ikalawang, nahuli sa isang motorsiklo na naiwan malapit sa isang simbahang Romano Katoliko, sumabog nang ilang minuto mamaya at napinsala ang gusali
|-
| 23 Hunyo
| align=&quot;right&quot;|4
| align=&quot;right&quot;|6
| {{center|''Pagsunog sa Maluso ng 2010''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Maluso|mark=Green_pog.svg|lat=6.33|long=121.53|width=170|float=center}}'''
Apat na sibilyan ang namatay at anim ang nasugatan sa isang pag-atake sa hapon sa pamamagitan nang mga 30 hooded attackers sa isang commuter jeep mula sa kabisera ng Basilan sa Isabela City, sa pamamagitan ng bayan ng Maluso.

Ang mga sumasalakay, na pinaniniwalaang mga militanteng Abu Sayyaf, ay tumakas mula sa isang burol na may mga riple papunta sa jeepney, agad na pinapatay ang dalawang pasahero. Ang iba pang mga pasahero ay sinaktan at pinatay ng mga bala habang sinubukan nilang tumaka
|-
| 5 Agosto
| align=&quot;right&quot;|2
| align=&quot;right&quot;|23
| {{center|''Pagbomba sa Lungsod ng Zamboanga ng 2010''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Lungsod ng Zamboanga|mark=Green_pog.svg|lat=6.92|long=122.07|width=170|float=center}}'''
- - - &lt;ref name=ass&gt;{{cite news|title=Philippines airport bomb kills two, wounds governor|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-pacific-10889355|accessdate=25 March 2011|newspaper=BBC online|date=6 August 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Christian suspected in suicide bomb attack on Zamboanga airport|url=http://www.asianews.it/news-en/Christian-suspected-in-suicide-bomb-attack-on-Zamboanga-airport-19141.html|accessdate=25 March 2011|newspaper=AsiaNews.it|date=6 August 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
| 28 Agosto
| align=&quot;right&quot;|5
| align=&quot;right&quot;|hindi alam
| {{center|''Pagsunog sa San Pascual ng 2010''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=San Pascual|mark=Green_pog.svg|lat=13.13|long=123|width=170|float=center}}'''
Ang isang tagapayo sa munisipyo at apat na iba pa, kabilang ang dalawang tinedyer, ay binaril at pinatay sa isang ambus ng hindi bababa sa 10 miyembro nang isang hindi kilalang armadong grupo sa Bolod village sa San Pascual, Masbate. Ang mga biktima ay kinilala bilang municipal counselor na si Wenceslao Sinagpulo Jr., Baptist church Pastor Rolito Aragaon, driver Rael Ponte at mga estudyante nang high school na sina Ronnie Orcales at Raffy Francisco.

Ang konsehal ng bayan na si Wenceslao Sinagpulo Jr. at ang apat na biktima ay namatay sa eksena matapos ang kanilang sasakyan ay ambushed nang hindi kilalang mga sumasalakay sa paligid ng 14:30 habang naglakbay patungo sa Mapanique village. Ipinahayag ni Representative nang Masbate na si Narciso Bravo na ang pagpatay ay politikal na motivated, gayunpaman walang grupo ang nag-claim ng responsibilidad
&lt;ref&gt;{{cite news|last=C. Calonzo|first=Andreo|title=Town councillor, 4 others killed in Masbate ambush|url=http://www.gmanews.tv/story/199689/town-councilor-4-others-killed-in-masbate-ambush|accessdate=23 July 2011|newspaper=GMA News|date=29 August 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
| 21 Oktubre
| align=&quot;right&quot;|10
| align='right&quot;|9+
| {{center|''Pagbomba sa Matalam ng 2010''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Matalam|mark=Green_pog.svg|lat=7.05|long=124.54|width=170|float=center}}'''
Ang mga tao, kabilang ang konduktor ng bus, ay namatay sa isang pagsabog sa isang bus na naglalakbay sa isang highway sa labas ng Matalam township ng North Cotabato. Ang bus ay naisip na may 60 pasahero sakay kapag ang pagsabog ang nangyari, pagpatay ng walong tao sa eksena at kritikal na nasugatan ang anim na iba pa, 2 nakamamatay.

Ang bomba ay pinaniniwalaan na nakatago sa loob ng isang bag, inilagay sa isang overhead luggage compartment sa hulihan ng bus, at pinalabas sa lalong madaling panahon matapos ang isang grupo ng mga lalaki na pinaghihinalaang nagtanim na lumabas ito sa sasakyan.

Isang koponan ng ordnance na nakasaad na ito ay nagpakita na isang 81&amp;nbsp;mm mortar round na malayo na pinalabas gamit ang mga mobile phone.&lt;ref&gt;{{cite news|title=High alert in Philippines after bomb on bus kills 10|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2010%5C10%5C22%5Cstory_22-10-2010_pg4_6|accessdate=25 March 2011|newspaper=Daily Times|date=22 October 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Bus bomb kills nine in Philippines|url=http://www.thejakartaglobe.com/afp/bus-bomb-kills-nine-in-philippines/402522|accessdate=25 March 2011|newspaper=AFP via Jakarta Globe|date=22 October 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Deadly Bus Bombing in Southern Philippines|url=https://www.youtube.com/watch?v=C9cWb3AO_GY|accessdate=26 March 2011|newspaper=Associated Press via Youtube|date=21 October 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Bomb on bus in Philippines kills 10, wounds 9|url=http://www.utsandiego.com/news/2010/oct/21/bomb-on-bus-in-philippines-kills-10-wounds-9/|accessdate=26 May 2013|newspaper=San Diego Union-Tribune|date=21 October 2010|agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;
|-
| 15 Nobyembre
| align=&quot;right&quot;|1
| align=&quot;right&quot;|2
| {{center|''Pagbomba sa Carmen ng 2010''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Carmen|mark=Green_pog.svg|lat=
7.20|long=124.80|width=170|float=center}}'''
Isang bomba ang sumabog sa isang bus terminal ng pasahero sa munisipalidad ng Carmen sa probinsya nang North Cotabato, na pinatay ang isang tao at nasugatan ang dalawa pa.

Ang pagsabog sa estasyon ay naganap malapit sa isang panlabas na bakod, nasugatan ang dalawang tao sa isang bus at isa na nakatayo sa malapit. Ang 17-taong-gulang na lalaki na nasa baybayin ay kritikal na sugatan at mamaya ay namatay sa isang ospital.
&lt;ref&gt;{{cite news|title=1 dead, 2 hurt in southern Philippine bomb blast|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2010/11/15/apworld/20101115171503&amp;sec=apworld|accessdate=26 March 2011|newspaper=The Star|date=15 November 2010|archive-date=8 Abril 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110408204241/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2010%2F11%2F15%2Fapworld%2F20101115171503&amp;sec=apworld|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 15 Disyembre
| align=&quot;right&quot;|2
| align=&quot;right&quot;|1+
| {{center|''Pagsunog sa Las Navas ng 2010''}}
 '''{{Location map|Pilipinas|label= Las Navas|mark=Green_pog.svg|lat=
12.34|long=125|width=170|float=center}}'''
Dalawang sibilyan ang napatay, isa sa kanila ay isang 15-anyos na batang lalaki at ang isa pang dating barangay chairman ng Brgy. Poponton, sa ambush sa isang pump boat sa kahabaan ng Hinaga River sa bayan nang Northern Samar ng Las Navas. Ang limang sundalo at isang sibilyan ay iniulat na nawawala bilang resulta ng pagtambang na isinagawa gamit ang awtomatikong mga armas sa mga alas-5&amp;nbsp;ng hapon na umalis sa sibilyang barko na napinsala.

Ang pag-atake ay pinaniniwalaan na ginawa ng isang hindi tiyak na bilang ng mga rebeldeng NPA na sinasabing nagtatago sa kahabaan ng kagubatan sa Ilog Hinanga.&lt;ref&gt;{{cite news|last=A. GABIETA|first=JOEY|title=2 civilians killed, 1 soldier wounded in Las Navas ambush|url=http://leytesamardaily.net/2010/12/2-civilians-killed-1-soldier-wounded-in-las-navas-ambush/|accessdate=26 March 2011|newspaper=Leyte Samar Daily Express|date=15 December 2010|archive-date=20 Agosto 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820003119/http://leytesamardaily.net/2010/12/2-civilians-killed-1-soldier-wounded-in-las-navas-ambush/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 25 Disyembre
| align=&quot;right&quot;|0
| align=&quot;right&quot;|11+
| {{center|''Pagbomba sa Jolo ng 2010''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Jolo|mark=Green_pog.svg|lat=5.59|long=121.08|width=170|float=center}}'''
Ang isang bomba ay sumabog sa panahon nang Pasko sa Misa sa isang kapilya sa loob nang isang kampo nang pulisya, na nasugatan ang isang pari at 10 simbahan, na ang lahat ay mga sibilyan. Nakatago ang aparato sa window nang bentilasyon malapit sa kisame nang kapilya, sa loob nang tambalan kung saan matatagpuan ang tanggapan nang probinsiya nang pulisya sa bayan ng Jolo sa Isla rin ng Jolo.
|}

====2011====	
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-
| 25 Enero
| align=&quot;right&quot;|5
| align=&quot;right&quot;|13
|{{main|Pagbomba sa Makati ng 2011}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Makati|mark=Green_pog.svg|lat=14.55|long=121.02|width=170|float=center}}'''
Naganap ang isang pagsabog noong Enero 25, 2011 sa [[Lungsod ng Makati]], [[Kalakhang Maynila]].  Isang bomba ang sumabog sa bus na Newman Goldliner sa kanto ng [[Abenida ng Epifanio de los Santos]] at [[Abenida Gil Puyat|Abenida Buendia]] sa Makati na nagdulot ng limang patay at 13 sugatan.
|-
| 9 Marso
| align=&quot;right&quot;|4
| align=&quot;right&quot;|10
| {{center|''Pagbomba sa Jolo ng 2011''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Jolo|mark=Green_pog.svg|lat=5.59|long=121.08|width=170|float=center}}'''
Apat na tao ang napatay, karamihan sa mga drayber nang rickshaw na naghihintay sa mga pasahero, nang isang malakas na pagsabog, na pinaniniwalaang mula sa isang improvised bomba, na pinalabas sa labas nang isang paaralang elementarya sa San Raymundo sa Jolo. Ang paaralan ay walang laman sa oras nang pag sabog na malubhang napinsala sa gusali nang paaralan.

Ang lokal na hepe ng militar na si Brigadier General Romeo Tanalgo ay naglabas ng mga pangalan ng mga napatay, na binabago ang figure nang limang fatalidad sa dalawang tao na namatay sa eksena at isa pang dalawa na namatay sa ospital. Hindi bababa sa sampung iba pa ang nasugatan, tatlong sineseryoso.
|-
| 26 Marso
| align=&quot;right&quot;|3
| align=&quot;right&quot;|1
| {{center|''Pagbomba sa Tampakan ng 2011''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Tampakan|mark=Green_pog.svg|lat=6.29|long=125.04|width=170|float=center}}'''
Tatlo ang mga manggagawa sa konstruksiyon ang pinatay at isa pang nasugatan sa isang atake na itinanghal ng mga rebeldeng leftist sa mayamang bayan ng Tampakan.

Sampung gunmen, sinasabing rebelde ng Bagong Hukbong Bayan, ay sumabog ng isang komboy ng limang trak sa paligid ng 1:30&amp;nbsp;ng hapon na may maliit na armas at granada sa nayon ng Danlag, Cotabato.
|-
| 4 Abril
| align=&quot;right&quot;|11
| align=&quot;right&quot;|3+
| {{center|''Pagbomba sa Mangudadatu ng 2011''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label= Mangudadatu|mark=Green_pog.svg|lat=6.41|long=124.49|width=170|float=center}}'''
Hanggang sa 11 katao, kabilang ang mga kamag-anak ng Gobernador Esmael Mangudadatu ng Maguindanao, at isang rebeldeng Moro ang napatay sa isang kumprontasyon na may kaugnayan sa isang pagtatalo sa isang pangingisda sa lalawigan.

Sinabi ni Mangudadatu na ang mga lokal na opisyal, na sumali sa 150 supporters, ay nag-inspeksyon sa isang proyekto ng kalsada malapit sa Lake Buluan sa bayan ng Mangudadatu, mga alas 8:20&amp;nbsp;ng umaga nang ipagpaputok ang mga pinaghihinalaang rebeldeng Moro sa mga natipon na pulutong. Namatay ang walong nang kanyang mga tagasuporta sa pinangyarihan ng atake habang tatlong iba pa ang dinadala sa ospital na may mga pinsalang mortal.

Ang asawa ni Mangudadatu, mga kamag-anak at iba pang tagasuporta ay pinatay, kasama ang 32 na mamamahayag at kawani noong 2009 sa masaker sa Maguindanao.
Kinumpirma ng isang opisyal ng relasyon sa sibil-militar na susuriin nang mga biktima ang isang proyekto sa kalsada sa Barangay Tenuk sa bayan ng Mangudadatu sa alas -15&amp;nbsp;ng hapon nang ang mga gunmen, na nakaposisyon sa isang gilid ng kalsada, ay nagbukas nang sunog na may mga rifles na pang-atake at B-40 anti-tank rockets .

Ang militar ng Pilipinas ay nag-ulat ng humigit-kumulang na 100 rebelde nang Moro Islamic Liberation Front na nakilahok sa pag-atake nang Linggo, at hindi bababa sa isa ang nakilala bilang napatay sa panahon ng labanan.

Maraming mga residente ang tumakas sa kanilang mga tahanan at ang hukbo ng Army ay nakakuha ng mga posisyon sa pagitan ng dalawang panig upang tangkilikin ang mga ito at maiwasan ang mga bagong clashes, sinabi nang tagapagsalita ng militar na si Colonel Prudencio Asto, tagapagsalita ng 6th Division ng Army.

Kinumpirma ni Col. Asto na ang karahasan ay nagmula sa isang pag-aaway sa pagitan ng mga tropa ng MILF na pinangungunahan ni Salendab at mga tagasuporta ng Mangudadatus, na naka-lock sa isang dalawang dekada na &quot;rido&quot; o lahi ng digmaan sa Mangudadatus, tila kontrol sa mga estratehikong tract nang lupa sa tatlong kalapit na bayan nang Maguindanao
|- 
| 6 Abril
| align=&quot;right&quot;|3
| align=&quot;right&quot;|1+
| {{center|''Pagsunog sa Tungawan ng 2011''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Tungawan|mark=Green_pog.svg|lat=7.50|long=122.30|width=170|float=center}}'''
Ang isang pares at isang mariskal na nakasakay sa isang bus ay pinatay at ang iba pang mga pasahero ay inagaw ng apat na gunmen na sa huli ay nagsunog ng sasakyan.

Ang mga gunmen, na nagpapanggap bilang mga pasahero, ay nagpaputok sa dalawang marshals ng bus, pinatay ang isa at nasugatan ang isa. Isang pangunahing hukbo, na nagsisikap na gumuhit ng armas sa pagtatanggol, at ang asawa ng pangunahing hukbo ay nasugatan din
|-
| 26 Hunyo
| align=&quot;right&quot;|2
| align=&quot;right&quot;|15
| {{center|''Pagbomba sa Isabela ng 2011''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Isabela|mark=Green_pog.svg|lat=6.42|long=121.58|width=170|float=center}}'''
Dalawang tao ang napatay at 15 sugatan sa dalawahang bomba, isa sa labas ng kantina malapit sa simbahang Katoliko at ang ikalawang malapit sa komisyon sa Komisyon sa Audit sa rehiyon ng North Cotabato.

Ayon sa Provincial Police, ang improvised explosive device ay ginamit sa parehong insidente
|-
| 2 Agosto
| align=&quot;right&quot;|2
| align=&quot;right&quot;|9
| {{center|''Pagbomba sa Lungsod ng Cotabato ng 2011''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Lungsod ng Cotabato|mark=Green_pog.svg|lat=7.13|long=124.15|width=170|float=center}}'''
Ang isang bomba na nakatago sa isang motorsiklo ng Honda XRM ay pumapatay sa isang babae at isang batang lalaki habang nagpaputok ito sa harap ng isang baril sa lugar nang lungsod.

Ang pag-atake ay naganap isang araw pagkatapos nang pagsisimula ang buwan nang pag-aayuno ng Muslim ng Ramadan at isang linggo bago ang usapang pangkapayapaan sa pagitan ng pamahalaan at ang pinakamalaking grupo nang separatista sa Pilipinas, ang MILF
|-
| 23 Oktubre
| align=&quot;right&quot;|5
| align=&quot;right&quot;|8
| {{center|''Pagsunog sa Sumisip ng 2011''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Sumisip|mark=Green_pog.svg|lat=6.487222|long=121.978333|width=170|float=center}}'''
Namatay ang apat na puno ng goma at isang paramilitar na eskort, at walong iba pa ang nasugatan, nang ang grupo ng mga armadong kalalakihan ay sumabog sa kanilang sasakyan habang pumasok sa Tumahubong Agrarian Reform Beneficiaries Incorporated Development Cooperative sa Sapak Bulak village, bayan ng Sumisip, mga alas-5&amp;nbsp;ng umaga sa umaga.
|-
| 27 Nobyembre
| align=&quot;right&quot;|3
| align=&quot;right&quot;|27
| {{main|Pagbomba sa Lungsod ng Zamboanga ng 2011}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Lungsod ng Zamboanga|mark=Green_pog.svg|lat=6.92|long=122.07|width=170|float=center}}'''
Naganap ang isang pagsabog noong ika-27&amp;nbsp;ng Nobyembre sa isang seryeng pagsabog sa Lungsod ng Zamboanga. Tatlo ang kumpirmadong patay at 27 ang sugatan.
|}

====2012====	
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-
| 24 Enero
| align=&quot;right&quot;|15
| align=&quot;right&quot;|3
| {{center|''Pag-atake sa Isla ng Sibago ng 2012''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Isla ng Sibago|mark=Green_pog.svg|lat=6.74|long=122.40|width=170|float=center}}'''
Tatlong pump boats na nagdadala ng hindi kilalang gunmen ay lumapit sa isang grupo ng mga mangingisda sa isang artipisyal na kanlungan (payao) malapit sa Sibago Island at ambush sila sa mga rifles ng pag-atake. Ang lahat ng mga biktima ay mga residente ng timog na lungsod ng Pagadian, mga 160 kilometro sa hilagang-silangan.

Sinabi ni Mayor Belman Mantos ng bayan ng San Pablo sa Zamboanga del Sur na binabanggit na ang mga mangingisda na tumugon sa isang radio distress call ay binibilang ang 15 katawan sa tatlong fishing boats na may 10 nautical miles mula sa Sibago. Ang Abu Sayyaf ay kilala na gumana sa lugar.
|-
| 20 Pebrero
| align=&quot;right&quot;|3
| align=&quot;right&quot;|15
| {{main|Pagbomba sa Kidapawan ng 2012}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Kidapawan|mark=Green_pog.svg|lat=7.01|long=125.09|width=170|float=center}} '''
Naganap ang pagsabog noong ika-20&amp;nbsp;ng Pebrero sa Lungsod ng Kidapawan.  Tatlo ang patay ar 15 ang mga sugatan.
Ayon sa pinuno ng pulisya ng North Cotabato na si Senior Superintende Cornelio Salinas, inilunsad ng mga suspek sa balaclava ang 2 rocket-propelled grenade sa gate gate ng bilangguan sa paligid ng 22:00. Pagkatapos ay tumakas ang mga suspek sa eksena matapos mabigo na lumabag sa gate.

Sa panahon ng pagtugis, ang mga suspek ay nag-strafed ng ilang mga bahay, na pinatay ang 3 sibilyan
|-
| 23 Pebrero
| align=&quot;right&quot;|6
| align=&quot;right&quot;|14
| {{center|''Pag-atake sa Lapuyan ng 2012''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Lapuyan|mark=Green_pog.svg|lat=7.38|long=123.12|width=170|float=center}}'''
Ayon kay Lt. Col. Randolph Cabangbang, tagapagsalita ng Western Mindanao Command ng militar, hindi bababa sa 10 gunmen ang ambush residente ng Sitio Bihing, Barangay Tininghalang sa humigit-kumulang 4:30&amp;nbsp;ng hapon.

Ang mga assailants ay pinaniniwalaang pinamunuan ni Amie Andi na ang kapatid na si Samang, ay kamakailan ay naaresto ng pulisya
|-
| 3 Marso
| align=&quot;right&quot;|2
| align=&quot;right&quot;|13
| {{center|''Pagbomba sa Jolo ng 2012''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Jolo|mark=Green_pog.svg|lat=5.59|long=121.08|width=170|float=center}}'''
Ang isang improvised explosive device ay nagpaputok sa paligid ng 18:55 sa labas ng Cleopatra Commercial Store sa bayan ng Jolo, pinatay at nasugatan ang ilang mga bystanders sa isang kalapit na parke.

Ang bomba ay inilagay sa isang generator sa labas ng pintuan ng grocery store na isang pinapaboran na lugar nang pamimili ng Philippine Marines
|-
| 10 Abril
| align=&quot;right&quot;|3
| align=&quot;right&quot;|16
| {{center|''Pagbomba sa Carmen ng 2012''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Carmen|mark=Green_pog.svg|lat=7.20|long=124.79|width=170|float=center}}'''
Ang isang bomba ay nagpaputok sa kompartimento ng bagahe ng isang bus na pinatatakbo ng Rural Transit na kumpanya, na pinatay ang isang 10-taong-gulang na batang babae at dalawa pa. Apat sa mga nasugatan ang dinadala sa ospital sa isang kritikal na kondisyon.

Ang pagsabog ay nangyari habang nakarating ang sasakyan sa bus terminal sa Poblacion village sa 10:25 a.m. lokal na oras. Ang bus ay naglalakbay mula sa Tacurong city, sa lalawigan ng Sultan Kudarat at nakatali sa Cagayan de Oro nang bumaba ang bomba
|-
| 5 Mayo
| align=&quot;right&quot;|2
| align=&quot;right&quot;|36
| {{center|''Pagpasabog sa Iligan ng 2012''}}
{{Location map|Pilipinas|label=Iligan|mark=Green_pog.svg|lat=8.13|long=124.14|width=170|float=center}}
Ang isang granada ay inihagis sa isang crowd sa 'El Centro', isang seksyon ng Roxas at Quezon avenues, isang popular na pagtatagpo sa Iligan City tuwing Sabado dahil sa live bands na naglalaro doon. Marami sa mga nasugatan ay mga mag-aaral.

Ayon kay Chief Superintendent Celso Regencia, isang hindi kilalang tao ang unang naghuhulog ng paputok sa paligid ng 19:50 at pagkatapos ay tumakas gamit ang isang sasakyan.
|-
| 11 Hulyo
| align=&quot;right&quot;|6
| align=&quot;right&quot;|21
| {{center|''Pagpasabog sa Basilan ng 2012''}}
{{Location map|Pilipinas|label=Basilan|mark=Green_pog.svg|lat=6.74|long=122.40|width=170|float=center}}
Ang isang bomba ay nagpapalabas sa labas nang Maxandrea Hotel malapit sa Cogon Market, pinatay ang Rudy Jute, isang attendant nang bar sa malapit na Welshire Inn, at Expidito Endan, isang drayber ng jeep.

Ang dalawang pulis, na kinilala bilang PO1 Rogelio Canilanza at PO1 Dexter Dano, ay nasugatan sa pag-atake.

Habang sinisiyasat ng pulisya ang pagsabog at pagsasagawa ng mga paglilinis, isang ikalawang paputok ang natagpuan sa ilalim ng sasakyan na pagmamay-ari nang network ng telebisyon GMA 7 na na-park na malapit sa hotel
|-
| 10 Oktubre
| align=&quot;right&quot;|2
| align=&quot;right&quot;|2
| {{center|}} {{main|Pagbomba sa Cagayan de Oro ng 2012}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Cagayan de Oro|mark=Green_pog.svg|lat=8.45|long=124.63|width=170|float=center}} '''
Naganap ang isang pagsabog noong Oktubre 10, 2012 at isang bomba ang natagpuan sa harapan nang Otel ng Maxandrea na malapit sa Pamilihan ng Cogon sa Cagayan de Oro na napatay si Rudy Jute, isang tagapaglingkod sa isang inuman ng kalapit na Welshire Inn, at si Expidito Endan, isang drayber ng [[dyip]].  Ang dalawang pulis, na kinilala bilang sina PO1 Rogelio Canilanza at PO1 Dexter Dano ay nasugatan sa pag-atake.
|}

====2013====	
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-
| 22 Abril
| align=&quot;right&quot;|13
| align=&quot;right&quot;|10
| {{center|''Pagbomba sa Nunungan ng 2013''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Nunungan|mark=Green_pog.svg|lat=7.81|long=123.96|width=170|float=center}}'''
Simula alas-4&amp;nbsp;ng hapon, nag-apoy ang mga gunmen sa trak na dala ng alkalde na si Abdulmalik Manamparan at ng kanyang mga tagasuporta habang sila ay naglakbay mula sa isang kampanya sa isang kalsada sa malayong bundok malapit sa bayan ng Nunungan.

Ayon kay Manamparan, ang dump trak at isa pang sasakyan ay puno ng mga sibilyan na sumali sa kampanya, kabilang ang mga mag-aaral na nasa bakasyon at ilang mga kamag-anak ng mga kandidato.

Ang mga pahayag na ibinigay ng Senior Superintendent na si Gerardo Rosales, pinuno ng lalawigan ng Lanao del Norte, ay nagpapahiwatig na ang mga nakaligtas ng ambus ay nakilala ang mga sumalakay at sinabi sa mga imbestigador na ang ambush ay bahagi ng patuloy na pakikibakang pamilya. Gayunpaman ang Senior Superintendent ay hindi pinangalanan ang mga suspek sa ngayon.
|-
| 25 April
| align=&quot;right&quot;|1
| align=&quot;right&quot;|1
| {{center|''Pagbomba sa Guindulungan ng 2013''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label= Guindolongan|mark=Green_pog.svg|lat=6.96|long=124.34|width=170|float=center}}'''
Ang pinuno nang nayon sa Macasampen sa nayon nang Guindolongan, Sanlindatu Rajamuda, ay pinatay at ang kanyang anak ay malubhang napinsala nang isang bomba nang pagsabog habang sila ay nagsakay nang isang sasakyan, ayon sa provincial police commander na Senior Superintendent Rodelio Jocson
|-
| 11 Mayo
| align=&quot;right&quot;|4
| align=&quot;right&quot;|Hindi alam
| {{center|''Pagsunog sa Bukidnon ng 2013''}}
''Bukidnon''

Ang mga rebelde ng komunistang Bagong Hukbong Bayan ay umano na sumabog sa convoy ng alkalde ng Bukidnon na si Joelito Jacosalem Talaid, na nasugatan ang pulitiko at pinatay ang apat sa kanyang mga bodyguard. Ayon sa ulat ng radyo, ang alkalde ay kinunan sa binti., Ang Talaid ay naglalakbay sa Barangay Kibogtok nang siya ay tumigil ng hanggang 10 armadong kalalakihan. Ang Talaid ay pinilit din na ibigay ang higit sa 7 milyong Philippine pesos na halaga ng cash sa suspek
|-
| 27 Mayo
| align=&quot;right&quot;|7
| align=&quot;right&quot;|7
| {{center|''Pagbomba sa Allacapan ng 2013''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Allacapan|mark=Green_pog.svg|lat=18.25|long=121.583333|width=170|float=center}}''' 
Ang mga rebelde ng komunistang Bagong Hukbong Bayan ay pinaglabanan ang isang trak na nagdadala ng mga miyembro ng Philippine National Police elite Special Action Force na naglalakbay sa Allacapan sa mga alas-8: 30&amp;nbsp;ng umaga Ang sasakyan ay sinasabing na-struck ang isang landmine na nakalagay sa daanan habang ito ay patungo sa isang medikal na pasilidad kung saan ang mga sundalo ay dapat sumailalim sa pamamaraan ng electrocardiography.

Ayon sa pulisya ng lalawigan ng Cagayan, Senior Inspector Cesar Orlanes, humigit-kumulang 30 miyembro ng Bagong Hukbong Bayan ang nagbukas sa trak matapos ang pagsabog
|-
| 26 Hulyo
| align=&quot;right&quot;|6
| align=&quot;right&quot;|45
| {{center|}} {{main|Pagbomba sa Cagayan de Oro ng 2013}}  
'''{{Location map|Pilipinas|label=Cagayan de Oro|mark=Green_pog.svg|lat=8.45|long=124.63|width=170|float=center}} '''
Naganap ang isang pagsabog noong Hulyo 26, 2013 at sinundan uli ng pagsabog noong Oktubre 10, 2012 na parehong nangyari sa lungsod ng Cagayan de Oro. Anim ang kumpirmadong patay at 45 ang sugatan.
|-
| 17 Setyembre 
| align=&quot;right&quot;|0
| align-&quot;right&quot;|5
| {{center|''Pagbomba sa Lungsod ng Dabaw ng 2013''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Lungsod ng Dabaw|mark=Green_pog.svg|lat=7.12|long=125.64|width=170|float=center}}'''
Ang mall ay napapailalim sa isa sa dalawang bomba ng terorista na nangyari noong Setyembre 17, 2013, na ang kanilang parehong pag-abandona sa mga shopping mall ay sinalakay sa Gaisano Mall of Davao una, at sa wakas ay magiging SM City Davao sa panahon nang kanilang parehong mga site nang pagsabog. Ito ay nangyari sa panahon nang armadong krisis sa Zamboanga City, na may kinalaman sa mga elemento ng Moro National Liberation Front (MNLF); Gayunpaman, tinanggihan ng MNLF Davao Regional Command na sila ay nasa likod ng mga pambobomba, hindi bababa sa limang tao ang dinala sa ospital pagkatapos nang kanilang parehong mga lugar nang pagsabog.
|}

====2014====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-
| 16 Setyembre
| align=&quot;right&quot;|1
| align=&quot;right&quot;|7
| {{center|''Pagbomba sa Heneral Santos ng 2014''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=General Santos|mark=Green_pog.svg|lat=6.11|long=125.16|width=170|float=center}}'''
Ang bomba ay sumabog mismo sa Bantayog ni [[Jose Rizal]] sa ka tapat nang General City Hall pasadong  7:30&amp;nbsp;p.m. [[UTC+8|Philippine Standard Time]] noong 16 Setyembre 2014,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news.yahoo.com/blast-southern-philippine-city-hall-wounds-6-140807528.html|title=Blast at southern Philippine city hall wounds 6|date=16 September 2014|work=Yahoo News|accessdate=15 February 2015|archive-date=12 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141012090730/http://news.yahoo.com/blast-southern-philippine-city-hall-wounds-6-140807528.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rappler.com/nation/69391-biff-general-santos-bombing|title=Military tags BIFF in General Santos bombing|access-date=2016-09-04}}&lt;/ref&gt; Mahigit 8 ka-tao ang sugatan isang estudyante ang namatay siya ay nasa kundisyong kritikal sa naturang pagsabog 
|-
| 9 Disyembre
| align=&quot;right&quot;|11
| align=&quot;right&quot;|43
| {{center|''Pagbomba sa Bukidnon ng 2014''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Bukidnon|mark=Green_pog.svg|lat=7.98|long=125.03|width=170|float=center}}'''
Ang pangprobinsyang terminal nang Gitnang Mindanaw Unibersidad malapit sa Highway nang Sityo Musuan, Barangay Dologon, Maramag, Bukidnon, ay na-ireport agaran nang pag-sabog, gamit ang IED improvise explosive device, Mahigit 11 ka-tao at ilang 5 estudyante at 43 katao ang ilang sugatan, Bagamat ang BIFF ay ang hinihinalang suspek sa likod nang pambobomba pero ang militanteng grupo ay nag tumangi sa anumang pag kakasangkot&lt;ref name=reut2014&gt;{{cite web|url=https://www.reuters.com/article/2014/12/10/us-philippines-rebels-idUSKBN0JO0X220141210|title=10 people die in bus bombing|publisher=Reuters|date=December 10, 2014|accessdate=December 10, 2014|archive-date=December 15, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215140936/http://www.reuters.com/article/2014/12/10/us-philippines-rebels-idUSKBN0JO0X220141210|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=casualties&gt;{{cite news|last1=Sinapit|first1=Jaime|title=11 killed, 43 injured in Bukidnon bus explosion; students among casualties|url=http://www.interaksyon.com/article/100829/8-dead-in-bus-explosion-in-maramag-bukidnon---report|accessdate=12 December 2014|work=InterAksyon.com|date=9 December 2014|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141213015656/http://www.interaksyon.com/article/100829/8-dead-in-bus-explosion-in-maramag-bukidnon---report|archivedate=13 December 2014|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=cctv&gt;{{cite news|title=CCTV footage of Bukidnon bus bombing|url=http://www.abs-cbnnews.com/video/nation/regions/12/10/14/cctv-footage-bukidnon-bus-bombing|accessdate=12 December 2014|work=ABS-CBN News|date=10 December 2014|archive-date=10 Disyembre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141210232926/http://www.abs-cbnnews.com/video/nation/regions/12/10/14/cctv-footage-bukidnon-bus-bombing|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

==== 2015 ====
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-
|1 Oktubre
| align=&quot;right&quot;|4
| align=&quot;right&quot;|6
|[[Isabela, Basilan]]
Hindi pa alam sa militante ang naturang pag sabog nang debays sa motorsiklo taxi at convoy ng Bise Mayor Absubaki Ajibon nang Isabela, Basilan, Ang pag sabog ang pag-patay kay Abdubaki Ajibon drayber, at iba pang pasahero at 2 pedetriyans, 6 na iba ang sugatan, Si Abdubaki ay na-ireport na hindi nasaktan, Ang Abu Sayyaf ay ang hiniginalaang suspek sa pag bomba sa kasaysayan sa mga paligid
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/10/02/world/asia/the-philippines-bombs-kill-4-in-south.html|title=The Philippines: Bombs Kill 4 in South|last=Press|first=The Associated|date=2015-10-01|work=The New York Times|access-date=2017-10-09|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;
|-
|24 Disyembre
| align=&quot;right&quot;|7+
| align=&quot;right&quot;|Hindi alam
|[[Tukuran, Zamboanga del Sur|Tukuran]]
150 militante mula sa BIFF ay ni raid sa mga ialng lokasyon sa timog Pilipinas, isla nang Mindanao, kabilang ang bayan nang Tukuran, Zamboanga del Sur, Ang militante ay nangailangan nang report abdukted mahigit 7 kristiyanong mag sasaka ang pinatay, kalaunan, Ang pag-atake nang BIFF taga pag salita Abu Misry Mama.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.abc.net.au/news/2015-12-25/philippine-muslim-guerrillas-murder-seven-in-christmas-eve-raids/7053850|title=Philippine Muslim guerrillas murder seven in Christmas eve raids|date=2015-12-25|work=ABC News|access-date=2017-10-09|language=en-AU}}&lt;/ref&gt;
|}

====2016====	
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-
|9 Abril
| align=&quot;right&quot;|18
| align=&quot;right&quot;|0
| Labanan ng Tipo-Tipo sa Basilan
Mahigit 18 na sundalo ang napatay at 52 ang sugatan sa pagitan nang pa-tatalo  nang Abu Sayyaf na militante kaalyado nito ang gunmen sa Basilan isla, Pilipinas.
|-
|14 Hulyo
| align=&quot;right&quot;|3
| align=&quot;right&quot;|0
|[[Basilan]]
3 pag dagat sundalo ang na paslang nang lalaking may baril habang ito ay nag procuring provisyons.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://newsinfo.inquirer.net/795971/3-marine-soldiers-shot-dead-by-suspected-abu-sayyaf-men|title=3 Marine soldiers shot dead by suspected Abu Sayyaf men|last=Alipala|first=Julie S.|access-date=2017-10-09|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|16 Hulyo
| align=&quot;right&quot;|(+8)
| align=&quot;right&quot;|7
|[[Mamasapano, Maguindanao|Mamasapano]]
8 na Bangsamoro Islamic Freedom Fighters na militante ay na paslang habang pitong sundalo ang sugatan ay dinala sa ospital sa pag spatk sa pag atake nang sundalong grupo pinag aaralan pa ang Morong kultyura sa bayan nang Mamasapano.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.philstar.com/nation/2016/07/16/1603462/8-biff-members-killed-maguindanao-clash|title=8-biff-members-killed-maguindanao-clash|last=|first=|date=|website=|access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2 Setyembre 
| align=&quot;right&quot;|15
| align=&quot;right&quot;|70
| {{center|[[File:Roxas Night Market bombing memorial.jpg|195px]]}} {{main|Pagbomba sa Lungsod ng Dabaw ng 2016}} 
'''{{Location map|Pilipinas|label=Lungsod Dabaw|mark=Green_pog.svg|lat=7.12|long=125.64|width=170|float=center}}'''
Isang pagsabog ang naganap noong Setyembre 2, 2016 10:17&amp;nbsp;ng gabi sa isang pamilihan tuwing gabi sa [[Lungsod ng Dabaw]] na nagdulot ng hindi bababa sa 15 na namatay at 70 na pinsala. Ang militanteng grupong Islamista ng Abu Sayyaf ay inangkin ng mga responsibilidad sa pagbomba ngunit sa kalaunan ay tinanggihan ang responsibilidad.
|-
|18 Nobyembre
| align=&quot;right&quot;|4 (+12)
| align=&quot;right&quot;|9
|[[Jolo, Sulu]]
4 na sunadlo ang napatay nang Abu Sayyaf na miliotante, 12 na militante ang napatay
|}

====2017====	
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-
|-
|10 Enero
|8
|0
| Lungsod ng Zamboanga
8 mangingisda ang namatay dahil sa pag atake at ang suspek nito ay ang Abu Sayyaf, ang mga militante sa timog-kanluran nang Mindanao.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://aa.com.tr/en/asia-pacific/suspected-pirates-kill-8-fisherman-in-philippines-south/723760|title=Suspected pirates kill 8 fisherman in Philippines south|website=Anadolu Agency|access-date=2017-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|23 Mayo
| align=&quot;right&quot;|N/A
| align=&quot;right&quot;|N/A
| {{center|[[File:Bombing on Marawi City.jpg|195px]]}} {{main|Labanan sa Marawi (2017)}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Marawi|mark=Green_pog.svg|lat=8|long=124.3|width=170|float=center}}'''
Sagupaan sas ISIS kabilang ang Maute Group
|-
|26 Marso
| align=&quot;right&quot;|4
| align=&quot;right&quot;|23
| [[Sulu]]
4 ang tao ang namatay at 23 katao sagutan, ang suspek rito ay ang Abu Sayyaf, granada ang ginamit sa pag-atake sa timog-Pilipinas
|-
|22 Abril
| align=&quot;right&quot;|6(+8)
| align=&quot;right&quot;|0
|'''Labanan sa Bohol ng 2017'''
3 Pilipinong sundalo, pulis, at 2 sibilyan at 4 na militante ay napaslang noong Abril 11 labanangapoy. 4 pa na militante ay napatay noong Abril 22.
|-
|5 Hulyo
| align=&quot;right&quot;|2
| align=&quot;right&quot;|0
|[[Basilan]]
Ang Abu Sayyaf militante ay nangangailan sa  2 Biyetnamis sailors sa pag ganap na hostage sa loob nang 8 na buwan sa ka-timogang Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/philippine-militants-behead-2-vietnamese-hostages-army-9005064|title=&quot;Philippine militants behead 2 Vietnamese hostages: Army&quot;|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705054302/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/philippine-militants-behead-2-vietnamese-hostages-army-9005064|archive-date=2017-07-05|dead-url=yes|access-date=}}&lt;/ref&gt;
|-
|13 Hulyo
| align=&quot;right&quot;|1
| align=&quot;right&quot;|0
|[[Patikul, Sulu]]
Ang militante ang nag sabi na ang bala na nasa katawan ayon sa isang Biyetnamis national Tran Viet Van ay ang nag re covered sa [[Barangay]] Buhanginan in [[Patikul, Sulu|Patikul]] bayan, [[Sulu province]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://learningenglish.voanews.com/a/third-vietnamese-hostage-held-by-islamic-militants-killed-in-philippines/3943067.html|title=Third Vietnamese Hostage Killed in Philippines|work=VOA|access-date=2017-10-09|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|30 Hulyo
| align=&quot;right&quot;|7
| align=&quot;right&quot;|0
|[[Basilan]]
7 na Pilipino loggers ay nalagay sa pag kidnap nang Abu Sayyaf noong 20 Hulyo ay natagpuan sa uluhanan at sa dalawang mag kahiwalay  na lugar sa Basilan.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/2017-07/31/c_136488647.htm|title=Bodies of 7 loggers killed by Abu Sayyaf found in S. Philippines - Xinhua {{!}} English.news.cn|website=news.xinhuanet.com|access-date=2017-10-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://cnnphilippines.com/regional/2017/07/31/seven-men-kidnapped-by-abu-sayyaf-found-dead-police-basilan.html#.WX8FYmPd4LQ.twitter|title=Seven men kidnapped by Abu Sayyaf found dead: police|work=cnn|access-date=2017-10-09|language=en|archive-date=2017-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20171106034536/http://cnnphilippines.com/regional/2017/07/31/seven-men-kidnapped-by-abu-sayyaf-found-dead-police-basilan.html#.WX8FYmPd4LQ.twitter|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|5 Agosto
| align=&quot;right&quot;|5
| align=&quot;right&quot;|3
|[[Mindanao]]
5 Moro Islamic Liberation Front guerrillas ay napatay sa pag tapak nang pagsabog habang pa-takbo pagka-tapos nang Bangsamoro Islamic Freedom Fighters militante nang operasyon sa rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.philstar.com/nation/2017/08/06/1725812/land-mine-kills-milf-fighters-operation-vs-biff|title=Land mine kills MILF fighters in operation vs BIFF|last=Unson|first=John|work=philstar.com|access-date=2017-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|18 Agosto
| align=&quot;right&quot;|5
| align=&quot;right&quot;|0
|[[Mindanao]]
5 panlaban mula sa Moro Islamic Liberation Front (MILF) ay nautas sa pagitan nang BIFF militante noong Biyernes.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.presstv.ir/Detail/2017/08/18/532138/Philippines-Muslim-Rebels-Daesh-Extremists-MILF|title=PressTV-Philippines: 5 Muslims killed by militants|access-date=2017-10-09}}&lt;/ref&gt;
|-
|21 Agosto
| align=&quot;right&quot;|9
| align=&quot;right&quot;|16
|[[Maluso, Basilan]]
9 na katao ay napaslang, habang 16 na iba ang mga sugatan pag tapos nang Abu Sayyaf na bandido sa pag-atake sa subdibisyon nang lalawigang Basilan.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sunstar.com.ph/zamboanga/local-news/2017/08/21/9-dead-several-others-wounded-basilan-attack-559649|title=9 dead, several others wounded in Basilan attack|last=Garcia|first=Bong|date=2017-08-21|work=SunStar|access-date=2017-10-09|language=en|archive-date=2017-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923145902/http://www.sunstar.com.ph/zamboanga/local-news/2017/08/21/9-dead-several-others-wounded-basilan-attack-559649|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|29 Agosto
| align=&quot;right&quot;|3（+4）
| align=&quot;right&quot;|1+（+2）
|Sulu
3 tao nang Muslim clan ay namatay sa sagupaan sa pagitan Abu Sayyaf na grupo sa Sulu, a malakaskapit na pro-Daesh grupo, 4 na ASG miyembro ay kabilang sa mga napatay.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://aa.com.tr/en/asia-pacific/7-killed-in-fighting-between-muslim-clan-abu-sayyaf/896733|title=7 killed in fighting between Muslim clan, Abu Sayyaf|website=Anadolu Agency|access-date=2017-10-09}}&lt;/ref&gt;
|}

====2018====	
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-
| 31 Hulyo
| align=&quot;right&quot;|11
| align=&quot;right&quot;|5
| {{center|''[[Pagbomba sa Lamitan ng 2018]]''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Lamitan|mark=Green_pog.svg|lat=6.645556|long=122.101944|width=170|float=center}}'''
Ay nagatala nang 11 na utas, kasama ang 3 babae , 5 miyembro CAFGU at 1 sundalo, isang bata at drayber nang Van na hango sa IED (bomba) ay sumabog sa checkpoint nang militar sa Lungsod Lamitan.
|-
| 28 Agosto at 2 Setyembre
| align=&quot;right&quot;|3 at 2
| align=&quot;right&quot;|2 at 12
| {{center|''[[Pambobomba sa Isulan ng 2018]]''}} 
'''{{Location map|Pilipinas|label=Isulan|mark=Green_pog.svg|lat=6.66|long=124.65|width=170|float=center}}'''
Ang pagbomba sa Isulan ay naganap noong Agosto 28, 2018, 8:34&amp;nbsp;ng gabi at Setyembre 2, 2018, 7:28&amp;nbsp;ng gabi. Sa mag kasing tulad na lugar, 1 sa isang ukay-ukayan at ang sumunod na pag sabog ay sa isang internet cafe&lt;ref&gt;https://www.philstar.com/headlines/2018/09/03/1848313/pnp-relieves-isulan-sultan-kudarat-police-officials-over-sunday-blast&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/151611/philippines-bomb-detonates-in-isulan-september-2-update-2 |title=Archive copy |access-date=2018-09-16 |archive-date=2020-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030173658/https://www.garda.com/crisis24/news-alerts/151611/philippines-bomb-detonates-in-isulan-september-2-update-2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 16 Setyembre
| align=&quot;right&quot;|0
| align=&quot;right&quot;|8
| {{center|''Pagbomba sa Heneral Santos ng 2018''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Heneral Santos|mark=Green_pog.svg|lat=6.11|long=125.16|width=170|float=center}}'''&lt;br&gt;8 ang sugatan sa pagsabog sa Baryo Apopong sa Lungsod ng Heneral Santos, pasadong 11:55 a.m nang tanghali, isang (IED) Improvise Explosive Device malapit sa isang drug store, Generic Pharmacy harapan nang Polythecnic General Santos., ang nagpayanig sa baryo&lt;ref&gt;https://www.philstar.com/nation/2018/09/16/1852019/7-hurt-general-santos-city-ied-blast&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.manilatimes.net/bomb-explodes-in-gensan/442097 |title=Archive copy |access-date=2018-09-16 |archive-date=2018-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916114031/https://www.manilatimes.net/bomb-explodes-in-gensan/442097/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.gmanetwork.com/news/news/regions/667944/7-hurt-in-gensan-bombing-police/story&lt;/ref&gt;
|-
| 16 Setyembre 
| align=&quot;right|0
| align=&quot;right|0
| {{center|''Pagbomba sa Midsayap ng 2018''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Midsayap|mark=Green_pog.svg|lat=
7.191667|long= 124.533333|width=170|float=center}}'''&lt;br&gt;Sa loob nang 5 oras pagitan mula 150 kilometro sa ''[[Heneral Santos]]'' ay niyanig rin nang pag sabog ang isang videoke bar sa Bayan ng [[Midsayap, Cotabato|Midsayap]], pasado, 7:15 p.m linggo nang gabi ma-lapit sa Istasyon ng Munisipyo ng Kapulisan na mayron 50 kilometro ang layo, mula sa pinang-yarihan, isang (IED) na gawa sa black powder at mobile phone triggred.&lt;ref&gt;https://newsinfo.inquirer.net/1033090/blast-rocks-north-cotabato-town-hours-after-gensan-bombing&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://news.mb.com.ph/2018/09/16/bomb-explodes-in-north-cotabato |title=Archive copy |access-date=2018-09-16 |archive-date=2018-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916170444/https://news.mb.com.ph/2018/09/16/bomb-explodes-in-north-cotabato/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://newsinfo.inquirer.net/tag/midsayap-bombing&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.philstar.com/headlines/2003/10/04/222997/midsayap-blast-kills-nia-exec-3-others&lt;/ref&gt;
|-
| 31 Disyembre
| align=&quot;right|0
| align=&quot;right|0
| {{center|''[[Pagbomba sa Lungsod ng Kotabato ng 2018]]''}}
'''{{Location map|Philippines|label=Lungsod ng Kotabato|mark=Green_pog.svg|lat=7.13|long=124.15|width=170|float=center}}'''&lt;br&gt;Sa oras na 4:03 PM ng hapon isang pag sabog na naganap sa pagitan ng pag hihiwalay ng taon 2018, isang (IED) Improvise Explosive Device na sumabog sa South Seas sa Lungsod ng Kotabato, 2 ang naiulat ang namatay at 34 ang mga sugatan&lt;ref&gt;https://news.abs-cbn.com/news/12/31/18/11-hurt-in-cotabato-city-department-store-blast&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rappler.com/nation/220017-cotabato-city-explosion-december-31-2018&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.mindanews.com/top-stories/2018/12/8-hurt-in-cotabato-city-bombing&lt;/ref&gt;
|}

====2019====	
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-
| 27 Enero
| align=&quot;right&quot;|18
| align=&quot;right&quot;|82
| {{center|''[[Pagbomba sa Katedral ng Jolo ng 2019]]''}}
'''{{Location map|Philippines|label=Jolo|mark=Green_pog.svg|lat=5.59|long=121.08|width=170|float=center}}'''&lt;br&gt;Pasadong 8:28 am isang pag sabog ang yumanig sa Jolo Cathedral, hindi bababa sa 20 ang nasawi at 80+ hanggang 111 ang sugatan ayon sa Arm Forces ng Pilipinas ng Western Mindanao Command at pataas pa sa bilang sa insidente kinaumagahan ng Philippine National Police.&lt;ref&gt;https://www.rappler.com/nation/222109-jolo-bombing-january-2019-what-we-know&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://news.abs-cbn.com/news/01/29/19/no-suicide-bomber-woman-left-bomb-inside-jolo-church-military&lt;/ref&gt;
|-
| 3 Abril 
| align=&quot;right&quot;|0
| align=&quot;right&quot;|18
| {{center|''[[Pambobomba sa Isulan ng 2019]]''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Isulan|mark=Green_pog.svg|lat=6.66|long=124.65|width=170|float=center}}'''&lt;br&gt;Abril 3&amp;nbsp;ng binulabog ng pag sabog ang bayan ng Isulan sa Sultan Kudarat pasado 9:32 PM sa isang Restawrant, isang IED (Improvise Explosive Device) ang hiniginalang pinasabog, wala naman'g naiulat na nasawi bagama'n may naiulat na mga sugatan, umabot ito sa 18.
|-
| 28 Hunyo 
| align=&quot;right&quot;|8
| align=&quot;right&quot;|22
| {{center|''[[Pambobomba sa Indanan ng 2019]]''}}
'''{{Location map|Philippines|label=Indanan|mark=Green_pog.svg|lat=5.58|long=121.07|width=170|float=center}}'''&lt;br&gt;
Isa sa dalawang pinaghihinalaang bomba ang sumabog ng isang sumabog habang sinuri bago ang pagpasok sa kampo ng militar. Ang iba pang suspek ay sumabog sa loob, binaril, ngunit nagagawa pa ring sumabog ang isa pang sumabog. Ang paksyon ng Abu Sayaff na pinamunuan ni Hatib Hajan Sawadjaan ang pangunahing pinaghihinalaan ng nasabing pambobomba.
|-
| 7 Setyembre 
| align=&quot;right&quot;|0
| align=&quot;right&quot;|7
| {{center|''[[Pambobomba sa Isulan ng 2019]]''}}
'''{{Location map|Pilipinas|label=Isulan|mark=Green_pog.svg|lat=6.66|long=124.65|width=170|float=center}}'''&lt;br&gt;Isa sa dalawang pinaghihinalaang bomba ang sumabog ng isang sumabog habang sinuri bago ang pagpasok sa kampo ng militar. Ang iba pang suspek ay sumabog sa loob, binaril, ngunit nagagawa pa ring sumabog ang isa pang sumabog. Ang paksyon ng Abu Sayaff na pinamunuan ni Hatib Hajan Sawadjaan ang pangunahing pinaghihinalaan ng nasabing pambobomba.
|-
| 8 Setyembre 
| align=&quot;right&quot;|1
| align=&quot;right&quot;|0
| '''{{Location map|Philippines|label=Indanan|mark=Green_pog.svg|lat=5.59|long=121.08|width=170|float=center}}'''&lt;br&gt;Ang pag-atake ay nangyari sa 5:45 p.m. malapit sa isang checkpoint sa paligid ng Kilometer 3 Detachment sa Barangay Kajatian. 
|}

====2020====	
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; border=&quot;1&quot;
!Petsa	
!Mga namatay	
!Mga sugatan
!Lokasyon at deskripsiyon	
|-
| 24 Agosto
| align=&quot;right&quot;|14 +1
| align=&quot;right&quot;|78
| {{center|''[[Pambobomba sa Jolo ng 2020]]''}}
'''{{Location map|Philippines|label=Jolo|mark=Green_pog.svg|lat=5.59|long=121.08|width=170|float=center}}'''&lt;br&gt;Pasadong 1:00 pm ng hapon binulabog ng 2 pagsabog ang Bo. Walled City sa bayan ng Jolo, Sulu sa isang nakaparadang motorsiklo sa bungad ng simbahan at malapit bungad sa isang tindahan, 14 ang naiulat na nasawi at 78 rito ang kritikal.
|}

== Mga Lalawigan at lungsod sa Mindanaw ==
=== Listahan ng mga lugar sa panloloob ng mga terorista ===
; Rehiyon ng 9 at Rehiyon ng 10
{{Div col|colwidth=22em}}
'''[[Tangway ng Zamboanga]]''' (Rehiyon ng 9)
* '''''[[Lungsod ng Zamboanga]]'''''
* [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil]]
* [[Lapuyan, Zamboanga del Sur]]
* [[Pagadian]]
* [[Tukuran]]
* [[Tungawan|Tungawan, Zamboanga Sibugay]]
* Isla ng Sibago

'''[[Hilagang Mindanao]]''' (Rehiyon ng 10)
* '''''[[Cagayan de Oro]]'''''
* '''''[[Iligan]]'''''
* [[Bonifacio, Misamis Occidental]]
* [[Kolambugan|Kolambugan, Lanao del Norte]]
* [[Linamon, Lanao del Norte]]
* [[Maramag, Bukidnon]]
* [[Nunungan|Nunungan, Lanao del Norte]]
* [[Ozamiz]]

'''[[Rehiyon ng Davao]]''' (Rehiyon ng 11)
* '''''[[Lungsod ng Dabaw]]'''''
* [[Digos]]
* [[Monkayo]]
{{div col end}}
; Rehiyon ng 12 at Rehiyon ng ARMM

{{Div col|colwidth=22em}}
'''[[SOCCSKSARGEN]]''' (Rehiyon ng 12)
* '''''[[Heneral Santos]]'''''
* '''[[Lungsod ng Cotabato]]'''
* [[Carmen, Cotabato]]
* [[Isulan]]
* [[Kabacan, Cotabato]]
* [[Kidapawan]]
* [[Koronadal]]
* [[Lebak, Sultan Kudarat]]
* [[Makilala|Makilala, Cotabato]]
* [[Matalam, Cotabato]]
* [[Midsayap]]
* [[M'lang, Cotabato]]
* [[Polomolok]]
* [[Tacurong]]
* [[Tampakan|Tampakan, Timog Cotabato]]

'''[[Bangsamoro]]''' '''!'''
* [[Bongao, Tawi-Tawi]]
* [[Datu Piang, Maguindanao]]
* [[Guindulungan, Maguindanao]]
* [[Isabela, Basilan]]
* [[Jolo, Sulu]]
* [[Lamitan]]
* [[Luuk, Sulu]]
* [[Malabang]]
* [[Maluso|Maluso, Basilan]]
* [[Mamasapano]]
* [[Mangudadatu, Maguindanao]]
* [[Patikul|Patikul, Sulu]]
* [[Parang, Maguindanao]]
* [[Piagapo|Piagapo, Lanao del Sur]]
* [[Shariff Aguak, Maguindanao]]
* [[Sumisip]]
* Tubigan, Basilan
{{div col end}}

==Mga sanggunian==
{{reflist|2}}

[[Kategorya:Terorismo sa Pilipinas| ]]
[[Kategorya:Pang-aabuso ng karapatang pantao sa Pilipinas]]</text>
      <sha1>9398m7zrtsgbv63see7719zyinx5g0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>206859</id>
    <revision>
      <id>2204928</id>
      <parentid>2183833</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <origin>2204928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18105" sha1="1xj1hkiljnmrxl6eutmktaf9365jn2j" xml:space="preserve">{{sanggunian-painamin|date=Marso 2025}}
Ang pananakop ng Estados Unidos '''sa Pilipinas''', na nangangahulugang ang Pilipinas ay itinuring na isang teritoryo ng [[Estados Unidos]] ay magmula 1898 hanggang 1946. Bukod sa ilang mga retensiyonista o mga tao na nais panatilihin ang Pilipinas bilang isang nasasakupan ng Estados Unidos, ang balak ng mga naging Pangulo ng Estados at ng mga kinatawan (representatibo) ng Estados Unidos hinggil sa kanilang misyon ng pangongolonya ay ang [[pag-iiwi]] (tutelahe, o pangangasiwa ng kapuluan ng Pilipinas hanggang sa maabot na nito ang ganap na gulang o tamang panahon ng pagpapalaya), na naaayon sa kung kailan at sa anong mga katayuan at mga kasunduan.&lt;ref name=B1&gt;[http://www.bansa.org/history/usrule/ The First Phase of the United States Rule, 1898-1935] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117071929/http://bansa.org/history/usrule/ |date=2013-01-17 }}, bansa.org&lt;/ref&gt;

==Unang yugto (1898-1935)==
Unang tumungtong sa kapuluan ng Pilipinas ay ang mga sundalo ng Estados Unidos noong 1898, subalit ang unang hakbang sa kanilang pamumuno sa Pilipinas ay nagsimula noong 1899, nang itinalaga ng [[Pangulo ng Estados Unidos]] na si [[William McKinley]] ang Unang Komisyon na pang-Pilipinas o Komisyon ni Schurman (''First Philippine Commission'' o ''Schurman Commission'') noong 20 Enero 1899, na nasundan ng iba pang mga Komisyon.&lt;ref name=B1/&gt;

===Unang Komisyon (1899)===
Ang Komisyon ni Schurman o Unang Komisyon ng Estados sa Pilipinas ay isang komisyon na binubuo ng limang mga [[Estados Unidos|Amerikano]] at pinamunuan ni [[Jacob Schurman]]. Kabilang sa mga kasapi nito si [[Admiral Dewey]] at [[Heneral Otis]]. Layunin ng Komisyon na alamin ang kalagayan ng kapuluan. Kabilang sa ulat ng Komisyon, pagkaraan ng isang taon, na ang mga Pilipino ay naghahangad ng [[kasarinlan]] at kalayaan; at kabilang sa kanilang mga mungkahi ang (a) pagiging hindi pa handa ng mga Pilipino sa pagkakaroon ng kalayaan at kasarinlan, (b) ang paglulunsad ng pamahalaang sibilyan sa halip na pinangangasiwaan ng isang [[gobernador na militar]], (c) pagtatatag ng [[lehislatura]]ng [[bikameral]] (ang lehislatura ay ang kapulungan ng mga tagapaglagda ng mga kautusan o batas), (d) paglulunsad ng mga pamahalaang mayroong awtonomiya sa mga antas na panlalawigan at pangmunisipyo, at (e) pagtatatag ng isang sistema ng walang bayad o libreng publikong mga paaralang pang-elementarya.&lt;ref name=B1/&gt;

=== Ikalawang Komisyon (1900) ===
Ang Ikalawang Komisyon ng Estados Unidos sa Pilipinas, na nakikilala rin bilang Komisyon ni Taft (''Taft Commission''), sapagkat ang pinunong komisyonero nito ay si [[William Howard Taft]] (si Taft rin ang unang gobernador na sibilyan ng Pilipinas), ay itinalaga ni McKinley noong 16 Marso 1900. Binigyan ito ng kapangyarihang gumawa ng mga  batas (umabot sa 499 ang bilang ng mga batas na nagawa mula 1900 hanggang 1902) at ng kapangyarihang magpatupad ng mga batas, kabilang na ang paglulunsad ng isang sistemang panghukuman, ng serbisyong sibil, ng kodigong legal, ng kodigong munisipal, ng Konstabularyo ng Pilipinas bilang isang puwersang pambuong kapuluan (Hulyo 1901).&lt;ref name=B1/&gt;

Ang tatlong pangunahing mga haligi ng palatuntunan o programa ng pag-iwi ng Komisyong Taft sa Pilipinas ay kinabibilangan ng mga sumusunod: (a) kaunlarang pang-ekonomiya, (b) [[Edukasyon sa panahong Amerikano sa Pilipinas|edukasyon]], (c) paglulunsad ng mga institusyong kumakatawan o representatibo.&lt;ref name=B4&gt;[http://www.bansa.org/history/usrule/esdevs/ Economic and Social Developments] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130209032431/http://bansa.org/history/usrule/esdevs/ |date=2013-02-09 }}, bansa.org&lt;/ref&gt; Pinasa ng kongreso ang serbisyong sibil noong 1900.

===Genosido ng USA (1898-1902)===
Sa madaling panahon, naging malinaw na ang USA ay narito upang manatili. Dahil dito, muling kinuha ng mga nasyonalista ang kanilang mga armas at hinarap ang mga Amerikano sa isang labanan na naganap mula 1899 hanggang 1902 (opisyal) at tinawag na Digmaang Pilipino-Amerikano, ang kauna-unahang digmaan para sa pambansang kalayaan ng ika-20 siglo.

Dito rin naitala ang isa sa pinakamalalaking genocide sa kasaysayan. Para sa mga Amerikano, ang mga Pilipino ay “hindi kayang pamahalaan ang sarili at kailangang turuan at gawing Kristiyano.” Upang sila’y mapailalim, gumamit sila ng di-mabilang na anyo ng karahasan.

Ang digmaan ay nagdulot ng pagkamatay ng 4,324 sundalong Amerikano at 16,000 sundalong Pilipino. Tinatayang higit sa isang milyong sibilyan ang namatay dahil sa paghihiganti ng hukbong Amerikano, gutom, at sakit. Partikular, sinabi ni Fray Manuel Arellano, may-akda ng “Geografía General de Las Islas Filipinas,” na “ang mga digmaan para durugin ang insurhensyang Pilipino ay nagdulot ng mga pagpatay, mabilisang pagbitay, at isang milyong namatay sa kapuluan.”

Ang malupit na katotohanan ay ang kilos ng hukbong Amerikano ay simple at hayagang genocidal. Sa panahon ng digmaan, nagpadala ng mga liham ang mga sundalong Amerikano at iba pang mga saksi na naglalarawan ng ilan sa mga kalupitan na isinagawa ng mga pwersang Amerikano. Halimbawa, noong Nobyembre 1901, sumulat ang korrespondent sa Maynila ng ''Philadelphia Ledger'':&lt;blockquote&gt;“Ang aming mga lalaki ay walang habas; pinatay nila upang lipulin ang mga lalaki, babae, bata, bilanggo at bihag, pati na rin ang mga aktibo at pinaghihinalaang insurhens, simula sa mga batang sampung taong gulang pataas, dahil sa paniniwalang ang Pilipino ay hindi higit sa isang aso.”&lt;/blockquote&gt;Nang ilang sa mga liham na ito ay nailathala sa mga pahayagan, naging pambansang balita ito, na pumilit sa Kagawaran ng Digmaan na magsagawa ng imbestigasyon. Dalawa sa mga liham na ito ay naglalaman ng mga sumusunod na testimonya:

'''Isang sundalo mula sa New York:'''

“Ilang araw na ang nakalipas, ipinagkaloob sa amin ang bayan ng Titatia, at dalawang kumpanya ang nag-okupa rito. Kagabi, natagpuan naming binaril ang isa sa aming mga kasamahan at may bukas na tiyan. Agad-agad kaming inutusan ni Heneral Wheaton na sunugin ang lungsod at patayin ang lahat ng katutubong nakikita; at isinagawa ito hanggang sa huling sandali. Naiulat na humigit-kumulang 1,000 lalaki, babae, at bata ang namatay. Marahil ay nagsisimula nang tumigas ang aking puso, sapagkat nasa kaluwalhatian ako kapag nakikita ko ang aking sandata na nakatutok sa isang “madilim na balat” at hinila ko ang gatilyo.”

'''Korporal Sam Gillis:'''

“Pinapasok namin ang lahat sa kanilang mga bahay ng alas-siyete ng gabi, at isang beses lamang namin itong ipinaalam. Kung tumanggi, binabaril namin sila. Pinatay namin ang higit sa 300 katutubo noong unang gabi. Sinubukan nilang sindihan ang lungsod. Kung may magpapaputok mula sa isang bahay, sinusunog namin ang bahay at lahat ng mga kalapit na bahay, at pinapaputukan ang mga katutubo, kaya ngayon ay tahimik na ang lungsod.”

Sa isang artikulong inilathala noong 2008 ng ''The New Yorker'', sinabi ng Amerikanong historyador na si Paul A. Kramer na “ang pagsusunog ng mga baryo, ang karahasan, at ang pagpapahirap sa pamamagitan ng simuladong paglulunod ng mga tropang Amerikano ay nagdulot pa ng pagkagalit sa isang bahagi ng lipunang Amerikano na kumikilala bilang anti-militarista at anti-imperyalista.”

Noong Mayo 1900, inilathala ng pahayagan na ''Omaha World-Herald'' ang isang liham mula sa sundalong si A. F. Miller mula sa isang regimentong boluntaryo kung saan ibinunyag ang malawakang paggamit ng pagpapahirap laban sa mga bilanggo ng digmaan, partikular ang paggamit ng “water cure” bilang paraan upang makuha ang impormasyon mula sa mga Pilipino. Ang mga insurhensang Pilipino ay ipinapahiga, pinipigil ng ilang mga sundalo, at pinapasok sa kanilang bibig ang isang piraso ng bilog na kahoy upang pilitin silang panatilihing nakabukas. Kapag nasakop na ang bilanggo, ibinubuhos ang malaking dami ng tubig sa kanyang bibig at mga butas ng ilong hanggang sa siya’y mabulunan.

Nanatiling epektibo ang Republika hanggang sa pagkakahuli at pag-aresto kay Emilio Aguinaldo—na tinawag na “tumakas na tulisan” ng mga tropang Amerikano—noong Marso 23, 1901. Ilang buwan pagkatapos, noong Setyembre 1901, dahil sa galit sa isang masaker ng mga tropang Amerikano laban sa mga gerilya sa isla ng Samar, inutusan ni Heneral Jacob H. Smith ang isang di-piniling pag-atake laban sa mga residente, na nag-utos na “patayin ang lahat ng higit sa sampung taong gulang.” Sa pagkakataong iyon, tinatayang nasa pagitan ng 2,000 at 2,500 Pilipino ang namatay.

Sa kabilang banda, itinayo ang mga “zona de protección” at binigyan ng mga dokumento ng pagkakakilanlan ang mga sibilyan. Pinilit silang manirahan sa mga kampo ng konsentrasyon. Ipinilit ng mga Amerikano na ang mga kampo ay para “protektahan ang mga katutubong kaibigan ng mga insurhens at tiyakin na makatatanggap sila ng sapat na suplay ng pagkain,” habang sabay ding “tinuturuan sila ng tamang pamantayan sa kalinisan.”

Gayunpaman, isang komandante ng isa sa mga kampo ang naglarawan dito bilang “mga suburb ng impiyerno.” Tinatayang mula Enero hanggang Abril 1902, 8,350 katao ang namatay sa mga kampo mula sa kabuuang populasyon na 289,000, at sa ilang kampo umabot pa sa 20% ang antas ng pagkamatay.

Opisyal na idineklara ng pamahalaang Amerikano ang pagtatapos ng digmaan noong Hulyo 2, 1902. Gayunpaman, ipinagpatuloy ni Heneral Macario Sakay ng Katipunan ang paglaban hanggang 1907, nang siya’y mahuli at binitay. Mula noon, naging kolonya ng Estados Unidos ang Pilipinas. Noong 1916, binigyan ang bansa ng ilang awtonomiya bilang “Estado Libre Asociado.” Ngunit hindi hanggang Hulyo 1946 na idineklara ng bansa ang kalayaan nito matapos ang pananakop ng mga Hapones sa konteksto ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.

==Batas Organiko ng Pilipinas (1902)==
Noong Hulyo 1902, ipinatupad sa Pilipinas ang tinatawag na ''Philippine Organic Act'' (Batas Organiko ng Pilipinas) na maglulunsad ng nahalal na Kapulungan ng Pilipinas (Asamblea ng Pilipinas, o ang Mababang Kapulungan) at ng Mataas na Kapulungan na binubuo ng Komisyon ng Pilipinas na itinalaga ng pangulo ng Estados Unidos at may kakayahang magpasa ng batas hinggil sa [[mga Moro]] at mga taong hindi Kristiyano. Dahil sa batas na ito, umiral sa Pilipinas ang Tala ng mga Karapatan (''Bill of Rights'') na umiiral na sa Estados Unidos, at nakapagpapadala ang Pilipinas ng dalawang komisyonerong residente sa [[Washington, DC]] na luklukan ng [[pamahalaan ng Estados Unidos]] na dadalo sa mga sesyon ng [[Konggreso ng Estados Unidos]]. Naganap ang unang halalan para sa Mababang Kapulungan noong Hulyo 1907. Ginanap ang unang sesyon nito noong 16 Oktubre 1907.&lt;ref name=B1/&gt;

Noong 1902, binuwag ng Batas Organiko ng Pilipinas ang katayuan ng [[Simbahang Katoliko|Katolisismong Romano]] bilang relihiyong pang-estado ng Pilipinas. Batay sa naging kasunduan sa pagitan ng pamahalaan ng Estados at ng [[Lungsod ng Batikano]], magkakaroon ng unti-unting pagpapalit ng mga prayleng Kastila na ang mga hahalili ay mga paring Pilipino at hindi Kastila, at ang pangunahing bahagi ng mga lupaing pag-aari ng mga prayle (na humigit-kumulang sa 166,000 mga hektarya) ay ipinagbili noong 1904 sa administrasyon ng Estados Unidos sa halagang US$7.2 mga milyon na ipinagbili naman pagdaka sa mga Pilipino.&lt;ref name=B1/&gt;

==Sistema ng politika==
Kabilang sa sistemang pampolitika na ginamit ng Estados Unidos sa Pilipinas ay ang tinatawag na &quot;patakaran ng pag-akit&quot; (''policy of attraction''), kung kailan inakit ng mga Amerikano ang mga pili na mga Pilipino (ang mga ''elite''), partikular na ang mga ''ilustrado'' (na binansagan bilang &quot;oligarkiya ng intelihensiya&quot;), na mas nais na makipagtulungan sa Espanya o kaya sa Estados Unidos dahil hindi nila pinagkatiwalaan ang [[Katipunan]] at sila ay mga rebolusyanoryong nag-aatubili. Kabilang sa mga ito sina [[Trinidad H. Pardo de Tavera]] (isang inapo ng maharlikang Kastila) at [[Benito Legarda]] (isang kapitalista at may-ari ng lupa), na kapwa umayaw sa pamahalaan ni [[Emilio Aguinaldo]] noong 1898 dahil sa hindi pagkakaroon ng mga kasunduan kay [[Apolinario Mabini]].&lt;ref name=B2/&gt;

Bilang pakikiisa nina Pardo de Tavera at Legarda sa mga Amerikano, nakiisa sila sa mga Komisyon nina Schurman at Taft at tinangkilik ang pagtanggap ng mga Pilipino sa Estados Unidos. Noong Disyembre 1900, tinangkilik nila ang pagiging isa sa mga estado ng Pilipinas ng Estados Unidos sa ilalim ng Partidong Pederalista (''Federalista Party''). Naitalaga sila bilang unang mga kasaping Pilipino ng Komisyong Pilipino na pambatas. Noong 1905, binago ng partidong ang kanilang palatuntunan, dahil sa kawalan ng kasunduan sa mga pinuno nito, upang tangkilikin ang pagkakaroon ng Pilipinas ng &quot;lubos na kalayaan&quot;. Binago ng partido ang pangalan nito upang maging Partido Nacional Progresista (''National Progressive Party'').&lt;ref name=B2/&gt;

Noong 1907, inilunsad ang Nacionalista Party (''Partido Nasyonalista'') at nangibabaw sa larangan ng politika sa Pilipinas hanggang sa pagkalipas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]. Kabilang sa mga kasapi nito ay mga hindi ilustrado. Isa sa mga pinuno ng partido ay sina [[Manuel Quezon]] at [[Sergio Osmeña]].  Ang naging plataporma ng Partido Nasyonalista ay ang pagkakaroon ng &quot;kaagad na kalayaan&quot; para sa Pilipinas. Dahil sa paglitaw ng Partido Nasyonalista, nagkaroon ng sistemang may partido sa Pilipinas, subalit walang naging kalaban sa politika ang Partido Nasyonalista magmula 1916 hanggang 1945. Lumitaw lamang ang Liberal Party (Partido Liberal) noong 1946.&lt;ref name=B2/&gt;

==Pamana ng patakaran ng pag-akit==
Mayroong tinatanaw bilang tagumpay at kabiguan ang &quot;patakaran ng pag-akit&quot;. Ang tagumpay nito ay ang pagkakabigay sa mga Pilipino ng Estados Unidos ng &quot;edukasyong pampolitika&quot;. Ang kabiguan naman nito ay ang pagkakaroon ng hadlang (dahil sa pagkakaroon ng kapangyarihan ng isang malakas na partidong pampolitika) sa mga hangarin o interes ng mga hindi ''elite'' o hindi pili sa lipunan. Hindi nagkaroon ng pagtuon sa repormang panlipunan, pag-aari ng lupain, pangungupahan sa lupain, at hindi patas na pagkakamudmod ng yaman.&lt;ref name=B2&gt;[http://www.bansa.org/history/usrule/collab/ A Collaborative Philippine Leadership] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130209032428/http://bansa.org/history/usrule/collab/ |date=2013-02-09 }}, bansa.org&lt;/ref&gt;

==Batas Jones==
Nagkaroon ng pagtutulungan sa pagitan ng mga panig ng mga Amerikano at ng mga Pilipino noong maging Gobernador-Heneral ng Pilipinas si [[Francis Burton Harrison]] (1913-21), isang pinuno na inilarawan bilang isang &quot;monarkang pangkonstitusyon&quot; na namamahala ng &quot;pamahalaan ng mga Pilipino&quot;. Naging liberal si [[Woodrow Wilson]], na nasa ilalim ng Democratic Party (Partido Demokratiko), sa pakikitungo sa mga Pilipino. Noong 1912, nagtalaga si Wilson ng 5 mga Pilipinas bilang miyembro ng pambatas na Komisyong Pilipino (unang pagkakataon na nasa mayorya ang bilang ng mga Pilipino sa nasabing Komisyon). Isinakatuparan ni Harrison ang Pilipinisasyon ng serbisyo sibil, na mas dumami ang bilang ng mga Pilipinong opisyal ng pamahalaan kaysa sa dami ng mga Amerikano. Sa panahong ito, nangingibabaw ang Nacionalista Party ng mga Pilipino.&lt;ref name=B3&gt;[http://www.bansa.org/history/usrule/jones/ Jones Act] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130209032438/http://bansa.org/history/usrule/jones/ |date=2013-02-09 }}, bansa.org&lt;/ref&gt;

Noong 1916, ipinasa ng Konggreso ng Estados Unidos ang Batas Jones (''Jones Act''), ang pangalawang organikong batas na may kaugnayan sa Pilipinas, at pumalit sa Batas na Organiko ng 1902. Isinasaad dito na may layunin ang Estados Unidos na palayain ang Pilipinas kapag nakapagtatag na ito ng isang matatag na pamahalaan. Napalitan ng Senado ng Pilipinas ang Komisyon ng Pilipinas sa pagganap bilang Mataas na Kapulungan na pambatas. Ang Mababang Kapulungan ay pinalitan naman ang pangalan upang maging Kapulungan ng mga Kinatawan (''House of Representatives''). Dahil sa Batas Jones, ang sangay na lehislatibo o pambatas ng pamahalaan ay napunta sa kontrol o pagtaban ng mga Pilipino, bagaman ang mga hukom ng Korte Suprema (Kataastaasang Hukuman) ay nananatiling mga Amerikano.&lt;ref name=B3/&gt;

Mula 1921 hanggang 1927, ang naging kapalit ni Wilson bilang Gobernador-Heneral ng Pilipinas ay si Heneral [[Leonard Wood]], isang pinuno na hindi naniniwala na dapat lisanin ng Estados Unidos ang Pilipinas dahil sa mga interes ng Estados Unidos sa pook ng kanlurang Pasipiko. Hindi katulad ni Wilson, ginamit ni Wood ang kaniyang kapangyarihan sa paggamit ng ''veto'' (pagtutol) na umabot sa 126 na mga ulit sa loob ng kaniyang anim na taon sa panunungkulan bilang gobernador-heneral ng Pilipinas. Noong 1923, maraming mga Pilipino ang umayaw sa kanilang mga tungkuling pampamahalaan, na hindi napunuan hanggang sa kamatayan ni Wood noong 1927. Dahil dito, binaligtad ng mga naging kahalili ni Wood bilang gobernador-heneral ang kaniyang mga patakaran at naglunsad ng mabuting pakikitungo sa mga Pilipinong nanunungkulan sa politika.&lt;ref name=B3/&gt;

==Katayuan ng Mindanao at Sulu==
Noong 1914, umiiral sa pamahalaan ng Pilipinas ang tinatawag na Kagawaran o Departamento ng [[Mindanao]] at [[Sulu]]. Noong panahong iyon, sa pananaw ng mga Pilipinong [[Moro]] (Pilipinong [[Islam|Muslim]]), isang panganib para sa kanilang katayuan sa politika ang mabilisang Pilipinisasyon ng serbisyong sibil at ang pagkakaroon ng sasapit na kalayaan ng Pilipinas, dahil sa ang pamahalaan ng isang malayang Pilipinas ay mapapangingibabawan ng mga Kristiyano. Noong panahong iyon, wala pang pambatas na pagkilala sa mga kostumbre at mga institusyon ng mga Muslim sa Pilipinas.&lt;ref name=B3/&gt;

==Sampamahalaan ng Pilipinas==
Noong 1935, dahil sa isang lehislasyon na ipinasa ng Konggreso ng Estados Unidos noong 1934, nailunsad ang pagiging [[Sampamahalaan]] o [[Komonwelt ng Pilipinas]].&lt;ref name=B3/&gt;

==Tingnan din==
*[[Edukasyon noong panahon ng mga Amerikano sa Pilipinas]]

==Mga sanggunian==
{{Reflist}}

[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|*]]</text>
      <sha1>1xj1hkiljnmrxl6eutmktaf9365jn2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mga Muslim ng Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208510</id>
    <redirect title="Mga Moro" />
    <revision>
      <id>2204897</id>
      <parentid>1252320</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:37:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga Moro]]</comment>
      <origin>2204897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Mga Moro]]</text>
      <sha1>n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muslim ng Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208511</id>
    <redirect title="Mga Moro" />
    <revision>
      <id>2204906</id>
      <parentid>1252322</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga Moro]]</comment>
      <origin>2204906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Mga Moro]]</text>
      <sha1>n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moro sa Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208512</id>
    <redirect title="Mga Moro" />
    <revision>
      <id>2204903</id>
      <parentid>1252326</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga Moro]]</comment>
      <origin>2204903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Mga Moro]]</text>
      <sha1>n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pilipinong Muslim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208513</id>
    <redirect title="Mga Moro" />
    <revision>
      <id>2204909</id>
      <parentid>1252327</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga Moro]]</comment>
      <origin>2204909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Mga Moro]]</text>
      <sha1>n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muslim na Pilipino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208514</id>
    <redirect title="Mga Moro" />
    <revision>
      <id>2204905</id>
      <parentid>1252328</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga Moro]]</comment>
      <origin>2204905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Mga Moro]]</text>
      <sha1>n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muslim sa Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208515</id>
    <redirect title="Mga Moro" />
    <revision>
      <id>2204907</id>
      <parentid>1252329</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:38:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga Moro]]</comment>
      <origin>2204907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Mga Moro]]</text>
      <sha1>n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mga Pilipinong Muslim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208516</id>
    <redirect title="Mga Moro" />
    <revision>
      <id>2204900</id>
      <parentid>1252330</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga Moro]]</comment>
      <origin>2204900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Mga Moro]]</text>
      <sha1>n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mga Muslim na Pilipino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208517</id>
    <redirect title="Mga Moro" />
    <revision>
      <id>2204896</id>
      <parentid>1252331</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga Moro]]</comment>
      <origin>2204896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Mga Moro]]</text>
      <sha1>n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mga Muslim sa Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208518</id>
    <redirect title="Mga Moro" />
    <revision>
      <id>2204898</id>
      <parentid>1252332</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga Moro]]</comment>
      <origin>2204898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Mga Moro]]</text>
      <sha1>n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moro ng Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208530</id>
    <redirect title="Mga Moro" />
    <revision>
      <id>2204901</id>
      <parentid>1252346</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga Moro]]</comment>
      <origin>2204901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Mga Moro]]</text>
      <sha1>n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Philippine Moor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208531</id>
    <redirect title="Mga Moro" />
    <revision>
      <id>2204908</id>
      <parentid>1252347</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga Moro]]</comment>
      <origin>2204908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Mga Moro]]</text>
      <sha1>n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Filipino Moor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208532</id>
    <redirect title="Mga Moro" />
    <revision>
      <id>2204893</id>
      <parentid>1252348</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:36:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga Moro]]</comment>
      <origin>2204893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Mga Moro]]</text>
      <sha1>n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Filipino Moslem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208533</id>
    <redirect title="Mga Moro" />
    <revision>
      <id>2204894</id>
      <parentid>1252349</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga Moro]]</comment>
      <origin>2204894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Mga Moro]]</text>
      <sha1>n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moslem Filipino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208534</id>
    <redirect title="Mga Moro" />
    <revision>
      <id>2204904</id>
      <parentid>1252350</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga Moro]]</comment>
      <origin>2204904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Mga Moro]]</text>
      <sha1>n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mga Morong Pilipino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208536</id>
    <redirect title="Mga Moro" />
    <revision>
      <id>2204895</id>
      <parentid>1252352</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga Moro]]</comment>
      <origin>2204895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Mga Moro]]</text>
      <sha1>n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mga Pilipinong Moro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208537</id>
    <redirect title="Mga Moro" />
    <revision>
      <id>2204899</id>
      <parentid>1252353</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga Moro]]</comment>
      <origin>2204899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Mga Moro]]</text>
      <sha1>n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seoul Broadcasting System</title>
    <ns>0</ns>
    <id>223278</id>
    <revision>
      <id>2204925</id>
      <parentid>2196097</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:05:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sangjinhwa</username>
        <id>21238</id>
      </contributor>
      <comment>/* Logos */</comment>
      <origin>2204925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26142" sha1="cywzy5ztcwkt5pl7hkmmzwmj4fk53fa" xml:space="preserve">{{Multiple issues|
{{Cleanup|reason=kailangan pa rin ng malinis na pagsasalinwika|date=Marso 2021}}
{{unsourced|date=Marso 2021}}
}}
{{Infobox company
| company_name = Seoul Broadcasting System
| company_logo = Seoul Broadcasting System logo.svg
| image = 목동 SBS 방송센터.png
| image_caption = SBS Broadcast Center in Mok-dong, Seoul, the headquarters of Seoul Broadcasting System
| native_name = 에스비에스
| company_type = [[Public]]
| traded_as = {{kse|034120}}
| industry = [[Terrestrial]] [[radio]] [[television]]
| foundation = {{Start date and age|1990|11|14}}
| founder = Yoon Se-youn
| hq_location = 161, Mokdongseo-ro, Yangcheon District
| hq_location_city = Seoul
| hq_location_country = South Korea
| area_served = Worldwide, with a focus in South Korea 
| key_people = Ha Geum-Ryeol &lt;small&gt;(President)&lt;/small&gt;
| products = [[Television show]]
| services = [[Broadcasting]]&lt;br&gt; [[Web portal]]
| revenue = ₩792,884,228,900 (2015)
| operating_income = ₩42,152,487,870 (2015)
| net_income = ₩34,884,042,815 (2015)
| assets = ₩934,369,945,679 (2015)
| equity = ₩91,262,910,000 (December 2015)
| owner = TY Holdings: (36.92%) &lt;br /&gt; [[National Pension Service]]: (9.97%)
| num_employees = 1,141 (December 2015)
| parent = SBS Media Holdings
| subsid = SBS A&amp;T&lt;br&gt;Mediacreate Co., Ltd.
| website = {{url|www.sbs.co.kr}}
}}
{{Infobox Korean name
| title      = Korean name
| hangul     = {{linktext|에|스|비|에|스}}
| rr         = Eseubieseu
| mr         = Esŭbiesŭ
| othername1 = (former)
| hangul1    = {{linktext|서|울|방|송|시|스|템}}
| hanja1     = 서울{{linktext|放|送}}시스템
| rr1        = Seoul Bangsong Siseutem
| mr1        = Sŏul Pangsong Sisŭtem
}}
{{Infobox television channel
| name = SBS TV &lt;br&gt; HLSQ-DTV
| logo = SBS Korea Logo (Word Only).svg
| logo_size = 200px
| logocaption       = 
| logoalt           = 
| logo2             =
| established       = 
| airdate           =
| launch_date = {{start date and age|1991|12|9}}
| closed date       = 
| picture_format = [[2160p]] [[UHDTV]]&lt;br&gt;(downscaled to [[1080i]] for the [[HDTV]] feed)
| network = Seoul Broadcasting System
| owner = Seoul Broadcasting System
| parent            = 
| key_people        = 
| country = South Korea
| language = Korean
| area = South Korea and Worldwide
| affiliates        =
| headquarters = 161, Mokdongseo-ro, Yangcheon District, Seoul
| former names      = 
| replaced names    = 
| replaced by names = 
| sister_channels = {{ubl|[[KBS 1]]|[[KBS 2]]|[[MBC TV]]|[[EBS1]]|[[EBS2]]}}
| timeshift names   = 
| web = {{url|tv.sbs.co.kr}}
| terr_serv_1       = [[Digital terrestrial television]]
| terr_chan_1       = Channel 6.1 (HD)
| sat_serv_1        = [[SkyLife]]
| sat_chan_1        = Channel 5 (HD)
| iptv_serv_1       = [[HanaTV|B TV]]
| iptv_chan_1       = Channel 5 (HD)
| iptv_serv_2       = U+ TV
| iptv_chan_2       = Channel 5 (HD)
| iptv_serv_3       = [[Olleh TV]]
| iptv_chan_3       = Channel 5 (HD)
| online_serv_1     = '''SBS Play'''
| online_chan_1     = {{url|http://play.sbs.co.kr/onair/pc/index.html?div=pc_onair|watch live}}
}}

'''Seoul Broadcasting System''' ('''SBS''') ([[Hangul]]: 에스비에스, ''Eseubieseu'') {{kse|034120}} ay isang pambansang [[telebisyon sa Korea|telebisyon at radio network sa Timog Korea]]. Ito ay ang tanging pribadong komersyal na broadcaster na may malawak na rehiyonal [[network affiliate]] s upang mapatakbo sa bansa. Noong Marso 2000, ang kumpanya ay ligal na nakilala bilang SBS, na binabago ang pangalan ng kumpanya mula sa Seoul Broadcasting System (서울 방송 시스템). Nagbigay ito ng [[terrestrial digital TV]] serbisyo sa format na [[ATSC]] mula 2001, at serbisyo [[T-DMB]] (Digital Multimedia Broadcasting) mula noong 2005. Ang punong barko nito [[terrestrial telebisyon]] [[Television station|station]] ay [[TV channel|Channel]] 6 para sa Digital at Cable.

== Kasaysayan ==
Ang SBS ay inilunsad at nabuo noong araw na ipinagdiwang ng MBC ang ika-30 Anibersaryo nito noong 9 Oktubre 1991. Ang SBS ay ang pangalawang komersyal na brodkaster sa South Korea pagkatapos ng MBC. Ang layunin ay upang maging isang kaakit-akit at alternatibong channel sa madla na bago ang 1990 ay pinagkadalubhasaan ng MBC. Noong 1980s, ang MBC ay isang tagapagsalita ng KBS upang mag-broadcast ng mga kaganapang pampalakasan tulad ng 1986 FIFA World Cup. Matapos ang demokratikong reporma noong 1987, pati na rin ang paghihiwalay ng MBC mula sa KBS, pinayagan ng gobyerno ang paglikha ng isang pangalawang istasyon ng komersyo sa Seoul noong 14 Nobyembre 1990. Sinimulan ng SBS ang mga paglilipat ng paglilitis sa mga telebisyon at radyo nito sa 1 Disyembre 1990 sa Seoul. Noong 20 Marso 1991, ang unang regular na broadcast ng SBS Radio ay inilunsad noong AM 792&amp;nbsp;kHz, na minamarkahan ang pagsisimula ng SBS.

Noong 9 Disyembre 1991, nagsimulang mag-broadcast ang SBS TV ng 10:00 am sa Seoul, na itinalaga bilang &quot;The Day of Birth of SBS&quot;. Sa una, terrestrially lang ang pag-broadcast ng SBS sa Seoul at mga kalapit na lugar. Noong 9 Oktubre 1992, sinimulang tanggapin ng gobyerno ang mga aplikasyon para sa mga pribadong istasyon ng pag-broadcast sa ibang mga rehiyon ng bansa. Plano ng SBS para sa isang network ng kaakibat na broadcast ng telebisyon at radyo na naglalayong ipalabas ang mga programa ng SBS sa iba pang mga bagong panrehiyong kanal bago ang ika-5 anibersaryo nito. Noong 1994, ang mga pribadong channel ng [[Korea New Network|KNN]] sa Busan, TJB sa Daejeon, TBC sa Daegu, at kbc sa Gwangju ay nilikha pagkatapos ng pag-apruba ng gobyerno. Noong 14 Mayo 1995, matagumpay na inilunsad ng SBS ang pambansang network ng telebisyon kasama ang mga bagong lokal na kaakibat, KNN, TJB, TBC, at kbc. Ang SBS ay namamahala ng isang network na nagpapalabas ng mga programa ng SBS sa iba pang mga panrehiyong channel habang ang mga lokal na istasyon ay lumikha ng lokal na programa upang umangkop sa mga pangangailangan ng mga lokal na residente.

Noong 1996, natupad ang mga plano para sa isang istasyon ng radyo ng FM upang umakma sa mayroon nang istasyon ng AM. Noong 14 Nobyembre 1996, nagsimulang mag-broadcast ang SBS Power FM sa 107.7&amp;nbsp;MHz bilang isang music-centric station. Noong 4 Enero 1999, ang orihinal na SBS Radio sa AM 792&amp;nbsp;kHz ay ​​nagsimulang mag-broadcast din sa FM. Ang istasyon ay muling binanggit bilang SBS Love FM sa 103.5&amp;nbsp;MHz, sabay-sabay na ipinalabas sa parehong AM at FM frequency. Ang [[digital na telebisyon]] na may mataas na kahulugan ay ipinakilala noong 2001. Ang Digital Multimedia Broadcasting (DMB) ay ipinakilala noong 2005.

Ipinakilala ng SBS ang kasalukuyang logo nito noong 14 Nobyembre 2000 pagkatapos ng ika-10 anibersaryo ng pagdiriwang nito upang matiyak ang pangkalahatang pagkakaugnay ng kasalukuyang pagkakakilanlan. Ang logo ng SBS ay may tatlong mga embryo na inilagay sa isang bilog ng modelo kung saan ginagamit ang tatlong kulay upang kumatawan sa simbolo ng nakasentro sa tao, kultura at malikhaing, pilosopiya sa pamamahala na nakatuon sa hinaharap, na ipinapakita na ang 'buhay' at 'ang mga binhi ng sibilisasyon ay nakasentro sa tema ng SBS. [banggit na kinakailangan] Ang branding ng SBS ay ginagamit sa lahat ng mga sektor tulad ng sasakyan, mikropono, sobre, mga business card, memorabilia, helikoptero, mga karatula, ganpanryu, seosikryu, uniporme, pamagat ng programa, atbp. SBS din ay ginamit ang slogan na &quot;Humanism thru Digital&quot; hanggang Enero 2010 kung saan kasalukuyang ginagamit ang isang bagong slogan. Ang Gomi ay ang maskot ng SBS-oriented bilang bagong mukha ng 'Humanism thru Digital' sa pamamagitan ng pagkakaisa ng kalikasan at buhay ng tao kung saan mahalaga ang berdeng kapaligiran. Noong 29 Oktubre 2012, ang SBS TV ay naging pangalawang channel ng South Korea na 24/7.

Ang kasalukuyang slogan sa advertising ay ang ''Together, we make delight'' (함께 만드는 기쁨), tulad ng ginamit sa isang bagong video ng pagkakakilanlan ng istasyon na may &quot;We Can Be Anything&quot; bilang apl.de.ap na &quot;background music.&quot;

== SBS Channels==

*1 terrestrial TV (SBS TV '''Channel 6''')
*2 radio stations

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Name
! Frequency
! Power (kW)
! Transmitter Site
|-
| [[SBS Love FM]]
| 	792&amp;nbsp;kHz AM &lt;br&gt; 103.5&amp;nbsp;MHz FM &lt;br&gt; 98.3&amp;nbsp;MHz FM	
| 50&amp;nbsp;kW (AM) &lt;br&gt; 10&amp;nbsp;kW (FM)	
| Neunggok-dong, Goyang City, Gyeonggi Province (AM) &lt;br&gt; Mount Gwanaksan, Seoul (FM) &lt;br&gt; Icheon City, Gyeonggi Province (FM)
|-
| [[SBS Power FM]]
| 107.7&amp;nbsp;MHz FM &lt;br&gt; 100.3&amp;nbsp;MHz FM	
|10&amp;nbsp;kW &lt;br&gt; 100W
|	 Mount Gwanaksan, Seoul &lt;br&gt; Saengyeon-dong, Dongducheon City, Gyeonggi Province
|-
| [[SBS V-Radio]]
| 	CH 12C &lt;br&gt; DMB	
| 2&amp;nbsp;kW	
| Mount Gwanaksan, Seoul
|}

*7 cable TV channels (SBS Plus, SBS Golf, SBS E!, SBS Sports, SBS CNBC, SBS MTV, Nickelodeon Korea)

==Holding and Subsidiaries==
{{Infobox company
| name = SBS Media Holdings, Ltd.
| logo = SBS Media Holdings Logo.png
| native_name =
{{Infobox Chinese/Korean
| title = Korean name
| hangul = {{linktext|(주)|에|스|비|에|스|미|디|어|홀|딩|스}}
| rr = (Ju) Eseubieseu Midieo Holdingseu
| mr = (Chu) Esŭbiesŭ Midiŏ Holtingsŭ
}}
| type = [[Public]]
| traded_as = {{kse|101060}} (2008.3.24)
| genre            = 
| fate             = 
| predecessor      = 
| successor        = 
| foundation       = Seoul, South Korea ({{start date|2008|03|04}})
| founder = 
| hq_location = 161, Mokdongseo-ro, [[Yangcheon District]]
| hq_location_city = [[Seoul]]
| hq_location_country = South Korea
| area_served = 
| key_people = 
| industry = {{unbulleted list|[[Television broadcasting|Broadcasting]]|[[Communication]]}}
| products         = 
| services = Broadcasting holding company
| revenue = 473,523,143,447 won (2015)
| operating_income = 23,260,805,348 won (2015)
| net_income = 25,227,364,840 won (2015)
| assets = 881,606,449,180 won (December 2015)
| equity = 69,948,095,000 won (December 2015)
| owner = Taeyoung Engineering &amp; Construction Co., Ltd: 61.42% &lt;br /&gt;Kiturami Boiler Co., Ltd: 8.78% &lt;br /&gt;National Pension Service: 6.98%
| num_employees = 
| parent = [[Taeyoung E&amp;C]] &lt;small&gt;({{Korea Exchange|009410}})&lt;/small&gt;
| divisions = 
| subsid = SBS &lt;br /&gt;[[SBS Contents Hub]] &lt;br /&gt; [[SBS Medianet]]
| homepage         = {{URL|http://www.sbsmedia.co.kr}}
}}

=== Family Companies ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|-
! Name !! Description
|-
| [http://www.sbsmedia.co.kr/main/main.jsp SBS Media Holdings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150312001618/http://www.sbsmedia.co.kr/main/main.jsp |date=2015-03-12 }} || Parent company of SBS
|-
| [http://www.sbs-int.com/ SBS International, Inc.] || Operates SBS America and Coming Soon in United Kingdom.
|-
| [http://www.sbs-academy.co.kr/ SBS Academy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814172234/http://sbs-academy.co.kr/ |date=2020-08-14 }} || Trains and manages employees
|-
| [https://web.archive.org/web/20120728144401/http://www.sbsat.co.kr/ SBS Artech] || Provides creative support
|-
| [https://web.archive.org/web/19991018235408/http://www.sbsnewstech.co.kr/ SBS Newstech] || Provides information technology
|-
| [[SBS Contents Hub]]	
| Distributes media online
|-
| [http://foundation.sbs.co.kr/culture.cmd?act=index SBS Culture Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210130041456/http://foundation.sbs.co.kr/culture.cmd?act=index |date=2021-01-30 }} || Provides support for broadcast and cultural innovation
|-
| [http://foundation.sbs.co.kr/seoam.cmd?act=index Seoam Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201227093101/http://foundation.sbs.co.kr/seoam.cmd?act=index |date=2020-12-27 }} || Provide scholarships to deserving individuals
|-
| [[SBS Medianet]] || Operates the cable channels of [[SBS-CNBC|SBS CNBC]], [[SBS Plus]], [[SBS Sports]], SBS Golf, and [[SBS funE]]
|-
| SBS ViacomCBS (SBS and [[ViacomCBS]]) || Operates the cable channels of [[SBS MTV]] and [[Nickelodeon (South Korea)|Nickelodeon]]
|}

== SBS Network ==

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Channel !! Corporate Name !! Broadcast Region !! Since
|-
| '''SBS''' || '''SBS''' || [[Seoul Capital Area]] || 14 November 1990
|-
| '''KNN''' || [[Korea New Network|KNN]] || [[Busan]] and [[South Gyeongsang]] || April 1994
|-
| '''TBC''' || [[Taegu Broadcasting Corporation|TBC]] ||	Daegu, North Gyeongsang Province	|| May 14, 1995
|-
| '''kbc'''	|| [[Kwangju Broadcasting Corporation]] || 	Gwangju, South Jeolla Province || 	May 14, 1995
|-
| '''TJB'''	|| [[Taejon Broadcasting]] || Daejeon, Sejong, South Chungcheong Province 	|| May 14, 1995
|-
| '''ubc''' || [[Ulsan Broadcasting Corporation]] || 	Ulsan || September 1, 1997
|-
| '''JTV'''	|| [[Jeonju Television]] ||	Jeonju, North Jeolla Province	|| September 17, 1997
|-
| '''CJB''' || [[Cheongju Broadcasting]] || Cheongju, North Chungcheong Province || October 18, 1997 
|-
| '''G1''' || [[Gangwon No.1 Broadcasting|G1]] || Gangwon Province || December 15, 2001
|-
| '''JIBS''' ||	[[Jeju Free International City Broadcasting System]] || Jeju Island	|| May 31, 2002
|}

== Logos ==
&lt;gallery&gt;
File:Seoul Broadcasting System logo 1991.svg|SBS' first logo (14 November 1990 – 18 September 1994)
File:Seoul Broadcasting System logo 1994.svg|SBS' second logo (19 September 1994 – 13 November 2000)
File:Seoul Broadcasting System logo.svg|SBS' third and current logo (14 November 2000 – present)
&lt;/gallery&gt;

==Programming==
{{Pangunahing artikulo|Talaan ng mga palabas ng Seoul Broadcasting System}}

Ang mga drama sa SBS ay naging bahagi ng &quot;Korean Wave&quot;, na-export sa maraming mga bansa sa buong mundo. Ang Sandglass ay may isa sa pinakamataas na rating ng manonood sa South Korea, at itinuturing na breakout drama para sa network. [10] Ang iba pang mga drama na nasisiyahan sa mataas na panonood ay kinabibilangan ng Lovers in Paris, Trap of Youth, Brilliant Legacy, Rustic Period, at Temptation of a Wife, The Heirs, My Love from the Star. Nagpapalabas ang SBS ng iba`t ibang mga programa sa aliwan mula sa impormasyon, komedya, musika, katotohanan, palabas sa pag-uusap, at audition. Maraming mga programa ang popular sa buong Asya, kabilang ang X-Man, Family Outing, [[Running Man]], The Music Trend, at marami pa. Saklaw ng mga dokumentaryo ng SBS ang isang malawak na hanay ng mga isyu, mula sa mga dayuhang gawain hanggang sa kapaligiran. Ang Its Know premiered noong 1992, at mula noon ay nakakuha ng katanyagan para sa mga pagsisiyasat nito mula sa pananaw sa pamamahayag. Sinira din ng SBS ang tradisyon sa pamamagitan ng paglikha ng punong-balita nitong ''[[SBS Eight O'Clock News]]'', na ipinalabas ng 20:00 sa halip na 21:00, na binibigyan ang slogan na &quot;News an hour earlier&quot;. Gumagawa rin ito ng mga programa sa pag-aaral ng balita tulad ng Morning Wide, Nightline, SBS Current Affairs Debate, Curious Stories Y, at Sa Lalim 21 na sumasaklaw sa mga isyung pampulitika, pang-ekonomiya, panlipunan at pangkulturang mga araw.

==Foreign partners==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Broadcaster
! Country
|-
| [[El Trece]] and TV Pública Digital (Argentina)	
| Argentina
|-
| [[Network 10|Network Ten]]
| Australia
|-
| [[Rede Record]]
| Brazil
|-
| City and Global	
| Canada
|-
| Mega, La Red, Etc...TV and Chilevisión	
| Chile
|-
| RCN TV	
| Colombia
|-
| Ecuador TV
| Ecuador
|-
| [[TF1]]	
| France
|-
| [[DW-TV]]
| Germany
|-
| HKTVE, Phoenix Television, Cable TV Hong Kong	
| Hong Kong
|-
| [[CCTV]]，BTV，SMG	
| China
|-
| [[RCTI]], [[SCTV]], antv, &amp; Kompas TV,Astro (ONE TV ASIA)
| Indonesia
|-
| [[RAI]]
| Italy
|-
| [[Nippon TV]], [[Tokyo MX]], [[Fuji Television]] and [[TV Tokyo]]
| Japan
|-
| Astro (ONE TV ASIA) &amp; TV Alhijrah
| Malaysia
|-
| [[Azteca]]	
| Mexico
|-
| Panamericana Televisión
| Peru
|-
| [[ABS-CBN]]	
| Philippines
|-
| SIC
| Portugal
|-
| Pasiones TV	
| Puerto Rico
|-
| [[MediaCorp]], StarHub TV &amp; Singtel TV
| Singapore
|-
| Antena 3 &amp; laSexta	
| Spain
|-
| CTV and TTV	
| Taiwan
|-
| [[MCOT]] and [[Channel 7 (Thailand)|Channel 7]]	
| Thailand
|-
| [[Channel 4]] and [[Sky UK]]	
| United Kingdom
|-
| [[NBC]], [[MTV]], [[FOX Broadcasting Company|FOX]] and [[Telemundo]]
| United States
|-
| Televen	
| Venezuela
|-
| HTV and TodayTV VTC7	
| Vietnam
|}

==Kontrobersiya==

===Ang kaso ng sulat ng SBS Eight O'Clock na si Jang Ja-yeon na kaso ng maling pag-uulat===
{{Pangunahing artikulo|Jang Ja-yeon}}

Ang ''[[SBS Eight O'Clock News]]'', ang pangunahing balita ng network, ay nag-ulat na ''&quot;Ang aktres na si Jang Ja-yeon ay 'entertained' sa 31 mga panauhin sa kabuuan ng 100 beses.&quot;'' Nagpakita rin ang newscast ng isang 230-pahinang dokumento na direktang isinulat ni Jang na gayunpaman ay hindi ito pagsulat. sinabi ng newscast na &quot;Isang 50-lalagyan / 230-pahinang dokumento na direktang isinulat at naihatid sa mga kaibigan ni Jang Ja-yeon, na nagpakamatay noong Marso 2009, ay nakuha. Sa dokumento, isang salaysay na pinamagatang 'Snow' ang kumukuha ng kwento kung paano pinilit ang isang hindi kilalang mga kilalang tao sa ugly entertainment industry.&quot; Ang newscast ay binanggit ang mga dokumento, na nagsasaad, &quot;Ang pulisya na nag-iimbestiga sa kaso ni Jang Ja-yeon ay may alam sa katotohanang ito ngunit pinili nilang huwag pansinin ito. Humiling si Jang Ja-yeon ng ‘paghihiganti’ sa dokumento. ” Idinagdag nila, &quot;Si Jang Ja-yeon ay nag-aliw ng isang kabuuang 31 mga tao, 100 beses - pinilit na magbigay ng mga sekswal na pabor. Gayunpaman, ang mga paghahabol ng kinatawan na si Kim mula sa kanyang nakaraang ahensya ay nagpapakita ng isang ganap na naiibang kuwento. Si Jang Ja-yeon ay nagtago ng mga tala ng kanilang mga trabaho subalit, at sa loob ng mga talaang ito, inaasahan na ang mga opisyal, opisyal ng publisher, korporasyon, institusyong pampinansyal, at mga opisyal ng media ay kasangkot. &quot; Gayundin, &quot;Kinumpirma ng isang dalubhasa sa pagsulat na ang mga dokumento ay pagmamay-ari ni Jang Ja-yeon.&quot; ang newscast ay nagsiwalat, &quot;Sumulat si Jang Ja-yeon, 'Manghiganti ka. Walang paraan sa pagho-host. Ang mga lalaking dumarating upang makatanggap ng mga serbisyo ay masama. Napilitan akong mag-host ng higit sa 100 beses. Tuwing nakakakuha ako ng mga bagong damit na isusuot, kailangan kong makatagpo ng isa pang diyablo. Hindi lamang sa Kangnam, ngunit nag-host din ako sa Suwon Karaoke at iba't ibang mga salon sa silid. Kahit na sa araw ng alaala ng aking mga magulang, napilitan akong mag-host. Dahil gumawa ako ng isang listahan, gumanti ka sa kamatayan. Kahit na mamatay ako, maghihiganti ako sa libingan. ’”. subalit sinabi ng National Institute of Scientific Investigation na ang mga titik ay gawa-gawa.  sinabi nila: &quot;Sa mga liham na ito, ang paraan ng pagsulat ng ilang mga tauhan tulad ng 'yo' at 'ya' ay isinulat na tumutugma nang direkta sa mga gawi sa pagsulat ng yumaong artista na si Jang Ja-yeon. Ang paraan ng pagsulat ng mga konsonante at patinig ay magkapareho, na nagpapatunay na ang mga titik na ito ay isinulat ng iisang tao. &quot; Dagdag pa ng SBS, &quot;Halos imposible para kay Jun na maging perpekto ang sulat-kamay ni Jang Ja-yeon sa pamamagitan ng pagkopya ng larawan ng kanyang tala sa pagpapakamatay mula sa isang pahayagan. Hindi niya naisulat ang 230 titik sa kanyang kinopya ang sulat-kamay na may gayong limitadong impormasyon, at malamang na ang tatlong taong halaga ng mga liham ay bunga lamang ng isang pinagsamang plano.&quot; Ang pagpapatuloy ng SBS, &quot;Ang mga liham ay nagsisiwalat din ng detalyadong impormasyon tungkol sa mga plano sa pagsulong ng kanyang ahensya, pati na rin ang impormasyon sa mga numero na 'host' niya na hindi malalaman ng iba. Kung mayroon man, ipinapakita ng mga titik at sobre na sinubukan ni Jun ang kanyang makakaya upang matiyak na ang pagkakakilanlan ni Jang Ja-yeon ay hindi naipuslit sa pamamagitan ng mga titik&quot;. gayunpaman kinumpirma ng National Forensic Service na gawa-gawa ang mga sulat ni Jang Ja-yeon. Yang Hoo-yeol ang pinuno ng NFS ay nagbukas ng isang opisyal na pagtatagubilin sa media at iniulat, &quot;Matapos ihambing ang orihinal na sulat-kamay ni Jang Ja-yeon sa sulat-kamay ni Jun at ang mga pinag-uusapang sulat, ipinakita ang mga resulta na ang mga titik ay hindi umaayon sa Jang Ja -orihinal na sulat-kamay niyeon. Marami sa mga error sa gramatika ay umaayon sa mga pagkakamaling ginawa ni Jun sa kanyang mga personal na liham, kaya naniniwala kami na ang mga sulat ni Jang Ja-yeon ay gawa-gawa ni Jun. &quot; Nagwakas siya, &quot;Ang mga liham na inangkin ni Jun ay ipinadala sa kanya ni Jang Ja Yeon ay may ganap na magkakaibang istilo ng pagsulat ng kamay sa orihinal na sulat-kamay ni Jang Ja Yeon. Hindi sinulat ni Jang Ja Yeon ang mga liham na ito.” Tumugon ang SBS sa mga ulat na ginawa ng National Forensic Service kahapon, kung saan iginiit nila na ang mga liham ni Jang Ja-yeon ay talagang gawa-gawa. Sinabi ng SBS, &quot;Wala kaming pagpipilian kundi tanggapin ang mga resulta na idineklara ng NSF. Nadama namin na dumaan kami sa lahat ng tamang hakbang sa pag-iimbestiga ng mga liham para sa aming mga ulat, kaya humihingi kami ng paumanhin para sa pag-uulat ng isang bagay na hindi isiniwalat na totoo. &quot; Nagpunta ang istasyon upang ipaliwanag ang kanilang proseso para sa kanilang mga natuklasan. &quot;Ginawa namin ang isang detalyadong paghahambing ng mga tala ng korte at ang nilalaman ng mga liham at napagpasyahan naming ang posibilidad na maisulat mismo ni Jang Ja-yeon ay mataas. Gayunpaman, hindi namin sinisiyasat ang mga dokumento nang panahong iyon. &quot; Ang pagpapatuloy ng SBS, &quot;Nang mag-komisyon kami ng isang pagtatasa sa sulat-kamay, ipinakita ang mga resulta na ito ay kay Jang. Nakilala namin si Jun, ang may-ari ng mga sulat, dalawang beses na, at nakilala pa ang kanyang pamilya. Inihayag ng kanyang pamilya na hindi nila direktang nakumpirma na ang kilalang tao na alam ni Jun na si Jang Ja-yeon, na mayroon lamang siyang isang tanyag na kaibigan. Napagpasyahan namin na imposible para sa isang preso na tumpak na maitala ang kinaroroonan ng ibang tao sa labas ng higit sa tatlong taon. &quot; &quot;Tulad ng kinatatayuan nito, wala kaming pagpipilian kundi ang tanggapin ang mga resulta ng NFS.&quot; Ang 8 News ay nagtapos sa isang paghingi ng tawad sa mga manonood. &quot;Kami ay labis na humihingi ng paumanhin sa mga manonood para sa pagdaragdag ng pagkalito, at sa mga naulila para sa sanhi ng pagkabalisa. Kami ay magpapatuloy na magtrabaho upang hanapin ang katotohanan sa likod ng kontrobersya ni Jang Ja-yeon. &quot;

===Kontrobersya sa mini-skirt===
Ang SBS 8 News ay napasok din sa apoy para sa pagpapalabas ng close-up footage ng mga hita ng isang batang babae na may itaas na bahagi na natatakpan ng isang mini-skirt. Ito ay bahagi ng isang ulat sa balita tungkol sa mga babaeng nagsusuot ng mini-skirt na maaaring maging sanhi ng panggagahasa. Gayunman, pinuna ng mga netizen ang footage na: sekswal na pang-aatake, at isang mini-skirt, ano ang relasyon, at ang SBS 8:00 na malapit na na kuha ng mga miniskirt, ang mga kababaihan ay naglalakad patungo sa eksena, bahagi lamang ito ng kanyang mga hita.

===Sinuhan ng babae ang SBS sa pagpapakita ng kanyang suso===
Isang babae na ang dibdib ay tumambad sa SBS Wide eNews 840 (naipalabas pagkatapos ng [[SBS 8 News]]) ay inaakusahan ang SBS at [[CJ E&amp;M Media]] para sa mga pinsala sa kompensasyon. Ayon sa Seoul Central District Court noong ika-14, Sinabi nila na &quot;Ang isang guro na nagtatrabaho sa isang unibersidad sa Seoul na may pangalang Kim ay nagsabing siya ay nagdusa pinsala mula sa isang eksena kung saan ang kanyang dibdib ay nakalantad, at nagsampa sa isang demanda laban sa SBS at CJ Media para sa pinsala sa pinsala. &quot;Sinabi ni Kim, &quot;Kinukunan ako ng SBS sa isang kalapitan kung saan makikilala ng mga tao ang aking pagkakakilanlan. Kailangan kong maghirap dahil sa kanilang kapabayaan sa pag-edit. Ang tvN at mga nagmamay-ari nito, ang CJ (E&amp;M) Media, ay nagpakita ng isang hindi kinakailangang eksena sa isang sulok ng 'pinakapinanood na programang balita' na nagpasigla ng mga mungkahi sa sekswal. &quot; Nagpatuloy siya, &quot;Dahil sa pangyayaring ito naghirap ako ng matinding laryngitis, at hinihingi ko ang 100 milyong nanalo ($ 86,000 USD) para sa mga gastos sa medisina at pinsala sa pinsala.&quot; Noong Hulyo 31 [taong nawawala], ipinakita ang eksena ng nakalantad na suso ni Kim-ssi sa panahon ng bakasyon sa tag-init. Ang mga manonood na nakakita rito ay nagreklamo, kung saan tumugon ang SBS sa pamamagitan ng kaagad na pagtanggal ng eksena at sinabi, &quot;Nagkamali sa pagproseso at pag-edit ng mga broadcast sa KNN.&quot;

===Seremonya sa pagbubukas ng Summer Olympics noong 2008 ng pag-broadcast ng kontrobersya===
{{Pangunahing artikulo|seremonya ng pagbubukas ng Olympics noong 2008}}

Noong 30 Hulyo 2008, nagbigay ang SBS ng isang programa upang maipakita ang isang buong oras na pag-eensayo ng Seremonya ng Pagbubukas ng Olimpiko sa Beijing bago ito ligal na mapanood noong 8 Agosto 2008. Sa programang ito, malinaw na nailarawan ang pag-eensayo, kasama na ang palabas, ang samahan, at ang sulo. Ang ilan sa mga seksyon ay na-upload sa [[YouTube]], na kung saan ay ginawang magagamit ang mga ito sa buong mundo. Bagaman inalis ng YouTube ang mga video, sinisisi pa rin ang SBS sa paglabag sa copyright, at ang ilang mga tao at grupo ay nagbabanta pa rin na usigin ang kumpanya dahil sa pananakit sa Broadcast Rights ng [[IOC]].

== Tignan din ==
* [[Korean Broadcasting System]]
* [[Munhwa Broadcasting Corporation]]
* [[Educational Broadcasting System]]

== Mga sanggunian ==
{{Reflist|2}}

== Mga Kawing Panlabas ==
* [http://www.sbs.co.kr/ Official SBS Website] {{in lang|ko}}
* [http://global.sbs.co.kr/ Official SBS Global Website]
* [http://www.sbs-int.com/ SBS International] (SBS America)
* {{YouTube|u=SBSNOW1|''SBS''}}

{{coord|37.52884|126.873881|region:KR_type:landmark|display=title}}

[[Kategorya:Telebisyon sa Timog Korea]]
[[Kategorya:Seoul Broadcasting System| ]]

&lt;!--
[[Category:South Korean television networks]]
[[Category:Korean-language television stations]]
[[Category:Television channels in South Korea]]
[[Category:Media companies of South Korea]]
[[Category:Companies established in 1990]]
[[Category:Television channels and stations established in 1991]]
[[Category:Media in Seoul]]
[[Category:1991 establishments in South Korea]]
--&gt;</text>
      <sha1>cywzy5ztcwkt5pl7hkmmzwmj4fk53fa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lumad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>228282</id>
    <revision>
      <id>2204929</id>
      <parentid>2192524</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <origin>2204929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27972" sha1="e0jbtgss5w40kx5jhtavv90rxvtdykj" xml:space="preserve">[[Talaksan:Bagobos,_Davao,_Mindanao_(1913).png|right|thumb| Ang mga Bagobo, isa sa mga Lumad, sa kanilang tradisyonal na kasuotan ({{Circa|1913}})]]
Ang '''Lumad''' ay isang katawagan para sa pangkat ng mga [[katutubo]] mula sa [[Pilipinas]] na pangunahing matatagpuan sa pulo ng [[Mindanao]]. Isang katawagang [[Mga wikang Bisaya|Bisaya]] ang &quot;lumad&quot; na nangangahulgang &quot;katutubo&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LUMAD in Mindanao |url=https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-cultural-heritagesch/historical-research/lumad-in-mindanao/#:~:text=LUMAD%20is%20a%20Bisayan%20term,down%20into%20distinct%20ethnic%20groups. |access-date=2025-02-18 |website=National Commission for Culture and the Arts |language=en-US |archive-date=2022-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816154322/https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-cultural-heritagesch/historical-research/lumad-in-mindanao/#:~:text=LUMAD%20is%20a%20Bisayan%20term,down%20into%20distinct%20ethnic%20groups. |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Nangangahulugan din ito sa Bisaya bilang &quot;isinilang mula sa lupa&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NMA: Lumad – National Museum |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/exhibitions/anthropology/lumad/#:~:text=Lumad%20is%20a%20Visayan%20term,Contact%20Information |access-date=2025-02-18 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tupaz |first=Voltaire |date=2017-08-09 |title=INFOGRAPHIC: Who are the Lumad? |url=https://www.rappler.com/moveph/178181-infographic-lumad-indigenous-peoples/ |access-date=2025-02-18 |website=RAPPLER |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Ang katawagan ay pinaikli mula sa '''Katawhang Lumad''' na nanganghulugang &quot;Mga Katutubo&quot;.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web |date=2021-03-20 |title=The IP struggle continues as NCIP red-tags and bans use of “Lumad,” the collective word for Mindanao IPs since the late 1970s |url=https://mindanews.com/top-stories/2021/03/the-ip-struggle-continues-as-ncip-red-tags-and-bans-use-of-lumad-the-collective-word-for-mindanao-ips-since-the-late-1970s/#gsc.tab=0 |access-date=2025-02-20 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Naging isa itong pampolitikang katawagan na unang naging tanyag nang ginagamit noong panahon ng pamumuno ni [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulong]] [[Ferdinand Marcos]] upang tukuyin ang mga katutubong hindi [[Mga Moro|Moro]] o hindi [[Kristiyano]] na nabiktima ng mga agresyon ng pag-unlad na naapekto sa kanilang [[lupaing ninuno]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Manager |first=Site |date=2017-02-28 |title=Wars of Extinction: The Lumad Killings in Mindanao, Philippines |url=https://kyotoreview.org/issue-21/lumad-killings-philippines/ |access-date=2025-02-18 |website=Kyoto Review of Southeast Asia |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=22 Marso 2023 |title=Arnold Alamon Highlights Lumad Identity, Resistance at the 3rd Consuelo J. Paz Lecture |url=https://linguistics.upd.edu.ph/news/arnold-alamon-highlights-lumad-identity-resistance-at-the-3rd-consuelo-j-paz-lecture/}}&lt;/ref&gt;

Noong Hunyo 26, 1986, pinagtibay ang katawagang Lumad ng karamihan sa mga [[Pangkat etniko|pangkat-etniko]] na delegado sa pagpulong ng ''Lumad Mindanao People's Federation'' (LMPF, o {{lit|Pederasyong Pambayan ng Lumad sa Mindanao}}){{efn|name=fn1}} sa Guadalupe Formation Center, Balindog, [[Kidapawan]], [[Cotabato (lalawigan)|Hilagang Cotabato]] (Cotabato na lamang ngayon).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Rodil |first=Rudy B. |title=The Tri-People Relationship and the Peace Process in Mindanao |url=http://mindanao.com/kalinaw/dev/tri-people.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040805041220/http://mindanao.com/kalinaw/dev/tri-people.htm |archive-date=5 Agosto 2004 |access-date=21 Oktubre 2017}}&lt;/ref&gt; Pumasok din ang katawagan sa [[Rehiyong Awtonomo ng Muslim Mindanao|Batas Republika Blg. 6734]] na pinirmahan nang noo'y Pangulong [[Corazon Aquino]]. Nasaad sa Artikulo XII Seksyon 8(2) na ang mga Lumad ay grupong iba sa mga pamayanang etniko mula sa [[Bangsamoro]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ulindang |first=Faina |title=Lumad in Mindanao |url=http://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-cultural-heritagesch/historical-research/lumad-in-mindanao/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507184615/https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-cultural-heritagesch/historical-research/lumad-in-mindanao/ |archive-date=7 Mayo 2021 |access-date=2021-04-18 |website=National Commission for Culture and the Arts |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Bagaman, noong Marso 2, 2021, naglabas ang [[Pambansang Komisyon sa mga Katutubong Mamamayan]] ng resolusyon na tinututulan ang paggamit ng katawagang &quot;lumad&quot; at inatasan ang lahat ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|tanggapan ng pamahalaan]] na iwasan ang paggamit ng &quot;lumad&quot; sa mga opisyal na [[dokumento]] at [[komunikasyon]].&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |title=Facebook |url=https://www.facebook.com/photo/?fbid=450824823022574&amp;set=a.211966096908449&amp;_rdc=1&amp;_rdr |access-date=2025-02-21 |website=Pahinang [[Facebook]] ng Pambansang Komisyon sa mga Katutubong Mamamayan}}&lt;/ref&gt; Mariing namang binatikos ng ilang sektor ang resolusyon ng komisyon.

Kinabibilangan ng 17 [[Pangkat etniko|pangkat-etniko]] ang mga Lumad, at mayaman at malawak ang [[kalinangan]] ng mga Lumad na kinabibilangan ng mga [[wika]], [[ritwal]], [[sayaw]] at iba pang mga [[tradisyon]].&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Tahanan ang Mindanao ng malaking bahagi ng katutubong populasyon ng bansa, na binubuo ng humigit-kumulang 15% ng populasyon ng Pilipinas noong 2008.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bagaman, kinukwestyon ang lubhang kalakihan ng bahagdang ito partikular ang ekonomistang si [[Winnie Monsod]].&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Cite web |last=Collas-Monsod |first=Solita |date=2015-09-19 |title=Who is exploiting the ‘lumad’? |url=https://opinion.inquirer.net/88664/who-is-exploiting-the-lumad |access-date=2025-02-21 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

Maraming suliranin at madaling manganib ang mga Lumad tulad ng pag-atake at pagsuspetya sa kanila bilang [[Komunismo|komunista]],&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Philippines |first=Eric Marcelo Genilo {{!}} |title=Protecting the Lumads of the Philippines {{!}} Catholic Theological Ethics in the World Church |url=https://catholicethics.com/forum/protecting-the-lumads-of-the-philippines/#:~:text=Lumad%20is%20a%20term%20that,sought%20shelter%20in%20evacuation%20areas. |access-date=2025-02-18 |website=catholicethics.com}}&lt;/ref&gt; mataas na insidente ng [[kahirapan]] dulot ng pag-agaw sa kanilang lupain,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Collectively creating change: Sabokahan Unity of Lumad Women |url=https://www.mamacash.org/resources/collectively-creating-change-sabokahan-unity-of-lumad-women/#:~:text='%20This%20drive%20for%20economic%20growth,the%20victims%20of%20extrajudicial%20killings. |access-date=2025-02-18 |website=Mama Cash |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at [[Diskriminasyon ng lahi|diskriminasyon]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Wala din silang pantay na kaparaanan na makuha ang mga serbisyong panlipunan tulad ng [[edukasyon]], serbisyong [[Pangangalagang pangkalusugan|pangkalusugan]], at [[kabuhayan]].

== Katawagan ==
Umusbong ang katawagang Lumad mula sa pagnanais ng mga katutubong taga-Mindanao na palayain ang sarili sa mga panlalait at hindi kanais-nais na pagtawag sa kanila.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-04-16 |title=Lumad Mindanao: Photo Series {{!}} Photographer Jacob Maentz |url=https://jacobimages.com/lumad |access-date=2025-02-21 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Isa sa ayaw nilang pantawag sa kanila ang katawagang &quot;minorya&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=THE LUMAD AND MORO OF MINDANAO |url=https://minorityrights.org/app/uploads/2024/04/the-lumad-and-moro-of-mindanao.pdf}}&lt;/ref&gt; Nagmula ang situwasyong mayorya-minorya sa [[Kolonyalismo|kolonyalismong]] [[Kanluraning mundo|Kanluranin]] na nagpatuloy hanggang sa kasalukuyan. Ang iba pang panlalait na salita na tumutukoy sa kanila ay &quot;[[pagano]]&quot; at &quot;nitibo&quot;.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

=== Etimolohiya ===
Ang mismong salitang &quot;lumad&quot; ay mula sa [[wikang Bisaya]] na nangangahulugang &quot;katutubo&quot;,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=LUMAD in Mindanao |url=https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-cultural-heritagesch/historical-research/lumad-in-mindanao/#:~:text=LUMAD%20is%20a%20Bisayan%20term,down%20into%20distinct%20ethnic%20groups. |access-date=2025-02-18 |website=National Commission for Culture and the Arts |language=en-US |archive-date=2022-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816154322/https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-cultural-heritagesch/historical-research/lumad-in-mindanao/#:~:text=LUMAD%20is%20a%20Bisayan%20term,down%20into%20distinct%20ethnic%20groups. |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &quot;isinilang mula sa lupa&quot;,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NMA: Lumad – National Museum |url=https://www.nationalmuseum.gov.ph/exhibitions/anthropology/lumad/#:~:text=Lumad%20is%20a%20Visayan%20term,Contact%20Information |access-date=2025-02-18 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tupaz |first=Voltaire |date=2017-08-09 |title=INFOGRAPHIC: Who are the Lumad? |url=https://www.rappler.com/moveph/178181-infographic-lumad-indigenous-peoples/ |access-date=2025-02-18 |website=RAPPLER |language=en-US}}&lt;/ref&gt; o &quot;katutubong inianak na mamamayan&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-19 |title=What’s in a Name? Views from Anthropologists on ‘Lumad’ – Philippine Social Science Council |url=https://pssc.org.ph/ugat-lumad-rtd-part-1/ |access-date=2025-02-21 |website=web.archive.org |archive-date=2024-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240619141921/https://pssc.org.ph/ugat-lumad-rtd-part-1/ |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; Naging popular ang paggamit ng katawagang &quot;Lumad&quot; nang gamitin ito ng mga aktibista noong [[Batas militar sa ilalim ni Ferdinand Marcos|panahong diktadurya]] ni Pangulong [[Ferdinand Marcos]] para tukuyin ang mga katutubong di-Moro na nabiktima ng agresyon sa pag-unlad na kinakasangkutan na mga gawain tulad ng [[pagtotroso]], [[pagmimina]] at [[agrikultura]] na naapektuhan ang kanilang [[lupaing ninuno]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; Subalit, bago pa man naging tanyag ang katawagang Lumad sa pampolitikang aspeto, may salungatan nang naganap sa pagitan ng mga katutubo at sa pag-unlad ng Pilipinas nang [[Kasaysayan ng Pilipinas (1946–1965)|magkaroon ng kalayaan ang bansa]] mula sa [[Estados Unidos]] noong pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=22 Marso 2023 |title=Arnold Alamon Highlights Lumad Identity, Resistance at the 3rd Consuelo J. Paz Lecture |url=https://linguistics.upd.edu.ph/news/arnold-alamon-highlights-lumad-identity-resistance-at-the-3rd-consuelo-j-paz-lecture/}}&lt;/ref&gt; At maari ibakas pa ang salungatan ito noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|panahon ng kolonyalismo ng Estados Unidos]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Nagamit naman ng ''Social Action Center'' (Sentro ng Gawang Panlipunan) ng [[Simbahang Katolikong Romano|Simbahang Katoliko]] ang katawagang Lumad upang tukuyin ang mga liping hindi [[Kristiyanismo|Kristiyano]] o hindi [[Muslim]] na nakaranas ng pang-aagaw ng [[karapatan]] ng pagkamay-ari at [[karahasan]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Nang maglaon, naitatag ang ''Lumad Mindanao People's Federation''  (LMPF, o {{lit|Pederasyong Pambayan ng Lumad sa Mindanao}}){{efn|name=fn1}} noong 1986 na binagyan-diin ang karapatan sa lupa at pagsasarili.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; At noong Hunyo 26 ng taon din na iyon, nagtitipon ang organisasyon sa Guadalupe Formation Center, Balindog, [[Kidapawan]], [[Cotabato (lalawigan)|Hilagang Cotabato]] (Cotabato na lamang ngayon), na kinabibilangan ng iba't ibang [[pangkat etniko]] sa Mindanao, at kanilang pinagtibay ang katawagang Lumad ng karamihan sa delegado ng pagpupulong para tukuyin sila.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; Tila balintuna ang paggamit ng terminong &quot;lumad&quot; dahil Bisaya ito, subalit nakita ng mga katutubong taga-Mindanao na karapat-dapat ito dahil wala silang ibang karaniwang [[wika]] maliban sa Bisaya.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Pagtututol sa katawagan ===
Sa paglipas ng panahon, may mga pagtutol sa paggamit ng katawagang &quot;lumad&quot; o &quot;kalumaran&quot; para tukuyin ang mga katutubo at mga pangkalinangang [[Pamayanan|pamayanang]] katutubo. Isa sa mga kapansin-pansing pagtutol ay noong Marso 2, 2021 nang naglabas ang [[Pambansang Komisyon sa mga Katutubong Mamamayan]] ng Resolusyong ''En Banc'' ng Komisyon Blg. 08-009-2021 na tinututulan ang paggamit ng katawagang &quot;lumad&quot; para tukuyin ang mga katutubo at mga pangkalinangang pamayanang katutubo partikular sa Mindanao, at tinatagubilin ang publiko na tukuyin ang mga katutubo at mga pangkalinangang pamayanang katutubo sa kani-kanilang pangkat na kinaaniban o pangkat [[etnolingguwistika]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=NCIP |date=2021-05-27 |title=NCIP Resolution denouncing the use of the term &quot;Lumad&quot; to refer to ICCs/IPs |url=https://www.ntfelcac.org/post/statements-ncip-resolution-denouncing-the-use-of-the-term-lumad-to-refer-to-ips |access-date=2025-02-27 |website=NTF-ELCAC |language=en |archive-date=2025-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250124164645/https://www.ntfelcac.org/post/statements-ncip-resolution-denouncing-the-use-of-the-term-lumad-to-refer-to-ips |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Drop ‘lumad’, use ethnic group names instead: NCIP |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1132620 |access-date=2025-02-18 |website=www.pna.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NCIP Annual Report - 2021 |url=https://ncip.gov.ph/wp-content/uploads/2024/03/2021-AARv2.pdf }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Ayon din sa resolusyon, pinatotoo ni [[Datu]] Lito Omos, na nahalal bilang unang pangkalahatang kalihim ng LMPF, na napili ang katawagang &quot;lumad&quot; para kontrolin ang pagkakakilanlan ng mga katatubo sa ilalim ng mga pagsuporta ng [[Partido Komunista ng Pilipinas|CPP]]-[[NPA]]-[[Pambansang Demokratikong Hanay ng Pilipinas|NDF]], at malawak na ginagamit ang mga katawagang &quot;lumad&quot; at &quot;kalumaran&quot; upang manghingi ng pagpopondong lokal at dayuhan para sa mga aktibidad na panlikha ng [[Pananalapi (disiplina)|pananalapi]] ng CPP-NPA-NDF.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Dagdag pa sa resolusyon, na may mga sigaw o masidhing paghihimok mula sa mga matatanda, pinuno at kasapi ng iba't ibang mga pangkat katutubo at mga pangkat [[Kalinangan|pangkalinangang]] pamayanang katutubo sa Mindanao na hindi dapat gamitin ang &quot;lumad&quot; upang tukuyin sila, at binanggit ang iba't ibang kadahilanan kabilang ang pagiging mapanghamak at mapanlait ang katawagan bukod sa iba pa.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Admin |first=ESSC |date=2021-04-12 |title=An invented crisis |url=https://essc.org.ph/content/archives/11559 |access-date=2025-02-21 |website=Institute of Environmental Science for Social Change |language=en-US |archive-date=2025-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226143517/https://essc.org.ph/content/archives/11559 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |date=2021-03-26 |title=Notes on the NCIP resolution on ‘Lumad’ |url=https://www.ugat-aghamtao.org/post/notes-on-the-ncip-resolution-on-lumad |access-date=2025-02-21 |website=UGAT Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Gayunpaman, binatikos ng ilang nasa akademya, pamunuan ng simbahang Katolika at [[Antropolohiya|antropologo]] ang pagtutol na ito sa paggamit ng katawagang &quot;Lumad&quot;, at sinabing isa itong inimbentong krisis na kahit may mga taong ayaw sa katawagan, hindi naman ito katumbas ng isang masidhing paghihimok.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |last=Gatmaytan |first=Gus |date=2021-03-25 |title=Analysis: Notes on the NCIP resolution on 'Lumad' |url=https://www.mindanews.com/mindaviews/2021/03/analysis-notes-on-the-ncip-resolution-on-lumad/ |access-date=2022-02-26 |website=MindaNews |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-03-24 |title=Bishop hits 'red-tagging' of word lumad in recent NCIP resolution |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/nation/780959/bishop-hits-red-tagging-of-word-lumad-in-recent-ncip-resolution/story/ |access-date=2022-02-26 |website=GMA News Online |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite web |last=Arguillas |first=Carolyn O. |date=2021-03-19 |title=The IP struggle continues as NCIP red-tags and bans use of &quot;Lumad,&quot; the collective word for Mindanao IPs since the late 1970s |url=https://www.mindanews.com/top-stories/2021/03/the-ip-struggle-continues-as-ncip-red-tags-and-bans-use-of-lumad-the-collective-word-for-mindanao-ips-since-the-late-1970s/ |access-date=2022-02-26 |website=MindaNews |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Ipinahayag ng mga iskolar at pinuno ng Lumad na nagmumula ang resolusyon ay kawalan ng [[kamalayan]] sa kasaysayan ng katawagan at [[kamangmangan]] ng komisyon sa mga pakikibaka ng Lumad sa Mindanao.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Sinabi naman ng isang kolumnista ng ''Sun Star'' na walang basehan at malisyosong akusasyon ang pagkakabit ng katawagang &quot;Lumad&quot; sa CPP-NPA-NDF, at dinagdag pa ang Simbahang Katoliko, partikular ang mga [[obispo]] ng Mindanao, ang may mahalagang gampanin sa pagpasikat ng katawagang &quot;Lumad&quot; sa pagtukoy sa mga katutubo ng rehiyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Soto |first=Abel D. |date=2025-02-06 |title=THE LUMAD COMMUNITIES AND THE NCIP |url=https://www.sunstar.com.ph/pampanga/the-lumad-communities-and-the-ncip |access-date=2025-02-27 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}&lt;/ref&gt; Sinabi pa sa isang lathalain na ginamit ang katawagan ng Simbahan Katoliko ng walang adyendang ideolohikal.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Noong Pebrero 19, higit sa isang linggo bago nailabas ng Pambansang Komisyon sa mga Katutubo ang resolusyon, si Lorraine Badoy, ang tagapasalita ng ''National Task Force to End Local Communist Armed Conflict'' (NTF-ELCAC, o {{lit|Pambansang Panggawaing Puwersa upang Tapusin ang Lokal na [[Komunismo|Komunista]] na Labanang Armado}}), ay sinabi sa isang paskil sa [[Facebook]] na inimbento lamang ng CPP-NPA-NDF ang katawagang &quot;Lumad&quot; tulad ng katawagang ''[[Red-tagging sa Pilipinas|red-tagging]].''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-02-25 |title=FALSE: Lumad is a word made up by the CPP-NPA-NDF |url=https://www.rappler.com/newsbreak/fact-check/lumad-word-made-up-cpp-npa-ndf/ |access-date=2025-02-18 |website=RAPPLER |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Statement of Protest Against the NCIP’s Resolution Denouncing the Use of Term Lumad |url=https://cbcpnews.net/cbcpnews/statement-of-protest-against-the-ncips-resolution-denouncing-the-use-of-term-lumad/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=VERA FILES FACT CHECK: Badoy denies existence of Lumad, falsely claims ‘Reds’ coined the term |url=https://verafiles.org/articles/vera-files-fact-check-badoy-denies-existence-lumad-falsely-c}}&lt;/ref&gt; Nang tiningnan ng ''Rappler'' ang pagiging totoo ng mga pahayag ni Badoy, nayamot si Badoy at sinabing kailangang humingi ng tawad ang ''[[Rappler]]'' sa mga katutubo sa pagsuporta nito sa CPP-NPA-NDF.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rappler needs to apologize to IPs: PCOO exec |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1132603 |access-date=2025-02-27 |website=www.pna.gov.ph |language=en}}&lt;/ref&gt; Mariing tinanggi ng ''Rappler'' na dinidepensa nila ang CPP-NPA-NDF, samantalang nasuspinde naman ang akawnt ni Badoy sa Facebook ng 30 araw simula ng Marso 4 sa hindi pagsunod sa pamantayan ng pamayanan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-03-04 |title=Badoy red-tags Rappler over fact check articles |url=https://www.rappler.com/philippines/national-news/badoy-red-tags-rappler-over-fact-check-articles/ |access-date=2025-02-27 |website=RAPPLER |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Mga pangkat etniko at kanilang kalinangan ==
[[Talaksan:Map_of_Lumad_in_Mindanao_Islands.png|thumb| Mapa ng Lumad sa Kapuluang Mindanao]]
Pinagkakaiba ang mga Lumad sa mga pangkat na hindi [[Kristiyanismo|Kristiyano]] at hindi [[Muslim]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; at kabilang sa mga pagpapangkat ng mga Lumad sa Mindanao ang mga Ata, Bagobo, Guiangga, Mamanwa, Magguangan, Mandaya, Banwa-on, Bukidnon, Dulangan, Kalagan, Kulaman, Manobo, Subanon, Tagabili, Takakaolo, Talandig, at Tiruray o Teduray.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;Minority Rights Group International, World Directory of Minorities and Indigenous Peoples - Philippines : Indigenous peoples, 2008, &lt;nowiki&gt;https://www.refworld.org/reference/countryrep/mrgi/2008/en/111477&lt;/nowiki&gt; [hinango noong 19 Pebrero 2025]&lt;/ref&gt; Mayaman at malawak ang kalinangan ng mga Lumad na kinabibilangan ng mga [[wika]], [[ritwal]], [[sayaw]] at iba pang mga [[tradisyon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Lumad Cultures of Mindanao |url=https://www.festalpagdiriwang.com/lumad-cultures-of-mindanao |access-date=2025-02-20 |website=Pagdiriwang 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt; Nakasentro din ang kanilang [[Kultura|kalinangan]] sa mga pamanang nakabatay sa [[ekolohiya]] na napapanatili.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Tinatayang nasa 15% ng populasyon ng Pilipinas noong 2008 ang mga katutubong nasa Mindanao.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Bagaman, pinuna ito ng ekonomistang si [[Winnie Monsod]] dahil sa labis na kalakihan ng pagtaya.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Pinapahalagaan ng mga Lumad ang kanilang lupain at pagkakonekta nito sa kanilang kalinangan, [[relihiyon]] at [[buhay]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Tinuturing nila ang lupain na pagmamay-ari ng pamayanan.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Threats and Challenges of Globalization to the Lumad People of Mindanao |url=https://www.asienhaus.de/public/archiv/1-3AlimM.BandaraLumadpeopleMindanao.PDF }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Mahalaga din sa kanila ang &quot;kefiyo fedew&quot; na nangangahulugang &quot;mabuting pakiramdam&quot; o &quot;kapayapaan ng isip&quot;. Isa itong konsepto ng Lumad na nakasentro sa katarungan, kapayapaan at pag-unlad.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-03-07 |title=LUMAD VOICES: Ancestral Land/Ancestral Domain as defined by the Indigenous People |url=https://mindanews.com/mindaviews/2020/03/lumad-voices-ancestral-land-ancestral-domain-as-defined-by-the-indigenous-people/#gsc.tab=0 |access-date=2025-02-20 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
[[Talaksan:Mindanao Bangsamoro &amp; Lumad Musical Instruments (25089495161).jpg|thumb|Iba't ibang instrumento musika sa Mindanao ng mga Lumad at Bangsamoro]]

=== Musika ===
Ang [[Tugtugin|musika]] ay bahagi na ng kultura ng mga Lumad at maraming silang katutubong [[instrumentong pang-musika]] tulad ng [[kulintang]], agung, gandingan, babandil at dabakan.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Asiatic Musical Traditions in the Philippines |url=https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/music/asiatic-musical-traditions-in-the-philippines/ |access-date=2025-02-21 |website=National Commission for Culture and the Arts |language=en-US |archive-date=2025-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250713042715/https://ncca.gov.ph/about-ncca-3/subcommissions/subcommission-on-the-arts-sca/music/asiatic-musical-traditions-in-the-philippines/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Karaniwan din ang intrumentong kudyapi na isang [[Instrumentong may bagting|instrumentong de-kuwerdas]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Traditional Music and Instruments of the Philippines |url=http://www.ethnicgroupsphilippines.com/traditional-music-and-instruments-of-the-philippines/ |access-date=2025-02-21 |website=www.ethnicgroupsphilippines.com}}&lt;/ref&gt; Sinasamahan ng mga Lumad ang kanilang musika ng sayaw.sa mga ritwal, pagdiriwang, at pasasalamat sa magandang ani.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-03-13 |title=Lumad (Indigenous) - Kababayang Pilipino |url=https://kababayangpilipino.org/lumad-indiginous/#:~:text=Kadal%20Tahaw.%20A%20tribal%20dance%20performed%20by,and%20is%20performed%20to%20celebrate%20good%20harvest. |access-date=2025-02-21 |website=kababayangpilipino.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Pinapahayag sa musika at sayaw ang kanilang buhay at elemento ng kalikasan.

== Mga isyung panlipunan ==
[[Talaksan:A_Bagobo_Chief_of_Mindanao.jpg|right|thumb| Isang pinuno ng Bagobo (''matanum'')]]
Iba't ibang isyung [[Lipunan|panlipunan]] ang kinakaharap ng mga Lumad. Kapareho ng iba pang mga katutubo (o madalas na tinutukoy na IP o ''indigenous people'' sa Ingles) sa buong mundo, kinakatawan ng mga katutubo sa Pilipinas ang [[Kahirapan|pinakamahihirap]] na sektor ng bansa na nagtitiis ng walang patas na pagkuha sa [[pangangalagang pangkalusugan]], [[edukasyon]], at [[karapatang pantao]].  Sinasabing nagmumula ang mga isyung panlipunan ng Lumad sa mga etnikong hinaing na nagiging isyu ng [[Kasuwapangan|kasakiman]] sa [[ekonomiya]].  Nahaharap sila sa pagkawala ng mga lupaing ninuno dahil sa pangangamkam ng lupa o [[Militar|militarisasyon]],&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ekonomiko at panlipunang pagbubukod,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Alave |first=Dionesio (Jr.) |date=2021-01-17 |title=Upper Right Hand: Vulnerabilities of Lumad Communities in Mindanao |url=https://www.mindanews.com/mindaviews/2021/01/upper-right-hand-vulnerabilities-of-lumad-communities-in-mindanao/ |access-date=2021-02-16 |website=MindaNews |language=en-US}}&lt;/ref&gt; at mga banta sa kanilang tradisyonal na kultura at pagkakakilanlan. Ang mga grupong Lumad ay nakikipaglaban sa pagpapaalis, mga pagpatay na ekstrahudisyal,&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; panliligalig&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Yambao |first=Clod Marlan Krister |last2=Wright |first2=Sarah |last3=Theriault |first3=Noah |last4=Castillo |first4=Rosa Cordillera A. |date=2022-04-03 |title=“I am the land and I am their witness”: placemaking amid displacement among Lumads in the Philippines |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14672715.2022.2059771?scroll=top&amp;needAccess=true |journal=Critical Asian Studies |volume=54 |issue=2 |pages=259–281 |doi=10.1080/14672715.2022.2059771 |issn=1467-2715}}&lt;/ref&gt; sa mga pagtatanggol ng mga karapatang Lumad,&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; at sapilitang pagsasara ng mga paaralan ng Lumad.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Madarang |first=Catalina Ricci S. |date=2019-09-03 |title=Why Lumad schools are valuable to the education of Lumad children |url=https://interaksyon.philstar.com/trends-spotlights/2019/09/03/154413/why-lumad-schools-are-valuable-to-the-education-of-lumad-children/ |access-date=2021-02-16 |website=Interaksyon |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Ang mga Lumad mismo ang nagtatanggol sa kanilang sarili. May mga [[Kababaihan sa Pilipinas|kababaihang]] Lumad ang nagtatanggol sa kanilang karapatang katutubo na magkaroon ng lupaing katutubo at yaman.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sabokahan Lumad women defending their indigenous right to ancestral land and resources in Mindanao |url=https://apwld.org/wp-content/uploads/2022/02/Philippines-Land-FPAR-Sabokahan.pdf}}&lt;/ref&gt; Nanawagan din ang mga lumad na ibalik muli ang mga paaralang sinara.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Beltran |first=Michael |date=2024-12-18 |title=In the Philippines, persecuted Lumads push for Indigenous schools to be reopened |url=https://news.mongabay.com/2024/12/in-the-philippines-persecuted-lumads-push-for-indigenous-schools-to-be-reopened/#:~:text=It's%20so%20painful.,Flickr%20(CC%20BY%202.0). |access-date=2025-02-18 |website=Mongabay Environmental News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Gayon din, hindi lamang sa mga lipi sila nanawagan ng karapatang pantao, pati na rin buong Pilipinas.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Indigenous people, the Lumad, appeal for human rights in the Philippines {{!}} World Council of Churches |url=https://www.oikoumene.org/news/indigenous-people-the-lumad-appeal-for-human-rights-in-the-philippines |access-date=2025-02-18 |website=www.oikoumene.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Mga pananda==
{{notelist|refs=
{{efn|name=fn1|Ayon sa isang artikulo ng Minda News, walang organisasyong nagngangalang ''Lumad Mindanao Peoples Federation'' bagaman mayroon ''LUMAD-Mindanao'', ''Lumad Mindanaw'', at ''Lumad Mindanaw Peoples Federation'' na ang huli ay naitatag noong 1994.&lt;ref name=&quot;:7&quot;/&gt; Para sa layunin ng artikulong Wikipediang ito, gagamitin ang ''Lumad Mindanao People's Federation'' dahil ito ang karamihan na ginagamit na organisasyon sa mga lathalain na tinutukoy na nagpulong noong 1986 para pagtibayin ang katawagang Lumad.}}
}}

== Mga sanggunian ==
{{Reflist|40em}}
[[Kategorya:Mga pangkat-etniko sa Mindanao]]</text>
      <sha1>e0jbtgss5w40kx5jhtavv90rxvtdykj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Radio Television Hong Kong</title>
    <ns>0</ns>
    <id>230102</id>
    <revision>
      <id>2204922</id>
      <parentid>1860562</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:10:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Julius Santos III</username>
        <id>139725</id>
      </contributor>
      <origin>2204922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1896" sha1="f7iue3e2w0wzjdoahbadg7y0egebpzx" xml:space="preserve">{{Infobox broadcasting network 
| network_name      = Radio Television Hong Kong &lt;br/&gt; {{nobold|香港電台}} 
| network_logo      = Radio Television Hong Kong Logo.svg 
| logo_size         = 150px
| country           = {{flagicon|Hong Kong}} [[Hong Kong]] 
| type              = Pampublikong pagsasahimpapawid, radyo, telebisyon at pagsasahimpapawid ng online
| available         = Territorial &lt;br&gt;Internasyonal
| headquarters      = Broadcasting House, 30 Broadcast Drive, Kowloon, Hong Kong
| owner = [[Gobyerno ng Hong Kong]]
| organization form =  
| key_people        = Eddie Cheung Kwok-choi (Director of Broadcasting)
| launch_date       = {{ubl|{{start date|1928|6|20}}| {{start date|1954}} (gained independence from Government Information Services)|{{start date|1970}} (telebisyon)|1994 (online)|{{start date|2014|1|12}} (Digital Terrestrial Television Service)|{{start date|2016|4|2}} (Taking over two analogue channels of Asia Television after their licence expired)
}}
| former_names      = {{ubl|GOW (1928–1929)|ZBW (1929–1948)|Radio Hong Kong (1948–1976)
}}
| website           = {{url|www.rthk.hk}}
}}

Ang '''Radio Television Hong Kong'''; '''RTHK''' ({{lang-zh|香港電台}}) ay ang pampublikong serbisyo sa pagsasahimpapawid ng Hong Kong. Ang GOW, ang hinalinhan sa RTHK, ay itinatag noong 1928 bilang unang serbisyo sa pagsasahimpapawid sa Hong Kong. Bilang isang departamento ng gobyerno sa ilalim ng [[Commerce and Economic Development Bureau]] ng [[Hong Kong Government]] na direktang sinusuportahan ng taunang pagpopondo ng gobyerno, ang mga programang pang-edukasyon, entertainment, at public affairs ng RTHK ay ipinapalabas sa walong channel nito sa radyo at limang channel sa telebisyon, gayundin sa mga komersyal na channel sa telebisyon.


[[Kategorya:Hong Kong]]
[[Kategorya:Radyo]]
[[Kategorya:Mga network pantelebisyon]]
[[Kategorya:Telebisyon]]


{{stub}}</text>
      <sha1>f7iue3e2w0wzjdoahbadg7y0egebpzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usapang tagagamit:Сербијана</title>
    <ns>3</ns>
    <id>244200</id>
    <redirect title="Usapang tagagamit:Ран-кан" />
    <revision>
      <id>2204910</id>
      <parentid>1504836</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:39:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Usapang tagagamit:Ран-кан]]</comment>
      <origin>2204910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="o7uzdepll8h46tbqa5718joawyxxk00" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Usapang tagagamit:Ран-кан]]</text>
      <sha1>o7uzdepll8h46tbqa5718joawyxxk00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Felis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>263236</id>
    <revision>
      <id>2204916</id>
      <parentid>2191945</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T06:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>79921</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>2204916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10302" sha1="n9d12aqpl0rod4dejs06dn2xai7k6z1" xml:space="preserve">{{automatic taxobox
| name = ''Felis''
| fossil_range = [[Messinian]] – [[Holocene]] {{Fossilrange|7|0}}
| image = Wildkatze MGH.jpg
| image_caption = ''[[Felis silvestris]]''
| taxon = Felis
| authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]
| subdivision_ranks = Species
| subdivision = 
*''[[Felis bieti]]''
*''[[Felis catus]]''
*''[[Felis chaus]]''
*''[[Felis lybica]]''
*''[[Felis margarita]]''
*''[[Felis nigripes]]''
*''[[Felis silvestris]]''
*''[[Felis attica]]'' [[Ekstinsiyon|†]]
*''[[Felis lunensis]]'' [[Ekstinsiyon|†]]
| range_map = Felis range.png
| range_map_caption = 
}}

Ang '''''Felis''''' ay isang genus ng maliit at katamtaman ang laki ng uri ng pusa na katutubong sa karamihan ng [[Aprika]] at timog ng 60° latitude sa [[Europa]] at [[Asya]] sa [[Indochina]].

Kasama rin sa genus na ito ang ''domestic cat''. Ang pinakamaliit na ''Felis'' species ay ang ''black-footed cat'' na may ulo at haba ng katawan mula 38 hanggang 42 cm (15 hanggang 17 in). Ang pinakamalaking ay ang ''jungle cat'' na may ulo at haba ng katawan mula 62 hanggang 76 cm (24 hanggang 30 sa). Ang Felis species ay naninirahan sa malawak na hanay ng iba't ibang tirahan, mula sa lupain hanggang sa disyerto, at sa pangkalahatan ay hinahayaan ang mga maliliit na [[rodent]], mga [[ibon]] at iba pang maliliit na hayop, depende sa kanilang lokal na kapaligiran.

== Mga species ==
{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item (concat(&quot;''[[&quot;, ?taxonname, &quot;]]''&quot;) as ?taxonLink) 
  (concat(&quot;[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&amp;id=&quot;, ?msw, &quot; Mammal Species of the World]&quot;) as ?mswLink)
WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q16521 ;
        wdt:P105 wd:Q7432 ;
        wdt:P171* wd:Q228283 ;
        wdt:P225 ?taxonname .
  
  optional { ?item wdt:P959 ?msw . }   
}
|columns=P18:Larawan,?taxonLink:Species,P1843:Ibang tawag,?mswLink:MSW
|section=
|min_section=3
|sort=P225
|links=text
|thumb=128
|autolist=fallback
}}
{| class='wikitable sortable'
! Larawan
! Species
! Ibang tawag
! MSW
|-
| 
| ''[[Felis affinis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis agrius]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis aurata]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis aztecus]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis badia]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis bangsi]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis bengalensis]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Chinese Mountain Cat (Felis Bieti) in XiNing Wild Zoo 2.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis bieti]]''
| es:Gato de Biet&lt;br/&gt;es:Gato del Desierto de China&lt;br/&gt;fr:Chat de Biet&lt;br/&gt;en:Chinese alpine steppe cat&lt;br/&gt;en:Chinese desert cat&lt;br/&gt;en:Chinese mountain cat&lt;br/&gt;en:Chinese steppe cat&lt;br/&gt;en:grass cat&lt;br/&gt;de:Graukatze&lt;br/&gt;zh:Q8514猫&lt;br/&gt;zh:荒漠猫
| [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&amp;id=14000030 Mammal Species of the World]
|-
| 
| ''[[Felis bituminosa]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:PSM V51 D522 Felis bracatta from southern brazil.png|center|128px]]
| ''[[Felis braccata]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis brachyrhyncha]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis brachyura]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis cafra]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis californica]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis capensis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis caracal]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis catolynx]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Cat November 2010-1a.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis catus]]''
| zh-tw:貓&lt;br/&gt;fi:kissa&lt;br/&gt;en:cat&lt;br/&gt;nb:huskatt&lt;br/&gt;syl:ꠝꠦꠇꠥꠞ&lt;br/&gt;ar:الضَيْوَن&lt;br/&gt;ar:السِّنَّور البرّي&lt;br/&gt;ar:القط البرِّي&lt;br/&gt;ro:Pisică sălbatică&lt;br/&gt;su:ucing&lt;br/&gt;sl:domača mačka&lt;br/&gt;ru:кошка
| [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&amp;id=14000031 Mammal Species of the World]
|-
| 
| ''[[Felis centralis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis charltonii]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Jungle Cat Felis chaus by Dr. Raju Kasambe DSCN7957 (3).jpg|center|128px]]
| ''[[Felis chaus]]''
| en:Jungle cat&lt;br/&gt;es:Gato de la Jungla&lt;br/&gt;es:Gato de los Pantanos&lt;br/&gt;fr:Chat de jungle&lt;br/&gt;fr:Chat des Marais&lt;br/&gt;en:Jungle Cat&lt;br/&gt;en:Reed Cat&lt;br/&gt;en:Swamp Cat&lt;br/&gt;de:Rohrkatze&lt;br/&gt;en:jungle cat&lt;br/&gt;fr:Chat des marais&lt;br/&gt;es:Gato de los pantanos&lt;br/&gt;es:Gato de la jungla&lt;br/&gt;zh:丛林猫&lt;br/&gt;ast:gatu la xungla&lt;br/&gt;sl:džungelska mačka&lt;br/&gt;sl:močvirski ris
| [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&amp;id=14000032 Mammal Species of the World]
|-
| 
| ''[[Felis chinensis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis concolor]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis constantina]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis coryi]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis couguar]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis daemon]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis daggetti]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis discolor]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis dominicanorum]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis eira]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis emiliae]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Prionailurus bengalensis euptilurus (9413725653).jpg|center|128px]]
| ''[[Felis euptilura]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis fasciatus]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis fearonii]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis fearonis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis glaucula]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Zoological researches in Java, and the neighbouring islands BHL47293086.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis gracilis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis grampia]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis guigna]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis guttata]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis haussa]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis hawveri]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis herschelii]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis hippolestes]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis improcera]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis ingrami]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis insularis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis jacobita]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis jaguarundi]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Zoological researches in Java, and the neighbouring islands BHL47293381.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis javanensis]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen (Plate CV) (8557363792).jpg|center|128px]]
| ''[[Felis jubata]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis lanea]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis leo]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis leopardalis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis leopardus]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Felis lybica.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis lybica]]''
| zh:野猫&lt;br/&gt;ro:Pisică sălbatică africană
| 
|-
| 
| ''[[Felis lynx]]''
| nl:lynx&lt;br/&gt;fr:lynx boréal&lt;br/&gt;en:lynx, eurasian lynx&lt;br/&gt;de:Eurasiatischer Luchs&lt;br/&gt;sl:evrazijski ris
| 
|-
| 
| ''[[Felis maculata]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis manchurica]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis manul]]''
| en:Pallas’s Cat&lt;br/&gt;en:Manul&lt;br/&gt;de:Manul
| [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&amp;id=14000043 Mammal Species of the World]
|-
| [[Talaksan:SandCat12.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis margarita]]''
| en:Sand cat&lt;br/&gt;es:Gato de las Arenas&lt;br/&gt;es:Gato del Sahara&lt;br/&gt;fr:Chat des sables&lt;br/&gt;en:Sand Cat&lt;br/&gt;en:Sand Dune Cat&lt;br/&gt;de:Sandkatze&lt;br/&gt;de:Wüstenkatze&lt;br/&gt;ast:gatu'l sable&lt;br/&gt;ro:Pisică de deșert&lt;br/&gt;ro:Pisică de nisip&lt;br/&gt;ro:Pisică de barcană
| [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&amp;id=14000047 Mammal Species of the World]
|-
| 
| ''[[Felis marmorata]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis megabalica]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis mexicana]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis mexicana]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis mexicana]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis mexicana]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis moormensis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis nebulosa]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis neglecta]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis nepalensis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis nigra]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Zoo Wuppertal Schwarzfusskatze.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis nigripes]]''
| en:Black-footed cat&lt;br/&gt;es:Gato de Pies Negros&lt;br/&gt;es:Gato Patinegro&lt;br/&gt;fr:Chat à pieds noirs&lt;br/&gt;en:Black-footed Cat&lt;br/&gt;en:Small-spotted Cat&lt;br/&gt;de:Schwarzfußkatze&lt;br/&gt;ro:Pisică cu picioare negre
| [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&amp;id=14000054 Mammal Species of the World]
|-
| 
| ''[[Felis ocreata]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis olympus]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis onca]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis oregonensis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis ornata]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Leopardus pajeros Werner.JPG|center|128px]]
| ''[[Felis pajeros]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pardalis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pardina]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pardinoides]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pardochrous]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pardoides]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pardus]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis patagonica]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pennsylvanica]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pirrensis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis planiceps]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis pulchella]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis puma]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis ricketti]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis rubiginosa]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis rubiginosus]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis rufa]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis rutilus]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis senegalensis]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen (Plate CVIII) (8557366038).jpg|center|128px]]
| ''[[Felis serval]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis servalina]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Felis silvestris silvestris Luc Viatour.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis silvestris]]''
| en:wildcat&lt;br/&gt;es:Gato Montés&lt;br/&gt;es:Gato Silvestre&lt;br/&gt;fr:Chat sauvage&lt;br/&gt;en:wild cat&lt;br/&gt;de:Wildkatze&lt;br/&gt;cs:kočka divoká&lt;br/&gt;nl:wilde kat&lt;br/&gt;fr:chat sauvage, chat sauvage deurope, chat forestier&lt;br/&gt;zh:野猫&lt;br/&gt;ast:algaire&lt;br/&gt;ast:gatu algaire&lt;br/&gt;ast:gatona rabiada&lt;br/&gt;sl:divja mačka&lt;br/&gt;zh:草原斑猫&lt;br/&gt;ro:Pisică sălbatică europeană&lt;br/&gt;hu:vadmacska&lt;br/&gt;en:European wildcat
| [http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?s=y&amp;id=14000057 Mammal Species of the World]
|-
| 
| ''[[Felis sp.]]''
| 
| 
|-
| [[Talaksan:Zoological researches in Java, and the neighbouring islands BHL47293080.jpg|center|128px]]
| ''[[Felis sumatrana]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis tartessia]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis temminckii]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis tenasserimensis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis tigrina]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis tigris]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis togoensis]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis uncia]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis undata]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis venatica]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis villosa]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis viverrinus]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis wagati]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis weidii]]''
| 
| 
|-
| 
| ''[[Felis yagouaroundi]]''
| 
| 
|}
{{Wikidata list end}}

{{stub}}

[[kategorya:Felis|*]]
[[kategorya:Felidae]]</text>
      <sha1>n9d12aqpl0rod4dejs06dn2xai7k6z1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talaan ng mga munisipalidad ng Lalawigan ng Ancona</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301938</id>
    <revision>
      <id>2204919</id>
      <parentid>2204315</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T08:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>79921</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>2204919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13686" sha1="j0k1viz2l9m4hcj3vpo6a1rzu6ha0xe" xml:space="preserve">Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona]], [[Marche]], sa [[Italya]].

{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item
WHERE
{
    ?item wdt:P31 wd:Q747074 .
    ?item wdt:P131 wd:Q16114 .
}
|columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon
|section=
|min_section=
|sort=P635
|links=text
|thumb=
|autolist=
|references=all
|summary=itemnumber
}}
{| class='wikitable sortable'
! ISTAT
! Comune
! Lawak
! Populasyon
|-
| 042001
| Agugliano
| 21.89&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4799&lt;ref name=&quot;ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb&quot;&gt;http://demo.istat.it/pop2018/index3.html&lt;/ref&gt;
|-
| 042002
| Ancona
| 124.84&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 98356&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042003
| Arcevia
| 128.33&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4231&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042004
| Barbara
| 11.04&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1271&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042005
| Belvedere Ostrense
| 29.45&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2093&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042006
| Camerano
| 20&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 7084&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042007
| Camerata Picena
| 11.89&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2486&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042008
| Castelbellino
| 6.05&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4919&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042010
| Castelfidardo
| 33.39&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 18419&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042011
| Castelleone di Suasa
| 15.92&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1552&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042012
| Castelplanio
| 15.32&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3531&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042013
| Cerreto d'Esi
| 16.91&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3374&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042014
| Chiaravalle
| 17.6&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 14289&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042015
| Corinaldo
| 49.28&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4767&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042016
| Cupramontana
| 27.4&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4364&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042017
| Fabriano
| 272.08&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 28918&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042018
| Falconara Marittima
| 25.82&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 25530&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042019
| Filottrano
| 71.2&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 8917&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042020
| Genga
| 73.16&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1682&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042021
| Jesi
| 108.9&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 39137&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042022
| Loreto
| 17.9&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 12899&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042023
| Maiolati Spontini
| 21.49&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 5986&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042024
| Mergo
| 7.28&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 996&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042025
| Monsano
| 14.66&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3289&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042026
| Montecarotto
| 24.39&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1836&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042027
| Montemarciano
| 22.31&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 9762&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042029
| Monte Roberto
| 13.51&lt;br/&gt;13.57&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3027&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042030
| Monte San Vito
| 21.81&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 6704&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042031
| Morro d'Alba
| 19.46&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1798&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042032
| Numana
| 10.94&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3741&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042033
| Offagna
| 10.63&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2047&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042034
| Osimo
| 106.74&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 34687&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042035
| Ostra
| 47.25&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 6282&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042036
| Ostra Vetere
| 30.02&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3110&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042037
| Poggio San Marcello
| 13.36&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 672&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042038
| Polverigi
| 24.98&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4582&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042040
| Rosora
| 9.41&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1818&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042041
| San Marcello
| 25.78&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 1996&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042042
| San Paolo di Jesi
| 10.11&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 894&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042043
| Santa Maria Nuova
| 18.29&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3942&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042044
| Sassoferrato
| 137.23&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 6841&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042045
| Senigallia
| 117.77&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 44019&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042046
| Serra de' Conti
| 24.54&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 3559&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042047
| Serra San Quirico
| 49.33&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2540&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042048
| Sirolo
| 16.68&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 4097&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042049
| Staffolo
| 27.5&lt;ref name=&quot;ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5&quot;&gt;https://www.istat.it/it/archivio/156224&lt;/ref&gt;
| 2087&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|-
| 042050
| Trecastelli
| 38.66
| 7500&lt;ref name=&quot;ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427&quot;&gt;https://demo.istat.it/?l=it&lt;/ref&gt;
|}
----
&amp;sum; 47 items.
{{Wikidata list end}}

== Sanggunian ==
{{reflist}}

[[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Ancona]]</text>
      <sha1>j0k1viz2l9m4hcj3vpo6a1rzu6ha0xe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mahal na Ina ng Pitong Hapis ng Turumba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>303628</id>
    <revision>
      <id>2204914</id>
      <parentid>2112728</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T04:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25215-31</username>
        <id>161232</id>
      </contributor>
      <comment>Upang matutunan nang manga mambabasa kung ano ang wastong tagalog nang manga bilang mula isa hanggang ikapito.</comment>
      <origin>2204914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8105" sha1="bbuzq1hewo9k02w77oy9zcvuaska4me" xml:space="preserve">{{Infobox Catholic apparition
|name         = Mahal na Ina ng Pitong Hapis ng Turumba&lt;br/&gt;''Nuestra Señora de los Dolores de Turumba''
|image        = Nuestra Senora de los Dolores de Turumba Coronada Canonica.jpg|Orihinal na imahen ng Ina ng Turumba, nakadambana sa Simbahan ng Pakil, Laguna
|size         = 
|location     = [[Pakil]], [[Laguna]]
|date         = 1788
|type         = imaheng kahoy at pininta ng langis
|shrine       = Pandiyosesis na Dambana ng Ina ng Pitong Hapis ng Turumba, [[Simbahan ng Parokya ni San Pedro de Alcantara|Parokya ni San Pedro de Alcantara]], [[Pakil]], [[Laguna]]
|attributes   =
|patronage    =
}}

Ang '''Mahal na Ina ng Pitong Hapis ng Turumba''' ([[Wikang Kastila|Kastila]]: ''Nuestra Señora de los Dolores de Turumba'') ay isang imahen ni [[Maria|Birheng Maria]] bilang [[Ina ng Pitong Hapis]], na nakadambana sa [[Pakil]], [[Laguna]].

==Pinagmulan ng salita==
Ang salitang ''turumba'' ay sinasabing pinagmulan sa pariralang [[Wikang Tagalog|Tagalog]] ''“Natumbá sa lakí ng tuwâ”''. Ang unang ''turumba'' sa pagpaparangal sa imahen ay idinaos noong Ika-14 ng Setyembre, 1788.

==Paglalarawan==
Ang imahen ng [[Maria|Birhen]] ay may sukat 9 at 11 pulgada (23 at 28 sentimetro), pinintang langis sa kambas. Ang mukha ni Maria ay napangiwi sa kirot mula sa punyal na sumubsob sa kanyang puso, na nanghula si [[Simeon]].

Ang imahen ay kasalukuyang nakadambana sa [[Simbahan ng Parokya ni San Pedro de Alcantara]] sa Pakil. Ang pangalawang imahen ni Birheng Maria bilang [[Ina ng Pitong Hapis]] ay isang nasa-ikot na replika ng imahen ng Nuestra Señora de las Angustias mula sa [[Espanya]].

==Kasaysayan==
Ang imahen, ayon sa tradisyon, ay pagmamay-ari ng ilang mga misyonero na lumulan sa [[Lawa ng Laguna]] sa isang [[lantsa]]. Nang mawasak ang lantsa, ang ilan sa mga relikiya nito ay tinangay sa pampang kasama na ang icon ng Birhen.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/falling-for-turumba/|title=Sa Pokus: Pagpatak para sa Turumba|last=ALBA|first=REINERIO|date=|website=Pambansang Komisyon para sa Kultura at Sining|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108041843/https://ncca.gov.ph/about-culture-and-arts/in-focus/falling-for-turumba/|archive-date=2020-11-08|access-date=}}&lt;/ref&gt;

Isang Biyernes ng umaga, natagpuan ng mga ilang mangingisda ang imahen sa kanilang mga lambat. Naniniwalang ito ay isang imaheng panrelihiyon, nagpasiya sila na dalhin ito sa simbahang parokya. Nang binuhat ng mga kalalakihan ang maliit na larawang-pinta, natagpuan nila itong masyadong mabigat. Sinubukan nilang maglayag sa mga direksyon na may tatlong imahen hanggang dinala nila ito sa dalampasigan malapit sa Simbahan ng Pakil. Nang magtungo sila sa daan na iyon, ginabayan ng hangin at ng agos ang kanilang daan. Nang maglapag, iniwan nila ang mabigat na imahe sa isang bato upang ipagpatuloy nila ang kanilang mga gawain sa pangingisda.

Noong sumunod na Linggo ng umaga, natagpuan ng isang pangkat ng kababaihan ang imahen. Bagama't umulan nang magdamag sa gabing iyon, himalang natutuyo ang larawang kambas. Nang sinubukan nila na alisin ang imahen, hindi nila ito magalaw kahit ang pinakamalakas sa kanila, Mariangga, na hindi niya maangat. Dali-dali tumungo sila sa kura paroko, na siya namang tumawag sa mga sakristan, mga kantor, at ang mga nagsisimba sa Misa upang kunin ang imahen. Nang inangat ang imahen, bumigay ito. Ang mga taong-bayan sa paligid ay nagsimulang umawit at sumayaw, na doon nagsimula ang ''turumba''.

Iginawad ang Nuestra Señora de los Dolores de Turumba ng koronasyong episkopal ni Obispong Alejandro Olalia ng [[Arkidiyosesis ng Lipa|Diyosesis ng Lipa]] noong Ika-24 ng Mayo, 1953.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://pintakasi1521.blogspot.com/2018/09/virgen-coronada-diocesana-de-filipinas.html|title=Virgen Coronada Diocesana de Filipinas - Ang mga Kinoronahang Episkopal na Imahen ni Maria sa Pilipinas|last=MALABANAN|first=JAMES|date=|website=Pintakasi|url-status=live|archive-url=|archive-date=12 Setyembre 2018|access-date=}}&lt;/ref&gt;

==Kapistahang Lupi==
[[Talaksan:The Pakil Church or the San Pedro de Alcantara Church in Pakil, Laguna.jpg|250px|thumb|right|Simbahan ng [[Simbahan ng Parokya ni San Pedro de Alcantara]] sa [[Pakil]], [[Laguna]], kung saan nakadambana ang imahen.]]
Ang Pitong Araw ng Hapis ay kinilala sa Pilipinas bilang mga kapistahang Lupi:
* Unang Lupi o Biernes Dolores ay pumapatak sa Biyernes na sinusundan ang [[Linggo ng Palaspas]]. 
* Ikalawang Lupi o Pistang Martes ay pumapatak sa Martes kasunod ang [[Linggo ng Muling Pagkabuhay]]
* Ikatlong Lupi o Pistang Biyatiko ay pumapatak sa ikalawang Miyerkules pagkatapos ng Linggo ng Muling Pagkabuhay.
* Ika-apat na Lupi o Pistang Biyernes ay pumapatak sa ikatlong biyernes pagkatapos ng Linggo ng Muling Pagkabuhay.
* Ikalimang Lupi o Pistang Linggo ay pumapatak sa ika-apat na Linggo pagkatapos ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.
* Ika-anim na Lupi o [[Kapistahan ng Pag-akyat sa Langit ni Jesus]] ay pumapatak sa ikalimang Linggo pagkatapos ng Pasko ng Muling Pagkabuhay.
* Ikapitong Lupi o Kapistahan ng Banal na Espiritu ay pumapatak sa Linggo ng [[Pentekostes]].
Ang imahen ay dinadala rin sa prusisyon sa Oktubre 19, ang Pistang-Bayan ng Pakil. Sa Linggo na pinakamalapit sa ika-15 ng Setyembre, ipinagdidiriwang ng [[Simbahang Katoliko]] ang pambansang kapistahan ng pagtuklas ng imahen.

Ang Pintuho Ina ng Pitong Hapis ay ginagawa sa pamamagitan ng pag-aawit at pagsasayaw, hampas sa tambol at mga marurubdob na sigaw na isinasaalang-alang ng mga tao bilang kabahagi ng pighati ni Maria sa panahon ng Pagpapasakit kay Kristo. Ang mga yugto ng turumba ay tinatawag na ''lupi'', ito ay sapagkat sa pagtatapos ng bawat kapistahan, ang aklat ng pagsisiyam ay nakatiklop upang matandaan ang likat sa paghahanda para sa susunod na Lupi.

Ang mga damit ng Birhen ay ginutay-gutay at ibinibigay sa mga manlalakbay bilang mga alaala. May nagsabi na ang pirasong tela mula sa sa Birhen ay nananatiling nakatago at iniingatan ng isang tao, nangyayari ang mga himala at naiiwasan laban sa pansariling pinsala, mga sakuna at aksidente, mga sunog at kalamidad.

Ang imahen ay nakadambana sa [[retablo]] sa punong altar. Siya ay nakadamit sa lila bilang tanda ng kalungkutan ukol sa pagpapasakit ng kanyang Anak (ang kulay ng [[Kuwaresma]]). Ang orihinal na imahen ay nakadambana sa isang hiwalay na [[retablo]], sa paligid ng bas-relief ng kanyang [[Ina ng Pitong Hapis|Pitong Hapis]] sa kapilya ng simbahan.

==''Awit ng Turumba''==
[[File:Dolores de Turumba.jpg|thumb|Nuestra Señora de los Dolores de Turumba]]
Turumba, Turumba Mariangga&lt;br/&gt;
Matuwa tayo’t magsaya&lt;br/&gt;
Sumayaw ng Tu-Turumba&lt;br/&gt;
Puri sa Birheng Maria, (Sa Birhen!)

Turumba, Turumba sa Birhen&lt;br/&gt;
Matuwa tayo’t mag-aliw&lt;br/&gt;
Turumba’y ating sayawin&lt;br/&gt;
Puri sa Mahal na Birhen, (Sa Birhen!)

Biyernes nang makita ka&lt;br/&gt;
Linggo nang i-ahon ka&lt;br/&gt;
Sumayaw ng Tu-Turumba&lt;br/&gt;
Puri sa Birheng Maria, (Sa Birhen!)

Turumba, Turumba sa Birhen&lt;br/&gt;
Turumba, Turumba sa Birhen&lt;br/&gt;
Turumba’y ating sayawin&lt;br/&gt;
Puri sa Mahal na Birhen,

Sa Birhen! Sa Birhen!

==Mga sanggunian==
{{Reflist}}
{{Commons category}}

==Mga karagdagang babasahin==
*Barcelona, Mary Anne. ''Ynang Maria: Isang Pagdiriwang ni Mahal na Birheng Maria sa Pilipinas.'' Pinamatnugutan ni Consuelo B. Estepa, P.D., Lungsod Pasig: Anvil Publishing, Inc., 2004.
*[https://pintakasi1521.blogspot.com/2017/03/nuestra-senora-de-los-dolores-de.html Nuestra Señora de los Dolores de Turumba - Reynang Naghahapis ng Laguna at Sanhi ng Kanilang Tuwa] ''Pintakasi, 10 Marso 2017''
*[https://web.archive.org/web/20140503153530/http://www.dioceseofsanpablo.com/pakil.html Katolikong Romanong Pandiyosesis ng San Pablo: Pandiyosesis na Dambana ng Nuestra Señora de los Dolores de Turumba]

{{coord missing|Pilipinas}}

[[Category:Titulo ni Maria|Turumba, Ina ng Pitong Hapis]]
[[Category:Mga pagpapakita ni Maria|Turumba]]
[[Kategorya:Simbahang Katolika Romana sa Pilipinas]]
[[Category:Relihiyon sa Lalawigan ng Laguna]]
[[Category:Mga pinintang larawan ni Birheng Maria]]</text>
      <sha1>bbuzq1hewo9k02w77oy9zcvuaska4me</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Talaan ng mga digmaang kabilang ang Pilipinas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>307404</id>
    <revision>
      <id>2204941</id>
      <parentid>2178980</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <origin>2204941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93834" sha1="7xukmn7f4bm1xy0xio0cfyuv05fgdcc" xml:space="preserve">Ito ay mga '''listahan ng mga direktang armadong hidwaan na kinasasangkutan ng [[Pilipinas]]''' mula nang itinatag ito noong [[Himagsikang Pilipino]] . 

== Talaan ==

=== Himagsikang Pilipino (1896–1898) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#f00;&quot; |&lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;Hidwaan&lt;/span&gt;
! style=&quot;background:#f00;&quot; |&lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;Mga Pilipino at Mga Kaalyado&lt;/span&gt;
! style=&quot;background:#f00;&quot; |&lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;Pamahalaang Kolonyal ng Espanya&lt;/span&gt;
! style=&quot;background:#f00;&quot; |&lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;Bunga&lt;/span&gt;
! style=&quot;background:#f00;&quot; |&lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;Pinuno ng mga Rebolusyonaryo&lt;/span&gt;
|-
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:#f00;&quot; |&lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;Rebolusyong Pilipino&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''[[Himagsikang Pilipino]]''' &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(1896–1898)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Katipuneros.jpg|left|thumb|Isang litrato ng mga armadong rebolusyonaryong Pilipino. Kinuhanan noong huling bahagi ng ika-19 siglo. Kilala sila bilang ang ''[[Katipunan|Mga Katipunero]]''.]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Cuban_prisoners_eating_a_meal_HD-SN-99-01945.jpg|left|thumb|Mga presong Espanyol ng digmaan sa [[Maynila (lalawigan)|Maynila]].]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''1896–97'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
{{Flagicon image|Philippine revolution flag pugadlawin.svg|size=25px}} '''[[Republika ng Katagalugan]]'''

* {{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg|size=25px}} [[Katipunan]]

----
'''1897'''
'''{{Flagicon image|Watawat ng Biak-na-Bato.png|size=25px}} [[Republika ng Biak-na-Bato]]'''
----
'''1898'''
'''[[Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas|Mga Rebolusyonaryong Pilipino]]'''
''Sinusuportahan ng :''
{{Flag|Estados Unidos|1896|size=25px}}
----
'''1896–1898'''
{{Flag|Sulu Sultanate}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''1896–1897'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
'''{{Flag|Restoration (Spain)|size=25px}}'''

* [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas|Pilipinas]]

----
'''1898'''
'''{{Flag|Restoration (Spain)}}'''

* [[Kapitaniya Heneral ng Pilipinas|Pilipinas]]
* [[Captaincy General of Cuba|Cuba]]
* [[Captaincy General of Puerto Rico|Puerto Rico]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Kasunduan''' (1897)

* Paglagda sa [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]].

'''Tagumpay''' (1898)

* Pagpapatuloy ng hidwaan sa [[Digmaang Espanyol–Amerikano]].
* Pagpapatalsik sa pamahalaang kolonyal ng Espanya
* Pagpapatatag ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] at hinalal si Emilio Aguinaldo bilang ang unang Pangulo(1899)
** Opisyal na pagpapatatag ng [[Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas]] (1899)
* Simula ng [[Digmaang Pilipino–Amerikano]] (1899).
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(hanggang 1897)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Andrés_Bonifacio.jpg|center|thumb|174x174px]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(simula 1897)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |[[Sigaw ng Pugad Lawin]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-23 ng Agosto, 1896) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Pambansang_Bantayog_ni_Andres_Bonifacio_(Bonifacio_National_Monument).jpg|left|thumb|Bantayog ni Bonifacio]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Katipunan]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Simula ng [[Himagsikang Pilipino|Rebolusyon]]'''
* Pagbuo ng [[Republika ng Katagalugan|Pamahalaang panghimagsikan]]
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Andrés_Bonifacio.jpg|center|thumb|174x174px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan sa Pasong Tamo &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-28–29 ng Agosto, 1896) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Philippine_revolution_flag_pugadlawin.svg|left|thumb|Bandilang Labanan ni Bonifacio.]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Katipunan]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
* Umatras ang mga Katipunero patungo sa Balara
* Nagsimula ang mga pag-aalsa at paghihimagsik mula sa iba't ibang lalawigan.
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Andrés_Bonifacio.jpg|center|thumb|174x174px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan sa Maynila noong 1896 &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-29 ng Agosto, 1896)
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Katipunan]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Andrés_Bonifacio.jpg|center|thumb|174x174px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan sa Noveleta &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-30 ng Agosto, 1896)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:BattleofNoveletajf3101_05.JPG|left|thumb|Itinayong monumento bilang paggunita sa labanan]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Katipunan]]
* {{Flagicon image|Philippine revolution flag magdiwang corrected2.png}} [[Magdiwang (Pangkat ng Katipunan)|Magdiwang]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Andrés_Bonifacio.jpg|center|thumb|174x174px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Unang Sigaw ng Cavite &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-31 ng Agosto, 1896)
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Katipunan]]
* {{Flagicon image|Philippine revolution flag magdiwang corrected2.png}} [[Magdiwang (Pangkat ng Katipunan)|Magdiwang]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
* Napasakamay ng mga Katipunero ang [[Heneral Trias|San Francisco De Malabon]]
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Andrés_Bonifacio.jpg|center|thumb|174x174px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Pag-aalsa sa Kawit &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-31 ng Agosto, 1896)
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Katipunan]]
* {{Flagicon image|Philippine revolution flag magdalo alternate.svg}} [[Magdalo (Pangkat ng Katipunan)|Magdalo]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Andrés_Bonifacio.jpg|center|thumb|174x174px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |[[Labanan sa Imus (1896)|Labanan sa Imus]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-1–3 ng Setyembre, 1896)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Battle_of_Imus.JPG|left|thumb|Itinayong monumento bilang paggunita sa labanan sa Imus, Cavite]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Katipunan]]
* {{Flagicon image|Philippine revolution flag magdalo alternate.svg}} [[Magdalo (Pangkat ng Katipunan)|Magdalo]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
* Pagkasawi ni [[Heneral Ernesto de Aguirre|Heneral]] [[Heneral Ernesto de Aguirre|Ernesto de Aguirre]]
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Sigaw ng Nueva Ecija &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-2–5 ng Setyembre, 1896)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Katipunan]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Taktikal na Pagkapanalo''' &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''Pagkabigo sa Stratehiya'''
* Simula ng [[Himagsikang Pilipino]] sa [[Gitnang Luzon]]
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Andrés_Bonifacio.jpg|center|thumb|174x174px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan sa Batangas &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-23 ng Agosto, 1896)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Katipunan]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Andrés_Bonifacio.jpg|center|thumb|174x174px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan sa San Mateo at Montalban &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-29 ng Agosto, 1896)
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Katipunan]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
* Simula ng himagsikan sa [[Rizal|Morong]].
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Andrés_Bonifacio.jpg|center|thumb|174x174px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |[[Labanan sa Binakayan at Dalahikan]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-9–11 ng Nobyembre, 1896)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Battle_of_Binakayan_monument.JPG|left|thumb|Monumento ng Labanan sa  Binakayan.]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Katipunan]]
* {{Flagicon image|Philippine revolution flag magdalo alternate.svg}} [[Magdalo (Pangkat ng Katipunan)|Magdalo]]
* {{Flagicon image|Philippine revolution flag magdiwang corrected2.png}} [[Magdiwang (Pangkat ng Katipunan)|Magdiwang]]
* {{Flagicon image|Flag of Pio del Pilar.svg}} Magtagumpay
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
* Napasakamay ng mga Rebolusyonaryo ang [[Lungsod ng Cavite]] 
* Nabigo ang Pamahalaang Espanya na mabawi muli ang buong [[Cavite]]; Matagumpay na napalaya ng mga Pilipino ang buong Cavite at karamihan ng mga lalawigan ng Laguna, Batangas at Tayabas pagkatapos
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Andrés_Bonifacio.jpg|center|thumb|174x174px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |[[Labanan sa Sambat|Himagsikan sa Laguna]] (Labanan sa Sambat)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-15–16 ng Nobyembre, 1896)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Labanan_sa_Sambat_historical_marker.jpg|left|thumb|Makasaysayang Pananda sa pook ng labanan, [[Pagsanjan, Laguna]]]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Katipunan]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
* Pagkatalo ng Katipunang Pangkat ng Maluningning.
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Andrés_Bonifacio.jpg|center|thumb|174x174px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan sa Pateros &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-31 ng Disyembre, 1896 – Ika-3 ng Enero, 1897)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Katipunan]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Unang Yugto: '''Tagumpay''' (Ika-31 ng Disyembre, 1896)

* Napasakamay ng mga Katipunero ang[[Pateros]], [[Taguig]] at [[Silang, Kabite|Silang]].

Ikalawang Yugto: '''Hindi tiyak''' (Ika-1–2 ng Enero, 1987)
Ikatlong Yugto: '''Talo''' (Ika-3 ng Enero, 1897)

* Napaurong ang mga Katipunero mula sa[[Pateros]] at [[Las Piñas]] patungo sa [[Laguna]] at [[Kabite|Cavite]].
* Ang mga natitirang pagsalakay ng mga rebelde ay napigilan.
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Andrés_Bonifacio.jpg|center|thumb|174x174px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan sa Kakarong de Sili &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-1 ng Enero, 1897)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Katipunan]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
{{Flagicon image|Red flag.svg}} Republika ng Kakarong
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
* Ang mga [[Katipunan|Katipunero]] ay nagsimula ng pakikidigmang gerilya sa lalawigan ng [[Bulacan]].
* Pagkabuwag ng Republika ng  Kakarong
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Andrés_Bonifacio.jpg|center|thumb|174x174px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Sigaw ng Tarlac &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-24 ng Enero, 1897)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Katipunan]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Andrés_Bonifacio.jpg|center|thumb|174x174px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Pagsalakay sa Cavite noong 1897 &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-15 ng Pebrero – Ika-24 ng Marso, 1897)
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Katipunan]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
* Pag-atras ng puwersang [[Katipunan|Katipunero]] mula sa[[Kabite|Cavite]]
* Napasakamay ng mga Kastila ang kaaramihan ng [[Kabite|Cavite]].
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Andrés_Bonifacio.jpg|center|thumb|174x174px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan sa Tulay ng Zapote&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-17 ng Pebrero, 1897)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Zapote_River_Bridge_in_1899.jpg|left|thumb|Ang Tulay ng Zapote (1899) dalawang taon makalipas ang labanan]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flagicon image|Philippine revolution flag kkk1.svg}} [[Katipunan]]
* {{Flagicon image|Philippine revolution flag magdalo alternate.svg}} [[Magdalo (Pangkat ng Katipunan)|Magdalo]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
|[[Andrés Bonifacio|Andres Bonifacio]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Andrés_Bonifacio.jpg|center|thumb|174x174px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Pag-atras tungo sa Montalban &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Agosto 1897)
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{flagdeco|Republic of Biak-na-Bato}} [[Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas|Mga Rebolusyonaryong Pilipino]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Pagsalakay sa Paombong &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-31 ng Agosto, 1897)
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{flagdeco|Republic of Biak-na-Bato}} [[Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas|Mga Rebolusyonaryong Pilipino]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan sa Aliaga &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-5–6 ng Setyembre, 1897)
| style=&quot;background:#efeff&quot; |[[Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas|Mga Rebolusyonaryong Pilipino]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
* Nilagdaan nina [[Emilio Aguinaldo]] at ni [[Fernando Primo de Rivera]] ang [[Kasunduan sa Biak-na-Bato]]
* Pagpapatuloy ng mga maliliit na hidwaan hanggang 1898
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |[[Kasunduan sa Biak-na-Bato]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-14 ng Desyembre, 1897)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Pact_of_Biak-na-Bato_Filipino_negotiators.JPG|left|thumb|Mga Pilipinong Negosyador para sa Kasunduan sa Biak-na-Bato. Nakaupo mula sa kaliwa hanggang sa kanan ay sina [[Pedro Paterno]] at [[Emilio Aguinaldo]] kasama ang limang alalay.]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:The_Hongkong_Junta.jpg|left|thumb|Mga Pilipinong Rebolusyonaryo na pinaalis patungo sa [[Hong Kong]]. Nakaupo sa kanan ni [[Emilio Aguinaldo]] ay si Tenyente Koronel Miguel Primo de Rivera, ang pamangkin at katiwalang opisyal ni [[Fernando Primo de Rivera]] at ama ni José Antonio Primo de Rivera. Nakatayo sa likuran ni Aguinaldo ay si Koronel [[Gregorio del Pilar]]. Si Miguel ay ginawang preso hanggang sa mabayaran ni Aguinaldo ang bayad-pinsala. Ang nakatayo sa likuran ni Miguel at sa kanan niya ay si [[Pedro Paterno]].]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Republic of Biak-na-Bato}}
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Kasunduang Pangkapayapaan'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;nakasama ang Pangkalahatang Amnestiya&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
''Mga Probisyon:''

* Babayaran ni Gobernador-Heneral Primo de Rivera ang mga rebelde sa kabuuan na P800,000 sa pamamagitan ng tatlong hulugan:&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;1. $400,000 (Mehikanong Dolyar)  kay Aguinaldo simula sa kanyang pag-alis mula sa Biak-na-Bató.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;2. $200,000 (Mehikanong Dolyar) kapag isinuko na ng mga rebelde ang kanilang armas na aabot sa 800. &lt;br /&gt;3. Ang natitirang $200,000 (Mehikanong Dolyar) kapag umabot na ang mga armas sa 1,000.   &lt;br /&gt;Aawitin ang ''[[Te Deum]]'' sa Katedral sa Maynila bilang pasasalamat sa pagpapatatag ng kapayapaan.
* Babayaran din ni Primo de RIvera ang karagdagang P900,000 para sa mga pamilyang nadamay sa kabuuang hidwaan.

''Bunga:''

* Si Presidente Aguinaldo at ang ibang dalawampu't limang mga opisyal ng himagsikan ay tumungo sa Hong Kong kasama ang  $400,000 sa kanilang posesyon. 
* Ang ibang mga tauhan ay nakatanggap ng  $200,000 (Mehikanong Dolyar), ngunit ang ikatlong hulugan ay hindi pa natanggap.
* Ang Pangkalahatang Amnestiya ay hindi naideklara dahil sa pagpapatuloy ng mga pabugso-bugsong hidwaan at labanan.
* Pagpapatuloy ng mga laban sa [[Digmaang Espanyol–Amerikano]].
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan sa Calamba &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Mayo 1898)
| style=&quot;background:#efeff&quot; |[[Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas|Mga Rebolusyonaryong Pilipino]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |[[Labanan sa Look ng Maynila]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-1 ng Mayo 1898)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:USS_Olympia_art_NH_91881-KN.jpg|left|thumb|Isang makulay na kontemporaryong imprinta na naglalarawan sa labanan. Ang Barkong Pandigma ng Olympia sa ganang kaliwa na nangunguna sa Asyatikong Iskuwadron ng Estados Unidos laban sa mga Armadang Espanyol sa [[Cavite]].

Isang binyetang litrato ng Almiranteng Panlikod na si [[George Dewey]] ang makikita sa mababang kaliwa.]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
* Simula ng hidwaan sa Pasipikong bahagi ng [[Digmaang Espanyol–Amerikano]]
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan sa Alapan &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-28 ng Mayo, 1898)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Imus_Heritage_Park.jpg|left|thumb|Pamanang Liwasan ng Imus]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |[[Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas|Mga Rebolusyonaryong Pilipino]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
* Naging preso si Heneral Leopoldo Garcia Peña.
* Ang [[Watawat ng Pilipinas]] ay unang beses iniladlad.
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan sa Tayabas &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-28 ng Mayo – Ika-15 ng Hunyo, 1898)
| style=&quot;background:#efeff&quot; |[[Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas|Mga Rebolusyonaryong Pilipino]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
* Napasakamay muli ng mga Rebolusyonaryong Pilipino ang lalawigan ng  Tayabas.
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Pagkubkob sa Baler &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-1 ng Hulyo, 1898 – Ika-2 ng Hunyo, 1899) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Las_tropas_del_teniente_coronel_Tecsón_en_Baler_(mayo_de_1899,_La_Ilustración_Artística,_M._Arias_y_Rodríguez).jpg|left|thumb|Mga sundalong tauhan ni Koronel Tecson sa Baler, Mayo 1899. Si Tecson ay nasa kanang bahagi ng kanyon habang si Novicio ay nasa kaliwa.]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:UltimosFilipinas.jpg|left|thumb|Mga Sundalong Espanyol na nakaligtas sa [[Baler]] bago ang kanilang pagpunta sa [[Lungsod ng Barcelona|Barcelona]].]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; | [[Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas|Mga Rebolusyonaryong Pilipino]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(hanggang Enero 1899)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flag|Unang Republika ng Pilipinas}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(hanggang Enero 1899)
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
----
{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
* Ang Baler ay nanatili sa kamay ng mga Espanyol lagpas sa kasunduan pero ito ay binigay sa mga Pilipino na naging hudyat ng pagtatapos ng digmaan. 
* Pagkabigo ng pagpapadala ng tulong mula sa mga Amerikano;
* Napag-usapang tigil-putukan noong Ika-2 ng Hunyo, 1899
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan sa Maynila &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-13 ng Agosto, 1898)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:American_flag_raised_over_Fort_Santiago_8-13-1898.jpg|left|thumb|&quot;Pagtaas ng Bandilang Amerika sa Muog Santiago, Maynila, sa gabi ng Ika-13, 1898.&quot; guhit mula sa ''Harper's Pictorial History of the War with Spain.'']]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
----
[[Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas|Mga Rebolusyonaryong Pilipino]]
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
* Isinuko ng puwersang Espanyol ang [[Lungsod Maynila|lungsod]] sa mga Amerikano.
* Pagtatapos ng [[Digmaang Espanyol–Amerikano]] sa Pilipinas.
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Pagkubkob sa Masbate &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-19 ng Agosto, 1898)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
| style=&quot;background:#efeff&quot; |[[Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas|Mga Rebolusyonaryong Pilipino]]
* Mga Pulahan/Pulahanes
| style=&quot;background:#efeff&quot; |{{Flag|Restoration (Spain)}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
* Pagpapatatag ng Pamahalaang Rebolusyonaryo sa Masbate.
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|}

=== Digmaang Pilipino–Amerikano (1899–1913) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:navy;&quot; |&lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;Hidwaan&lt;/span&gt;
! style=&quot;background:navy;&quot; |&lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;Mga Pilipino&lt;/span&gt;
! style=&quot;background:navy;&quot; |&lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;Estados Unidos&lt;/span&gt;
! style=&quot;background:navy;&quot; |&lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;Bunga&lt;/span&gt;
! style=&quot;background:navy;&quot; |&lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;Presidente ng Republika ng Pilipinas&lt;/span&gt;
|-
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background:navy;&quot; |&lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;Digmaang Pilipino–Amerikano&lt;/span&gt;
|-
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''[[Digmaang Pilipino–Amerikano]]''' &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Ika-4 ng Pebrero, 1899 – Ika-2 ng Hulyo, 1902 &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Filipino_soldiers_outside_Manila_1899.jpg|left|thumb|[[Panghimagsikang Hukbong Katihan ng Pilipinas|Mga Sundalong Pilipino]] sa labas ng Maynila noong 1899.]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Wounded_American_soldiers_at_Santa_Mesa.jpg|left|thumb|Mga sugatang Amerikanong sundalo sa [[Santa Mesa, Maynila|Santa Mesa]], Maynila noong 1899]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''1899–1902'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas|size=25px}}'''
* {{Flagicon image|Flag of Republic of Negros.png}} [[Republika ng Negros]]
* {{Flagicon image|Flag of the Republic of Zamboanga.svg}} [[Republika ng Zamboanga]]

''Limitadong Suporta mula sa Dayuhan:''
{{Flag|Imperyo ng Hapon|size=25px}}

----
'''1902–1906'''


[[File:Flag_of_the_Katagalugan_Republic.svg|25x25px]] '''[[Republika ng Katagalugan|Republika ng Tagalog]]'''

* Mga ''Irrenconcilables''
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''1899–1902'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''{{Flag|Estados Unidos|1896|size=25px}}'''
* {{flagdeco|United States|1896}} [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|Pamahalaang Militar]]

----
'&lt;nowiki/&gt;''1902–1906''''''{{Flag|Estados Unidos|1896|size=25px}}'''

* {{flagdeco|United States|1896}} [[Insular Government of the Philippine Islands|Pamahalaang Sibil]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
* Pagkabagsak ng [[Unang Republika ng Pilipinas|Unang Republika]].
* Si Heneral [[Emilio Aguinaldo]] ay nahuli at nanumpa sa Estados Unidos .
* Pagsakop ng mga Amerikano sa Pilipinas.
** Pagkatatag ng Pamahalaang Sibil
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;({{small|hanggang 1901}})&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Miguel Malvar]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;({{small|1901–1902}})[[Talaksan:Miguel_malvar_PG.jpg|center|thumb|119x119px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Rebelyong Moro''' &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (1899–1913) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Datu_Amil_with_Captain_W.O._Reed.jpg|left|thumb|Datu Amil (nakaupo sa kaliwa), isang matatag na pinuno ng mga [[Tausug|Tausūg]] kausap si Kapitan W.O. Reed ng ika-6 na Rehimeng Kabalyerya ng Estados Unidos sa mga kampanya laban sa mga Moro. Pinatay si Amil ng mga Amerikano na naging ugat sa pagtatapos ng soberanya ng Sultanato ng Sulu. Winakasan ng mga Amerikano ang kapangyarihan nito matapos ang isang labanan kung saan ang buong rehiyon ay sumailalim sa pamamahala ng Amerika.]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{flagdeco|Sulu Sultanate|size=25px}} '''[[Moro (Pilipinas)|Mga Rebeldeng Moro]]'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flag|Sulu Sultanate|size=25px}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''{{Flag|Estados Unidos|1896|size=25px}}'''
* {{flagdeco|United States|1896}} [[Insular Government of the Philippine Islands|Pamahalaang Sibil]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
* Kabuuang pagsakop sa [[Pilipinas]]
* Pagbuo ng mga Departmento ng Mindanao at Sulu.
|[[Sultanato ng Sulu]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; Ilang mga Pinunong Moro
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Maynila &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-4–5 ng Pebrero, 1899) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Manila646_1899.jpg|left|thumb|Mga sundalo ng ''First Nebraska volunteers, company B'', malapit sa Maynila noong 1899.]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
* Simula ng [[Digmaang Pilipino–Amerikano]]
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Caloocan &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-10 ng Pebrero, 1899) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Battle_before_Caloocan,_02-10-1899.jpg|left|thumb|Heneral ng Dibisyon [[Arthur MacArthur, Jr.|Arthur MacArthur]] na nagsisiyasat sa labanan.]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Ikalawang Labanan ng Caloocan &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-22–24 ng Pebrero, 1899) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Harpersweeklyapr241899.png|left|thumb|Mga Pilipino na lumusob sa kuwartel ng Ika-13 na mga Boluntaryo ng Minnesota.]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Balantang &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-10 ng Marso, 1899)
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
* Nakuha ng mga Pilipino ang [[Jaro, Leyte|Jaro]] mula sa mga Amerikano.
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Ilog Marilao &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-27 ng Marso, 1899)
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |[[Labanan sa Malolos|Labanan ng Malolos]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-31 ng Marso, 1899) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Malolos_Filipino_Army.jpg|left|thumb|Mga sundalong Pilipino sa Malolos]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
* Ang kabisera ng [[Unang Republika ng Pilipinas|Unang Republika]] ay nakuha ng mga Amerikano.
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Santa Cruz &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-9–10 ng Abril, 1899) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:BattleofSantaCruzjf9467_02.JPG|left|thumb|Labanan ng [[Santa Cruz, Laguna]] (Ika-48 na Iskwadron)]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Pagsanjan &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-11 ng Abril, 1899)
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Paete &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-12 ng Abril, 1899) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Henry_Ware_Lawton_(Philippines,_1899).jpg|left|thumb|Si Heneral Lawton sa digmaang kilusan sa Pilipinas, 1899]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Quingua &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-23 ng Abril, 1899) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Battle_of_Quingua.jpg|left|thumb|Imprinta nina Kurz &amp; Allison sa Labanan ng Quingua]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Unang Bahagi: '''Tagumpay'''
* Pagkamatay ni Koronel John M. Stotsenburg

Ikalawang Bahagi: '''Talo'''

* Umatras ang mga Pilipino tungong Hilaga.
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Bagbag at Mga Ilog Pampanga&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-25–27 ng Abril, 1899)
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
* Pag-atras tungong [[Pampanga]]
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Santo Tomas &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-4 ng Mayo, 1899) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:1st_Nebraskan_Volunteers_advancing_on_Santo_Tomas.jpg|left|thumb|Unang mga Boluntaryo ng Nebraska na naglalakad pasulong sa Labanan ng Santo Tomas.]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Ilog Zapote &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-13 ng Hunyo, 1899) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Zapote_River_Bridge_in_1899.jpg|left|thumb|Ang muling inayos na Tulay sa Ilog Zapote noong 1899 na binabantayan ng isang sundalong Amerikano matapos ang labanan noong ika-13 ng Hunyo. Ang isang haba ng tulay ay tinanggal ng ilang mga naninirahang lokal at pinalitan ito ng isang haba na gawa sa kahoy, na kalauna'y nasunog bago ang labanan.]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Olongapo &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-18–23 ng Setyembre, 1899)
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng San Jacinto &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-11 ng Nobyembre, 1899)
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |[[Labanan sa Pasong Tirad]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(Ika-2 ng Disyembre, 1899)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Gregorio_del_Pilar_and_his_troops,_around_1898.jpg|left|thumb|Si Hen.[[Gregorio del Pilar]] at ang kanyang hukbo noong 1898.]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay sa Stratehiya'''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''Taktikal na Pagkatalo'''
* Pagkamatay ni Heneral [[Gregorio del Pilar]]
* Pagbagsak ng hanay na pandepensa
* Naantala ng puwersang Pilipino ang usad ng mga Amerikano.
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Paye &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-19 ng Disyembre, 1899) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:DeathatSanMateo-0.jpg|left|thumb|Pagkamatay ni Mayor-Heneral Henry Lawton sa labanan.]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Paunang Tagumpay'''
* Pagkamatay ni Heneral Henry Ware Lawton
* Matagumpay na nakatawid ang ika-29 hukbong batalyon ng Amerika sa ilog dakong 11 ng umaga.
* Umatras ang pwersang Pilipino mula sa San Mateo.
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Cagayan de Misamis&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(Ika-7 ng Abril, 1900)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Pagkubkob ng Catubig&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(Ika-15–19 ng Abril, 1900)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
* Napaalis ng mga Pilipinong gerilya ang mga Amerikano sa bayan matapos ang apat na araw ng pagkukubkob ngunit maraming pinsala ang natamo.
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan sa Burol ng Agusan&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(Ika-14 ng Mayo, 1900)
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan sa Burol ng Makahambus&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(Ika-4 ng Hunyo, 1900)
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Pulang Lupa&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(Ika-13 ng Setyembre, 1900)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Mabitac&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(Ika-17 ng Setyembre, 1900)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; 
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Lonoy &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-5 ng Marso, 1901)
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|First Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Emilio Aguinaldo]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Emilio_Aguinaldo_ca._1919_(Restored).jpg|center|thumb|136x136px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Pagpaslang sa Balangiga &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-8 ng Setyembre, 1901)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Jacob_Smith_and_staff_inspect_Balangiga_1901.jpg|left|thumb|Sina Hen. Jacob Smith at ang kanyang mga tropa na sinusuri ang mga gumuhong gusali sa Balangiga noong Oktubre 1901, ilang linggo matapos dumating sina Kapitan Bookmiller at ang kanyang hukbo.]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{flagdeco|First Philippine Republic}} [[Mga Pilipino|Mamamayang Pilipino]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
|[[Miguel Malvar]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;[[Talaksan:Miguel_malvar_PG.jpg|center|thumb|119x119px]]
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Bayan &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-2–3 ng Mayo, 1902) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Battle_of_Bayan.jpg|left|thumb|Mapa ng labanan]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{flagdeco|Sulu Sultanate}} Mga Rebeldeng [[Moro (Pilipinas)|Moro]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Sultanato ng Sulu]]


Ilang mga pinuno ng Moro
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Paghihimagsik ni Hassan&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Oktubre 1903 – Marso 1904) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{flagdeco|Sulu Sultanate}} Mga Rebeldeng [[Moro (Pilipinas)|Moro]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Flag|Sulu Sultanate}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Sultanato ng Sulu]]


Ilang mga pinuno ng Moro
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Taraca &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Abril 1904) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{flagdeco|Sulu Sultanate}} Mga Rebeldeng [[Moro (Pilipinas)|Moro]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Sultanato ng Sulu]]


Ilang mga pinuno ng Moro
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Ilog Dolores &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-12 ng Disyembre, 1904) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Pulajanes
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Tagumpay'''
|[[Sultanato ng Sulu]]


Ilang mga pinuno ng Moro
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Unang Labanan ng Bud Dajo &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-5–8 ng Mayo, 1906) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:Bud Dajo Massacre Trench on Jolo Island c1906.png|left|thumb|Mga sundalong Amerikano katabi ang mga namatay na Moro pagkatapos ng labanan.]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{flagdeco|Sulu Sultanate}} Mga Rebeldeng [[Moro (Pilipinas)|Moro]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1896}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Sultanato ng Sulu]]


Ilang mga pinuno ng Moro
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Ikalawang Labanan ng Bud Dajo &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-18–26 ng Disyembre, 1911) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{flagdeco|Sulu Sultanate}} Mga Rebeldeng [[Moro (Pilipinas)|Moro]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1908}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
* Naipasakamay ng mga Amerikano ang kabuuan ng [[Pilipinas]].
|[[Sultanato ng Sulu]]


Ilang mga pinuno ng Moro
|- valign=&quot;top&quot;
| style=&quot;background:#efefef&quot; |Labanan ng Bud Bagsak &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; (Ika-11–15 ng Hunyo, 1913) &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; [[Talaksan:BudBagsak.jpg|left|thumb|Mapa ng labanan]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{flagdeco|Sulu Sultanate}} Mga Rebeldeng [[Moro (Pilipinas)|Moro]]
| style=&quot;background:#efefef&quot; |{{Flag|Estados Unidos|1912}}
| style=&quot;background:#efefef&quot; |'''Talo'''
|[[Sultanato ng Sulu]]


Ilang mga pinuno ng Moro
|}

=== Ikalawang Digmaang Pandaigdig – Pasipiko (1941–1945) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background:#b0313f&quot; | &lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;Hidwaan&lt;/span&gt;
! style=&quot;background:#b0313f&quot; &quot;width:170px;&quot;| &lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;Mga Pilipino at Mga Kaalyado&lt;/span&gt;
! style=&quot;background:#b0313f&quot; &quot;width:170px;&quot;| &lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;Imperyong Hapon at Mga Pilipinong Katuwang&lt;/span&gt;
! style=&quot;background:#b0313f&quot; &quot;width:340px;&quot;| &lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;Bunga&lt;/span&gt;
! style=&quot;background:#b0313f&quot; &quot;width:170px;&quot;| &lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;Pangulo ng '''Komonwelt ng Pilipinas'''&lt;/span&gt;
|-
! style=&quot;background:#b0313f&quot; colspan=&quot;5&quot;| &lt;span style=&quot;color: white&quot;&gt;'''Ikalawang Digmaang Pandaigdig'''&lt;/span&gt;
|style=&quot;background:#efefef&quot;|'''
|'''[[Labanan sa Pilipinas (1941-1942)|Paglusob ng mga Hapones sa Pilipinas]]'''(1941–1942)
'''[[Pananakop ng mga Hapones sa Pilipinas|Pananatili ng mga Hapones sa Pilipinas]]'''
(1942–1944)
'''Pagpapalaya sa Pilipinas'''
(1944–1945)
[[File:Japanese_surrender_to_40th.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Japanese_surrender_to_40th.jpg|left|thumb|Mga Hukbong Hapones na sumuko sa ika-40 Dibisyon ng Impanterya ng US.]]
|'''{{flag|Estados Unidos ng Amerika|1912|size=25px}}{{flag|Komonwelt ng Pilipinas|size=25px}}'''{{flagicon image|Hukbalahap flag.svg|size=25px}} [[Hukbalahap]]
(Kasapi)
|'''{{flag|Imperyong Hapon|size=25px}}'''
* {{flag|Ikalawang Republika ng Pilipinas|name=Republika ng Pilipinas|size=25px}}
|'''Talo'''
* Pagbagsak ng [[Bataan]] at [[Corregidor]] sa kamay ng Hapon.
* Idineklara ang [[Maynila]] bilang bukas na siyudad.
* Pagsuko ng Puwersang Pilipino-Amerikano sa mga Hapones.
* Pagpapatatag ng Konsehong Pangestado na naaayon sa mga Hapones.
* Ibinakante ng [[Pamahalaang Komonwelt]] ang mga posisyon at lumipat patungong [[Estados Unidos]].
* Inilipat ang Punong Himpilan ng [[Hukbong Katihan ng Komonwelt ng Pilipinas]] sa probinsya.


'''Okupasyon'''

* Patuloy na labanan sa pagitan ng mga Hapones at mga Puwersang Gerilya at Komonwelt.
* Pagpapatatag ng Hapon ng [[Ikalawang Republika ng Pilipinas]] na isang Estadong Papet.
* Pagpapatatag ng Kawanihang Konstabularyo at [[Makapili]] ng mga Hapones.


'''Tagumpay'''

* Napalaya ng mga [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyadong Puwersa]] ang Pilipinas
* Naitatag muli ang Konstabularyong Pilipino sa ilalim ng pamamahala ng [[Komonwelt ng Pilipinas|Komonwelt]]
* [[Pagsuko ng Hapon]]
** Ibinuwag ang Ikalawang Republika at ibinalik ang Pamahalaang Komonwelt
* Naging malaya ang Pilipinas mula sa Estados Unidos
|[[Manuel L. Quezon]]({{small|hanggang 1944}})
[[File:Quezon.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Quezon.jpg|center|thumb|162x162px]][[Sergio Osmeña]]({{small|simula 1944}})

[[File:Sergio_Osmena_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sergio_Osmena_photo.jpg|center|thumb|143x143px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|Labanan ng Bataan 
(Ika-7 ng Enero – Ika-9 ng Abril, 1942)[[File:Philippine_Islands_Jap_tanks_full.gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Philippine_Islands_Jap_tanks_full.gif|left|thumb|Hanay ng mga tankeng Hapones patungong Bataan.]]
|{{flag|Commonwealth of the Philippines|name=Pilipinas}}{{flag|Estados Unidos|1912}}
|{{flag|Empire of Japan|name=Hapon}}
|'''Talo'''
* Pagbagsak ng Bataan sa Paglusob ng mga Hapones.
* Simula ng [[Martsa ng Kamatayan sa Bataan]].
|[[Manuel L. Quezon]][[File:Quezon.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Quezon.jpg|center|thumb|162x162px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|[[Labanan ng Corregidor]] 
(Ika-5–6 ng Mayo, 1942)[[File:Corregidor_gun.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Corregidor_gun.jpg|left|thumb|Mga Matagumpay na Hukbong Hapon sa Bateryang Hearn noong ika-6 ng Mayo, 1942.]]
|{{flag|Commonwealth of the Philippines|name=Philippines}}{{flag|Estados Unidos|1912}}
|{{flag|Empire of Japan|name=Hapon}}
|'''Talo'''
* Pagbagsak ng Corregidor sa Paglusob ng mga Hapones.
* Pagsuko ng Puwersang Pilipino-Amerikano sa mga Hapones.
|[[Manuel L. Quezon]][[File:Quezon.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Quezon.jpg|center|thumb|162x162px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|Kilusan ng Paglaban sa Pilipinas
(1942–1945)[[File:Propaganda_poster_depicts_the_Philippine_resistance_movement.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Propaganda_poster_depicts_the_Philippine_resistance_movement.jpg|left|thumb|Isang paskil na nagpapalaganap sa Kilusan ng Paglaban sa Pilipinas.


(''Mga Lumalabang Pilipino; Lagi tayong lalaban para sa kalayaan)'']]
|{{flagdeco|Commonwealth of the Philippines}} Mga Kinikilalang Pangkat na Gerilya

* {{flagdeco|Commonwealth of the Philippines}} Hunters ROTC
* {{flagicon image|Hukbalahap flag.svg}} [[Hukbalahap]]
* {{flagdeco|Commonwealth of the Philippines}} Iba pang mga Pangkat 

{{flagdeco|United States|1912}} Mga Gerilyang Pinamumunuan ng US

{{flagdeco|Republic of China (1912–1949)}} Mga Gerilyang Tsino

* {{flagdeco|Republic of China (1912–1949)}} Wa Chi&lt;ref&gt;[http://news.abs-cbn.com/focus/02/19/15/how-chinese-guerrillas-fought-philippine-freedom]&lt;/ref&gt;


{{flagdeco|Commonwealth of the Philippines}} Sandatahang Lakas ng Komonwelt ng Pilipinas

* {{flagdeco|Commonwealth of the Philippines}} Hukbong Katihan ng Komonwelt ng Pilipinas
* {{flagdeco|Commonwealth of the Philippines}} Konstabularyong Pilipino (simula 1944)
* {{flagdeco|Commonwealth of the Philippines}} Pulutong Himpapawid ng Hukbong Katihan ng Pilipinas (simula 1945)
|{{flagcountry|Empire of Japan}}

* {{flagdeco|Empire of Japan|army}} [[Kempeitai]]

{{flag|Second Philippine Republic|name=Republika ng Pilipinas}}

* {{flagicon image|Flag of the MAKAPILI.svg|22px}} [[Makapili]]
* {{flagdeco|Second Philippine Republic}} Kawanihan ng Konstabularyo (hanggang 1944)
|'''Tagumpay'''
* Matagumpay na napalaya ng mga [[Mga Alyado ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig|Alyado]] ang Pilipinas 
|[[Manuel L. Quezon]]({{small|hanggang 1944}})
[[File:Quezon.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Quezon.jpg|center|thumb|162x162px]][[Sergio Osmeña]]({{small|simula 1944}})

[[File:Sergio_Osmena_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sergio_Osmena_photo.jpg|center|thumb|143x143px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|[[Pagsalakay sa Cabanatuan]]
(Ika-30 ng Enero, 1945)
[[File:Pajota's_Guerrillas.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pajota's_Guerrillas.jpg|left|thumb|Hukbong Gerilya ni Kapitan [[Juan Pajota|Pajota]] sa Cabanatuan]]
|{{flag|Commonwealth of the Philippines|name=Pilipinas}}{{flag|Estados Unidos|1912}}
|{{flag|Empire of Japan|name=Hapon}}
|'''Tagumpay'''
* Pagpapalaya sa 552 na mga kaalyado na naging preso ng digmaan
|[[Sergio Osmeña]][[File:Sergio_Osmena_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sergio_Osmena_photo.jpg|center|thumb|143x143px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|Labanan para sa Bataan


(Ika-31 ng Enero – Ika-21 ng Pebrero, 1945)
|{{flag|Commonwealth of the Philippines|name=Pilipinas}}{{flag|Estados Unidos|1912}}
|{{flag|Empire of Japan|name=Hapon}}
|'''Tagumpay'''
* Napasakamay muli ang [[Bataan]]
|[[Sergio Osmeña]][[File:Sergio_Osmena_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sergio_Osmena_photo.jpg|center|thumb|143x143px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|[[Labanan sa Maynila (1945)|Labanan ng Maynila (1945)]] 


(Ika-3 ng Pebrero – Ika-3 ng Marso, 1945)[[File:Manila_Walled_City_Destruction_May_1945.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manila_Walled_City_Destruction_May_1945.jpg|left|thumb|Tanawin sa himpapawid ng nasirang [[Intramuros|Distrito ng Intramuros]], kuha noong Mayo 1945.]]
|{{flag|Commonwealth of the Philippines|name=Pilipinas}}{{flag|Estados Unidos|1912}}
|{{flag|Empire of Japan|name=Hapon}}
|'''Tagumpay'''
* Napalaya ng mga tropang Amerikano at puwersang Pilipino ang Kampong Pang-bilangguan ng Santo Tomas, habang ang mga tropang Pilipino sa ilalim ng mga yunit ng Hukbong Katihan ng Komonwelt ay nanatili muna.
* Pinalaya ang [[Palasyo ng Malakanyang]] ng Unang Dibisyong Kabalyero ng U.S. at mga gerilyang Pilipino, habang ang mga tropang Pilipino sa ilalim ng mga yunit ng Hukbong Katihan ng Komonwelt ay hindi ipinadala at nanatili.
* Pagpapadala ng lahat ng 48,000 hanggang 85,000 mga tropang Pilipino at mga opisyal ng militar ng [[Hukbong Katihan ng Komonwelt ng Pilipinas]] mula sa mga Punong Himpilan at Kampo Militar sa Timog at Gitnang Luzon upang lumaban sa pagpapalaya ng [[Maynila]]. Tinulungan din nila ang mga gerilya at ang pag-atake ng mga Amerikano sa pagsalakay laban sa mga Hukbong Hapones.
* Pagkasira ng [[Intramuros]] dahil sa kilusang paglaban ng magkasamang puwersa ng Amerika at Pilipinas.
* Pagtatapos ng Labanan para sa Pagkalaya ng Maynila. Tuluyang napalaya ang kabisera mula sa kamay ng Hapon.
|[[Sergio Osmeña]][[File:Sergio_Osmena_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sergio_Osmena_photo.jpg|center|thumb|143x143px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|Labanan para sa Corregidor 


(Ika-16–26 ng Pebrero, 1945)[[File:USS_Claxton_(DD-571)_shelling_Corregidor,_in_February_1945.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:USS_Claxton_(DD-571)_shelling_Corregidor,_in_February_1945.jpg|left|thumb|Ang USS Claxton, isang barkong pandigma na nagbibigay suporta sa pamamagitan ng pagpapaputok sa posisyon ng kalaban.]]
|{{flag|Estados Unidos|1912}}
|{{flag|Empire of Japan|name=Hapon}}
|'''Tagumpay'''
|[[Sergio Osmeña]][[File:Sergio_Osmena_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sergio_Osmena_photo.jpg|center|thumb|143x143px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|Pagsalakay sa Los Baños


(Ika-23 ng Pebrero, 1945)[[File:The_American_Soldier_1945.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:The_American_Soldier_1945.jpg|left|thumb|Isang pagguhit tungkol sa pagsalakay kung saan nilalabanan ng isang gerilyang Pilipino ang bantay na Hapones gamit ang [[Itak|Bolo]].]]
|{{flag|Commonwealth of the Philippines|name=Pilipinas}}{{flag|Estados Unidos|1912}}
|{{flag|Empire of Japan|name=Hapon}}
|'''Tagumpay'''
* Matagumpay na nailigtas ang mga nakabilanggo sa kampo
|[[Sergio Osmeña]][[File:Sergio_Osmena_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sergio_Osmena_photo.jpg|center|thumb|143x143px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|Labanan sa Pasong Bessang 


(Ika-14 ng Hunyo, 1945)
|{{flag|Commonwealth of the Philippines|name=Pilipinas}}{{flag|Estados Unidos|1912}}
|{{flag|Empire of Japan|name=Hapon}}
|'''Tagumpay'''
* Kilala bilang ang pinakaunang tagumpay ng mga Pilipino sa kampanya laban sa Hapon.
|[[Sergio Osmeña]][[File:Sergio_Osmena_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sergio_Osmena_photo.jpg|center|thumb|143x143px]]
|}

=== Digmaang Malamig (1947–1991) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Hidwaan
!Pilipinas at mga Kaalyado
!Mga Komunista at Kaalyado
!Bunga
!Pangulo ng Pilipinas
|-
! colspan=&quot;5&quot; |Kapanahunan ng Digmaang Malamig
|-
|'''[[Panghihimagsik ng Hukbalahap|Paghihimagsik ng Hukbalahap]]''' (1942–1954)
[[File:Ph_fil_central_luzon.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ph_fil_central_luzon.png|left|thumb|Ang pulang rehiyon sa mapa ay ang [[Gitnang Luzon]], isang malawak na lugar kung saan matatagpuan ang mga [[Huks|Huk]]. Ang [[Maynila]] ay nasa timog ng rehiyon na ilang oras ang biyahe.]]
|{{flag|Komonwelt ng Pilipinas}}({{small|hanggang 1946}})
{{flag|Republika ng Pilipinas|1936|size=25px}}
({{small|simula 1946}})


'''Suportado ng:'''

{{flag|Estados Unidos ng Amerika|1912|size=25px}}
|{{flagicon image|Hukbalahap flag.svg|size=25px}} [[Hukbalahap]]
'''Suportado ng:'''

{{flag|Soviet Union|name=Unyon ng mga Republikang Sosyalistang Sobyet|size=25px}}
----{{flag|Imperyo ng Hapon|size=25px}}

({{small|hanggang 1945}})

{{flag|Ikalawang Republika ng Pilipinas|size=25px}}

({{small|1943–1945}})
|'''Tagumpay'''
* Natapos ang paghihimagsik ng Hukbalahap
|[[Manuel L. Quezon]]({{small|hanggang 1944}})
[[File:Quezon.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Quezon.jpg|center|thumb|162x162px]][[Sergio Osmeña]]({{small|1944–1946}})

[[File:Sergio_Osmena_photo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sergio_Osmena_photo.jpg|center|thumb|143x143px]][[Manuel Roxas]]({{small|1946–1948}})

[[File:Manuel_A_Roxas.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Manuel_A_Roxas.jpg|center|thumb|133x133px]][[Elpidio Quirino]]({{small|1948–1953}})

[[File:ElpidioQuirino.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ElpidioQuirino.jpg|center|thumb|157x157px]][[Ramon Magsaysay]]({{small|1953–1954}})

[[File:Ramon-Magsaysay-01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ramon-Magsaysay-01.jpg|center|thumb|141x141px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|'''[[Digmaang Koreano]]'''
(1950–1953)
[[File:Korean_war_1950-1953.gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Korean_war_1950-1953.gif|left|thumb|Madalas ang pagbabago ng teritoryo noong unang bahagi ng digmaan, hanggang sa naging tiyak ang hangganan.

Pula:

• Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]] 

• [[Tsina]]

Luntian:

• [[Timog Korea]]

• [[Estados Unidos|Amerikano]]

• [[Komonwelt ng mga Bansa|Komonwelt]]

• [[Pilipinas|Pilipino]]

• iba pang puwersa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]]]]
|'''{{flag|South Korea|1949|name=Republika ng Korea}}'''
----'''{{flagdeco|United Nations|size=25px}} Hukbong UN''':

{{flag|Estados Unidos|1912|size=25px}}

{{Flag|Reyno Unido|size=25px}}

{{Flag|Canada|1921|size=25px}}

{{Flag|Turkey|size=25px}}

{{Flag|Australia|size=25px}}

{{Flag|Pilipinas|1936|size=25px}}

{{Flag|New Zealand|size=25px}}

{{Flag|Thailand|size=25px}}

{{Flag|Imperyo ng Ethiopia|name=Ethiopia|size=25px}}

{{flag|Kaharian ng Gresya|name=Gresya|size=25px}}

{{Flag|France|size=25px}}

{{Flag|Colombia|size=25px}}

{{Flag|Belgium|size=25px}}

{{Flag|Timog Africa|1928|size=25px}}

{{Flag|Netherlands|size=25px}}

{{Flag|Luxembourg|size=25px}}
|'''{{flag|North Korea|name=Korea DPR|size=25px}}'''
----{{flag|Tsina|size=25px}}

{{flag|Unyong Sobyet|size=25px}}
|'''Tabla'''
* Ang pagsalakay ng Hilagang Korea sa Timog Korea ay nataboy.
* Ang sumunod na pagsalakay na pinamunuan ng mga Amerikano sa Hilagang Korea ay nataboy.
* Ang kasunod na pagsalakay ng mga Tsino sa Timog Korea ay nataboy.
* [[Kasunduan ng Tigil-putukan sa Korea]]
* Naitatag ang [[Korean Demilitarized Zone]] 
* Nakuha ng [[Hilagang Korea]] ang lungsod ng [[Kaesong]] ngunit nawala ang kabuuang sukat na 1,500 sq mi (3,900 km2) sa [[Timog Korea]].
|[[:en:Elpidio_Quirino|Elpidio Quirino]][[File:ElpidioQuirino.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ElpidioQuirino.jpg|center|thumb|157x157px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|Operasyon Tomahawk
(Ika-23 ng Marso, 1951)
|{{flagdeco|United Nations}} [[United Nations|Hukbong UN]]:
{{flag|Pilipinas|1936}}
{{flag|Estados Unidos|1912}}
|{{flag|Tsina}}{{flag|North Korea|name=Korea DPR}}
|'''Tagumpay'''
|[[:en:Elpidio_Quirino|Elpidio Quirino]][[File:ElpidioQuirino.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ElpidioQuirino.jpg|center|thumb|157x157px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|[[Labanan sa Yultong]]
(Ika-22–23 ng Abril, 1951)
|{{flagdeco|United Nations}} [[United Nations|Hukbong UN]]:
{{flag|Pilipinas|1936}}
|{{flag|Tsina}}
|'''Tagumpay'''
|[[:en:Elpidio_Quirino|Elpidio Quirino]][[File:ElpidioQuirino.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ElpidioQuirino.jpg|center|thumb|157x157px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|Labanan sa Ilog Imjin
(Ika-22–25 ng Abril, 1951)
[[File:US_3rd_infantry_troops,_before_Imjin_River_patrol,_Korea_17-April-1951.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:US_3rd_infantry_troops,_before_Imjin_River_patrol,_Korea_17-April-1951.jpg|left|thumb|Mga sundalong Amerikano na nagsisiyasat sa Ilog Imjin noong ika-17 ng Abril, 1951, bago pa man ang labanan.]]
|{{flagdeco|United Nations}} [[:en:United_Nations_Command|Hukbong UN]]:
{{flag|South Korea|1948|name=Republika ng Korea}}
{{flag|Reyno Unido}}{{flag|Estados Unidos|1912}}{{flag|Belgium}}{{flag|Pilipinas|1936}}{{flag|Luxembourg}}{{flag|Australia}}{{flag|Canada|1921}}{{flag|New Zealand}}
|{{flag|Tsina}}
|'''Pinagtatalunan'''
|[[:en:Elpidio_Quirino|Elpidio Quirino]][[File:ElpidioQuirino.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ElpidioQuirino.jpg|center|thumb|157x157px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|Labanan ng Heartbreak Ridge
(Ika-13 ng Setyembre – ika-15 ng Oktubre, 1951)
|{{flagdeco|United Nations}} [[Mga Nagkakaisang Bansa|Hukbong UN]]:
{{flag|South Korea|1948|name=Korea Republic}}
{{Flag|French Fourth Republic|name=France}}{{flag|Pilipinas|1936}}{{flag|Netherlands}}{{flag|Estados Unidos|1912}}
|{{flag|North Korea|name=Korea DPR}}{{flag|Tsina}}
|'''Tagumpay'''
|[[:en:Elpidio_Quirino|Elpidio Quirino]][[File:ElpidioQuirino.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ElpidioQuirino.jpg|center|thumb|157x157px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|Labanan sa Nakakasindak na Burol
(Ika-21 ng Marso – Ika-18 ng Hulyo, 1952)
|{{flagdeco|United Nations}} [[:en:United_Nations_Command|Hukbong UN]]:
{{flag|Pilipinas|1936}}
{{flag|Estados Unidos|1912}}
|{{flag|Tsina}}
|'''Tagumpay'''
|[[:en:Elpidio_Quirino|Elpidio Quirino]][[File:ElpidioQuirino.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ElpidioQuirino.jpg|center|thumb|157x157px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|'''[[Digmaang Vietnam]]''' 
(1964–1973)[[File:Phong_Nhi_massacre_4.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Phong_Nhi_massacre_4.jpg|left|thumb|Mga pinaslang na sibilyan sa mga nayon ng Hong Nhi at Phong Nut, Lalawigan ng Quang Nam (1968)]]
|{{flag|South Vietnam|size=25px}}{{flag|Estados Unidos|size=25px}}{{flag|Timog Korea|size=25px}}{{flag|Thailand|size=25px}}{{flag|Australia|size=25px}}{{flag|New Zealand|size=25px}}{{flag|Pilipinas|1936|size=25px}}{{flagicon image|Flag of Laos (1952-1975).svg|size=25px}} [[Reyno ng Laos|Kingdom of Laos]]
{{flag|Cambodia|1970|size=25px}}
|{{flag|Hilagang Vietnam|size=25px}}{{flagicon image|FNL Flag.svg|size=25px}} [[Viet Cong]]
{{flagicon image|Flag of Democratic Kampuchea.svg|size=25px}} [[Pulang Khmer]]
{{flagicon|Laos|size=25px}} [[Pathet Lao]]

{{flag|Hilagang Korea|size=25px}}
{{flag|Tsina|size=25px}}{{flag|Unyong Sobyet|size=25px}}
|'''Talo'''
Umatras at tinanggal ang mga sundalong Amerikano sa [[Indotsina]] ayon sa [[Kasunduang Pangkapayapaan sa Paris]]. Namuno ang mga Komunistang pamahalaan sa [[Timog Vietnam]], [[Cambodia]] at [[Laos]].
|[[Ferdinand Marcos]][[File:Ferdinand_Marcos_at_the_White_House.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ferdinand_Marcos_at_the_White_House.jpg|center|thumb|139x139px]]
|}

=== Himagsikang CPP-NPA-NDF (1969–ngayon) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Hidwaan
!Pamahalaan
!Mga Komunista
!Bunga
!Pangulo ng Pilipinas
|-
! colspan=&quot;5&quot; |Himagsikang CPP–NPA–NDF
|- valign=&quot;top&quot;
|'''Himagsikang CPP-NPA-NDF'''(Ika-29 ng Marso, 1969 – ngayon)&lt;ref name=&quot;Damw&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ccsenet.org/journal/index.php/jgg/article/view/29563|title=The Never Ending War in the Wounded Land: The New People’s Army on Samar|publisher=University of Calgary|date=November 12, 2013}}&lt;/ref&gt;[[File:Communist_hotspots_in_the_Philippines.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Communist_hotspots_in_the_Philippines.png|left|thumb|Mga lugar sa Pilipinas kung saan madalas at laganap ang kilusang komunista]]
|'''{{flag|Republic of the Philippines|size=25px}}'''
* {{flagdeco|Philippines|size=25px}} [[Pamahalaan ng Pilipinas]]
** {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg|size=25px}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]
** {{flagicon image|Philippine National Police seal.svg|size=25px}} [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]]

'''Sinusuportahan ng:'''

{{flag|Estados Unidos|size=25px}} ({{small|tagapayo}})

{{flag|China|name=Republikang Bayan ng Tsina}} ({{small|mula 2017, mga armas at sandata}})
|'''{{flagicon image|Communist Party of Vietnam flag.svg|size=25px}} [[Partido Komunista ng Pilipinas]]'''
* {{flagicon image|Infoboxnpa.png|size=25px}} [[Bagong Hukbong Bayan]]
* {{flagicon image|NDF Flag.svg|size=25px}} [[Pambansang Demokratikong Prente ng Pilipinas]]

'''Sinusuportahan ng:'''

{{flag|North Korea|name=Korea DPR}} ({{small|tinutukoy}})

{{flag|China|name=Republikang Bayan ng Tsina}} ({{small|hanggang 1976}})

{{flag|Libyan Arab Jamahiriya}} ({{small|mga dekada 1980–1990}})

{{flag|Vietnam|name=Republikang Sosyalista ng Vietnam}} ({{small|dekada 1980}})
|'''Nagpapatuloy'''
* Maraming mga kasanduan ng tigil-putukan ang nilagdaan ng bawat panig, ngunit nilalabag o napapawalang-bisa. Bawat panig ang nagsasabing nilabag ng kalaban ang kasunduan.
|[[Ferdinand Marcos]]({{small|1969–1986}})
[[File:Ferdinand_Marcos_(cropped).JPEG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ferdinand_Marcos_(cropped).JPEG|center|thumb|104x104px]][[Corazon Aquino]]({{small|1986–1992}})

[[File:Corazon_Aquino_1986.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Corazon_Aquino_1986.jpg|center|thumb|100x100px]][[Fidel V. Ramos|Fidel Ramos]]({{small|1992–1998}})

[[File:Ramos_Pentagon.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ramos_Pentagon.jpg|center|thumb|98x98px]][[Joseph Estrada]]({{small|1998–2001}})

[[File:Josephestradapentagon.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Josephestradapentagon.jpg|center|thumb|96x96px]][[Gloria Macapagal Arroyo]]({{small|2001–2010}})

[[File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|center|thumb|110x110px]][[Benigno Aquino III]]({{small|2010–2016}})

[[File:การหารือทวิภาคีระหว่างนายกรัฐมนตรี_และประธานาธิบดีสาธา_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%97%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B5%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%AB%E0%B8%A7%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%90%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5_%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B2_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|center|thumb|96x96px]][[Rodrigo Duterte]]({{small|2016–ngayon}})

[[File:Rodrigo_Duterte_and_Laotian_President_Bounnhang_Vorachith_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rodrigo_Duterte_and_Laotian_President_Bounnhang_Vorachith_(cropped).jpg|center|thumb|133x133px]]
|-
|Labanan ng Macalangit
(Ika-9–12 ng Setyembre, 2007)
|{{flag|Pilipinas}}

* {{flagicon image|Flag of the Philippine Army.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]
|{{flagicon image|Flag of the Communist Party of Vietnam.svg}} [[Partido Komunista ng Pilipinas]]
* {{flagicon image|NPA.png}} [[Bagong Hukbong Bayan]]
|'''Tagumpay'''
|[[Gloria Macapagal Arroyo]][[File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|center|thumb|146x146px]]
|}

=== Himagsikang Moro (1969-ngayon) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Hidwaan
!Pamahalaan
!Mga Separatista/Jihadista
!Bunga
!Pangulo ng Pilipinas
|-
! colspan=&quot;5&quot; |Himagsikang Moro
|- valign=&quot;top&quot;
|'''[[Himagsikang Moro]]'''
(Ika-29 ng Marso, 1969 – ngayon)[[File:M101-105mm-howitzer-camp-pendleton-20050326.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:M101-105mm-howitzer-camp-pendleton-20050326.jpg|left|thumb|Ang M101 howitzer ay ang pinakakilalang kanyon na ginagamit sa mga operasyon laban sa mga Moro sa [[Mindanao]].]][[File:Philippines_Christian-Muslim_Division_Map_(by_majority).png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Philippines_Christian-Muslim_Division_Map_(by_majority).png|left|thumb|Mapa ng Pilipinas kung saan makikita ang mga lugar na karamihan ay Moro o Muslim sa [[Mindanao]].]]
|'''{{flag|Republic of the Philippines|size=25px}}'''
* {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg|size=25px}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]

'''Suportado ng:'''

{{flag|Estados Unidos ng Amerika|size=25px}}

({{small|tagapagbilin}})

{{flag|Pederasyong Ruso|size=25px}}

{{flag|Australia|name=Komonwelt ng Australia|size=25px}}

{{flag|Indonesia|name=Republika ng Indonesia|size=25px}}

{{flag|Malaysia|size=25px}}
|'''[[Bangsamoro]]:'''{{flagicon image|MNLF flag.svg|size=25px}} [[Moro National Liberation Front]]
({{small|hanggang 1996}})
{{flagicon image|Flag of the Moro Islamic Liberation Front.svg|size=25px}} [[Moro Islamic Liberation Front]]

({{small|hanggang 2014}})
----'''[[Terorismo sa Pilipinas|Mga Pangkat Jihadist]]:'''

{{flagdeco|Islamic State|size=25px}} [[Abu Sayyaf]]

{{flagdeco|Islamic State|size=25px}} BIFF

{{flagdeco|Islamic State|size=25px}} [[Pangkat ng Maute|Pangkat Maute]]

{{flagdeco|Islamic State|size=25px}} Khalifa Islamiyah Mindanao

{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=25px}} Iba pang mga rebeldeng pangkat
|'''Tigil-putukan sa pagitan ng Pamahalaan ng Pilipinas at MNLF/MILF'''
* Patuloy na pakikipagbakbakan sa pagitan ng Gobyerno ng Pilipinas at ilang mga Pangkat Jihadista— Abu Sayyaf, Bangsamoro Islamic Freedom Fighters, at ibang mga pangkat
|[[Ferdinand Marcos]]({{small|1969–1986}})
[[File:Ferdinand_Marcos_(cropped).JPEG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ferdinand_Marcos_(cropped).JPEG|center|thumb|104x104px]][[Corazon Aquino]]({{small|1986–1992}})

[[File:Corazon_Aquino_1986.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Corazon_Aquino_1986.jpg|center|thumb|100x100px]][[Fidel Ramos]]({{small|1992–1998}})

[[File:Ramos_Pentagon.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ramos_Pentagon.jpg|center|thumb|98x98px]][[Joseph Estrada]]({{small|1998–2001}})

[[File:Josephestradapentagon.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Josephestradapentagon.jpg|center|thumb|96x96px]][[Gloria Macapagal Arroyo]]({{small|2001–2010}})

[[File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|center|thumb|110x110px]][[Benigno Aquino III]]({{small|2010–2016}})

[[File:การหารือทวิภาคีระหว่างนายกรัฐมนตรี_และประธานาธิบดีสาธา_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%97%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B5%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%AB%E0%B8%A7%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%90%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5_%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B2_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|center|thumb|96x96px]][[Rodrigo Duterte]]({{small|2016–ngayon}})

[[File:Rodrigo_Duterte_and_Laotian_President_Bounnhang_Vorachith_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rodrigo_Duterte_and_Laotian_President_Bounnhang_Vorachith_(cropped).jpg|center|thumb|133x133px]]
|-
|Labanan ng Jolo
(Ika-4–11 ng Pebrero, 1974)
|{{flag|Pilipinas|1936}}
|{{flagicon image|MNLF flag.svg}} [[Moro National Liberation Front|MNLF]]
|'''Tagumpay'''
* Napasailalim sa kontrol ng [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] ang Jolo, Sulu.
* Ang munisipalidad ng [[Jolo, Sulu|Jolo]] ay lubhang nasira.
* 40,000 mga sibilyan ang nawalan ng tirahan.
|[[Ferdinand Marcos]][[File:Ferdinand_Marcos_at_the_White_House.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ferdinand_Marcos_at_the_White_House.jpg|center|thumb|139x139px]]
|-
|Pagpapapatay sa Patikul
(Ika-10 ng Oktubre, 1977)
[[File:Patikul_stone_marker_in_memory_of_AFP_Brig._Gen._Teodulfo_Bautista.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Patikul_stone_marker_in_memory_of_AFP_Brig._Gen._Teodulfo_Bautista.jpg|left|thumb|Bantayog nina AFP Brig. Hen. Teodulfo Bautista at kaniyang 34 mga tauhan na namatay sa Danag, Patikul, Sulu]]
|{{flag|Pilipinas|1936}}
|{{flagicon image|MNLF flag.svg}} [[MNLF]]
|'''Talo'''
* Pagkamatay ng Heneral ng Brigada na si Teodulfo Bautista at ang 34 niyang mga tauhan.
|[[Ferdinand Marcos]][[File:Ferdinand_Marcos_(cropped).JPEG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ferdinand_Marcos_(cropped).JPEG|center|thumb|138x138px]]
|-
|Pagpapapatay sa Isla ng Pata
(Ika-12 ng Pebrero, 1981)
|{{flag|Pilipinas|1936}}
|{{flagicon image|MNLF flag.svg}} [[MNLF]]
|'''Talo'''
|[[:en:Ferdinand_Marcos|Ferdinand Marcos]][[File:Ferdinand_Marcos_(cropped).JPEG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ferdinand_Marcos_(cropped).JPEG|center|thumb|138x138px]]
|-
|'''Kampanya ng Pilipinas laban sa Moro Islamic Liberation Front ng 2000'''
(Ika-15 ng Pebrero – Ika-9 ng Hulyo, 2000)
[[File:Ph_locator_armm.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ph_locator_armm.png|left|thumb|Ang Kampanya ng Pilipinas laban sa Moro Islamic Liberation Front ng 2000 ay kadalasang nagaganap sa [[Rehiyong Awtonomo ng Muslim Mindanao]].]]
|'''{{flag|Republic of the Philippines|size=25px}}'''
* {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg|size=25px}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]
|'''{{flagicon image|Flag of the Moro Islamic Liberation Front.svg|size=25px}} [[Moro Islamic Liberation Front]]'''
* {{flagicon image|Flag of the Moro Islamic Liberation Front.svg|size=25px}} Sandatahang Lakas ng Islamikong Bangsamoro
|'''Tagumpay'''
|[[Joseph Estrada]][[File:Josephestradapentagon.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Josephestradapentagon.jpg|center|thumb|128x128px]]
|-
|Labanan ng Kampong Abubakar
(Ika-1–9 ng Hulyo, 2000)
[[File:Battle_of_Camp_Abubakar,_Day_6.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Battle_of_Camp_Abubakar,_Day_6.jpg|left|thumb|Puwesto ng tatlong brigada ng [[Hukbong Katihan ng Pilipinas|Hukbong Katihan]] at dalawang brigada ng [[Hukbong Kawal Pandagat ng Pilipinas|Hukbong Kawal Pandagat]] sa paligid ng [[:en:Camp_Iranun|Kampong Abubakar]] sa ika-anim na araw ng labanan.]]
|{{flag|Pilipinas}}
|{{flagicon image|Flag of the Moro Islamic Liberation Front.svg}} [[MILF]]
|'''Tagumpay'''
|[[:en:Joseph_Estrada|Joseph Estrada]][[File:Josephestradapentagon.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Josephestradapentagon.jpg|center|thumb|128x128px]]
|-
|Pagkubkob ng Lamitan
(Ika-2 ng Hunyo, 2001)
|{{flag|Pilipinas}}
|{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Abu Sayyaf]]
|'''Tagumpay'''
* 21 sa 30 na mga bihag ang nailigtas.
* Tumakas ang pwersang [[Abu Sayyaf]] kasama ang mga natitirang bihag.
|[[Gloria Macapagal Arroyo]][[File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|center|thumb|146x146px]]
|-
|Himagsikang Misuari ng 2001
(Ika-19–22 ng Nobyembre, 2001)
[[File:Nur_misuari.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nur_misuari.jpg|left|thumb|Si [[Nur Misuari]] noong 2009]]
|{{flag|Pilipinas}}
|{{flagicon image|MNLF flag.svg}} [[MNLF]]-Pangkat Misuari
|'''Tagumpay'''
|[[:en:Gloria_Macapagal_Arroyo|Gloria Macapagal Arroyo]][[File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|center|thumb|146x146px]]
|-
|'''[[:en:Operation_Enduring_Freedom_–_Philippines|Operation Enduring Freedom sa Pilipinas]]''' [Ingles]
(Ika-15 ng Enero, 2002 – Ika-24 ng Pebrero, 2015)
[[File:PMC_BAlikatan_Exercise.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:PMC_BAlikatan_Exercise.jpg|left|thumb|Mga [[Hukbong Kawal Pandagat ng Pilipinas]] na nakikipagsanay kasama ang Hukbong Kawal Pandagat ng Estados Unidos.]]
|'''{{flag|Republic of the Philippines|size=25px}}'''
* {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg|size=25px}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]

{{flag|Estados Unidos ng Amerika|size=25px}} ({{small|tagapagbilin}})

* [[Sandatahang Lakas ng Estados Unidos]]
|'''[[Terorismo sa Pilipinas|Mga Pangkat Jihadist]]:'''
* {{flagdeco|Islamic State|size=25px}} [[Abu Sayyaf]]
* {{flagdeco|Islamic State|size=25px}} BIFF
* {{flagdeco|Islamic State|size=25px}} [[Pangkat ng Maute|Pangkat Maute]]
* {{flagdeco|Islamic State|size=25px}} Khalifa Islamiyah Mindanao
* {{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=25px}} Iba pang mga rebeldeng pangkat
|'''Tagumpay'''
* Matagumpay na operasyon – Malubhang nabawasan ang kakayahang lokal at pang-internasyonal ng mga teroristang pangkat na magpatuloy ng labanan sa Pilipinas.
|[[:en:Gloria_Macapagal_Arroyo|Gloria Macapagal Arroyo]]({{small|2002–2010}})
[[File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|center|thumb|146x146px]][[Benigno Aquino III]]({{small|2010–2015}})

[[File:การหารือทวิภาคีระหว่างนายกรัฐมนตรี_และประธานาธิบดีสาธา_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%97%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B5%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%AB%E0%B8%A7%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%90%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5_%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B2_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|center|thumb|128x128px]]
|-
|2007 Pangyayaring Pagpugot sa Basilan
(Ika-10–11 ng Hulyo, 2007)
|{{flag|Pilipinas}}
|{{flagicon image|Flag of the Moro Islamic Liberation Front.svg}} [[MILF]]
{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Abu Sayyaf]]
(''{{small|pinaghihinalaan}}'')
|'''Tagumpay'''
|[[Gloria Macapagal Arroyo]][[File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|center|thumb|146x146px]]
|-
|'''[[2013 Krisis sa Lungsod ng Zamboanga]]''' 
(Ika-9–28 ng Setyembre, 2013)[[File:Zamboanga_City_Hall_y_Rizal_Monument.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Zamboanga_City_Hall_y_Rizal_Monument.JPG|left|thumb|Ang [[Bahay Pamahalaan ng Lungsod ng Zamboanga]] kung saan sinubukan ng MNLF na itaas ang watawat ng Republikang Bangsamoro.]]
|'''{{flag|Republic of the Philippines|size=25px}}'''
* {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg|size=25px}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]
|'''{{flagicon image|MNLF flag.svg|size=25px}} [[Republikang Bangsamoro|Mga Nagkakaisang Estadong Pederado ng Republikang Bangsamoro]]'''
* {{flagicon image|MNLF flag.svg|size=25px}} [[Moro National Liberation Front]]
|'''Tagumpay'''
* Ang [[Republikang Bangsamoro]] ay napawalang-bisa, sapagkat wala itong sakop na teritoryo.
* Lahat ng mga nabihag at nailigtas.
* Pagpapawalang-bisa at pagkabuwag ng [[Republikang Bangsamoro]].
* Ilang mga rebeldeng MNLF, kabilang ang pinuno at kumander na si Malik, ay nakatakas.
|[[:en:Benigno_Aquino_III|Benigno Aquino III]][[File:การหารือทวิภาคีระหว่างนายกรัฐมนตรี_และประธานาธิบดีสาธา_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%97%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B5%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%AB%E0%B8%A7%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%90%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5_%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B2_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|center|thumb|128x128px]]
|-
|Oplan Darkhorse 
(Ika-27 ng Enero – Ika-2 ng Pebrero, 2014)
|{{flag|Pilipinas}}{{flagicon image|Flag of the Moro Islamic Liberation Front.svg}} [[MILF]]
({{small|suporta}})
|{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} BIFF
|'''Tagumpay'''
* Ang mga pakikipagbakbakan ay natigil noong ika-2 ng Pebrero. Pansamantalang paghinto sa mga pagsalakay ng mga puwersa ng pamahalaan at ng mga rebelde.
|[[:en:Benigno_Aquino_III|Benigno Aquino III]][[File:การหารือทวิภาคีระหว่างนายกรัฐมนตรี_และประธานาธิบดีสาธา_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%97%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B5%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%AB%E0%B8%A7%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%90%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5_%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B2_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|center|thumb|128x128px]]
|-
|Labanan ng Basilan ng 2014
(Ika-11–30 ng Abril, 2014)
|{{flag|Pilipinas}}{{flagicon image|MNLF flag.svg}} [[MNLF]]
|{{flagdeco|Islamic State}} [[Abu Sayyaf]]
{{flagicon image|MNLF flag.svg}} Mga rebelde ng MNLF
{{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Jemaah Islamiyah]]
|'''Tagumpay'''
|[[:en:Benigno_Aquino_III|Benigno Aquino III]][[File:การหารือทวิภาคีระหว่างนายกรัฐมนตรี_และประธานาธิบดีสาธา_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%97%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B5%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%AB%E0%B8%A7%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%90%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5_%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B2_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|center|thumb|128x128px]]
|-
|'''[[Sagupaan sa Mamasapano]]'''
(Ika-25 ng Enero, 2015)
[[File:Fallen_44_PNP_SAF.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Fallen_44_PNP_SAF.jpg|left|thumb|Ang 44 na mga pulis opisyal na namatay sa sagupaan]]
|'''{{flag|Republic of the Philippines|size=25px}}'''
* [[Kalihim Tagapagpaganap (Pilipinas)|Presidential Anti-Organized Crime Commission]]
* {{flagicon image|Philippine National Police seal.svg|size=25px}} [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]]
** [[Special Action Force]]
* {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg|size=25px}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]] ({{small|suporta}})
** WESTMINCOM
** Ika-6 na Impentaryang DIbisyon

----


{{flag|Estados Unidos ng Amerika|size=25px}}

({{small|kaalaman, suportang panghukbo}})

* {{flagicon image|Flag of the Federal Bureau of Investigation.svg|size=25px}} Federal Bureau of Investigation ({{small|tinutukoy}})
|{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=25px}} [[Jemaah Islamiyah]]-magkaugnay na mga rebelde
----{{flagicon image|Flag of the Moro Islamic Liberation Front.svg|size=25px}} [[Moro Islamic Liberation Front]]

{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=25px}} [[Bangsamoro Islamic Freedom Fighters]]

Mga pribadong puwersa

({{small|tinutukoy}})
|'''Tagumpay'''
* Ang pangunahing punterya ng operasyon, si [[Zulkifli bin Hir]], ay napatay.
* Ang mga puwersa ng gobyerno ay nagtamo ng mga mabibigat na talo dahil sila ay napalibutan ng mga kalaban.
|[[:en:Benigno_Aquino_III|Benigno Aquino III]][[File:การหารือทวิภาคีระหว่างนายกรัฐมนตรี_และประธานาธิบดีสาธา_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%97%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B5%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%AB%E0%B8%A7%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%90%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5_%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B2_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|center|thumb|128x128px]]
|-
|Mga Sagupaan sa Butig noong Pebrero 2016
(Ika-20 ng Pebrero, 2016)
|{{flag|Pilipinas}}
|{{flagdeco|Islamic State}} [[Pangkat ng Maute|Pangkat Maute]]
|'''Tagumpay'''
|[[Benigno Aquino III]][[File:การหารือทวิภาคีระหว่างนายกรัฐมนตรี_และประธานาธิบดีสาธา_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%97%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B5%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%AB%E0%B8%A7%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%90%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5_%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B2_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|center|thumb|128x128px]]
|-
|Labanan ng Tipo-Tipo
(Ika-9–14 ng Abril, 2016)
|{{flag|Pilipinas}}
|{{flagdeco|Islamic State}} [[Abu Sayyaf]]
|'''Tagumpay'''
|[[Benigno Aquino III]]({{small|2016}})
[[File:การหารือทวิภาคีระหว่างนายกรัฐมนตรี_และประธานาธิบดีสาธา_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%AB%E0%B8%B2%E0%B8%A3%E0%B8%B7%E0%B8%AD%E0%B8%97%E0%B8%A7%E0%B8%B4%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%B5%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%AB%E0%B8%A7%E0%B9%88%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A2%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%90%E0%B8%A1%E0%B8%99%E0%B8%95%E0%B8%A3%E0%B8%B5_%E0%B9%81%E0%B8%A5%E0%B8%B0%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%98%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%94%E0%B8%B5%E0%B8%AA%E0%B8%B2%E0%B8%98%E0%B8%B2_-_Flickr_-_Abhisit_Vejjajiva_CROP.jpg|center|thumb|128x128px]][[Rodrigo Duterte]]({{small|2016–ngayon}})

[[File:Rodrigo_Duterte_and_Laotian_President_Bounnhang_Vorachith_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rodrigo_Duterte_and_Laotian_President_Bounnhang_Vorachith_(cropped).jpg|center|thumb|133x133px]]
|-
|Sagupaan sa Butig noong Nobyembre 2016
(Ika-26 ng Nobyembre, 2016)
|{{flag|Pilipinas}}{{flagicon image|Flag of the Moro Islamic Liberation Front.svg}} [[MILF]]
({{small|Tulong}})
|{{flagdeco|Islamic State}} [[Pangkat ng Maute|Pangkat Maute]]
|'''Tagumpay'''
|[[:en:Rodrigo_Duterte|Rodrigo Duterte]][[File:Rodrigo_Duterte_and_Laotian_President_Bounnhang_Vorachith_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rodrigo_Duterte_and_Laotian_President_Bounnhang_Vorachith_(cropped).jpg|center|thumb|133x133px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|Sagupaan sa Bohol noong 2017
(Ika-11 ng Pebrero, 2017)
|{{flag|Pilipinas}}
|{{flagdeco|Islamic State}} [[Abu Sayyaf]]


{{flagdeco|Islamic State}} [[:en:Maute_group|Pangkat Maute]]

{{flagdeco|Islamic State}} Ansar Khalifa Pilipinas
|'''Tagumpay'''
* Ang planadong pagdakip ng mga dayuhang turista ay nabigo.
|[[:en:Rodrigo_Duterte|Rodrigo Duterte]][[File:Rodrigo_Duterte_and_Laotian_President_Bounnhang_Vorachith_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rodrigo_Duterte_and_Laotian_President_Bounnhang_Vorachith_(cropped).jpg|center|thumb|133x133px]]
|- valign=&quot;top&quot;
|'''[[Krisis sa Marawi|Krisis sa Lungsod ng Marawi]]'''
(Ika-23 ng Mayo – Ika-23 ng Oktubre, 2017)
[[File:Navy_offloads_military_vehicles,_supplies_in_Iligan_City_3.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Navy_offloads_military_vehicles,_supplies_in_Iligan_City_3.jpg|left|thumb|Ang BRP Tarlac sa [[Iligan]] na nagbababa ng mga sundalo upang suportahan ang pakikipaglaban sa [[Marawi]].]][[File:Duterte_briefing_of_2nd_Mechanized_Infantry_Brigade_in_Iligan_May_26_Marawi_crisis.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Duterte_briefing_of_2nd_Mechanized_Infantry_Brigade_in_Iligan_May_26_Marawi_crisis.jpg|left|thumb|Si [[Duterte]] na nagsisiyasat sa ilang mga sundalo sa Iligan.]]
|'''{{flag|Republic of the Philippines}}'''
{{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]

* {{flagicon image|Flag of the Philippine Army.svg}} [[Hukbong Katihan ng Pilipinas]]
** Unang Impentaryang Dibisyon
** Ikalawang Impentaryang Dibisyon
** Army Special Operations Command
*** Rehimen ng Scout Ranger
*** Rehimen ng Light Reaction
* {{Flagicon image|Flag of the Philippine Marine Corps.png}} [[Hukbong Kawal Pandagat ng Pilipinas]]
** Unang Brigadang Pandagat
** Ika-7 Batalyong Pandagat sa Paglapag
** Marine Special Operations Group
* {{flagicon image|Flag of the Philippine Air Force.svg}} [[Hukbong Himpapawid ng Pilipinas]]
** {{flagicon image|15th Strike Wing Insignia.jpg|size=20px}} 15th Strike Wing
** 7th Tactical Fighter Squadron

{{flagicon image|Philippine National Police seal.svg|size=15px}} [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]]

* {{flagicon image|Special Action Force Seal.svg|size=15px}} Special Action Force

----


{{flagicon image|MNLF flag.svg}} [[Moro National Liberation Front]]

{{flagicon image|Flag of the Moro Islamic Liberation Front.svg}} [[Moro Islamic Liberation Front]] (Mga operasyon sa paglikas at pagtulong)
|'''{{flag|Islamic State}}'''
* {{flagdeco|Islamic State}} [[Abu Sayyaf]]
* {{flagdeco|Islamic State}} [[:en:Maute_group|Pangkat Maute]]
* {{flagdeco|Islamic State}} [[Bangsamoro Islamic Freedom Fighters]]
|'''Tagumpay'''
* Pagkabigo ng mga militante na maipatupad ang teritoryong probinsyal ng ISIL (wilayat).
* Idineklara ang batas-militar sa Mindanao na tumagal hanggang ika-31 ng Disyembre, 2017.
* Si [[Isnilon Hapilon]], ang pinuno at kumander ng Abu Sayyaf at ISIL Emir sa [[Timog-silangang Asya]], ay napatay.
* Muling napasakamay nang buo ang Lungsod ng  Marawi ng Sandatahang Lakas ng Pilipinas noong ika-23 ng Oktubre.
|[[Rodrigo Duterte]][[File:Rodrigo_Duterte_and_Laotian_President_Bounnhang_Vorachith_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Rodrigo_Duterte_and_Laotian_President_Bounnhang_Vorachith_(cropped).jpg|center|thumb|133x133px]]
|}

=== Kasalukuyang panahon (1986-ngayon) ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Hidwaan
!Pamahalaan
!Mga Rebelde
!Bunga
!Pangulo ng Pilipinas
|-
! colspan=&quot;5&quot; |Kasalukuyang panahon
|- valign=&quot;top&quot;
|'''Mga Pagsubok ng Kudeta sa Pilipinas noong 1986-1990'''
(1986–1990)
|'''{{flag|Republika ng Pilipinas|1986}}'''
* {{flagdeco|Philippines|1986}} Administrasyong Aquino
* {{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg|size=25px}} [[Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]

'''Sinuportahan ng:'''

{{flag|Estados Unidos ng Amerika}}
|{{flagicon image|Flag of the Armed Forces of the Philippines.svg|size=25px}} Mga Tumiwalag sa [[:en:Armed_Forces_of_the_Philippines|Sandatahang Lakas ng Pilipinas]]
* &lt;!-- {{flagicon image|Reform the Armed Forces Movement logo circa 1990s.png|size=21px}} --&gt; [[Kilusang Pagpapabago sa Sandatahang Lakas]]
* Mga sundalo ng mga mamamayang Pilipino
|'''Tagumpay'''
* Lahat ng anim na pagsubok ay nabigo.
* Lahat ng mga pasimuno ng kudeta ay naaresto.
* Pagtiwalag sa [[Hukbóng Pamayapà ng Pilipinas|Hukbong Pamayapa ng Pilipinas]]
* Pagtatag ng [[Pambansang Pulisya ng Pilipinas]]
|[[Corazon Aquino]][[File:Corazon_Aquino_1986.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Corazon_Aquino_1986.jpg|center|thumb|133x133px]]
|-
|Pagsubok ng Kudeta sa Pilipinas noong 1989
(Ika-1–7 ng Disyembre, 1989)
|{{flagdeco|Philippines|1986}} [[Pamahalaan ng Pilipinas]]
{{flag|Estados Unidos}}
|&lt;!--{{flagicon image|Reform the Armed Forces Movement logo circa 1990s.png|size=21px}}--&gt; [[:en:Reform_the_Armed_Forces_Movement|Kilusang Pagpapabago sa Sandatahang Lakas]]
Mga sundalo ng mga mamamayang Pilipino
|'''Tagumpay'''
* Nasugpo ang kudeta nang nakisama ang Estados Unidos.
* Pagkabuo ng Davide Fact-Finding Commission.
* Pagkaaresto nina [[Gringo Honasan|Honasan]] at iba pang mga pasimuno, tagapondo at pinuno ngunit ang iba ay binigyan ng amnestiya kalaunan.
|[[Corazon Aquino]][[File:Corazon_Aquino_1986.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Corazon_Aquino_1986.jpg|center|thumb|133x133px]]
|-
|1990 Krisis sa Mindanao
(Ika-4–6 ng Oktubre, 1990)
|{{flag|Pilipinas
|1986}}
|{{flagicon image|Flag of Mindanao (Alexander Noble, 1990).svg}} [[Republikang Pederal ng Mindanao]]
|'''Tagumpay'''
* Pagkaaresto ni Koronel Alexander Noble
* Pagpapawalang-bisa sa Republikang Pederal ng Mindanao
|[[:en:Corazon_Aquino|Corazon Aquino]][[File:Corazon_Aquino_1986.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Corazon_Aquino_1986.jpg|center|thumb|133x133px]]
|-
|[[Pag-aalsa sa Oakwood]]
(Ika-27 ng Hulyo, 2003)

|{{flagdeco|Philippines}} [[Pamahalaan ng Pilipinas]]
|{{flagicon image|Philippine revolution flag magdalo.svg}} Mga Bagong Katipunero (Pangkat Magdalo)
|'''Tagumpay'''
|[[Gloria Macapagal Arroyo]][[File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|center|thumb|146x146px]]
|-
|Oplan HACKLE
(Ika-22–24 ng Pebrero, 2006)
|{{flagdeco|Philippines}} [[:en:Government_of_the_Philippines|Pamahalaan ng Pilipinas]]
|{{flagicon image|Philippine revolution flag magdalo.svg}} Pangkat Magdalo
{{flagicon image|NPA.png}} [[Bagong Hukbong Bayan]]
|'''Tagumpay'''
|[[:en:Gloria_Macapagal_Arroyo|Gloria Macapagal Arroyo]][[File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|center|thumb|146x146px]]
|-
|[[Himagsikan sa Manila Peninsula]]
(Ika-29 ng Nobyembre, 2007)

|{{flagdeco|Philippines}} [[:en:Government_of_the_Philippines|Pamahalaan ng Pilipinas]]
|{{flagicon image|Philippine revolution flag magdalo.svg}} Mga Bagong Katipunero (Pangkat Magdalo)
|'''Tagumpay'''
* Ilan sa mga pinuno ng Pangkat Magdalo ay naaresto.
|[[:en:Gloria_Macapagal_Arroyo|Gloria Macapagal Arroyo]][[File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gloria_Macapagal_Arroyo_WEF_2009-crop.jpg|center|thumb|146x146px]]
|}

== Mga Litrato at Larawan ==
&lt;gallery&gt;
Talaksan:Malolosrepublic.jpeg|Pagpapasinaya sa [[Unang Republika ng Pilipinas]]
Talaksan:Las tropas del teniente coronel Tecsón en Baler (mayo de 1899, La Ilustración Artística, M. Arias y Rodríguez).jpg|Mga sundalo sa [[Pagkubkob ng Baler]]
Talaksan:Battle of Paceo.jpg|Hukbong Katihan ng Pilipinas noong [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], (labanan ng Paceo - 1900)
Talaksan:Filipino soldiers outside Manila 1899.jpg|Mga Sundalong Pilipino sa labas ng Maynila,1899.
Talaksan:CoffinsPhilippine.jpg|Mga kabaong ng mga namatay na Sundalong Amerikano, (1906).
Talaksan:Propaganda poster depicts the Philippine resistance movement.jpg|Isang paskil para sa propaganda noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ng [[Hukbong Katihan ng Pilipinas]] laban sa pananakop ng Hapon. (1941)
Talaksan:KumRiver Howitzer.jpg|[[Digmaang Koreano]] (mga 1950)
Talaksan:Phong Nhi massacre 4.jpg|Mga pinaslang na mamamayan sa Phong Nhi ([[Digmaang Vietnam]]).
Talaksan:MILF militant lying prone.jpg|Isang [[Moro people|Moro insurgent]] ng Pag-aalsang Islamiko (Moro) sa [[Mindanao]].
Talaksan:PMC BAlikatan Exercise.jpg|Pagsasanay para sa Balikatan, isang taunang pagsasanay sa pagitan ng mga Militar ng Pilipinas at Estados Unidos.
&lt;/gallery&gt;

== Tingnan din ==

* [[Himagsikang Pilipino]]
* [[Terorismo sa Pilipinas]]
* [[Digmaang Laban sa Terorismo]]

== Mga Sanggunian ==
[[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Tsino ng CS1 (zh)]]
[[Kategorya:Kasaysayan ng Pilipinas]]
[[Kategorya:Digmaan]]</text>
      <sha1>7xukmn7f4bm1xy0xio0cfyuv05fgdcc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moro people</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323706</id>
    <redirect title="Mga Moro" />
    <revision>
      <id>2204902</id>
      <parentid>2018311</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T19:37:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>20162</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Mga Moro]]</comment>
      <origin>2204902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Mga Moro]]</text>
      <sha1>n4c06n63s77sfkuylwg0gh02ovffbhc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fair Antigua, We Salute Thee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>326091</id>
    <revision>
      <id>2204944</id>
      <parentid>2131946</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2204944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3445" sha1="3nfehi8k3utfu7xk6m5vkzzwx9moe0f" xml:space="preserve">{{Infobox anthem
| title         = Fair Antigua, We Salute Thee
| image         = 
| image_size    = 
| caption       = Fair Antigua,We Salute Thee
| prefix        = National
| country       = {{nowrap|[[Antigua and Barbuda]]}}
| author        = Novelle Hamilton Richards
| lyrics_date   = 1967
| composer      = Walter Garnet Picart Chambers
| music_date    = 1967
| adopted       = 1967
| readopted     = 1981
| until         = 
| sound         = Antigua and Barbuda National Anthem.ogg
| sound_title   = [[U.S. Navy Band]] instrumental version (one verse)
}}
Ang '''{{lang|en|Fair Antigua, We Salute Thee}}''' (Salin sa {{lang-tl|Antiguang Marikit, Sinasaludo Ka Namin}}) ay ang [[pambansang awit]] ng [[Antigua at Barbuda]]. Isinulat ni Novelle Hamilton Richards at binubuo ni Walter Garnet Picart Chambers, ito ay pinagtibay noong 1967 habang ang Antigua at Barbuda ay isa pa ring [[History of Antigua and Barbuda#European colonization (1632–1981)|British colony]].&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qf6LDAAAQBAJ&amp;q=Fair+Antigua%2C+We+Salute+Thee+Novelle+Hamilton+Richards&amp;pg=PA32|title=The CIA World Factbook 2017|last=Agency|first=Central Intelligence|date=2016-11-22|publisher=Skyhorse Publishing, Inc.|isbn=9781510712898|pages=32|language=en}}&lt;/ref&gt; Ito ay pinagtibay bilang pambansang awit noong kasarinlan noong 1981.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jfrWCQAAQBAJ&amp;q=Fair+Antigua%2C+We+Salute+Thee+ 1967+1981&amp;pg=PA658|title=Ang Kumpletong Gabay sa mga Pambansang Simbolo at Sagisag [2 Tomo]|last=Minahan|first=James|date=2009-12-23|publisher=ABC-CLIO|isbn=9780313344978|pages=658 |language=fil}}&lt;/ref&gt;

==Liriko==
{| style=&quot;margin-left: 1em;&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top; white-space:nowrap;&quot;
|&lt;poem&gt;'''I'''
Fair Antigua and Barbuda.
We thy sons and daughters stand
Strong and firm in peace or danger
To safeguard our native land
We commit ourselves to building
A true nation brave and free;
Ever striving, ever seeking,
Dwell in love and unity

'''II'''
Raise the standard! Raise it boldly!
Answer now to duty's call
To the service of thy country,
Sparing nothing, giving all;
Gird your loins and join the battle
'Gainst fear, hate and poverty,
Each endeavouring, all achieving,
Live in peace where man is free.

'''III'''
God of nations, let Thy blessings
Fall upon this land of ours;
Rain and sunshine ever sending,
Fill her fields with crops and flowers;
We her children do implore Thee,
Give us strength, faith, loyalty,
Never failing, all enduring
To defend her liberty.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Our National Anthem |url=https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=26 |access-date=2022-04-13 |website=Our National Anthem |archive-date=2021-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113152547/https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=26 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;/poem&gt;
|}

== Former 1967-1981 lyrics ==
'''I'''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ANTIGUA &amp; BARBUDA'S CULTURAL HERITAGE |url=http://antiguahistory.net/Museum/cultural.htm#Vil |access-date=2022-05-15 |website=antiguahistory.net |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003022/http://antiguahistory.net/Museum/cultural.htm#Vil |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Fair Antigua we salute thee

Proudly we this Anthem raise

To thy glory and thy beauty

Joyfully we sing the praise

Of the virtues all bestowed

On thy sons and daughters free

Ever striving, ever seeking

Dwell in Love and Unity.

{{uncategorized}}</text>
      <sha1>3nfehi8k3utfu7xk6m5vkzzwx9moe0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eskudo ng Costa Rica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327219</id>
    <revision>
      <id>2204943</id>
      <parentid>2204541</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:51:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2204943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21912" sha1="k19h7plt87jzs5zv0di1jnfvwazi8t4" xml:space="preserve">{{Infobox coat of arms
|name             = Coat of arms of Costa Rica
|image            = Coat of arms of Costa Rica.svg
|image_width      = 250
|middle           = 
|middle_width     = 
|middle_caption   = 
|lesser           = 
|lesser_width     = 
|lesser_caption   = 
|armiger          = [[Costa Rica|Republic of Costa Rica]]
|year_adopted     = 1848 &lt;br&gt; (5 May 1998 alteration added smoke to volcanoes&lt;ref&gt;[http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp National Symbols, Instituto Costarricense de Turismo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717215236/http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp |date=2011-07-17 }} Accessed 2011-07-19&lt;/ref&gt;)
|crest            = An ribbon azure bearing the legend &quot;[[Central America|AMÉRICA CENTRAL]]&quot;.
|torse            = 
|shield           = 
|supporters       = 
|compartment      = 
|motto            = [[Costa Rica|REPÚBLICA DE COSTA RICA]]
|orders           = 
|other_elements   = A [[Console (heraldry)|console]] or.
|earlier_versions = 
|use              = 
}}

Ang '''eskudo ng Costa Rica''' {{lang-es|escudo de Costa Rica}} ay idinisenyo noong 1848, na may mga pagbabago noong 1906, 1964, at 1998. Ang pinakahuling pagbabago ay ang pagdaragdag ng usok upang makilala ang tatlong bulkan.&lt;ref name= &quot;1998ExecDecree&quot;&gt;[http://196.40.56.12/scij/scripts/TextoCompleto.dll?Texto&amp;nNorma=43741&amp;nVersion=46098&amp;nTamanoLetra=10&amp;strWebNormativa=http://www.pODgSCj/NSCJ. =sa;PWD=scij;DATABASE=SCIJ_NRM;&amp;strServidor=\\pgr04&amp;strUnidad=D:&amp;strJavaScript=NO Ang 1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1 -07-19 {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;

== Pre-1821 colony of Spanish Empire ==
Bago ang 1821, [[Costa Rica]] ay bahagi ng [[Imperyong Espanyol]] at walang lokal na eskudo. Ang mga braso ng naghaharing monarko ang ginamit sa halip. Ang tanging lungsod na nagkaroon ng lokal na eskudo ay ang lungsod ng [[Cartago, Costa Rica|Cartago]], na iginawad ni Haring [[Philip II ng Espanya|Phillip II]] noong 1565. Pagkatapos ng kalayaan nito mula sa [[Spain] ] noong 1821, ang [[Costa Rica]] ay nagtatag ng iba't ibang lupon ng pamahalaan na nagsisikap na magpasya sa hinaharap nito, na nagdedebate sa pagitan ng pagiging malaya (republikano) o sumali sa [[Mexican Empire]] (imperyalista). Ang kawalan ng desisyon ay humantong sa [[Labanan ng Ochomogo]] noong 5 Abril 1823, na may desisyon na manatiling independyente at ilipat ang kabiserang lungsod mula Cartago patungong San José. Dahil sa malalayong distansya at mahirap na komunikasyon noong panahong iyon, napagtanto ng mga imperyalista na ang [[Mexican Empire]] ay hindi na umiiral mula noong Marso 1823.

== Sandata ng pederal at estado ==
Noong Marso 1824, nang sumali ang Costa Rica sa [[Federal Republic of Central America|United Provinces of Central America]] na mga armas na ipinahayag ng konstitusyon ng bagong republika ay naging mga sandata ng Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay binubuo ng isang tatsulok, kung saan limang bulkan ang tumaas mula sa dagat na sumisimbolo sa limang miyembrong estado ng United Provinces; sa itaas ng mga bulkan ay may nagniningning na pulang [[Phrygian cap]] at isang [[bahaghari]]. Ang coat of arm na ito na may maliliit na pagbabago ay ginagamit pa rin ng pambansang coat of arms ng [[El Salvador]] at [[Nicaragua]].

Noong 2 Nobyembre 1824, pinagtibay ng Costa Rica ang unang eskudo nito bilang isang estado sa loob ng pederasyon na nagpapakita ng kanang bahagi ng dibdib ng isang hubad na lalaki at nakataas na braso na napapalibutan ng bilog ng berdeng mga bundok at ang malayang estado ng Costa Rica.&lt;ref name=&quot;historia&quot;&gt;[http://www.historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm History of the Coat of Arms of Costa Rica] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20090120045345/http://historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm |date=2009-01-20 }} Na-access 2008-02-01 {{in lang|es}}&lt;/ref&gt;

== Mga armas ng isang malayang estado ==
Noong 1840, pagkatapos ng pag-alis ng Costa Rica mula sa federation, isang bagong coat of arms ang pinagtibay, ang una para sa Costa Rica bilang isang soberanya at independiyenteng estado. Binubuo ito ng isang walong-tulis na nagniningning na bituin sa isang asul na patlang na napapalibutan ng dilaw na bilog na may alamat na Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay pinigilan noong 1842 ni [[Francisco Morazán]] sa panahon ng kanyang bigong bid na muling pagsamahin ang [[Federal Republic of Central America]]. Ang 1824 na armas ay ginamit sa panahong ito.&lt;ref name=&quot;historia&quot; /&gt;

==Makasaysayang eskudo ng republika==
[[File:Unang postal stamp CR 4 Reales 1863.jpg|thumb|150px|Ang disenyo ng 1848 coat of arms ay itinampok sa unang Costa Rican [[postal stamp]], na inilabas noong 1863.]]
Ang batayan ng kasalukuyang pambansang coat of arms ng Costa Rica ay pinagtibay noong Setyembre 29, 1848, sa panahon ng pagkapangulo ni Dr [[Jose Maria Castro Madriz]] kasama ang bagong watawat. Ang parehong mga disenyo ay iniuugnay kay Pacifica Fernandez, asawa ni Mr Castro Madriz. Ang mga sandata na ito ay makabuluhang binago ng batas bilang 18 ng 27 Nobyembre 1906, na nag-alis ng mga simbolo ng militar, pambansang watawat at sungay ng kasaganaan na nakapaloob sa disenyo noong 1848.&lt;ref name=&quot;historia&quot; /&gt;</text>
      <sha1>k19h7plt87jzs5zv0di1jnfvwazi8t4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Miss World 2006</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328344</id>
    <revision>
      <id>2204912</id>
      <parentid>2203821</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:41:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Allyriana000</username>
        <id>119761</id>
      </contributor>
      <origin>2204912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45332" sha1="5zmpqn2k7jrg0nz7lfskwymgpkm02ml" xml:space="preserve">
{{Infobox beauty pageant|winner='''[[Taťána Kuchařová]]'''|represented={{flagicon|Czech Republic}} Republikang Tseko|photo=Miss World 06 Tatiana Kucharova.jpg|caption=Taťána Kuchařová|date=30 Setyembre 2006|presenters={{Hlist|Tim Vincent|Angela Chow|Grażyna Torbicka}}|venue=Palasyo ng Kultura at Agham, Varsovia, Polonya|broadcaster=&lt;small&gt;'''Internasyonal''':&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Hlist|[[E!]]|Challenge}}&lt;small&gt;'''Opisyal''':&lt;/small&gt;&lt;br&gt; {{Hlist|TVP}}|entrants=104|acts={{Hlist|[[Westlife]]|Robin Gibb|Amici}}|placements=17|debuts={{Hlist|Kambodya|Montenegro|Serbiya}}|returns={{Hlist|Anggola|Austrya|Biyelorusya|Kapuluang Kayman|Tsile|Curaçao|Pinlandiya|Kasakistan|Tahiti|Simbabwe}}|withdraws={{Hlist|Albanya|Bagong Silandiya|Malawi|Nepal|Nikaragwa|Serbiya at Montenegro|Suwasilandiya|Suwisa|Uganda|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos|Taywan}}|before=[[Miss World 2005|2005]]|next=[[Miss World 2007|2007]]}}Ang '''Miss World 2006''' ay ang ika-56 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Sala Kongresowa ng [[Palasyo ng Kultura at Agham]], [[Varsovia]], Polonya noong 30 Setyembre 2006.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=The world at her feet |url=https://gulfnews.com/general/the-world-at-her-feet-1.258801 |access-date=27 Marso 2026 |website=Gulf News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 Setyembre 2006 |title=Kazimierz Marcinkiewicz przejął honory gospodarza konkursu Miss World 2006 |trans-title=Kazimierz Marcinkiewicz took over the honors of hosting the Miss World 2006 competition |url=https://samorzad.pap.pl/kategoria/archiwum/kazimierz-marcinkiewicz-przejal-honory-gospodarza-konkursu-miss-world-2006 |access-date=27 Marso 2026 |website=Serwis Samorządowy PAP |language=pl}}&lt;/ref&gt;

Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Unnur Birna Vilhjálmsdóttir ng Lupangyelo si Taťána Kuchařová ng Repulikang Tseko bilang Miss World 2006.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 Setyembre 2006 |title=Miss Czech Republic crowned Miss World |url=https://www.today.com/popculture/miss-czech-republic-crowned-miss-world-wbna15077873 |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Today |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20241206134155/https://www.today.com/popculture/miss-czech-republic-crowned-miss-world-wbna15077873|archive-date=6 Disyembre 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=New Miss World crowned |url=https://www.spokesman.com/stories/2006/oct/01/new-miss-world-crowned/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=The Spokesman Review |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227151118/https://www.spokesman.com/stories/2006/oct/01/new-miss-world-crowned/|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt; Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Republikang Tseko sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Ioana Boitor ng Rumanya, samantalang nagtapos bilang second runner-up si Sabrina Houssami ng Australya.

Mga kandidata mula sa 104 na mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Tim Vincent, Angela Chow, at Grażyna Torbicka ang kompetisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 Oktubre 2006 |title=Miss World 2006 |url=https://www.cbsnews.com/pictures/miss-world-2006/ |access-date=27 Marso 2026 |website=CBS News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Nagtanghal ang bandang Westlife, Robin Gibb, at bandang Amici sa edisyong ito.

== Kasaysayan ==

=== Lokasyon at petsa ===
Noong 18 Enero 2006, inanunsyo ng Miss World Organization na magaganap ang Miss World 2006 sa Polonya. Inanunsyo ng organisasyon na gaganapin ang kompetisyon sa 30 Setyembre sa Varsovia, sa ilalim ng pagtangkilik ng noo'y-Punong Ministro ng Polonya na si [[Kazimierz Marcinkiewicz]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 Enero 2006 |title=Miss World 2006 w Polsce |trans-title=Miss World 2006 in Poland |url=https://wiadomosci.wp.pl/miss-world-2006-w-polsce-6031547397584001a |access-date=27 Marso 2026 |website=WP Wiadomości |language=pl}}&lt;/ref&gt;

=== Pagpili ng mga kandidata ===
Ang mga kandidata mula sa 104 na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Tatlong kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=Czech teen Tatana Kucharova crowned Miss World 2006 |url=https://english.radio.cz/czech-teen-tatana-kucharova-crowned-miss-world-2006-8485003 |access-date=27 Marso 2026 |website=Radio Prague International |language=en}}&lt;/ref&gt;

==== Mga pagpalit ====
Iniluklok si Inmaculada Torres upang palitan si Miss España 2006 Elizabeth Reyes bilang kinatawan ng Espanya dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=López |first=Maica |date=27 Hulyo 2006 |title=Miss España, a su regreso de Miss Universo: &quot;Había un montón de concursantes operadas&quot; |trans-title=Miss Spain, upon her return from Miss Universe: &quot;There were a lot of contestants who had had plastic surgery&quot; |url=https://www.20minutos.es/noticia/145356/0/Miss/Universo/Espana/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=20 minutos |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127054800/https://www.20minutos.es/noticia/145356/0/Miss/Universo/Espana/|archive-date=27 Nobyembre 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 Setyembre 2006 |title=Una checa de 18 años se proclama Miss Mundo 2006 |url=https://www.elperiodico.com/es/gente/20060930/checa-18-anos-proclama-miss-5394292 |access-date=10 Pebrero 2026 |website=El Periódico |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227151729/https://www.elperiodico.com/es/gente/20060930/checa-18-anos-proclama-miss-5394292|archive-date=27 Pebrero 2026|trans-title=An 18-year-old Czech woman is crowned Miss World 2006}}&lt;/ref&gt; Iniluklok rin si Līga Meinarte upang palitan si Miss Latvia 2005 Kristīne Djadenko bilang kinatawan ng Letonya dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.

Dapat sanang lalahok si Miss France 2004 Laetitia Bleger sa edisyong ito, ngunit ang kaniyang mga litrato sa Playboy noong Mayo 2005 ang humadlang sa kaniyang paglahok, at sinuspinde ito sa loob ng anim na buwan bilang Miss France.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Henley |first=Jon |date=26 Abril 2005 |title=Miss France may be stripped of crown |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2005/apr/27/france.jonhenley |access-date=29 Enero 2026 |issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127043713/https://www.theguardian.com/world/2005/apr/27/france.jonhenley|archive-date=27 Nobyembre 2024}}&lt;/ref&gt; Kalaunan ay iniluklok si Miss France 2006 Alexandra Rosenfeld bilang kinatawan ng Pransiya sa edisyong ito, ngunit dahil kinailangan niyang lumahok sa Miss Universe 2006 a Miss Europe 2006, pinalitan siya ng kaniyang ''second runner-up'' na si Laura Fasquel.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 Agosto 2006 |title=2e dauphine de Miss France. Laura s'ouvre au monde |trans-title=Second runner-up for Miss France. Laura opens herself up to the world |url=https://www.ladepeche.fr/article/2006/08/21/36085-2e-dauphine-de-miss-france-laura-s-ouvre-au-monde.html |access-date=29 Enero 2026 |website=La Dépêche |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211142005/https://www.ladepeche.fr/article/2006/08/21/36085-2e-dauphine-de-miss-france-laura-s-ouvre-au-monde.html|archive-date=11 Disyembre 2024}}&lt;/ref&gt;

Iniluklok si Marlene Politi upang mapalitan si Miss Uruguay Mundo 2006 Soledad Gagliardo bilang kinatawan ng Urugway dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=21 Nobyembre 2014 |title=Soledad Gagliardo: belleza y encanto reunidos en una sola mujer |trans-title=Soledad Gagliardo: beauty and charm combined in one woman |url=https://neturuguay.com/2014/11/21/soledad-gagliardo-belleza-y-encanto-reunidos-en-una-sola-mujer-2/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=NetUruguay |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227152850/https://neturuguay.com/2014/11/21/soledad-gagliardo-belleza-y-encanto-reunidos-en-una-sola-mujer-2/|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;

==== Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong ====
Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Kambodya, Montenegro, at Serbiya. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Austrya na huling sumali noong [[Miss World 2001|2001]]; Tahiti na huling sumali noong [[Miss World 2002|2002]]; at Anggola, Biyelorusya, Curaçao, Kapuluang Cayman, Kasakistan, Pinlandiya, Simbabwe, at Tsile na huling sumali noong [[Miss World 2004|2004]].

== Mga resulta ==

=== Mga pagkakalagay ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!Pagkakalagay&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=Hoa hậu CH Czech đăng quang Miss World 2006 |trans-title=Miss Czech Republic crowned Miss World 2006 |url=https://tuoitre.vn/hoa-hau-ch-czech-dang-quang-miss-world-2006-164724.htm |access-date=26 Abril 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=vi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Scislowska |first=Monika |date=1 Oktubre 2006 |title=Czech Republic teen is Miss World |language=en |pages=9 |work=The Victoria Advocate |url=https://news.google.com/newspapers?id=4UJTAAAAIBAJ&amp;sjid=i4UDAAAAIBAJ&amp;pg=4945%2C74068 |access-date=9 Abril 2024 |via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt;
! Kandidata
|-
| '''Miss World 2006'''
|
* {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko|'''Republikang Tseko''']] – '''Taťána Kuchařová'''
|-
|1st runner-up
|
* {{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] – Ioana Boitor
|-
|2nd runner-up
|
* {{Flagicon|AUS}} [[Australya]] – Sabrina Houssami
|-
|Top 6
|
* {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Stiviandra Oliveira
* {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Jane Borges
* {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Sara Lawrence
|-
| Top 17
|
* {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Federica Guzmán
* {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Mai Phương Thúy
* {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] – Nicola McLean
* {{Flag|Ghana|name=Gana}}– Lamisi Mbillah
* {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] – Catherine Milligan
* {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Natasha Suri
* {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Malgosia Majewska
* {{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] – Annabella Hilal
* {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Karla Jiménez
* {{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] – Anna Nashandi
* {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Thebyam Carrión
|}

=== Mga ''Continental Queen'' ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!Rehiyong Kontinental
!Kandidata
|-
|Aprika
|
* {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Stiviandra Oliveira
|-
|Asya-Pasipiko
|
* {{Flagicon|AUS}} [[Australya]] – Sabrina Houssami
|-
| Hilagang Europa
|
* {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Taťána Kuchařová
|-
|Kaamerikahan
|
* {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Jane Borges
|-
|Karibe
|
* {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Sara Lawrence
|-
| Timog Europa
|
* {{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] – Ioana Boitor
|}

== Mga ''Fast-track Event'' ==

=== ''Beach Beauty'' ===
Ginanap ang Hamong ''Beach Beauty'' noong 7 Setyembre 2006 sa lungsod ng Gdynia sa Polonya kung saan dalawampu't-limang kandidata ang rumampa suot ang damit-panlangoy na dinisenyo ni Miss World 1975 Wilnelia Merced.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 Setyembre 2006 |title=Miss World 2006 pageant set to be global TV spectacle |url=https://www.ksl.com/article/525659/miss-world-2006-pageant-set-to-be-global-tv-spectacle |access-date=26 Abril 2026 |website=KSL-TV |language=en}}&lt;/ref&gt; Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 15. Nagwagi si Federica Guzmán ng Beneswela sa hamong ito.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!Pagkakalagay&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 Setyembre 2006 |title=Miss World 2006: Hoa hậu biển thuộc về Miss Venezuela |trans-title=Miss World 2006: Miss Beach went to Miss Venezuela. |url=https://tuoitre.vn/miss-world-2006-hoa-hau-bien-thuoc-ve-miss-venezuela-160755.htm |access-date=26 Abril 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=vi}}&lt;/ref&gt;
!Kandidata
|-
|'''Nagwagi'''
|
* {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|'''Beneswela''']] – '''Federica Guzmán'''
|-
|1st runner-up
|
* {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – [[Taťána Kuchařová]]
|-
|2nd runner-up
|
* {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Natasha Suri
|-
|3rd runner-up
|
* {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Stiviandra Oliveira
|-
|4th runner-up
|
* {{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] – Colleen Pereira
|-
|Top 10
|
* {{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] – Latoya McDowald
* {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] – Nicola McLean
* {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – Inmaculada Torres
* {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Marzena Cieślik
* {{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] – Ioana Boitor
|-
|Top 25
|
* {{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] – Azra Gazdić
* {{flag|Brazil}} – Jane Borges
* {{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] – Ana María Ortiz
* {{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] – Iris Mulej
* {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Sara Lawrence
* {{Flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] – Nino Kalandadze
* {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Sarah Morrissey
* {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Elizaveta Migatcheva
* {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Malgosia Majewska
* {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Elizabeth Loaiza
* {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Abiola Bashorun
* {{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Gisselle Bissot
* {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – Anna Maris Igpit
* {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Thebyam Carrión
* {{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] – Cathrin Skoog
|}

== Mga kandidata ==
104 na kandidata ang lumahok para sa titulo.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |date=3 Setyembre 2006 |title=105 Schönheitsköniginnen aus aller Welt in Warschau |language=de |trans-title=105 beauty queens from around the world in Warsaw |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/fotostrecke/kampf-um-den-titel-105-schoenheitskoeniginnen-aus-aller-welt-in-warschau-fotostrecke-15988.html |access-date=27 Pebrero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225231520/https://www.spiegel.de/fotostrecke/kampf-um-den-titel-105-schoenheitskoeniginnen-aus-aller-welt-in-warschau-fotostrecke-15988.html |archive-date=25 Pebrero 2026 |issn=2195-1349}}&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!Bansa/Teritoryo
!Kandidata
!Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=a}}
!Bayan
!Rehiyong Kontinental
|-
|{{flagicon|GER}} [[Alemanya]]
|Edita Orašćanin&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=28 Setyembre 2006 |title=Diese Deutsche will die schönste Frau der Welt werden |trans-title=This German woman wants to become the most beautiful woman in the world. |url=https://www.abendblatt.de/vermischtes/article107159954/Diese-Deutsche-will-die-schoenste-Frau-der-Welt-werden.html |access-date=10 Disyembre 2025 |website=Hamburger Abendblatt |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20251219042218/https://www.abendblatt.de/vermischtes/article107159954/Diese-Deutsche-will-die-schoenste-Frau-der-Welt-werden.html|archive-date=19 Disyembre 2025}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Dortmund]]
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]]
|Stiviandra Oliveira&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 Disyembre 2005 |title=Angola: Stiviandra Oliveira Elected Miss Angola 2006 |url=https://allafrica.com/stories/200512190357.html |access-date=10 Disyembre 2025 |website=Angola Press Agency |language=en |via=AllAfrica}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Lalawigan ng Huíla|Huíla]]
|Aprika
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]]
|María Beatriz Vallejos&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 Agosto 2006 |title=Miss Argentina llegó a Corrientes aclamada por su fervoroso pueblo |trans-title=Miss Argentina arrived in Corrientes to the acclaim of its fervent people |url=https://www.ellitoral.com.ar/4596 |access-date=10 Disyembre 2025 |website=El Litoral |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227154323/https://www.ellitoral.com.ar/corrientes/2006-8-17-21-0-0-miss-argentina-llego-a-corrientes-aclamada-por-su-fervoroso-pueblo|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|19
|Corrientes
|Kaamerikahan
|-
|{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]]
|Shanandoa Wijshijer
|19
|Santa Cruz
|Karibe
|-
|{{Flagicon|AUS}} [[Australya]]
|Sabrina Houssami&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Money |first=Lawrence |last2=Smith |first2=Bridie |date=24 Hulyo 2006 |title=Sabrina the tweenage Miss miffed |url=https://www.theage.com.au/money/sabrina-the-tweenage-miss-miffed-20060724-ge2ryl.html |access-date=12 Disyembre 2025 |website=The Age |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251219042835/https://www.theage.com.au/money/sabrina-the-tweenage-miss-miffed-20060724-ge2ryl.html|archive-date=19 Disyembre 2025}}&lt;/ref&gt;
|20
|Kemps Creek
|Asya-Pasipiko
|-
|{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]]
|Tatjana Batinić&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 Disyembre 2013 |title=Batinic: Märchen-Hochzeit für Ex-Miss |trans-title=Batinic: Fairytale wedding for ex-Miss |url=https://www.oe24.at/leute/oesterreich/tatjana-batinic-maerchen-hochzeit-fuer-ex-miss/126146746 |access-date=29 Enero 2025 |website=Österreich |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20250427004348/https://www.oe24.at/leute/oesterreich/tatjana-batinic-maerchen-hochzeit-fuer-ex-miss/126146746|archive-date=27 Abril 2025}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Viena|Vienna]]
|Hilagang Europa
|-
|{{Flagicon|BAH}} [[Bahamas]]
|Deandrea Conliffe&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 Setyembre 2006 |title=Verdens vakreste kvinner |trans-title=The world's most beautiful women |url=https://www.adressa.no/nyheter/i/OrVA7E/verdens-vakreste-kvinner |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Adressa |language=nb|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227160319/https://www.adressa.no/web/20260227160319/https:/www.adressa.no/nyheter/i/OrVA7E/verdens-vakreste-kvinner|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|24
|[[New Providence]]
|Karibe
|-
|{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]]
|Latoya McDowald&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 Setyembre 2006 |title=Miss Beach competition |url=https://www.chinadaily.com.cn/world/2006-09/07/content_683974_3.htm |access-date=10 Pebrero 2026 |website=China Daily |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227160449/https://www.chinadaily.com.cn/world/2006-09/07/content_683974_3.htm|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|17
|Applewhaites
|Karibe
|-
|{{flagicon|BEL}} [[Belhika]]
|Virginie Claes&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Van Horne |first=Kizzy |date=20 Disyembre 2005 |title=Buren zijn trots op Miss België Virginie Claes |trans-title=Neighbors are proud of Miss Belgium Virginie Claes |url=https://www.nieuwsblad.be/regio/limburg/buren-zijn-trots-op-miss-belgie-virginie-claes/54457491.html |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Het Nieuwsblad |language=nl|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227160911/https://www.nieuwsblad.be/regio/limburg/buren-zijn-trots-op-miss-belgie-virginie-claes/54457491.html|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|23
|Herk-de-Stad
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]]
|Federica Guzmán&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=28 Enero 2007 |title=Venezuela ya tiene reina para el miss Mundo |trans-title=Venezuela already has its queen for Miss World |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/venezuela-ya-tiene-reina-para-el-miss-mundo-CFLP646501 |access-date=10 Pebrero 2026 |website=La Prensa |language=es-HN|archive-url=https://web.archive.org/web/20250429003519/https://www.laprensa.hn/espectaculos/venezuela-ya-tiene-reina-para-el-miss-mundo-CFlp646501|archive-date=29 Abril 2025}}&lt;/ref&gt;
|24
|[[Caracas]]
|Kaamerikahan
|-
|{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]]
|Katsiaryna Litvinava&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=8 Setyembre 2006 |title=Miss World spotkały się z chorymi dziećmi |trans-title=Miss World met with sick children |url=https://kobieta.wp.pl/miss-world-spotkaly-sie-z-chorymi-dziecmi-5983030702109825a |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115113839/https://kobieta.wp.pl/miss-world-spotkaly-sie-z-chorymi-dziecmi-5983030702109825a |archive-date=15 Nobyembre 2025 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=WP Kobieta |language=pl}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[Mogilev]]
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]]
|Mai Phương Thúy&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nga |first=Hong |date=9 Agosto 2007 |title=Khi cái đẹp được đặt lên bàn cân |trans-title=When beauty is put on the scale |url=https://www.bbc.com/vietnamese/magazine/story/2007/08/070809_beauty_contest |access-date=10 Pebrero 2026 |website=BBC Vietnamese |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227161523/https://www.bbc.com/vietnamese/magazine/story/2007/08/070809_beauty_contest|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Hanoi]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]]
|Azra Gazdić&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 Hunyo 2006 |title=Tuzlanka Azra Gazdić Miss BiH za 2006. godinu |trans-title=Azra Gazdić from Tuzla is Miss BiH for 2006 |url=https://www.klix.ba/lifestyle/tuzlanka-azra-gazdic-miss-bih-za-2006-godinu/60605025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227161745/https://www.klix.ba/lifestyle/tuzlanka-azra-gazdic-miss-bih-za-2006-godinu/60605025 |archive-date=27 Pebrero 2026 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Klix.ba |language=hr}}&lt;/ref&gt;
|17
|Tuzla
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|BOT}} [[Botswana]]
|Lorato Tebogo&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nkomo |first=Ndaba |date=3 Setyembre 2010 |title=Lorato 'Lala' Tebogo; Miss Botswana 2005 |url=https://www.mmegi.bw/features/lorato-lala-tebogo-miss-botswana-2005/news |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Mmegi Online |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120042755/https://www.mmegi.bw/features/lorato-lala-tebogo-miss-botswana-2005/news|archive-date=20 Enero 2025}}&lt;/ref&gt;
|21
|Ramotswa
|Aprika
|-
|{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]]
|Jane Borges&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Flores |first=Rodrigo |date=30 Hulyo 2006 |title=Jane Borges, de Goiânia, é a nova Miss Brasil Mundo |trans-title=Jane Borges, from Goiânia, is the new Miss Brazil World. |url=https://noticias.uol.com.br/tabloide/tabloideanas/2006/07/30/ult1594u860.jhtm |access-date=10 Pebrero 2026 |website=UOL Tablóide |language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009200954/https://noticias.uol.com.br/tabloide/tabloideanas/2006/07/30/ult1594u860.jhtm|archive-date=9 Oktubre 2025}}&lt;/ref&gt;
|21
|Goiânia
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]]
|Slavena Vatova&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 Setyembre 2007 |title=Miss Bulgaria '06 Wins Title in Balkan Beauty Ambassador Pageant |url=https://www.novinite.com/articles/85556/Miss+Bulgaria+%2706+Wins+Title+in+Balkan+Beauty+Ambassador+Pageant |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Novinite |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227162250/https://www.novinite.com/articles/85556/Miss+Bulgaria+%2706+Wins+Title+in+Balkan+Beauty+Ambassador+Pageant|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Sofia]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]]
|Ana María Ortiz&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=1 Setyembre 2021 |title=La exmiss Ana María Ortiz ya es oficialmente comunicadora social |trans-title=Former Miss Ana María Ortiz is now officially a social communicator |url=https://eldeber.com.bo/sociales/la-exmiss-ana-maria-ortiz-ya-es-oficialmente-comunicadora-social_245498/ |access-date=10 Pebrero 2025 |website=El Deber |language=es-BO|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722174521/https://eldeber.com.bo/sociales/la-exmiss-ana-maria-ortiz-ya-es-oficialmente-comunicadora-social_245498|archive-date=22 Hulyo 2024}}&lt;/ref&gt;
|17
|Beni
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]]
|Fyrena Martha
|20
|Willemstad
|Karibe
|-
|{{Flagicon|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]]
|Diane Mwinga&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|23
|[[Lubumbashi]]
|Aprika
|-
|{{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]]
|Sandra Nanna Spohr&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Schiodt |first=Peter |date=29 Setyembre 2006 |title=19-årige Sandra klar til Miss World |trans-title=19-year-old Sandra ready for Miss World |url=https://underholdning.tv2.dk/2006-09-29-19aarige-sandra-klar-til-miss-world |access-date=10 Pebrero 2026 |website=TV2 Danmark |language=da-DK|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227163543/https://underholdning.tv2.dk/2006-09-29-19aarige-sandra-klar-til-miss-world|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|19
|Allerød
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]]
|Rebeca Flores&lt;ref&gt;{{Cite web |last=San Miguel |first=Santiago |date=15 Abril 2021 |title=Rebeca Flores: 'Sigo siendo una reina por dentro y por fuera' |trans-title=Rebeca Flores: &quot;I'm still a queen inside and out&quot; |url=https://www.expreso.ec/ocio/rebeca-flores-sigo-siendo-reina-fuera-102698.html |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Diario Expreso |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127115409/https://www.expreso.ec/ocio/rebeca-flores-sigo-siendo-reina-fuera-102698.html|archive-date=27 Enero 2022}}&lt;/ref&gt;
|23
|Cuenca
|Kaamerikahan
|-
|{{Flag|El Salvador}}
|Tatiana Romero&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 Abril 2006 |title=Eligen candidatas a Miss Universo, Miss Mundo y Miss Mesoamérica |trans-title=Candidates chosen for Miss Universe, Miss World and Miss Mesoamerica |url=https://www.nacion.com/archivo/eligen-candidatas-a-miss-universo-miss-mundo-y-miss-mesoamerica/GMBSN5PLMFCTZFBXJGXD4JZRNY/story/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=La Nación |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227164029/https://www.nacion.com/archivo/eligen-candidatas-a-miss-universo-miss-mundo-y-miss-mesoamerica/GMBSN5PLMFCTZFBXJGXD4JZRNY/story/|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[San Salvador]]
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]]
|Nicola McLean&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 Agosto 2006 |title=Weavers join capercaillie fight |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/south_of_scotland/5258248.stm |access-date=10 Pebrero 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20241124033624/http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/south_of_scotland/5258248.stm|archive-date=24 Nobyembre 2024}}&lt;/ref&gt;
|22
|Hamilton
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]]
|Magdalena Šebestová&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 Agosto 2025 |title=Misska Šebestová takmer 20 rokov po víťazstve v Miss Slovensko: TAKÉTO má dnes telo! |trans-title=Miss Šebestová almost 20 years after winning Miss Slovakia: THIS is her body today! |url=https://www.cas.sk/prominenti/prominenti-domaci/misska-sebestova-takmer-20-rokov-po-vitazstve-v-miss-slovensko-taketo-ma-dnes-telo |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Nový Čas |language=sk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227165100/https://www.cas.sk/prominenti/prominenti-domaci/misska-sebestova-takmer-20-rokov-po-vitazstve-v-miss-slovensko-taketo-ma-dnes-telo|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|23
|Bílkove Humence
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]]
|Iris Mulej&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=25 Hunyo 2006 |title=Najlepša je Iris Mulej |trans-title=The most beautiful is Iris Mulej |url=https://old.delo.si/druzba/najlepsa-je-iris-mulej.html |access-date=19 Pebrero 2026 |website=Delo |language=sl-si|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227150159/https://old.delo.si/druzba/najlepsa-je-iris-mulej.html|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|25
|[[Liubliana]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|SPA}} [[Espanya]]
|Inmaculada Torres&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 Abril 2006 |title=Miss y Míster España son... malagueños |trans-title=Miss and Mister Spain are... from Malaga |url=https://www.20minutos.es/noticia/106420/0/miss/mister/malaguenos/ |access-date=19 Pebrero 2026 |website=20 minutos |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20100531034711/http://www.20minutos.es/noticia/106420/0/Miss/Mister/malaguenos/|archive-date=31 Mayo 2010}}&lt;/ref&gt;
|24
|Alicante
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]
|Brooke Angus
|24
|Essex
|Kaamerikahan
|-
|{{Flagicon|EST}} [[Estonia|Estonya]]
|Leisi Poldsam&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kassak |first=Esme |date=5 Hunyo 2006 |title=Eestit esindab tänavusel «Miss Worldil» Leisi Põldsam |trans-title=Leisi Põldsam will represent Estonia at this year's &quot;Miss World&quot; |url=https://www.postimees.ee/1551473/eestit-esindab-tanavusel-miss-worldil-leisi-poldsam |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220172018/https://www.postimees.ee/1551473/eestit-esindab-tanavusel-miss-worldil-leisi-poldsam |archive-date=20 Pebrero 2014 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Postimees |language=Estonian}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Tartu]]
|Hilagang Europa
|-
|{{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]]
|Amleset Muchie&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nunoo |first=Ama |date=11 Nobyembre 2019 |title=Five most beautiful Ethiopian models ruling the fashion world |url=https://face2faceafrica.com/article/five-most-beautiful-ethiopian-models-ruling-the-fashion-world |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Face2Face Africa |language=en}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Adis Abeba]]
|Aprika
|-
|{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]]
|Sarah Fleming&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 Marso 2013 |title=Miss Wales to open Talgarth |url=http://www.walesonline.co.uk/sport/other-sport/miss-wales-to-open-talgarth-2322629 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227150719/https://www.walesonline.co.uk/sport/other-sport/miss-wales-to-open-talgarth-2322629 |archive-date=27 Pebrero 2026 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Wales Online |language=en}}&lt;/ref&gt;
|17
|Brecon Beacons
|Hilagang Europa
|-
|{{Flag|Ghana|name=Gana}}
|Lamisi Mbillah&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Babson-Thomas |first=Christa |date=9 Nobyembre 2007 |title=Beauty and Her Purpose: Miss Ghana |url=https://www.marieclaire.com/beauty/news/a948/ghana-africa-guinea/ |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Marie Claire |language=en}}&lt;/ref&gt;
|23
|Bawku
|Aprika
|-
|{{flagicon|GRC}} [[Gresya]]
|Irini Karra&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Waruguru |first=Grace |date=10 Setyembre 2021 |title=The top 10 hottest Greek women you will swoon over in 2021 |url=https://www.tuko.co.ke/425495-the-top-10-hottest-greek-women-swoon-2021.html |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Tuko |language=en}}&lt;/ref&gt;
|20
|Karditsa
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]]
|Caroline Beavis&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bruno |first=Valentine |date=13 Marso 2008 |title=Caroline Bévis, miss Guadeloupe International 2006 va au Congo |trans-title=Caroline Bévis, Miss Guadeloupe International 2006, is going to Congo |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/divers/caroline-bevis-miss-guadeloupe-international-2006-va-au-congo-563883.php |access-date=27 Pebrero 2026 |website=France-Antilles |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;
|21
|Basse-Terre
|Karibe
|-
|{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]]
|Jackelinne Piccinini&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pos |first=Marvin |date=1 Setyembre 2024 |title=Jackelinne Piccinini, la eterna reina de los mazatecos |url=https://www.nuestrodiario.com/tu-comunidad/20240901/51307932/jackelinne-piccinini-la-eterna-reina-de-los-mazatecos |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Nuestro Diario |language=es-US}}&lt;/ref&gt;
|22
|Mazatenango
|Kaamerikahan
|-
|{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]]
|Dessia Braithwaite&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 Nobyembre 2013 |title=The Women of Pageantry |language=en |pages=34 |work=Guyana Times International |url=https://issuu.com/gytimes/docs/guyana_times_international_5674d7310721c2/34 |access-date=27 Pebrero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227154831/https://issuu.com/gytimes/docs/guyana_times_international_5674d7310721c2/34 |archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|24
|Bartica
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]]
|Sara Lawrence&lt;ref&gt;{{Cite web |last=McDonald-Whyte |first=Novia |date=15 Marso 2007 |title=Pregnancy dethrones queen |url=https://www.jamaicaobserver.com/2007/03/14/pregnancy-dethrones-queen/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251208031818/https://www.jamaicaobserver.com/2007/03/14/pregnancy-dethrones-queen/ |archive-date=8 Disyembre 2025 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Kingston, Jamaica|Kingston]]
|Karibe
|-
|{{flagicon|JPN}} [[Hapon]]
|Kazuha Kondo&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ab |first=Suhana |date=11 Disyembre 2016 |title=Lotus Soh &amp; Kazuha Kondo: Modern Family |url=https://www.prestigeonline.com/id/people-events/lotus-soh-kazuha-kondo-modern-family/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301024401/https://www.prestigeonline.com/id/people-events/lotus-soh-kazuha-kondo-modern-family/ |archive-date=1 Marso 2026 |access-date=1 Marso 2026 |website=Prestige Online |language=en}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Prepektura ng Tochigi|Tochigi]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{Flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]]
|Nino Kalandaze&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 Agosto 2008 |title=Miss World Georgian Contestant Revealed |url=https://finchannel.com/miss-world-georgian-contestant-revealed/21891/people/citylife/2008/08/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206040839/https://finchannel.com/miss-world-georgian-contestant-revealed/21891/people/citylife/2008/08/ |archive-date=6 Disyembre 2025 |access-date=1 Marso 2026 |website=The Financial |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Tbilisi]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]]
|Hayley O'Brien
|20
|Hibraltar
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]]
|Catherine Jean Milligan&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 Hunyo 2006 |title=Miss Northern Ireland crown goes to Catherine |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/miss-northern-ireland-crown-goes-to-catherine/a/119506796.html |access-date=1 Marso 2026 |website=Belfast Telegraph |language=en}}&lt;/ref&gt;
|19
|Newtownards
|Hilagang Europa
|-
|{{Flag|Hong Kong}}
|Janet Chow&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chai |first=Peter |date=25 Marso 2012 |title=Timmy Hung &amp; Janet Chow wedded |url=https://www.yahoo.com/news/timmy-hung-janet-chow-wedded-042500739.html |access-date=20 Abril 2026 |website=Cinema Online |language=en-US |via=Yahoo News}}&lt;/ref&gt;
|23
|[[Hong Kong]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|IND}} [[Indiya]]
|Natasha Suri&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 Marso 2024 |title=Natasha Suri's rise from Miss India to Bollywood and beyond |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-india/natasha-suris-rise-from-miss-india-to-bollywood-and-beyond/articleshow/108591959.cms |access-date=21 Marso 2026 |website=Femina |language=en}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[Mumbai]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]]
|Kristania Besouw&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setyanti |first=Christina Andhika |date=17 Marso 2015 |title=Miss Indonesia 2006 Banting Setir Jadi Tentara Amerika |trans-title=Miss Indonesia 2006 Switches Directions to Become an American Soldier |url=https://www.cnnindonesia.com/gaya-hidup/20150317191309-277-39823/miss-indonesia-2006-banting-setir-jadi-tentara-amerika |access-date=21 Marso 2026 |website=CNN Indonesia |language=id}}&lt;/ref&gt;
|21
|Manado
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]]
|Eleanor Glynn&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 Disyembre 2007 |title=The 5-minute Interview: Eleanor Glynn, Model and actress |url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/the-5minute-interview-eleanor-glynn-model-and-actress-764109.html |access-date=21 Marso 2026 |website=The Independent |language=en}}&lt;/ref&gt;
|20
|Oxford
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]]
|Sarah Morrissey&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cunningham |first=Grainne |date=30 Hunyo 2006 |title=Big bet on Sarah as Liberties model takes Miss Ireland crown |url=https://www.independent.ie/irish-news/big-bet-on-sarah-as-liberties-model-takes-miss-ireland-crown/26372460.html |access-date=21 Marso 2026 |website=Irish Independent |language=en}}&lt;/ref&gt;
|24
|[[Dublin]]
|Hilagang Europa
|-
|{{Flag|Israel}}
|Yael Nizri&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burstein |first=Nathan |last2=Cashman |first2=Greer Fay |date=26 Marso 2006 |title=Between commercials, Miss Israel gets her glory {{!}} The Jerusalem Post |url=https://www.jpost.com/arts-and-culture/entertainment/article-17126 |access-date=22 Marso 2026 |website=The Jerusalem Post |language=en}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Kiryat Shmona]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|ITA}} [[Italya]]
|Elizaveta Migatcheva&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 Pebrero 2015 |title=Miss World welcoming gala |url=https://www.news18.com/photogallery/movies/miss-world-welcoming-gala-750085.html |access-date=22 Marso 2026 |website=News18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Roma]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|CAM}} [[Cambodia|Kambodya]]
|Sun Sreymom&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tomei |first=Elizabeth |date=6 Oktubre 2006 |title=Miss Cambodia Brings Home Fond Memories |url=https://english.cambodiadaily.com/2006/10/06/miss-cambodia-brings-home-fond-memories/ |access-date=21 Marso 2026 |website=The Cambodia Daily |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|22
|Kampong Cham
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]]
|Malgosia Majewska&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 Setyembre 2006 |title=Malgorzata Majewska |url=https://www.hindustantimes.com/india/malgorzata-majewska/story-4LFwrZeh4FA15rqXzIt89L.html |access-date=27 Marso 2026 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;
|24
|[[Toronto]]
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]]
|Ambuyah Ebanks&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 Oktubre 2007 |title=Handing over the crown |url=https://www.caymancompass.com/2007/10/01/handing-over-the-crown/ |access-date=27 Marso 2026 |website=Cayman Compass |language=en}}&lt;/ref&gt;
|21
|West Bay
|Karibe
|-
|{{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]]
|Sabina Chukayeva&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|18
|Karaganda
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|KEN}} [[Kenya]]
|Khadijah Kiptoo&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Owino |first=Anjella |title=Beautiful Shamillah Khadija Kiptoo,Miss Kenya 2006 tells us about her love for cooking and her food website 'shamillucia'.. |url=https://www.standardmedia.co.ke/evewoman/achieving-woman/article/2000141419/beautiful-shamillah-khadija-kiptoomiss-kenya-2006-tells-us-about-her-love-for-cooking-and-her-food-website-shamillucia |access-date=27 Marso 2026 |website=Evewoman Magazine |language=en |via=The Standard}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Nairobi]]
|Aprika
|-
|{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]]
|Elizabeth Loaiza&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 Agosto 2020 |title=Former Beauty Queen Elizabeth Loaiza Diagnosed With Cancer |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/others/former-beauty-queen-elizabeth-loaiza-diagnosed-with-cancer/articleshow/77630796.cms |access-date=27 Marso 2026 |website=Femina |language=en}}&lt;/ref&gt;
|18
|Cali
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]]
|Bélgica Arias&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 Pebrero 2006 |title=Una joven médico se convierte en Miss Costa Rica 2006 |trans-title=A young doctor becomes Miss Costa Rica 2006 |url=https://www.nacion.com/archivo/una-joven-medico-se-convierte-en-miss-costa-rica-2006/VZKSA7VURZEWPKZWFLR2QD7SLI/story/ |access-date=26 Abril 2026 |website=La Nación |language=es}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[San José, Costa Rica|San José]]
|Kaamerikahan
|-
|{{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]]
|Ivana Ergić&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=7 Marso 2023 |title=Miss Croatia for Miss World returns – 30th jubilee |url=https://www.croatiaweek.com/miss-croatia-for-miss-world-returns-30th-jubilee/ |access-date=20 Abril 2026 |website=Croatia Week |language=en}}&lt;/ref&gt;
|19
|Šibenik
|Timog Europa
|-
|{{Flagicon|LAT}} [[Letonya]]
|Liga Meinarte&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|24
|Talsi
|Hilagang Europa
|-
|{{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]]
|Annabella Hilal&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 Marso 2022 |title=Annabella Hilal’s runway walk is ‘flame of hope’ for Lebanon |url=https://arab.news/we7dy |access-date=20 Abril 2026 |website=Arab News |language=en}}&lt;/ref&gt;
|20
|Ain El Remmaneh
|Timog Europa
|-
|{{Flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]]
|Patrice Juah&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mari |first=Gloria |date=31 Oktubre 2017 |title=Meet Patrice Juah, former African pageant winner turned business mogul |url=https://www.pulse.co.ke/story/beauty-and-brains-meet-patrice-juah-former-african-pageant-winner-turned-business-2024081616113521505 |access-date=20 Abril 2026 |website=Pulse Kenya |language=en}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Monrovia]]
|Aprika
|-
|{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]]
|Ásdís Svava Hallgrímsdóttir&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 Setyembre 2006 |title=Asdis Svava Hallgrimsdottir |url=https://www.hindustantimes.com/india/asdis-svava-hallgrimsdottir/story-AnxWA2ZyMulFCeG2VXv8BP.html |access-date=20 Abril 2026 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;
|19
|Ísafjörður
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]]
|Adeline Wan&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|23
|[[Kuala Lumpur]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|MLT}} [[Malta]]
|Solange Mifsud&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=25 Hunyo 2006 |title=Heard in the Hive |url=https://timesofmalta.com/article/heard-in-the-hive.49617 |access-date=26 Abril 2026 |website=Times of Malta |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;
|23
|Żabbar
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|Martinique}} [[Martinika]]
|Stéphanie Colosse&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 Setyembre 2006 |title=Stéphanie Florence Colosse à Miss Monde |trans-title=Stéphanie Florence Colosse at Miss World |url=https://www.martinique.franceantilles.fr/divers/stephanie-florence-colosse-a-miss-monde-863205.php |access-date=26 Abril 2026 |website=France-Antilles |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;
|19
|Fort-de-France
|Karibe
|-
|{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya|Masedonya]]
|Marija Vegova&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|18
|Gevgelija
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]]
|Vanesha Seetohul&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 Setyembre 2006 |title=Vanesha Seetohul en lice pour Miss Monde |trans-title=Vanesha Seetohul is in the running for Miss World |url=https://lexpress.mu/node/182532 |access-date=26 Abril 2026 |website=L'Express |language=fr}}&lt;/ref&gt;
|22
|Quatre Bornes
|Aprika
|-
|{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]
|Karla Jiménez
|23
|[[Estado ng Puebla|Puebla]]
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|MDA}} [[Moldabya|Móldabya]]
|Alexandra Demciuk
|17
|Bălți
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|MNG}} [[Mongolya]]
|Selenge Erdene-Ochir
|19
|[[Ulan Bator|Ulaanbaatar]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{Flag|Montenegro}}
|Ivana Knežević
|17
|Bar
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]]
|Anna Nashandi
|22
|[[Windhoek]]
|Aprika
|-
|{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]]
|Abiola Bashorun
|18
|[[Lagos]]
|Aprika
|-
|{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]]
|Tonje Elise Skjærvik&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Walhovd |first=Hanne Mette |date=14 Enero 2006 |title=Tonje Elise drar til Miss World |trans-title=Tonje Elise goes to Miss World |url=https://www.adressa.no/nyheter/trondelag/i/eEK0dg/tonje-elise-drar-til-miss-world |access-date=27 Marso 2026 |website=Adressa |language=nb}}&lt;/ref&gt;
|18
|Stokkøya
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]]
|Sheryl Baas
|22
|[[Rotterdam]]
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|PAN}} [[Panama]]
|Giselle Bissot
|23
|[[Lungsod ng Panama]]
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|PER}} [[Peru]]
|Silvia Cornejo
|19
|Trujillo
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|PHI}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]]
|Anna Maris Igpit
|19
|[[Panglao, Bohol|Panglao]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]]
|Jenniina Tuokko
|17
|Nousiainen
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|POL}} [[Polonya]]
|Marzena Cieślik
|25
|Wolin
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]]
|Thebyam Carrión
|23
|Mayagüez
|Karibe
|-
|{{flagicon|POR}} [[Portugal]]
|Sara Almeida
|19
|[[Oporto|Porto]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]]
|Laura Fasquel
|19
|[[Tolosa]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]]
|Paola Torres
|21
|Santiago
|Karibe
|-
|{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]]
|'''Taťána Kuchařová'''
|18
|Opočno
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]]
|Ioana Boitor
|17
|[[Bukarest]]
|Timog Europa
|-
|{{Flagicon|RUS}} [[Rusya]]
|Alexandra Mazur
|19
|[[Mosku|Moscow]]
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|ZMB}} [[Sambia|Sámbia]]
|Katanekwa Matundwelo
|25
|[[Lusaka]]
|Aprika
|-
|{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]]
|Tamalisa Baptiste
|20
|Marchand
|Karibe
|-
|{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]]
|Lorraine Maphala
|21
|Bulawayo
|Aprika
|-
|{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]]
|Colleen Pereira
|24
|[[Singapore|Singapura]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]]
|Vedrana Grbović
|18
|[[Belgrado]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]]
|Dannielle Kerkoven
|18
|[[Colombo]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]]
|Cathrin Skoog
|19
|Krokom
|Hilagang Europa
|-
|{{Flag|Tahiti}}
|Vainui Simon
|20
|Papeete
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]]
|Wema Sepetu
|18
|[[Dar es Salaam]]
|Aprika
|-
|{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]]
|Melisa Mahapol
|23
|[[Bangkok]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]]
|Nokuthula Sithole
|22
|Gauteng
|Aprika
|-
|{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]]
|Sharon Park
|21
|[[Icheon]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]]
|Tineke De Freitas
|23
|Westmoorings
|Karibe
|-
|{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]]
|Constanza Silva
|20
|[[Santiago de Chile|Santiago]]
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|CHN}} [[Tsina]]
|Duo Liu
|24
|[[Beijing]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]]
|Eli Manoli
|18
|[[Nikosya]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|TUR}} [[Turkey|Turkya]]
|Merve Büyüksaraç
|18
|[[Ankara]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]]
|Olga Shilovanova
|19
|Kharkiv
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]]
|Renáta Tóth
|21
|[[Budapest]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]]
|Marlene Politi
|20
|San Jacinto
|Kaamerikahan
|}

== Mga tala ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Panlabas na kawing ==

* {{official website|http://www.missworld.com}}
{{Miss World}}
[[Kategorya:Miss World]]</text>
      <sha1>5zmpqn2k7jrg0nz7lfskwymgpkm02ml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2204924</id>
      <parentid>2204912</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:47:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Allyriana000</username>
        <id>119761</id>
      </contributor>
      <origin>2204924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50933" sha1="94b0a1faxgv5fwblze1x6gsahpr3f9m" xml:space="preserve">
{{Infobox beauty pageant|winner='''[[Taťána Kuchařová]]'''|represented={{flagicon|Czech Republic}} Republikang Tseko|photo=Miss World 06 Tatiana Kucharova.jpg|caption=Taťána Kuchařová|date=30 Setyembre 2006|presenters={{Hlist|Tim Vincent|Angela Chow|Grażyna Torbicka}}|venue=Palasyo ng Kultura at Agham, Varsovia, Polonya|broadcaster=&lt;small&gt;'''Internasyonal''':&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{Hlist|[[E!]]|Challenge}}&lt;small&gt;'''Opisyal''':&lt;/small&gt;&lt;br&gt; {{Hlist|TVP}}|entrants=104|acts={{Hlist|[[Westlife]]|Robin Gibb|Amici}}|placements=17|debuts={{Hlist|Kambodya|Montenegro|Serbiya}}|returns={{Hlist|Anggola|Austrya|Biyelorusya|Kapuluang Kayman|Tsile|Curaçao|Pinlandiya|Kasakistan|Tahiti|Simbabwe}}|withdraws={{Hlist|Albanya|Malawi|Nepal|Nikaragwa|Nuweba Selandiya|Serbiya at Montenegro|Suwasilandiya|Suwisa|Uganda|Kapuluang Birhen ng Estados Unidos|Taywan}}|before=[[Miss World 2005|2005]]|next=[[Miss World 2007|2007]]}}Ang '''Miss World 2006''' ay ang ika-56 na edisyon ng [[Miss World]] pageant, na ginanap sa Sala Kongresowa ng [[Palasyo ng Kultura at Agham]], [[Varsovia]], Polonya noong 30 Setyembre 2006.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=The world at her feet |url=https://gulfnews.com/general/the-world-at-her-feet-1.258801 |access-date=27 Marso 2026 |website=Gulf News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 Setyembre 2006 |title=Kazimierz Marcinkiewicz przejął honory gospodarza konkursu Miss World 2006 |trans-title=Kazimierz Marcinkiewicz took over the honors of hosting the Miss World 2006 competition |url=https://samorzad.pap.pl/kategoria/archiwum/kazimierz-marcinkiewicz-przejal-honory-gospodarza-konkursu-miss-world-2006 |access-date=27 Marso 2026 |website=Serwis Samorządowy PAP |language=pl}}&lt;/ref&gt;

Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni Unnur Birna Vilhjálmsdóttir ng Lupangyelo si Taťána Kuchařová ng Repulikang Tseko bilang Miss World 2006.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 Setyembre 2006 |title=Miss Czech Republic crowned Miss World |url=https://www.today.com/popculture/miss-czech-republic-crowned-miss-world-wbna15077873 |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Today |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20241206134155/https://www.today.com/popculture/miss-czech-republic-crowned-miss-world-wbna15077873|archive-date=6 Disyembre 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=New Miss World crowned |url=https://www.spokesman.com/stories/2006/oct/01/new-miss-world-crowned/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=The Spokesman Review |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227151118/https://www.spokesman.com/stories/2006/oct/01/new-miss-world-crowned/|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt; Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Republikang Tseko sa kasaysayan ng kompetisyon. Nagtapos bilang first runner-up si Ioana Boitor ng Rumanya, samantalang nagtapos bilang second runner-up si Sabrina Houssami ng Australya.

Mga kandidata mula sa 104 na mga bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Tim Vincent, Angela Chow, at Grażyna Torbicka ang kompetisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 Oktubre 2006 |title=Miss World 2006 |url=https://www.cbsnews.com/pictures/miss-world-2006/ |access-date=27 Marso 2026 |website=CBS News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Nagtanghal ang bandang Westlife, Robin Gibb, at bandang Amici sa edisyong ito.

== Kasaysayan ==

=== Lokasyon at petsa ===
Noong 18 Enero 2006, inanunsyo ng Miss World Organization na magaganap ang Miss World 2006 sa Polonya. Inanunsyo ng organisasyon na gaganapin ang kompetisyon sa 30 Setyembre sa Varsovia, sa ilalim ng pagtangkilik ng noo'y-Punong Ministro ng Polonya na si [[Kazimierz Marcinkiewicz]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 Enero 2006 |title=Miss World 2006 w Polsce |trans-title=Miss World 2006 in Poland |url=https://wiadomosci.wp.pl/miss-world-2006-w-polsce-6031547397584001a |access-date=27 Marso 2026 |website=WP Wiadomości |language=pl}}&lt;/ref&gt;

=== Pagpili ng mga kandidata ===
Ang mga kandidata mula sa 104 na bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Tatlong kandidata ang nailuklok matapos ang pag-urong ng orihinal na kandidata.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=Czech teen Tatana Kucharova crowned Miss World 2006 |url=https://english.radio.cz/czech-teen-tatana-kucharova-crowned-miss-world-2006-8485003 |access-date=27 Marso 2026 |website=Radio Prague International |language=en}}&lt;/ref&gt;

==== Mga pagpalit ====
Iniluklok si Inmaculada Torres upang palitan si Miss España 2006 Elizabeth Reyes bilang kinatawan ng Espanya dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=López |first=Maica |date=27 Hulyo 2006 |title=Miss España, a su regreso de Miss Universo: &quot;Había un montón de concursantes operadas&quot; |trans-title=Miss Spain, upon her return from Miss Universe: &quot;There were a lot of contestants who had had plastic surgery&quot; |url=https://www.20minutos.es/noticia/145356/0/Miss/Universo/Espana/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=20 minutos |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127054800/https://www.20minutos.es/noticia/145356/0/Miss/Universo/Espana/|archive-date=27 Nobyembre 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 Setyembre 2006 |title=Una checa de 18 años se proclama Miss Mundo 2006 |url=https://www.elperiodico.com/es/gente/20060930/checa-18-anos-proclama-miss-5394292 |access-date=10 Pebrero 2026 |website=El Periódico |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227151729/https://www.elperiodico.com/es/gente/20060930/checa-18-anos-proclama-miss-5394292|archive-date=27 Pebrero 2026|trans-title=An 18-year-old Czech woman is crowned Miss World 2006}}&lt;/ref&gt; Iniluklok rin si Līga Meinarte upang palitan si Miss Latvia 2005 Kristīne Djadenko bilang kinatawan ng Letonya dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.

Dapat sanang lalahok si Miss France 2004 Laetitia Bleger sa edisyong ito, ngunit ang kaniyang mga litrato sa Playboy noong Mayo 2005 ang humadlang sa kaniyang paglahok, at sinuspinde ito sa loob ng anim na buwan bilang Miss France.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Henley |first=Jon |date=26 Abril 2005 |title=Miss France may be stripped of crown |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2005/apr/27/france.jonhenley |access-date=29 Enero 2026 |issn=0261-3077|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127043713/https://www.theguardian.com/world/2005/apr/27/france.jonhenley|archive-date=27 Nobyembre 2024}}&lt;/ref&gt; Kalaunan ay iniluklok si Miss France 2006 Alexandra Rosenfeld bilang kinatawan ng Pransiya sa edisyong ito, ngunit dahil kinailangan niyang lumahok sa Miss Universe 2006 a Miss Europe 2006, pinalitan siya ng kaniyang ''second runner-up'' na si Laura Fasquel.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 Agosto 2006 |title=2e dauphine de Miss France. Laura s'ouvre au monde |trans-title=Second runner-up for Miss France. Laura opens herself up to the world |url=https://www.ladepeche.fr/article/2006/08/21/36085-2e-dauphine-de-miss-france-laura-s-ouvre-au-monde.html |access-date=29 Enero 2026 |website=La Dépêche |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211142005/https://www.ladepeche.fr/article/2006/08/21/36085-2e-dauphine-de-miss-france-laura-s-ouvre-au-monde.html|archive-date=11 Disyembre 2024}}&lt;/ref&gt;

Iniluklok si Marlene Politi upang mapalitan si Miss Uruguay Mundo 2006 Soledad Gagliardo bilang kinatawan ng Urugway dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=21 Nobyembre 2014 |title=Soledad Gagliardo: belleza y encanto reunidos en una sola mujer |trans-title=Soledad Gagliardo: beauty and charm combined in one woman |url=https://neturuguay.com/2014/11/21/soledad-gagliardo-belleza-y-encanto-reunidos-en-una-sola-mujer-2/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=NetUruguay |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227152850/https://neturuguay.com/2014/11/21/soledad-gagliardo-belleza-y-encanto-reunidos-en-una-sola-mujer-2/|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;

==== Mga unang pagsali, pagbalik at pag-urong ====
Unang sumali sa edisyong ito ang mga bansang Kambodya, Montenegro, at Serbiya. Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Austrya na huling sumali noong [[Miss World 2001|2001]]; Tahiti na huling sumali noong [[Miss World 2002|2002]]; at Anggola, Biyelorusya, Curaçao, Kapuluang Cayman, Kasakistan, Pinlandiya, Simbabwe, at Tsile na huling sumali noong [[Miss World 2004|2004]].

Bumitiw si Peth Msiska ng Malawi dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 Pebrero 2012 |title=‘Beauty with a purpose’ Miss Malawi on charity work |url=https://www.nyasatimes.com/beauty-with-a-purpose-miss-malawi-on-charity-work/ |access-date=26 Abril 2026 |website=Malawi Nyasa Times |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

Hindi sumali ang mga bansang Albanya, Kapuluang Cayman, Litwanya, Pidyi, at Tsile sa edisyong ito matapos na mabigo ang kanilang organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata.

== Mga resulta ==

=== Mga pagkakalagay ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!Pagkakalagay&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 Oktubre 2006 |title=Hoa hậu CH Czech đăng quang Miss World 2006 |trans-title=Miss Czech Republic crowned Miss World 2006 |url=https://tuoitre.vn/hoa-hau-ch-czech-dang-quang-miss-world-2006-164724.htm |access-date=26 Abril 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=vi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Scislowska |first=Monika |date=1 Oktubre 2006 |title=Czech Republic teen is Miss World |language=en |pages=9 |work=The Victoria Advocate |url=https://news.google.com/newspapers?id=4UJTAAAAIBAJ&amp;sjid=i4UDAAAAIBAJ&amp;pg=4945%2C74068 |access-date=9 Abril 2024 |via=Google News Archive}}&lt;/ref&gt;
! Kandidata
|-
| '''Miss World 2006'''
|
* {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko|'''Republikang Tseko''']] – '''Taťána Kuchařová'''
|-
|1st runner-up
|
* {{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] – Ioana Boitor
|-
|2nd runner-up
|
* {{Flagicon|AUS}} [[Australya]] – Sabrina Houssami
|-
|Top 6
|
* {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Stiviandra Oliveira
* {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Jane Borges
* {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Sara Lawrence
|-
| Top 17
|
* {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – Federica Guzmán
* {{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] – Mai Phương Thúy
* {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] – Nicola McLean
* {{Flag|Ghana|name=Gana}}– Lamisi Mbillah
* {{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] – Catherine Milligan
* {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Natasha Suri
* {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Malgosia Majewska
* {{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]] – Annabella Hilal
* {{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] – Karla Jiménez
* {{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] – Anna Nashandi
* {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Thebyam Carrión
|}

=== Mga ''Continental Queen'' ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!Rehiyong Kontinental
!Kandidata
|-
|Aprika
|
* {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Stiviandra Oliveira
|-
|Asya-Pasipiko
|
* {{Flagicon|AUS}} [[Australya]] – Sabrina Houssami
|-
| Hilagang Europa
|
* {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – Taťána Kuchařová
|-
|Kaamerikahan
|
* {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Jane Borges
|-
|Karibe
|
* {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Sara Lawrence
|-
| Timog Europa
|
* {{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] – Ioana Boitor
|}

== Mga ''Fast-track Event'' ==

=== Hamong ''Beach Beauty'' ===
Ginanap ang Hamong ''Beach Beauty'' noong 7 Setyembre 2006 sa lungsod ng Gdynia sa Polonya kung saan nirampa ng mga kandidata ang mga damit-panlangoy na dinisenyo ni Miss World 1975 Wilnelia Merced. Kalaunan, dalawampung pinalista ang pinili para umusad sa panghuling kompetisyon.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 Setyembre 2006 |title=Miss World 2006 pageant set to be global TV spectacle |url=https://www.ksl.com/article/525659/miss-world-2006-pageant-set-to-be-global-tv-spectacle |access-date=26 Abril 2026 |website=KSL-TV |language=en}}&lt;/ref&gt; Ginanap ang panghuling kompetisyon ng kaganapan sa Grand Hotel sa Sopot kung saan limang karagdagang kandidata ang pinili upang mabuo ang dalawampu't-limang pinalista sa kompetisyon. Muling pinarampa suot ang ibang disenyo ng mga damit-panlangoy ang dalawampu't-limang pinalista. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 16. Nagwagi si Federica Guzmán ng Beneswela sa hamong ito.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=17 Setyembre 2006 |title=India, Venezuela leading beauty race! |url=https://www.hindustantimes.com/india/india-venezuela-leading-beauty-race/story-cHsRNcB7GX5bSUtmezqCkK.html |access-date=26 Abril 2026 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

* {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 16 sa pamamagitan ng Hamong ''Beach Beauty''.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!Pagkakalagay&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 Setyembre 2006 |title=Miss World 2006: Hoa hậu biển thuộc về Miss Venezuela |trans-title=Miss World 2006: Miss Beach went to Miss Venezuela. |url=https://tuoitre.vn/miss-world-2006-hoa-hau-bien-thuoc-ve-miss-venezuela-160755.htm |access-date=26 Abril 2026 |website=Tuổi Trẻ |language=vi}}&lt;/ref&gt;
!Kandidata
|- style=&quot;background:gold;&quot;
|'''Nagwagi'''
|
* {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|'''Beneswela''']] – '''Federica Guzmán'''
|-
|1st runner-up
|
* {{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] – [[Taťána Kuchařová]]
|-
|2nd runner-up
|
* {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Natasha Suri
|-
|3rd runner-up
|
* {{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]] – Stiviandra Oliveira
|-
|4th runner-up
|
* {{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] – Colleen Pereira
|-
|Top 10
|
* {{Flagicon|BAR}} [[Barbados]] – Latoya McDowald
* {{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] – Nicola McLean
* {{flagicon|SPA}} [[Espanya]] – Inmaculada Torres
* {{flagicon|POL}} [[Polonya]] – Marzena Cieślik
* {{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]] – Ioana Boitor
|-
|Top 25
|
* {{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] – Azra Gazdić
* {{flag|Brazil}} – Jane Borges
* {{flagicon|BOL}} [[Bulibya]] – Ana María Ortiz
* {{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] – Iris Mulej
* {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Sara Lawrence
* {{Flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]] – Nino Kalandadze
* {{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] – Sarah Morrissey
* {{flagicon|ITA}} [[Italya]] – Elizaveta Migatcheva
* {{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] – Malgosia Majewska
* {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Elizabeth Loaiza
* {{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] – Abiola Bashorun
* {{flagicon|PAN}} [[Panama]] – Gisselle Bissot
* {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – Anna Maris Igpit
* {{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Thebyam Carrión
* {{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] – Cathrin Skoog
|}

=== Hamon sa Talento ===
Ginanap ang hamon sa Talento noong 20 Setyembre 2006 sa Wrocław Opera kung saan dalawampu't-dalawang kandidata na nag-awdisyon ang napili upang magtanghal. Mula sa dalawampu't-dalawang, hinirang ang sampung pinalista, at kalaunan ay hinirang ang mga ''runner-up'' at ang nagwagi sa hamon. Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 16. Nagwagi si Catherine Jean Milligan ng Hilagang Irlanda sa hamong ito.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!Results
!Contestant
|-
|'''Nagwagi'''
|
* '''{{flag|Northern Ireland}}''' – [[:en:Catherine_Jean_Milligan|Catherine Jean Milligan]]
|-
|1st runner-up
|
* '''{{flag|Italy}}''' – Elizaveta Migatcheva
|-
|2nd runner-up
|
* '''{{flag|Zimbabwe}}''' – [[:en:Lorraine_Maphala-Phiri|Lorraine Maphala]]
|-
|3rd runner-up
|
* '''{{flag|Estonia}}''' – Leisi Poldsam
|-
|4th runner-up
|
* '''{{flag|Mongolia}}''' – Selenge Erdene-Ochir
|-
|Top 10
|
* '''{{flag|Barbados}}''' – Latoya McDowald
* '''{{flag|Croatia}}''' – Ivana Ergić
* '''{{flag|India}}''' – [[:en:Natasha_Suri|Natasha Suri]]
* '''{{flag|Liberia}}''' – Patrice Juah
* '''{{flag|Portugal}}''' – Sara Almeida
|}

== Mga kandidata ==
104 na kandidata ang lumahok para sa titulo.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news |date=3 Setyembre 2006 |title=105 Schönheitsköniginnen aus aller Welt in Warschau |language=de |trans-title=105 beauty queens from around the world in Warsaw |work=Der Spiegel |url=https://www.spiegel.de/fotostrecke/kampf-um-den-titel-105-schoenheitskoeniginnen-aus-aller-welt-in-warschau-fotostrecke-15988.html |access-date=27 Pebrero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225231520/https://www.spiegel.de/fotostrecke/kampf-um-den-titel-105-schoenheitskoeniginnen-aus-aller-welt-in-warschau-fotostrecke-15988.html |archive-date=25 Pebrero 2026 |issn=2195-1349}}&lt;/ref&gt; 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
!Bansa/Teritoryo
!Kandidata
!Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|name=a}}
!Bayan
!Rehiyong Kontinental
|-
|{{flagicon|GER}} [[Alemanya]]
|Edita Orašćanin&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=28 Setyembre 2006 |title=Diese Deutsche will die schönste Frau der Welt werden |trans-title=This German woman wants to become the most beautiful woman in the world. |url=https://www.abendblatt.de/vermischtes/article107159954/Diese-Deutsche-will-die-schoenste-Frau-der-Welt-werden.html |access-date=10 Disyembre 2025 |website=Hamburger Abendblatt |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20251219042218/https://www.abendblatt.de/vermischtes/article107159954/Diese-Deutsche-will-die-schoenste-Frau-der-Welt-werden.html|archive-date=19 Disyembre 2025}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Dortmund]]
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|ANG}} [[Angola|Anggola]]
|Stiviandra Oliveira&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 Disyembre 2005 |title=Angola: Stiviandra Oliveira Elected Miss Angola 2006 |url=https://allafrica.com/stories/200512190357.html |access-date=10 Disyembre 2025 |website=Angola Press Agency |language=en |via=AllAfrica}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Lalawigan ng Huíla|Huíla]]
|Aprika
|-
|{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]]
|María Beatriz Vallejos&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 Agosto 2006 |title=Miss Argentina llegó a Corrientes aclamada por su fervoroso pueblo |trans-title=Miss Argentina arrived in Corrientes to the acclaim of its fervent people |url=https://www.ellitoral.com.ar/4596 |access-date=10 Disyembre 2025 |website=El Litoral |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227154323/https://www.ellitoral.com.ar/corrientes/2006-8-17-21-0-0-miss-argentina-llego-a-corrientes-aclamada-por-su-fervoroso-pueblo|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|19
|Corrientes
|Kaamerikahan
|-
|{{Flagicon|ARU}} [[Aruba]]
|Shanandoa Wijshijer
|19
|Santa Cruz
|Karibe
|-
|{{Flagicon|AUS}} [[Australya]]
|Sabrina Houssami&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Money |first=Lawrence |last2=Smith |first2=Bridie |date=24 Hulyo 2006 |title=Sabrina the tweenage Miss miffed |url=https://www.theage.com.au/money/sabrina-the-tweenage-miss-miffed-20060724-ge2ryl.html |access-date=12 Disyembre 2025 |website=The Age |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251219042835/https://www.theage.com.au/money/sabrina-the-tweenage-miss-miffed-20060724-ge2ryl.html|archive-date=19 Disyembre 2025}}&lt;/ref&gt;
|20
|Kemps Creek
|Asya-Pasipiko
|-
|{{Flagicon|AUT}} [[Austria|Austrya]]
|Tatjana Batinić&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 Disyembre 2013 |title=Batinic: Märchen-Hochzeit für Ex-Miss |trans-title=Batinic: Fairytale wedding for ex-Miss |url=https://www.oe24.at/leute/oesterreich/tatjana-batinic-maerchen-hochzeit-fuer-ex-miss/126146746 |access-date=29 Enero 2025 |website=Österreich |language=de|archive-url=https://web.archive.org/web/20250427004348/https://www.oe24.at/leute/oesterreich/tatjana-batinic-maerchen-hochzeit-fuer-ex-miss/126146746|archive-date=27 Abril 2025}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[Viena|Vienna]]
|Hilagang Europa
|-
|{{Flagicon|BAH}} [[Bahamas]]
|Deandrea Conliffe&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 Setyembre 2006 |title=Verdens vakreste kvinner |trans-title=The world's most beautiful women |url=https://www.adressa.no/nyheter/i/OrVA7E/verdens-vakreste-kvinner |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Adressa |language=nb|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227160319/https://www.adressa.no/web/20260227160319/https:/www.adressa.no/nyheter/i/OrVA7E/verdens-vakreste-kvinner|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|24
|[[New Providence]]
|Karibe
|-
|{{Flagicon|BAR}} [[Barbados]]
|Latoya McDowald&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 Setyembre 2006 |title=Miss Beach competition |url=https://www.chinadaily.com.cn/world/2006-09/07/content_683974_3.htm |access-date=10 Pebrero 2026 |website=China Daily |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227160449/https://www.chinadaily.com.cn/world/2006-09/07/content_683974_3.htm|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|17
|Applewhaites
|Karibe
|-
|{{flagicon|BEL}} [[Belhika]]
|Virginie Claes&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Van Horne |first=Kizzy |date=20 Disyembre 2005 |title=Buren zijn trots op Miss België Virginie Claes |trans-title=Neighbors are proud of Miss Belgium Virginie Claes |url=https://www.nieuwsblad.be/regio/limburg/buren-zijn-trots-op-miss-belgie-virginie-claes/54457491.html |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Het Nieuwsblad |language=nl|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227160911/https://www.nieuwsblad.be/regio/limburg/buren-zijn-trots-op-miss-belgie-virginie-claes/54457491.html|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|23
|Herk-de-Stad
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]]
|Federica Guzmán&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=28 Enero 2007 |title=Venezuela ya tiene reina para el miss Mundo |trans-title=Venezuela already has its queen for Miss World |url=https://www.laprensa.hn/espectaculos/venezuela-ya-tiene-reina-para-el-miss-mundo-CFLP646501 |access-date=10 Pebrero 2026 |website=La Prensa |language=es-HN|archive-url=https://web.archive.org/web/20250429003519/https://www.laprensa.hn/espectaculos/venezuela-ya-tiene-reina-para-el-miss-mundo-CFlp646501|archive-date=29 Abril 2025}}&lt;/ref&gt;
|24
|[[Caracas]]
|Kaamerikahan
|-
|{{Flagicon|BLR}} [[Belarus|Biyelorusya]]
|Katsiaryna Litvinava&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=8 Setyembre 2006 |title=Miss World spotkały się z chorymi dziećmi |trans-title=Miss World met with sick children |url=https://kobieta.wp.pl/miss-world-spotkaly-sie-z-chorymi-dziecmi-5983030702109825a |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115113839/https://kobieta.wp.pl/miss-world-spotkaly-sie-z-chorymi-dziecmi-5983030702109825a |archive-date=15 Nobyembre 2025 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=WP Kobieta |language=pl}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[Mogilev]]
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]]
|Mai Phương Thúy&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nga |first=Hong |date=9 Agosto 2007 |title=Khi cái đẹp được đặt lên bàn cân |trans-title=When beauty is put on the scale |url=https://www.bbc.com/vietnamese/magazine/story/2007/08/070809_beauty_contest |access-date=10 Pebrero 2026 |website=BBC Vietnamese |language=vi|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227161523/https://www.bbc.com/vietnamese/magazine/story/2007/08/070809_beauty_contest|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Hanoi]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|BIH}} [[Bosnia at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]]
|Azra Gazdić&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 Hunyo 2006 |title=Tuzlanka Azra Gazdić Miss BiH za 2006. godinu |trans-title=Azra Gazdić from Tuzla is Miss BiH for 2006 |url=https://www.klix.ba/lifestyle/tuzlanka-azra-gazdic-miss-bih-za-2006-godinu/60605025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227161745/https://www.klix.ba/lifestyle/tuzlanka-azra-gazdic-miss-bih-za-2006-godinu/60605025 |archive-date=27 Pebrero 2026 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Klix.ba |language=hr}}&lt;/ref&gt;
|17
|Tuzla
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|BOT}} [[Botswana]]
|Lorato Tebogo&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nkomo |first=Ndaba |date=3 Setyembre 2010 |title=Lorato 'Lala' Tebogo; Miss Botswana 2005 |url=https://www.mmegi.bw/features/lorato-lala-tebogo-miss-botswana-2005/news |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Mmegi Online |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20250120042755/https://www.mmegi.bw/features/lorato-lala-tebogo-miss-botswana-2005/news|archive-date=20 Enero 2025}}&lt;/ref&gt;
|21
|Ramotswa
|Aprika
|-
|{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]]
|Jane Borges&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Flores |first=Rodrigo |date=30 Hulyo 2006 |title=Jane Borges, de Goiânia, é a nova Miss Brasil Mundo |trans-title=Jane Borges, from Goiânia, is the new Miss Brazil World. |url=https://noticias.uol.com.br/tabloide/tabloideanas/2006/07/30/ult1594u860.jhtm |access-date=10 Pebrero 2026 |website=UOL Tablóide |language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009200954/https://noticias.uol.com.br/tabloide/tabloideanas/2006/07/30/ult1594u860.jhtm|archive-date=9 Oktubre 2025}}&lt;/ref&gt;
|21
|Goiânia
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|BUL}} [[Bulgarya]]
|Slavena Vatova&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 Setyembre 2007 |title=Miss Bulgaria '06 Wins Title in Balkan Beauty Ambassador Pageant |url=https://www.novinite.com/articles/85556/Miss+Bulgaria+%2706+Wins+Title+in+Balkan+Beauty+Ambassador+Pageant |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Novinite |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227162250/https://www.novinite.com/articles/85556/Miss+Bulgaria+%2706+Wins+Title+in+Balkan+Beauty+Ambassador+Pageant|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Sofia]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|BOL}} [[Bulibya]]
|Ana María Ortiz&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=1 Setyembre 2021 |title=La exmiss Ana María Ortiz ya es oficialmente comunicadora social |trans-title=Former Miss Ana María Ortiz is now officially a social communicator |url=https://eldeber.com.bo/sociales/la-exmiss-ana-maria-ortiz-ya-es-oficialmente-comunicadora-social_245498/ |access-date=10 Pebrero 2025 |website=El Deber |language=es-BO|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722174521/https://eldeber.com.bo/sociales/la-exmiss-ana-maria-ortiz-ya-es-oficialmente-comunicadora-social_245498|archive-date=22 Hulyo 2024}}&lt;/ref&gt;
|17
|Beni
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]]
|Fyrena Martha
|20
|Willemstad
|Karibe
|-
|{{Flagicon|COD}} [[Demokratikong Republika ng Congo|Demokratikong Republika ng Konggo]]
|Diane Mwinga&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|23
|[[Lubumbashi]]
|Aprika
|-
|{{Flagicon|DEN}} [[Dinamarka]]
|Sandra Nanna Spohr&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Schiodt |first=Peter |date=29 Setyembre 2006 |title=19-årige Sandra klar til Miss World |trans-title=19-year-old Sandra ready for Miss World |url=https://underholdning.tv2.dk/2006-09-29-19aarige-sandra-klar-til-miss-world |access-date=10 Pebrero 2026 |website=TV2 Danmark |language=da-DK|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227163543/https://underholdning.tv2.dk/2006-09-29-19aarige-sandra-klar-til-miss-world|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|19
|Allerød
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]]
|Rebeca Flores&lt;ref&gt;{{Cite web |last=San Miguel |first=Santiago |date=15 Abril 2021 |title=Rebeca Flores: 'Sigo siendo una reina por dentro y por fuera' |trans-title=Rebeca Flores: &quot;I'm still a queen inside and out&quot; |url=https://www.expreso.ec/ocio/rebeca-flores-sigo-siendo-reina-fuera-102698.html |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Diario Expreso |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127115409/https://www.expreso.ec/ocio/rebeca-flores-sigo-siendo-reina-fuera-102698.html|archive-date=27 Enero 2022}}&lt;/ref&gt;
|23
|Cuenca
|Kaamerikahan
|-
|{{Flag|El Salvador}}
|Tatiana Romero&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 Abril 2006 |title=Eligen candidatas a Miss Universo, Miss Mundo y Miss Mesoamérica |trans-title=Candidates chosen for Miss Universe, Miss World and Miss Mesoamerica |url=https://www.nacion.com/archivo/eligen-candidatas-a-miss-universo-miss-mundo-y-miss-mesoamerica/GMBSN5PLMFCTZFBXJGXD4JZRNY/story/ |access-date=10 Pebrero 2026 |website=La Nación |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227164029/https://www.nacion.com/archivo/eligen-candidatas-a-miss-universo-miss-mundo-y-miss-mesoamerica/GMBSN5PLMFCTZFBXJGXD4JZRNY/story/|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|20
|[[San Salvador]]
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]]
|Nicola McLean&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 Agosto 2006 |title=Weavers join capercaillie fight |language=en-GB |work=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/scotland/south_of_scotland/5258248.stm |access-date=10 Pebrero 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20241124033624/http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/south_of_scotland/5258248.stm|archive-date=24 Nobyembre 2024}}&lt;/ref&gt;
|22
|Hamilton
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]]
|Magdalena Šebestová&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 Agosto 2025 |title=Misska Šebestová takmer 20 rokov po víťazstve v Miss Slovensko: TAKÉTO má dnes telo! |trans-title=Miss Šebestová almost 20 years after winning Miss Slovakia: THIS is her body today! |url=https://www.cas.sk/prominenti/prominenti-domaci/misska-sebestova-takmer-20-rokov-po-vitazstve-v-miss-slovensko-taketo-ma-dnes-telo |access-date=10 Pebrero 2026 |website=Nový Čas |language=sk|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227165100/https://www.cas.sk/prominenti/prominenti-domaci/misska-sebestova-takmer-20-rokov-po-vitazstve-v-miss-slovensko-taketo-ma-dnes-telo|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|23
|Bílkove Humence
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]]
|Iris Mulej&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=25 Hunyo 2006 |title=Najlepša je Iris Mulej |trans-title=The most beautiful is Iris Mulej |url=https://old.delo.si/druzba/najlepsa-je-iris-mulej.html |access-date=19 Pebrero 2026 |website=Delo |language=sl-si|archive-url=https://web.archive.org/web/20260227150159/https://old.delo.si/druzba/najlepsa-je-iris-mulej.html|archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|25
|[[Liubliana]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|SPA}} [[Espanya]]
|Inmaculada Torres&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 Abril 2006 |title=Miss y Míster España son... malagueños |trans-title=Miss and Mister Spain are... from Malaga |url=https://www.20minutos.es/noticia/106420/0/miss/mister/malaguenos/ |access-date=19 Pebrero 2026 |website=20 minutos |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20100531034711/http://www.20minutos.es/noticia/106420/0/Miss/Mister/malaguenos/|archive-date=31 Mayo 2010}}&lt;/ref&gt;
|24
|Alicante
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]]
|Brooke Angus
|24
|Essex
|Kaamerikahan
|-
|{{Flagicon|EST}} [[Estonia|Estonya]]
|Leisi Poldsam&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kassak |first=Esme |date=5 Hunyo 2006 |title=Eestit esindab tänavusel «Miss Worldil» Leisi Põldsam |trans-title=Leisi Põldsam will represent Estonia at this year's &quot;Miss World&quot; |url=https://www.postimees.ee/1551473/eestit-esindab-tanavusel-miss-worldil-leisi-poldsam |archive-url=https://web.archive.org/web/20140220172018/https://www.postimees.ee/1551473/eestit-esindab-tanavusel-miss-worldil-leisi-poldsam |archive-date=20 Pebrero 2014 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Postimees |language=Estonian}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Tartu]]
|Hilagang Europa
|-
|{{Flagicon|ETH}} [[Ethiopia|Etiyopiya]]
|Amleset Muchie&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nunoo |first=Ama |date=11 Nobyembre 2019 |title=Five most beautiful Ethiopian models ruling the fashion world |url=https://face2faceafrica.com/article/five-most-beautiful-ethiopian-models-ruling-the-fashion-world |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Face2Face Africa |language=en}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Adis Abeba]]
|Aprika
|-
|{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]]
|Sarah Fleming&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 Marso 2013 |title=Miss Wales to open Talgarth |url=http://www.walesonline.co.uk/sport/other-sport/miss-wales-to-open-talgarth-2322629 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227150719/https://www.walesonline.co.uk/sport/other-sport/miss-wales-to-open-talgarth-2322629 |archive-date=27 Pebrero 2026 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Wales Online |language=en}}&lt;/ref&gt;
|17
|Brecon Beacons
|Hilagang Europa
|-
|{{Flag|Ghana|name=Gana}}
|Lamisi Mbillah&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Babson-Thomas |first=Christa |date=9 Nobyembre 2007 |title=Beauty and Her Purpose: Miss Ghana |url=https://www.marieclaire.com/beauty/news/a948/ghana-africa-guinea/ |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Marie Claire |language=en}}&lt;/ref&gt;
|23
|Bawku
|Aprika
|-
|{{flagicon|GRC}} [[Gresya]]
|Irini Karra&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Waruguru |first=Grace |date=10 Setyembre 2021 |title=The top 10 hottest Greek women you will swoon over in 2021 |url=https://www.tuko.co.ke/425495-the-top-10-hottest-greek-women-swoon-2021.html |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Tuko |language=en}}&lt;/ref&gt;
|20
|Karditsa
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|Guadeloupe|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]]
|Caroline Beavis&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bruno |first=Valentine |date=13 Marso 2008 |title=Caroline Bévis, miss Guadeloupe International 2006 va au Congo |trans-title=Caroline Bévis, Miss Guadeloupe International 2006, is going to Congo |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/divers/caroline-bevis-miss-guadeloupe-international-2006-va-au-congo-563883.php |access-date=27 Pebrero 2026 |website=France-Antilles |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;
|21
|Basse-Terre
|Karibe
|-
|{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]]
|Jackelinne Piccinini&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pos |first=Marvin |date=1 Setyembre 2024 |title=Jackelinne Piccinini, la eterna reina de los mazatecos |url=https://www.nuestrodiario.com/tu-comunidad/20240901/51307932/jackelinne-piccinini-la-eterna-reina-de-los-mazatecos |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Nuestro Diario |language=es-US}}&lt;/ref&gt;
|22
|Mazatenango
|Kaamerikahan
|-
|{{Flagicon|GUY}} [[Guyana]]
|Dessia Braithwaite&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 Nobyembre 2013 |title=The Women of Pageantry |language=en |pages=34 |work=Guyana Times International |url=https://issuu.com/gytimes/docs/guyana_times_international_5674d7310721c2/34 |access-date=27 Pebrero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260227154831/https://issuu.com/gytimes/docs/guyana_times_international_5674d7310721c2/34 |archive-date=27 Pebrero 2026}}&lt;/ref&gt;
|24
|Bartica
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]]
|Sara Lawrence&lt;ref&gt;{{Cite web |last=McDonald-Whyte |first=Novia |date=15 Marso 2007 |title=Pregnancy dethrones queen |url=https://www.jamaicaobserver.com/2007/03/14/pregnancy-dethrones-queen/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251208031818/https://www.jamaicaobserver.com/2007/03/14/pregnancy-dethrones-queen/ |archive-date=8 Disyembre 2025 |access-date=27 Pebrero 2026 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Kingston, Jamaica|Kingston]]
|Karibe
|-
|{{flagicon|JPN}} [[Hapon]]
|Kazuha Kondo&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ab |first=Suhana |date=11 Disyembre 2016 |title=Lotus Soh &amp; Kazuha Kondo: Modern Family |url=https://www.prestigeonline.com/id/people-events/lotus-soh-kazuha-kondo-modern-family/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301024401/https://www.prestigeonline.com/id/people-events/lotus-soh-kazuha-kondo-modern-family/ |archive-date=1 Marso 2026 |access-date=1 Marso 2026 |website=Prestige Online |language=en}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Prepektura ng Tochigi|Tochigi]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{Flagicon|GEO}} [[Georgia (bansa)|Heorhiya]]
|Nino Kalandaze&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 Agosto 2008 |title=Miss World Georgian Contestant Revealed |url=https://finchannel.com/miss-world-georgian-contestant-revealed/21891/people/citylife/2008/08/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206040839/https://finchannel.com/miss-world-georgian-contestant-revealed/21891/people/citylife/2008/08/ |archive-date=6 Disyembre 2025 |access-date=1 Marso 2026 |website=The Financial |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Tbilisi]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]]
|Hayley O'Brien
|20
|Hibraltar
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|NIR}} [[Hilagang Irlanda]]
|Catherine Jean Milligan&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 Hunyo 2006 |title=Miss Northern Ireland crown goes to Catherine |url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/miss-northern-ireland-crown-goes-to-catherine/a/119506796.html |access-date=1 Marso 2026 |website=Belfast Telegraph |language=en}}&lt;/ref&gt;
|19
|Newtownards
|Hilagang Europa
|-
|{{Flag|Hong Kong}}
|Janet Chow&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chai |first=Peter |date=25 Marso 2012 |title=Timmy Hung &amp; Janet Chow wedded |url=https://www.yahoo.com/news/timmy-hung-janet-chow-wedded-042500739.html |access-date=20 Abril 2026 |website=Cinema Online |language=en-US |via=Yahoo News}}&lt;/ref&gt;
|23
|[[Hong Kong]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|IND}} [[Indiya]]
|Natasha Suri&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 Marso 2024 |title=Natasha Suri's rise from Miss India to Bollywood and beyond |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-india/natasha-suris-rise-from-miss-india-to-bollywood-and-beyond/articleshow/108591959.cms |access-date=21 Marso 2026 |website=Femina |language=en}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[Mumbai]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|IDN}} [[Indonesia|Indonesya]]
|Kristania Besouw&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Setyanti |first=Christina Andhika |date=17 Marso 2015 |title=Miss Indonesia 2006 Banting Setir Jadi Tentara Amerika |trans-title=Miss Indonesia 2006 Switches Directions to Become an American Soldier |url=https://www.cnnindonesia.com/gaya-hidup/20150317191309-277-39823/miss-indonesia-2006-banting-setir-jadi-tentara-amerika |access-date=21 Marso 2026 |website=CNN Indonesia |language=id}}&lt;/ref&gt;
|21
|Manado
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]]
|Eleanor Glynn&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 Disyembre 2007 |title=The 5-minute Interview: Eleanor Glynn, Model and actress |url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/the-5minute-interview-eleanor-glynn-model-and-actress-764109.html |access-date=21 Marso 2026 |website=The Independent |language=en}}&lt;/ref&gt;
|20
|Oxford
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]]
|Sarah Morrissey&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cunningham |first=Grainne |date=30 Hunyo 2006 |title=Big bet on Sarah as Liberties model takes Miss Ireland crown |url=https://www.independent.ie/irish-news/big-bet-on-sarah-as-liberties-model-takes-miss-ireland-crown/26372460.html |access-date=21 Marso 2026 |website=Irish Independent |language=en}}&lt;/ref&gt;
|24
|[[Dublin]]
|Hilagang Europa
|-
|{{Flag|Israel}}
|Yael Nizri&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burstein |first=Nathan |last2=Cashman |first2=Greer Fay |date=26 Marso 2006 |title=Between commercials, Miss Israel gets her glory {{!}} The Jerusalem Post |url=https://www.jpost.com/arts-and-culture/entertainment/article-17126 |access-date=22 Marso 2026 |website=The Jerusalem Post |language=en}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Kiryat Shmona]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|ITA}} [[Italya]]
|Elizaveta Migatcheva&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 Pebrero 2015 |title=Miss World welcoming gala |url=https://www.news18.com/photogallery/movies/miss-world-welcoming-gala-750085.html |access-date=22 Marso 2026 |website=News18 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|17
|[[Roma]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|CAM}} [[Cambodia|Kambodya]]
|Sun Sreymom&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tomei |first=Elizabeth |date=6 Oktubre 2006 |title=Miss Cambodia Brings Home Fond Memories |url=https://english.cambodiadaily.com/2006/10/06/miss-cambodia-brings-home-fond-memories/ |access-date=21 Marso 2026 |website=The Cambodia Daily |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|22
|Kampong Cham
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]]
|Malgosia Majewska&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 Setyembre 2006 |title=Malgorzata Majewska |url=https://www.hindustantimes.com/india/malgorzata-majewska/story-4LFwrZeh4FA15rqXzIt89L.html |access-date=27 Marso 2026 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;
|24
|[[Toronto]]
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]]
|Ambuyah Ebanks&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 Oktubre 2007 |title=Handing over the crown |url=https://www.caymancompass.com/2007/10/01/handing-over-the-crown/ |access-date=27 Marso 2026 |website=Cayman Compass |language=en}}&lt;/ref&gt;
|21
|West Bay
|Karibe
|-
|{{Flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]]
|Sabina Chukayeva&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|18
|Karaganda
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|KEN}} [[Kenya]]
|Khadijah Kiptoo&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Owino |first=Anjella |title=Beautiful Shamillah Khadija Kiptoo,Miss Kenya 2006 tells us about her love for cooking and her food website 'shamillucia'.. |url=https://www.standardmedia.co.ke/evewoman/achieving-woman/article/2000141419/beautiful-shamillah-khadija-kiptoomiss-kenya-2006-tells-us-about-her-love-for-cooking-and-her-food-website-shamillucia |access-date=27 Marso 2026 |website=Evewoman Magazine |language=en |via=The Standard}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Nairobi]]
|Aprika
|-
|{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]]
|Elizabeth Loaiza&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 Agosto 2020 |title=Former Beauty Queen Elizabeth Loaiza Diagnosed With Cancer |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/others/former-beauty-queen-elizabeth-loaiza-diagnosed-with-cancer/articleshow/77630796.cms |access-date=27 Marso 2026 |website=Femina |language=en}}&lt;/ref&gt;
|18
|Cali
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|CRI}} [[Costa Rica|Kosta Rika]]
|Bélgica Arias&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 Pebrero 2006 |title=Una joven médico se convierte en Miss Costa Rica 2006 |trans-title=A young doctor becomes Miss Costa Rica 2006 |url=https://www.nacion.com/archivo/una-joven-medico-se-convierte-en-miss-costa-rica-2006/VZKSA7VURZEWPKZWFLR2QD7SLI/story/ |access-date=26 Abril 2026 |website=La Nación |language=es}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[San José, Costa Rica|San José]]
|Kaamerikahan
|-
|{{Flagicon|CRO}} [[Croatia|Kroasya]]
|Ivana Ergić&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=7 Marso 2023 |title=Miss Croatia for Miss World returns – 30th jubilee |url=https://www.croatiaweek.com/miss-croatia-for-miss-world-returns-30th-jubilee/ |access-date=20 Abril 2026 |website=Croatia Week |language=en}}&lt;/ref&gt;
|19
|Šibenik
|Timog Europa
|-
|{{Flagicon|LAT}} [[Letonya]]
|Liga Meinarte&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|24
|Talsi
|Hilagang Europa
|-
|{{Flagicon|LBN}} [[Libano|Líbano]]
|Annabella Hilal&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 Marso 2022 |title=Annabella Hilal’s runway walk is ‘flame of hope’ for Lebanon |url=https://arab.news/we7dy |access-date=20 Abril 2026 |website=Arab News |language=en}}&lt;/ref&gt;
|20
|Ain El Remmaneh
|Timog Europa
|-
|{{Flagicon|LBR}} [[Liberia|Liberya]]
|Patrice Juah&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mari |first=Gloria |date=31 Oktubre 2017 |title=Meet Patrice Juah, former African pageant winner turned business mogul |url=https://www.pulse.co.ke/story/beauty-and-brains-meet-patrice-juah-former-african-pageant-winner-turned-business-2024081616113521505 |access-date=20 Abril 2026 |website=Pulse Kenya |language=en}}&lt;/ref&gt;
|21
|[[Monrovia]]
|Aprika
|-
|{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]]
|Ásdís Svava Hallgrímsdóttir&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 Setyembre 2006 |title=Asdis Svava Hallgrimsdottir |url=https://www.hindustantimes.com/india/asdis-svava-hallgrimsdottir/story-AnxWA2ZyMulFCeG2VXv8BP.html |access-date=20 Abril 2026 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;
|19
|Ísafjörður
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]]
|Adeline Wan&lt;ref&gt;{{Cite news |date=6 Agosto 2006 |title=No big deal! |language=en |pages=R3 |work=New Straits Times |url=https://books.google.com.ph/books?id=96ktAAAAIBAJ&amp;lpg=PA108&amp;dq=%22Miss%20World%22&amp;pg=PA108#v=onepage&amp;q=%22Miss%20World%22&amp;f=false |access-date=26 Abril 2026 |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;
|23
|[[Kuala Lumpur]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|MLT}} [[Malta]]
|Solange Mifsud&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=25 Hunyo 2006 |title=Heard in the Hive |url=https://timesofmalta.com/article/heard-in-the-hive.49617 |access-date=26 Abril 2026 |website=Times of Malta |language=en-gb}}&lt;/ref&gt;
|23
|Żabbar
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|Martinique}} [[Martinika]]
|Stéphanie Colosse&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 Setyembre 2006 |title=Stéphanie Florence Colosse à Miss Monde |trans-title=Stéphanie Florence Colosse at Miss World |url=https://www.martinique.franceantilles.fr/divers/stephanie-florence-colosse-a-miss-monde-863205.php |access-date=26 Abril 2026 |website=France-Antilles |language=fr-FR}}&lt;/ref&gt;
|19
|Fort-de-France
|Karibe
|-
|{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya|Masedonya]]
|Marija Vegova&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
|18
|Gevgelija
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|MUS}} [[Mauritius|Mawrisyo]]
|Vanesha Seetohul&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 Setyembre 2006 |title=Vanesha Seetohul en lice pour Miss Monde |trans-title=Vanesha Seetohul is in the running for Miss World |url=https://lexpress.mu/node/182532 |access-date=26 Abril 2026 |website=L'Express |language=fr}}&lt;/ref&gt;
|22
|Quatre Bornes
|Aprika
|-
|{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]]
|Karla Jiménez
|23
|[[Estado ng Puebla|Puebla]]
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|MDA}} [[Moldabya|Móldabya]]
|Alexandra Demciuk&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lebedev |first=Alexandru |date=29 Mayo 2015 |title=(foto) Topul universităților din Moldova cu cele mai multe Miss Moldova |trans-title=(photo) Top universities in Moldova with the most Miss Moldova |url=https://diez.md/2015/05/29/foto-topul-universitatilor-din-moldova-cu-cele-mai-multe-miss-moldova/ |access-date=26 Agosto 2025 |website=Diez.md |language=ro-RO}}&lt;/ref&gt;
|17
|Bălți
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|MNG}} [[Mongolya]]
|Selenge Erdene-Ochir&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Le |first=Linh |date=19 Disyembre 2024 |title=Miss World Mongolia charged with assaulting husband 2 times in one day |url=https://e.vnexpress.net/news/life/celebrities/miss-world-mongolia-charged-with-assaulting-husband-2-times-in-one-day-4829707.html |access-date=26 Abril 2026 |website=VnExpress |language=en}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Ulan Bator|Ulaanbaatar]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{Flag|Montenegro}}
|Ivana Knežević&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Petrić |first=Radomir |date=21 Setyembre 2013 |title=Nikoleta Jovanović will represent Montenegro at the Miss Universe competition |url=https://en.vijesti.me/fun/263178/Nikoleta-Jovanovic-will-represent-Montenegro-at-the-Miss-Universe-competition |access-date=26 Abril 2026 |website=Vijesti |language=en}}&lt;/ref&gt;
|17
|Bar
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]]
|Anna Nashandi&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 Hunyo 2007 |title=Anna Nashandi, Former Miss Namibia |url=https://neweralive.na/anna-nashandi-former-miss-namibia/ |access-date=26 Abril 2026 |website=New Era Live |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[Windhoek]]
|Aprika
|-
|{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]]
|Abiola Bashorun&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=22 Agosto 2006 |title=MISS NIGERIA WORLD 2006 |url=https://www.bellanaija.com/2006/08/miss-nigeria-world-2006/ |access-date=26 Abril 2026 |website=BellaNaija |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|18
|[[Lagos]]
|Aprika
|-
|{{flagicon|Norway}} [[Noruwega]]
|Tonje Elise Skjærvik&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Walhovd |first=Hanne Mette |date=14 Enero 2006 |title=Tonje Elise drar til Miss World |trans-title=Tonje Elise goes to Miss World |url=https://www.adressa.no/nyheter/trondelag/i/eEK0dg/tonje-elise-drar-til-miss-world |access-date=27 Marso 2026 |website=Adressa |language=nb}}&lt;/ref&gt;
|18
|Stokkøya
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|NED}} [[Netherlands|Olanda]]
|Sheryl Baas&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 Hulyo 2013 |title=Pinay Mrs. Globe 2013 visits Manila |url=https://www.philstar.com/entertainment/2013/07/16/973911/pinay-mrs-globe-2013-visits-manila |access-date=26 Abril 2026 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|22
|[[Rotterdam]]
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|PAN}} [[Panama]]
|Giselle Bissot&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arosemena |first=Rosalía |date=18 Abril 2007 |title=Sorangel Matos irá al Miss Universo |trans-title=Sorangel Matos will go to Miss Universe |url=https://www.prensa.com/cultura/Sorangel-Matos-ira-Miss-Universo_0_1997800434.html |access-date=26 Abril 2026 |website=La Prensa |language=es}}&lt;/ref&gt;
|23
|[[Lungsod ng Panama]]
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|PER}} [[Peru]]
|Silvia Cornejo&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Claros |first=Francisco |date=30 Agosto 2023 |title=¿A qué se dedica ahora la ex miss Perú Silvia Cornejo tras alejarse de la televisión? |trans-title=What is former Miss Peru Silvia Cornejo doing now after leaving television? |url=https://larepublica.pe/espectaculos/farandula/2023/08/28/a-que-se-dedica-silvia-cornejo-la-exmiss-peru-y-recordada-presentadora-tras-alejarse-de-la-tv-evat-1034012 |access-date=26 Abril 2026 |website=La Republica |language=es}}&lt;/ref&gt;
|19
|Trujillo
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|PHI}} [[Binibining Pilipinas|Pilipinas]]
|Anna Maris Igpit&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite news |last=Adina|first=Armin|date=6 Marso 2006|title=Beauty Pageant Winners Picked|language=en|pages=24|work=[[Philippine Daily Inquirer]]|url=https://news.google.com/newspapers?id=v1M1AAAAIBAJ&amp;sjid=YCUMAAAAIBAJ&amp;pg=3451%2C9127682|access-date=13 Enero 2023}}&lt;/ref&gt;
|19
|[[Panglao, Bohol|Panglao]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]]
|Jenniina Tuokko
|17
|Nousiainen
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|POL}} [[Polonya]]
|Marzena Cieślik
|25
|Wolin
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]]
|Thebyam Carrión
|23
|Mayagüez
|Karibe
|-
|{{flagicon|POR}} [[Portugal]]
|Sara Almeida
|19
|[[Oporto|Porto]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]]
|Laura Fasquel
|19
|[[Tolosa]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]]
|Paola Torres
|21
|Santiago
|Karibe
|-
|{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]]
|'''Taťána Kuchařová'''
|18
|Opočno
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|ROU}} [[Romania|Rumanya]]
|Ioana Boitor
|17
|[[Bukarest]]
|Timog Europa
|-
|{{Flagicon|RUS}} [[Rusya]]
|Alexandra Mazur
|19
|[[Mosku|Moscow]]
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|ZMB}} [[Sambia|Sámbia]]
|Katanekwa Matundwelo
|25
|[[Lusaka]]
|Aprika
|-
|{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]]
|Tamalisa Baptiste
|20
|Marchand
|Karibe
|-
|{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]]
|Lorraine Maphala
|21
|Bulawayo
|Aprika
|-
|{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]]
|Colleen Pereira
|24
|[[Singapore|Singapura]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]]
|Vedrana Grbović
|18
|[[Belgrado]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]]
|Dannielle Kerkoven
|18
|[[Colombo]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]]
|Cathrin Skoog
|19
|Krokom
|Hilagang Europa
|-
|{{Flag|Tahiti}}
|Vainui Simon
|20
|Papeete
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]]
|Wema Sepetu
|18
|[[Dar es Salaam]]
|Aprika
|-
|{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]]
|Melisa Mahapol
|23
|[[Bangkok]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]]
|Nokuthula Sithole
|22
|Gauteng
|Aprika
|-
|{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]]
|Sharon Park
|21
|[[Icheon]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]]
|Tineke De Freitas
|23
|Westmoorings
|Karibe
|-
|{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]]
|Constanza Silva
|20
|[[Santiago de Chile|Santiago]]
|Kaamerikahan
|-
|{{flagicon|CHN}} [[Tsina]]
|Duo Liu
|24
|[[Beijing]]
|Asya-Pasipiko
|-
|{{flagicon|CYP}} [[Tsipre]]
|Eli Manoli
|18
|[[Nikosya]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|TUR}} [[Turkey|Turkya]]
|Merve Büyüksaraç
|18
|[[Ankara]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|UKR}} [[Ukraine|Ukranya]]
|Olga Shilovanova
|19
|Kharkiv
|Hilagang Europa
|-
|{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]]
|Renáta Tóth
|21
|[[Budapest]]
|Timog Europa
|-
|{{flagicon|URY}} [[Uruguay|Urugway]]
|Marlene Politi
|20
|San Jacinto
|Kaamerikahan
|}

== Mga tala ==
&lt;references group=&quot;lower-alpha&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Mga sanggunian ==
{{Reflist}}

== Panlabas na kawing ==

* {{official website|http://www.missworld.com}}
{{Miss World}}
[[Kategorya:Miss World]]</text>
      <sha1>94b0a1faxgv5fwblze1x6gsahpr3f9m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Labanan sa Bayang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331775</id>
    <revision>
      <id>2204942</id>
      <parentid>2144263</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Glennznl</username>
        <id>73709</id>
      </contributor>
      <origin>2204942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15560" sha1="bqdjshy8g0gi2g98ssehi1xz0uq531m" xml:space="preserve">{{Infobox military conflict|conflict=Labanan sa Bayang|image=Battle of Bayan.jpg|image_size=200|caption=|partof=[[Himagsikang Moro]]|date=Mayo 2–3, 1902|place=Malapit sa [[Malabang, Lanao del Sur|Malabang]], timog ng [[Lawa ng Lanao]], [[Mindanao]]|result=Pagkawagi ng Amerika
* Simula ng [[Himagsikang Moro]]|combatant1={{flag|Estados Unidos|1896}}|combatant2=[[Mga Kumpederadong Sultanato ng Lanao]]|commander1=[[Frank D. Baldwin|Colonel Frank D. Baldwin]]|commander2=Sultan Pandapatan|strength1=1,200 katao&lt;br&gt;4 [[mountain gun]]s&lt;ref name=Arnold/&gt;{{rp|30}}|strength2=Mga 600 mandirigmang [[Maranao]] &lt;br&gt;2 forts&lt;ref name=Arnold/&gt;{{rp|33}}|casualties1=11 pinatay&lt;br&gt;42 sugatan&lt;ref name=Arnold/&gt;{{rp|38}}|casualties2=400–500 piantay&lt;br&gt;9 nahuli&lt;br&gt;39 tumakas&lt;ref name=Arnold/&gt;{{rp|38}}}}

Ang '''Labanan sa Bayang''' ( [[Wikang Mëranaw|Maranao]] : '''''Padang Karbala''''' &lt;ref name=&quot;lawmaker&quot;&gt;{{Cite web |date=26 March 2021 |title=Lawmaker proposes annual commemoration of 'Battle of Bayang' in BARMM |url=https://bangsamoro.gov.ph/news/latest-news/lawmaker-proposes-annual-commemoration-of-battle-of-bayang-in-barmm/?__cf_chl_jschl_tk__=fa8330ac3c038a08185de6cc042408ade949b8a1-1617095570-0-AQfDfD-iCEBFeT3YiKyjMX__kOXEhDUHb6oOl_dMHJNOWLKICupIL-MpGp8K5zE8qrKBQgX6NuwPIRTAWYNkK-X89DJLLNH3hhd6cG5Km6UfHSohyh_28FUnzIk2LoUOuZS4GWBvtNcJz0nRJhLWpH7liSIYbw-oDyYBWc5TtPLUL8BUOeZaWbME_uOfISgsU3HCat73XIXmL2h5k9Q5BpcmIE2HnSqROvoi7wMW65Omb5uIIDjrYn3V3fRvsvKqhdzIRz-G6axfF3oihjEeFu3JWNSWUoQQ-Cdom0Lvwfs4ogNqDwZx6hqrx0OsZZ7SeLMEljP4sKROzhMnFI6lth0q43-ZyV9mWnsy-uFdyNWeS1tGIXZYepCbCfCvSjnZ_7vS_uVYlPaiauk0eMsh-MZYgjxMIhlnMNUkqQ_AG4TV7T-Pxf6A52g026R_9Lem1nR71X9Mn5LNqFggSuSv7vfHxjZkWLd2Z5N56N4JX303 |access-date=30 March 2021 |publisher=Bangsamoro Information Office}}&lt;/ref&gt; ) ay ang unang malaking pakikipag-ugnayan ng [[Himagsikang Moro]]. &lt;ref name=&quot;Arnold&quot; /&gt;  Isa itong ekspedisyong pamparusa na pinamunuan ni Koronel Frank D. Baldwin bilang pagganti sa mga pagpatay na ginawa ng [[mga Moro]] sa lugar ng Malabang at Parang sa pulo ng Mindanao. &lt;ref name=&quot;Arnold&quot;&gt;Arnold, J.R., 2011, The Moro War, New York: Bloomsbury Press, {{ISBN|9781608190249}}&lt;/ref&gt;  Pinamunuan ni Kolonel Baldwin ang pitong kumpanya ng 27th Infantry at ang 25th Battery Light Artillery laban sa mga Moro sa timog baybayin ng [[Lawa ng Lanao]], partikular na ang nayon ng Bayang. &lt;ref name=&quot;Arnold&quot; /&gt; Kinuha ng mga [[Estados Unidos||Amerikano]] ang [[Fort Pandapatan]] at ang kuta ng [[Datu]] ng Binidayan, na pinatay ang [[Sultan]] ng Bayang sa proseso. &lt;ref name=&quot;Arnold&quot; /&gt; 
== Background ==
Inakusahan ng mga Moro ang mga Amerikano na sinusubukang ipalit sila mula sa [[Islam sa Pilipinas|Islam]] tungo sa [[Kristiyanismo sa Pilipinas|Kristiyanismo]], tulad ng mga pagtatangka ng mga [[Imperyong Kastila|Espanyol]], at nagtanim ng sama ng loob mula 1900 nang pinatay ng mga hukbo sa ilalim ni Lt. Col. LM Brett si Datu Amirul. &lt;ref name=&quot;Arnold2&quot;&gt;Arnold, J.R., 2011, The Moro War, New York: Bloomsbury Press, {{ISBN|9781608190249}}&lt;/ref&gt;,  Nagkaroon din ng hindi pagkakaunawaan sa pagpapalawig ng [[John C.|Bates]] Agreement ng 1899 sa pangkalupaang Mindanao kung saan inakala ng mga Amerikano na naitatag na nila ang soberanya sa pamamagitan ng pagkuha ng pirma ng [[Sultan ng Sulu]], sng mga Moro ng Lanao ay isa pang soberanya at naisip na maaari nilang ipagpatuloy ang kanilang tuntunin. &lt;ref name=&quot;Arnold2&quot; /&gt;

{{Campaignbox Himagsikang Moro}}

Bago pa man ideklara ng [[Pamahalaang Insular ng mga Pulo ng Pilipinas]]  na &quot;napatahimik&quot; o &quot;asimilisado&quot;, ang mga insidente ng karahasan sa katimugang Isla ng Mindanao ay nagbunsod ng pagbubukas ng isang buong bagong harapan ng katatapos na Digmaang Pilipino–Amerikano, ang nagsimula na ang tinatawag na Moro rebellion. Bagama't sinubukan ng mga Heneral tulad ni [[Leonard Wood]] na makipag-ayos sa lokal na Datu ng Moroland, ang ilang mga Datu ay hindi interesadong ibigay ang kanilang soberanya sa mga bagong kolonisador na ito, halos agad na sumiklab ang labanan sa mga maliliit na insidente ng pagpatay at pagnanakaw ng mga armas mula sa mga Amerikanong nakatalaga doon. . Ang ekspedisyon sa Bayang ay sinasabing isang paghihiganti sa dalawang pagpaslang, 3 linggo ang pagitan, ang mga salarin ay mga Moro o Muslim na Pilipino na umaasang makakuha ng [[Krag–Jørgensen]] rifle ng mga Amerikano. Bilang tugon, kinuha ni Baldwin ang kanyang buong utos ng 1,025 lalaki sa ekspedisyon at idinagdag ang 25th Battery of the Field Artillery (65 lalaki), sampung six-mule team at 40 pack mules na pinapatakbo ng mga contract civilian packer, at 300 upahang ''cargadores'' . 600 lalaki ng 10th at 17th Infantry Regiments ang inilipat sa Malabang bilang pansamantalang kapalit ng kanyang pwersa at magsilbing reserba.

== Martsa sa Bayang ==
Sa huling bahagi ng Abril, si Baldwin ay nagtatag ng isang base sa daungan ng Malabang, at nagplanong magmartsa pahilaga sa tabi ng Ilog Matling hanggang sa Lawa ng Lanao. &lt;ref name=&quot;Arnold4&quot;&gt;Arnold, J.R., 2011, The Moro War, New York: Bloomsbury Press, {{ISBN|9781608190249}}&lt;/ref&gt;  Nagtayo sila ng punong-tanggapan sa matandang kuta ng Espanya na tinatawag na &quot;Corcuera&quot;. Habang sila ay nagmamartsa patungo sa Bayang, nakatagpo sila ng makapal na gubat, tila walang kalaliman na mga hukay ng putik at mga tropikal na sakit tulad ng [[Malarya|Malaria]] na sinalanta ang ekspedisyon, mula doon, alam ng mga Amerikano na sila ay makakasagupa ng isang ganap na kakaibang uri ng digmaan sa Mindanao, ang mga superior arm ay isang kalamangan. para sa hukbong Amerikano, gayunpaman ang labanan sa Mindanao ay madalas na labanan sa kamay-sa-kamay na paghaharap at pagpapakamatay, tinatawag na [[Juramentado]] at [[Running amok|amok.]] mga pag-atake.

Nang sa wakas ay narating na nila ang 2 kuta sa Bayang at Pandapatan, ang bilang ng epektibong baril ay bumaba sa 600 at nawala ang kanilang mga Maguindanao cargadores at pinalitan sila ng karagdagang 40 pack mules, 80 sa kabuuan. Nang malaman nila na ang beans sa mga lata ay may halo ng baboy, tumanggi ang mga maydala na dalhin ang mga rasyon ng Amerika ng de-latang baboy at beans. &lt;ref name=&quot;Arnold3&quot;&gt;Arnold, J.R., 2011, The Moro War, New York: Bloomsbury Press, {{ISBN|9781608190249}}&lt;/ref&gt;  Narating ng puwersang Amerikano ang lawa pagkatapos ng labimpitong araw na paglalakbay sa loob ng tatlumpu't dalawang milya. &lt;ref name=&quot;Arnold3&quot; /&gt;  Nagtatag ng isang kampo dalawang milya mula sa Bayang noong 1 Mayo, nagpadala si Baldwin ng ultimatum sa Sultan na humihiling ng pagsuko ng mga pumatay sa kanyang mga sundalo. &lt;ref name=&quot;Arnold3&quot; /&gt; 

Habang pinagmamasdan nila ang mataas na tagaytay kung saan matatanaw ang Lawa ng Lanao kung saan itinayo ang dalawang kuta o &quot; ''Cottas'' &quot;, mga 1,000 yarda ang layo, ang mga kumander ng Amerikano ay mabilis na nagsimulang magplano para sa pag-atake, nagpadala ng mga reconnaissance party upang mangalap ng impormasyon sa mga kuta at kanilang mga depensa, ang una at pinakamataas na kuta ay tinawag na &quot;Binidayan&quot; ang balwarte ng Sultan ng Bayang na hayagang sumulat laban sa pananakop ng mga Amerikano at nanawagan ng armadong paghihimagsik, sa kuta na ito ay makikita nila ang mga Maranao riflemen na nakadapo sa mga dingding, ang pulang bandila ng mga Maranao na sumisimbolo sa isang estado ng digmaan ay nakitang lumilipad sa magkabilang kuta. Ang mas malaking Cotta, na pinangalanang Pandapatan ay ang pangunahing depensa ng hukbong Maranao, sa ilalim ng kanilang pinuno ng digmaan, ang Sultan ng Pandapatan.

== Pagsalakay sa Binidayan Cotta ==
Labinlimang minuto matapos ang ultimatum sa tanghali, sinimulan ng mga tauhan ni Baldwin—Company F (1st Lt. Thomas Vicars) at Company H (Captain Samuel Lyon) &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Maggioni |first=Paul |date=2017-09-28 |title=Hearts and Minds in Mindanao |url=https://www.historynet.com/hearts-minds-mindanao.htm |access-date=2019-11-15 |website=HistoryNet |language=en-US}}&lt;/ref&gt; — ang kanilang pag-atake sa kuta ng Moro sa Lempesses Hill. &lt;ref name=&quot;Arnold5&quot;&gt;Arnold, J.R., 2011, The Moro War, New York: Bloomsbury Press, {{ISBN|9781608190249}}&lt;/ref&gt;  Ang pagkubkob sa Binidayan ay tumagal ng halos isang oras, sinubukan muna ng mga Amerikano na magpaputok sa mga parapet para maputol ang mga tagapagtanggol sa mga pader, pagkatapos, sinisingil nila ang kuta, pagkatapos ng isang oras ay nakuha ng mga Amerikano ang kuta, 1 Amerikano lamang ang napatay at isang maliit. bilang ng mga Moro na napatay. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tulad ng natuklasan ng mga Amerikano, ang Sultan ng Bayang at ang natitirang 600 na kalalakihan (kabilang ang 150 kalalakihan na ipinadala ng ibang mga Datu) ay lumipat sa lambak patungo sa mas malaking Pandapatan Cotta, kung saan naghanda sila para sa nalalapit na pag-atake. Dahil alam nilang madaling nakuha ng mga Amerikano ang mas mataas na kuta, naghanda sila para sa isang malakas na pambubugbog, ngunit sa pagkakaroon ng pangunahing bentahe ng mga Moro, tiwala sila sa kanilang depensa.

== Pagsakop ng Pandapatan Cotta ==
Sa pagpapatuloy sa pangalawang kuta, tumawid ang mga Amerikano sa tatlong linya ng trench at pinalibutan ang kuta ng 4 PM. &lt;ref name=&quot;Arnold6&quot;&gt;Arnold, J.R., 2011, The Moro War, New York: Bloomsbury Press, {{ISBN|9781608190249}}&lt;/ref&gt; Ang mga Moro ay nagtayo ng isang kahanga-hangang pagtatanggol sa Cotta, na may malalim na mga kanal na may lalim na limang talampakan ang lalim na nakapalibot sa cotta, at ang mga pader na bato na napapaligiran ng matatalim na mga istaka ng kawayan kasama ang mga nakatagong hukay na puno ng matalim na kawayan; ang pagtatanggol sa Pandapatan ay nakahanda upang pigilan ang mga sumusulong na Amerikano.

Nang simulan ng mga Amerikano ang kanilang pag-atake, nagawa nilang ilabas ang ilang mga tagapagtanggol sa mga dingding ng kuta, ngunit kulang ang mga scaling ladder at kulang ang mga bala, pinangunahan ni [[Hugh A. Drum]] ang isang pagtatangka na pasukin ang mga pader. &lt;ref name=&quot;Arnold7&quot;&gt;Arnold, J.R., 2011, The Moro War, New York: Bloomsbury Press, {{ISBN|9781608190249}}&lt;/ref&gt; 

Sinalakay ng Kumpanya F ang pangunahing tarangkahan ng kuta, at doon ay inilunsad ang isang mabangis na ganting atake ng mga Moro. &lt;ref name=&quot;Arnold8&quot;&gt;Arnold, J.R., 2011, The Moro War, New York: Bloomsbury Press, {{ISBN|9781608190249}}&lt;/ref&gt;  Ang commanding officer ng Company F na si 1st Lieutenant Thomas Vicars ay biglang [[Decapitation|pinugutan]] ng [[lantaka]] fire, na nagpatigil sa pagsulong ng mga Amerikano. &lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Cite web |last=Maggioni |first=Paul |date=2017-09-28 |title=Hearts and Minds in Mindanao |url=https://www.historynet.com/hearts-minds-mindanao.htm |access-date=2019-11-15 |website=HistoryNet |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Bagama't ang mga Amerikano ay nagdulot ng mabibigat na kaswalti sa mga Moro, ang malapitang labanan sa labas ng mga pader ay nagpatuloy hanggang sa paglubog ng araw, nang ang mga Amerikano ay umatras sa ilalim ng takip ng gabi. Sa pagbabalik sa kampo malapit sa mga guho ng Binidayan cotta, ang mga kidlat, na sinamahan ng matinding hamog at delubyo ng ulan ay naging miserable ang buhay ng mga Amerikano. &lt;ref name=&quot;Arnold9&quot;&gt;Arnold, J.R., 2011, The Moro War, New York: Bloomsbury Press, {{ISBN|9781608190249}}&lt;/ref&gt;  Habang ang mga Amerikano ay umatras sa Binidayan, ang 25th Field Artillery ay buong tapang na gumapang patungo sa larangan ng digmaan at kinuha ang mga patay at nasugatan, bagaman sila ay natalo at dumanas ng malakas na ulan at hamog, sila ay nagdulot ng malaking pinsala sa kuta at sa moral ng mga Pinagtatanggol ito ng mga Moro.

Habang humupa ang hamog, ang umaga ay sumikat na upang ipakita ang mga pulang bandila ng labanan na pinalitan ng apat na puting bandila. &lt;ref name=&quot;Arnold10&quot;&gt;Arnold, J.R., 2011, The Moro War, New York: Bloomsbury Press, {{ISBN|9781608190249}}&lt;/ref&gt;  Sinakop ng mga Amerikano ang kuta noong 6 AM at kinuha ang walumpu't tatlong bilanggo, ngunit ang sultan at ang kanyang punong tenyente ay napatay sa pagsisikap na makatakas. &lt;ref name=&quot;Arnold10&quot; /&gt;   Ang kuta ay kalaunan ay nawasak ng mga pwersang Amerikano.

== Bunga ==
Sinubukan ng mga bilanggo na tumakas noong 1 PM, na nagresulta sa lahat maliban sa siyam na napatay. &lt;ref name=&quot;Arnold11&quot;&gt;Arnold, J.R., 2011, The Moro War, New York: Bloomsbury Press, {{ISBN|9781608190249}}&lt;/ref&gt; : 38 Si Pangulong [[Theodore Roosevelt]] noong Mayo 5 ay nagpadala ng kanyang pasasalamat para sa mga lalaking &quot;nagdala ng ating bandila sa tagumpay.&quot; &lt;ref name=&quot;Arnold11&quot; /&gt; 

Ang parehong mga kuta ay binuwag ng mga Amerikano, at ang pagnanakaw sa mga talim ng Moro tulad ng [[Kris]] at [[Kampilan]], ang kaugaliang ito ng pagkuha ng &quot;mga souvenir&quot; mula sa mga lugar ng labanan ay naging karaniwang lugar sa mga Amerikanong nakikipaglaban sa Moroland. Ang unang labanang ito sa Bayang ay naging panawagan ng mga Moro sa buong Mindanao, sa patuloy na presensya ng mga tropang Amerikano na nagbunsod ng iba't ibang pag-aalsa at pag-atake sa mga isla ng [[Sulu]], lawa ng [[Lawa ng Lanao|Lanao]] at [[Cotabato (lalawigan)|Cotabato]] Basin.

Ang Camp Vicars (kaya pinangalanan sa pinaslang na kumander ng Kumpanya F, 1st Lieutenant Thomas Vicars) ay itinatag ng mga Amerikano kinabukasan malapit sa kung saan matatagpuan ang mga kuta at [[John J. Pershing|si John J. Pershing]] ang nag-utos. &lt;ref name=&quot;Arnold12&quot;&gt;Arnold, J.R., 2011, The Moro War, New York: Bloomsbury Press, {{ISBN|9781608190249}}&lt;/ref&gt;  Si Pershing ay gumawa ng mga ekspedisyon sa pagpaparusa laban sa Sultan Uali ng Butig noong 18-22 Set. 1902 at ang Sultan Cabugatan ng Masiu noong 29 Sept.- 3 Okt. 1902. &lt;ref name=&quot;Arnold12&quot; /&gt; 

Sinundan ito ng mga ekspedisyon laban sa Bacolod, 6–8 Abril 1903, at Calahui, 9–10 Abril, sa kanlurang baybayin ng lawa, at Taraka, 4–5 Mayo, sa silangang baybayin. &lt;ref name=&quot;Arnold13&quot;&gt;Arnold, J.R., 2011, The Moro War, New York: Bloomsbury Press, {{ISBN|9781608190249}}&lt;/ref&gt; Samantala, isang supply road ang ginawa ng mga tauhan ni [[Robert Lee Bullard]] mula [[Iligan]] hanggang Camp Marahui sa Lake Lanao. &lt;ref name=&quot;Arnold13&quot; /&gt;

== Legasiya ==
Ang labanang lokal na kilala bilang ''Padang Karbala'' ng mga [[mga Mëranaw|Maranao]] ay itinuturing na isang halimbawa ng paglaban ng mga Moro 

laban sa imperyalismo at kolonisasyon ng Estados Unidos at bilang isang patunay ng [[Ethnic nationalism|nasyonalismong etniko]] . Itinuturing ng mga Maranao ang mga nasawi sa panig ng Moro sa labanan bilang mga martir. Isang panukalang batas ang iminungkahi sa [[Parlamento ng Bangsamoro|Parliament ng Bangsamoro]] na kinikilala ang Mayo 2 bilang Araw ng Padang Karbala bilang isang paraan upang gunitain ang makasaysayang labanan. &lt;ref name=&quot;lawmaker2&quot;&gt;{{Cite web |date=26 March 2021 |title=Lawmaker proposes annual commemoration of 'Battle of Bayang' in BARMM |url=https://bangsamoro.gov.ph/news/latest-news/lawmaker-proposes-annual-commemoration-of-battle-of-bayang-in-barmm/?__cf_chl_jschl_tk__=fa8330ac3c038a08185de6cc042408ade949b8a1-1617095570-0-AQfDfD-iCEBFeT3YiKyjMX__kOXEhDUHb6oOl_dMHJNOWLKICupIL-MpGp8K5zE8qrKBQgX6NuwPIRTAWYNkK-X89DJLLNH3hhd6cG5Km6UfHSohyh_28FUnzIk2LoUOuZS4GWBvtNcJz0nRJhLWpH7liSIYbw-oDyYBWc5TtPLUL8BUOeZaWbME_uOfISgsU3HCat73XIXmL2h5k9Q5BpcmIE2HnSqROvoi7wMW65Omb5uIIDjrYn3V3fRvsvKqhdzIRz-G6axfF3oihjEeFu3JWNSWUoQQ-Cdom0Lvwfs4ogNqDwZx6hqrx0OsZZ7SeLMEljP4sKROzhMnFI6lth0q43-ZyV9mWnsy-uFdyNWeS1tGIXZYepCbCfCvSjnZ_7vS_uVYlPaiauk0eMsh-MZYgjxMIhlnMNUkqQ_AG4TV7T-Pxf6A52g026R_9Lem1nR71X9Mn5LNqFggSuSv7vfHxjZkWLd2Z5N56N4JX303 |access-date=30 March 2021 |publisher=Bangsamoro Information Office}}&lt;/ref&gt;

== Mga Sanggunian ==
&lt;references /&gt;

[[Kategorya:Himagsikang Moro]]</text>
      <sha1>bqdjshy8g0gi2g98ssehi1xz0uq531m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alexandra Eala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>334071</id>
    <revision>
      <id>2204892</id>
      <parentid>2204882</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tabilay</username>
        <id>153890</id>
      </contributor>
      <comment>Madrid Open doubles results.</comment>
      <origin>2204892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78108" sha1="4z80r2sifm86g1n3frp87e9qo4vah56" xml:space="preserve">{{Use mdy dates|date=April 2025}}
{{Infobox tennis biography
|name                              = Alexandra Eala
|image                             =File:Alex Eala (2024 US Open) 02 (cropped).jpg 
|caption                           =Alex Eala sa 2024 US Open 
|fullname                          = Alexandra Maniego Eala
|country                           = {{PHI}}
|birth_date                        = {{birth date and age|2005|05|23}}
|birth_place                       = [[Lungsod Quezon]], [[Pilipinas]]
|height                            = {{height|m=1.75}}
|turnedpro                         = March 4, 2020
|plays                             = Kaliwete (dalawahang-hawak na ''backhand'')
|coach                             = Joan Bosch&lt;br&gt; Alexandro Viaene&lt;br&gt;&lt;br&gt;Lluc Bauza (Fitness Coach)
|careerprizemoney                  = US 1,882,099
|singlesrecord                     = {{tennis record|won=209|lost=127}}
|singlestitles                     = 0
|highestsinglesranking             = 29 (March 16, 2026)
|currentsinglesranking             = No. 44 (April 20, 2026)
|AustralianOpenresult              = 1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's singles qualifying|2026]])
|FrenchOpenresult                  = 1R ([[:en:2025 French Open – Women's singles|2025]])
|Wimbledonresult                   = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's singles|2025]])
|USOpenresult                      = 2R ([[:en:2025 US Open – Women's singles|2025]])
|doublesrecord                     = {{tennis record|won=47|lost=44}}
|doublestitles                     = 0
|highestdoublesranking             = No. 99 (February 9, 2026)
|currentdoublesranking             = No. 101 (April 20, 2026)
|FrenchOpenDoublesresult           = 2R ([[:en:2025 French Open – Women's doubles|2025]])
|WimbledonDoublesresult            = 1R ([[:en:2025 Wimbledon Championships – Women's doubles|2025]])
|updated                           = April 20, 2026
|medaltemplates-expand =no
|medaltemplates =
{{MedalSport | Women's [[:en:tennis|Tennis]]}}
{{MedalCountry |{{PHI}}}}
{{MedalCompetition | [[:en:Asian Games|Asian Games]]}}
{{MedalBronze | [[:en:Tennis at the 2022 Asian Games|2022 Hangzhou]] | [[:en:Tennis at the 2022 Asian Games – Women's singles|Singles]] }}
{{MedalBronze|2022 Hangzhou|[[:en:Tennis at the 2022 Asian Games – Mixed doubles|Mixed doubles]]}}
{{MedalCompetition | [[:en:Southeast Asian Games|Southeast Asian Games]]}}
{{MedalGold | [[:en:2025 Southeast Asian Games|2025 Thailand]] | [[:en:Tennis at the 2025 SEA Games|Singles]] }}
{{MedalBronze | [[:en:2021 Southeast Asian Games|2021 Vietnam]] | [[:en:Tennis at the 2021 Southeast Asian Games|Singles]] }}
{{MedalBronze | 2021 Vietnam | [[:en:Tennis at the 2021 Southeast Asian Games|Mixed doubles]] }}
{{MedalBronze | 2021 Vietnam | [[:en:Tennis at the 2021 Southeast Asian Games|Team]] }}
{{MedalBronze | [[:en:2025 SEA Games|2025 Thailand]] | [[:en:Tennis at the 2025 SEA Games|Team]] }}
{{MedalBronze | 2025 Thailand | [[:en:Tennis at the 2025 SEA Games|Mixed doubles]] }}
|AustralianOpenDoublesresult=1R ([[:en:2026 Australian Open – Women's doubles|2026]])}}

Si '''Alexandra Eala''' (isinilang Mayo 23, 2005 sa [[Quezon City]]) ay Pilipinong manlalaro ng [[tenis]]. Siya ang pinakamataas na ranggong Pilipino, umabot sa pandaigdigang bilang na 29 noong Marso 16, 2026.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=March 16, 2026 |title=Alex Eala rises to career-high World No. 29 |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/16/eala-rises-to-career-high-world-no-29-in-latest-wta-rankings-1032}}&lt;/ref&gt;

Nagwagi siya ng junior Grand Slam titles: doubles sa 2020 Australian Open  at 2021French Open, at singles sa 2022  US Open.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=September 10, 2022 |title=Eala captures US Open girls' singles crown |url=https://www.rappler.com/sports/final-results-alex-eala-lucie-havlickova-us-open-september-10-2022/}}&lt;/ref&gt;

Mayroon siyang 5 ITF singles at 3 ITF doubles titles, at noong 2025 umabot sa Semifinal ng Miami Open, final ng Eastbourne Open, at nagwagi sa WTA 125 Guadalajara Open.&lt;ref name=&quot;:62&quot;&gt;{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Singles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/d/titles/ |access-date=2025-12-03 |website=www.itftennis.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:72&quot;&gt;{{Cite web |title=ITF: Alexanda Eala Doubles Titles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:63&quot;&gt;{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Singles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}&lt;/ref&gt;

Simula noong 2023, lumahok si Eala sa mga Grand Slam tournaments bilang propesyonal, kung saan nakapasok siya sa main draw mula 2025 French Open  hanggang 2026 Australian Open at umabot sa ikalawang round ng 2025 US Open sa singles.&lt;ref name=&quot;:63&quot; /&gt; Sa doubles naman, nakapaglaro siya noong 2025 at 2026, na ang pinakamataas na resulta ay ang ikalawang round ng 2025 French Open.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Si Eala ay nagwagi ng mga pilak na medalya sa 2021 SEA Games at 2022Asian Games, at pinangunahan ang koponan sa promosyon sa Group I noong 2024. Noong 2025 SEA Games, nakamit niya ang gintong medalya sa women’s singles at dalawang tansong medalya sa mixed doubles at team events.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

== Maagang Buhay ==
Si '''Alexandra Maniego Eala''' ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa [[Lungsod Quezon]], Pilipinas, kina Michael Eala, isang business executive,&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |publisher=Gulf Today |access-date=26 March 2026}}&lt;/ref&gt; at [[:en:Rizza_Maniego-Eala|Rosemarie Maniego-Eala]], dating [[Globe Telecom]] CFO hanggang 2024 at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa [[:en:1985_SEA_Games|1985 SEA Games]]. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina [[:en:Noli_Eala|Noli Eala]], dating chairperson ng [[:en:Philippine_Sports_Commission|Philippine Sports Commission]] at commissioner ng [[Philippine Basketball Association]],&lt;ref name=&quot;Philstar&quot;&gt;{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=August 28, 2025 |work=[[The Philippine Star]] |date=March 28, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Cordero |first=Abac |date=August 30, 2022 |title=Noli Eala named new Philippine Sports Commission chairman |url=https://www.philstar.com/sports/2022/08/30/2206206/noli-eala-named-new-philippine-sports-commission-chairman |access-date=November 5, 2025 |work=[[The Philippine Star]]}}&lt;/ref&gt; at ang fashion designer na si Rhett Eala.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=[[GMA News]] |date=April 23, 2026}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kapatid na si Michael Francis &quot;Miko&quot; Eala ay naglaro ng tennis para sa [[:en:Penn_State_Nittany_Lions|Penn State Nittany Lions]] mula 2020 hanggang 2024.&lt;ref&gt;{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=May 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=[[ABS-CBN News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PEP2&quot;&gt;{{Cite news |last1=Bravo |date=March 27, 2025 |title=Who is Alex Eala, Pinoy tennis player at 2025 Miami Open? |url=https://www.pep.ph/peptionary/186040/alex-eala-a5128-20250327 |website=Philippine Entertainment Portal}}&lt;/ref&gt;  

Nagsimula si Eala sa tennis sa edad na apat,&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Hilotin |title=Alex Eala: Rapid rise in tennis rankings, what's next? |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/alex-eala-rapid-rise-in-tennis-rankings-whats-next-1.500248201 |work=[Gulf News |date=August 28, 2025}}&lt;/ref&gt; ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang coach.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Payo |date=August 31, 2025 |title=Alex Eala and the guts to be first |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-guts-first-philippine-tennis/ |work=[[Rappler]]}}&lt;/ref&gt;  

Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa [[San Juan, Metro Manila|San Juan]] at [[:en:Colegio_San_Agustin_–_Makati|Colegio San Agustin]] sa [[Makati]], bago lumipat sa [[:en:Rafa_Nadal_Academy|Rafa Nadal Academy]] sa [[:en:Manacor|Manacor]], Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=[[ABS-CBN News]] |date=October 22, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 19, 2025 |title=Alex Eala Biography: Acing Her Path to the Tennis Court |url=https://www.globe.com.ph/blog/alex-eala-journey-to-pro |website=[[Globe Telecom|Globe]]}}&lt;/ref&gt;

== Personal na buhay ==
Ang paboritong pagkain ni Eala ay [[Kaldereta (pagkain)|kaldereta]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=February 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala’s Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=February 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Mas gusto niyang inumin ang [[matcha|tsa na matcha]] kaysa sa [[kape]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Castillejo |first1=Dyan |title=Alex Eala, fellow pros reveal off-court personalities on the Players Box Podcast |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/1/alex-eala-joins-fellow-players-on-the-players-box-podcast-0007 |website=ABS-CBN Sports |publisher=ABS-CBN Network |access-date=31 March 2026}}&lt;/ref&gt; Bihasa siya sa pakikipag-usap gamit ang iba’t ibang wika: [[Wikang Kastila|kastila]], [[Wikang Ingles|ingles]], at [[tagalog]].&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |website=The Athletic |publisher=The New York Times |access-date=25 March 2026}}&lt;/ref&gt; Ang paborito niyang [[:en:Grand_Slam|pangunahing paligsahan sa larong tenis]] ay ang [[:en:Wimbledon_Championships|Paligsahan ng Wimbledon]], at tinuturing niya itong pinakamagandang lugar sa tenis.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=July 3, 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 24, 2025 |title=Vogue Rapid-Fire interview with Alex Eala |url=https://www.instagram.com/reels/DSoxP5lk1bS/ |access-date=December 24, 2025 |website=Instagram |language=en}}&lt;/ref&gt;

Idolo niya ang [[:en:champion|kampon]] sa tenis na si [[:en:Maria_Sharapova|Maria Sharapova]], at nakapagsanay diya kasama si [[:en:Rafael_Nadal|Rafael Nadal]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=July 19, 2025 |title=Sharapova’s influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=February 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=November 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=February 23, 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer|Inquirer]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 27, 2025 |title=Before the big crowds, Alex Eala always had bro Miko by her side |url=https://www.spin.ph/tennis/get-to-know-alex-eala-older-brother-and-avid-supporter-miko-a6035-20250827 |access-date=February 23, 2026 |website=Spin.ph |language=en}}&lt;/ref&gt;

Ang pag-angat ni Eala sa WTA Tour matapos ang [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]] ay nagbigay sa kanya ng malaking impluwensiya sa Pilipinas, inihahambing sa pag-usbong ni [[Manny Pacquiao]].&lt;ref name=&quot;mo&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 March 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}&lt;/ref&gt; Ayon kay [[:en:Dyan_Castillejo|Dyan Castillejo]], tinatrato na siya ng kanyang mga tagahanga na &quot;parang kampeon ng isang Grand Slam&quot; .&lt;ref name=&quot;mo&quot;/&gt; Ang kanyang tagumpay ay muling nagpasigla ng interes sa tennis sa Pilipinas at sa [[Overseas Filipinos|mga Pilipinong nakatira sa ibang bansa]], kahit may hamon sa oras sa panonood.&lt;ref name=&quot;mo&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Nearly a Century on Court: Filipino Trailblazers Who Took on Tennis’ Biggest Stage |url=https://asianjournal.com/entertainment/sports/a-century-on-court-filipino-trailblazers-who-took-on-tennis-biggest-stage/#:~:text=Dyan%20Castillejo%20%E2%80%93%20Former%20Fed%20Cup,and%20contemporary%20of%20Felicisimo%20Ampon. |website=Asian Journal |publisher=Asian Journal News |access-date=27 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=April 19, 2025 |title=The rich history of Philippine tennis, decades before Alex Eala |url=https://www.rappler.com/sports/rich-history-philippine-tennis-decades-before-alex-eala/ |access-date=March 28, 2026 |website=Rappler |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Karera ==
=== Juniors ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
|+ Singles
! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022
|-
| Australian Open || R2 || R3 || A || A
|-
| French Open || A || SF || A || A
|-
| Wimbledon || A || A || R2 || A
|-
| US Open || A || A || A || W
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
|+ Doubles
! Tournament !! 2019 !! 2020 !! 2021 !! 2022
|-
| Australian Open || A || W || A || A
|-
| French Open || A || A || W || A
|-
| Wimbledon || A || A || R2 || A
|-
| US Open || A || A || SF || –
|}

Sa edad na 12, nagwagi si Eala sa 2018 [[:en:Les_Petit_As|Les Petits As]] sa Pransya,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov &amp; Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/cookies/?returnurl=%2Fnews%2F117748%2FLilov-Eala-win-at-Les-Petits-As |access-date=November 14, 2024 |website=Tennis Europe}}&lt;/ref&gt; at nakuha ang kanyang unang under‑18 singles at doubles titles sa ITF Trofeo David Ferrer sa Alicante, Spain.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Payo |first=Jasmine |date=April 25, 2025 |title=Building blocks to success: Rundown of Alex Eala’s best tennis campaigns |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-best-tennis-campaigns/ |access-date=November 14, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2019, napanalunan ni Eala ang [[:en:Orange_Bowl_(tennis)|Orange Bowl]] girls’ doubles title kasama si [[:en:Evialina_Laskevich|Laskevich]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=December 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |language=en |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217 |access-date=January 12, 2026}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2020, nagwagi siya sa [[:en:2020_Australian_Open_–_Girls'_doubles|Australian Open]] girls’ doubles kasama si [[:en:Priska_Madelyn_Nugroho|Nugroho]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-01-31 |title=Eala, Nugroho capture Australian Open girls' doubles title |url=https://www.espn.com/story/_/id/28604688/eala-nugroho-capture-australian-open-girls-doubles-title |access-date=2025-10-08 |website=ESPN.com |language=en}}&lt;/ref&gt;  

Sa 2021 [[:en:2021_French_Open_–_Girls'_doubles|French Open]], nakuha niya ang ikalawang junior Grand Slam doubles title kasama si [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Go |first=Beatrice |date=April 5, 2023 |title=Alex Eala clinches juniors world No. 2 after French Open romp |work=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-ranking-itf-world-juniors-2020/ |access-date=November 16, 2025}}&lt;/ref&gt;  

Noong Hulyo 2021, nagwagi siya ng isahan at dalawahan (kasama si Madison Sieg) sa [[:en:Trofeo_Bonfiglio|Trofeo Bonfiglio]] sa Milan.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=July 17, 2021 |title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan}}&lt;/ref&gt;  

Noong 2022, gumawa siya ng kasaysayan bilang unang Pilipinong nagwagi ng junior Grand Slam singles title sa [[:en:2022_US_Open_–_Girls'_singles|US Open]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Levinsohn |first=Dan |date=September 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title at the 2022 US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html |access-date=November 14, 2025 |website=US Open}}&lt;/ref&gt;

=== Prupesyonal na karera ===
==== 2020 ====
'''Isahan'''

Noong 2020, lumahok si Eala sa limang paligsahan ng [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa isahan. Umabot siya sa pangalawang yugto sa W25 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]], W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Castellón]], at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Monastir]]. Natapos naman siya sa unang yugto sa W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|Las Palmas]] at W15 [[:en:2020_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|Melilla]].   

==== 2021 ====
'''Isahan'''

Sa [[:en:2021_WTA_Tour|WTA Tour]], unang sumabak si Eala sa [[:en:2021_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami Open]] ngunit hindi siya nakalusot sa qualifying. Gayunpaman, sa [[:en:2021_Winners_Open_–_Singles|Cluj-Napoca 250]], nakapasok siya sa pangunahing draw at umabot hanggang sa pangalawang yugto bago natalo kay [[:en:Mayar_Sherif|Sherif]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web |title=Tennis Abstract: Alexandra Eala |url=https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 |access-date=December 3, 2025 |website=www.tennisabstract.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=ITF: Alex Eala Singles |url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/activity/ |access-date=December 3, 2025 |website=www.itftennis.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala |access-date=February 2, 2026 |website=Women's Tennis Association |language=en}}&lt;/ref&gt;  

'''Dalawahan'''

Noong 2021, lumahok si Eala sa dalawang paligsahan ng [[:en:2021_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]] sa dalawahan. Sa W25 Madrid, kasama si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]], nakarating sila sa quarterfinals. Samantala, sa W25 Platja d’Aro, nakipag‑pares siya kay [[:en:Oksana_Selekhmeteva|Selekhmeteva]] at umabot sila hanggang sa finals.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |title=WTA: Alexandra Eala Doubles Matches |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches?type=D#main-content |access-date=2026-03-26 |website=Women's Tennis Association |language=en}}&lt;/ref&gt;

==== 2022 ====
'''Isahan'''

Sa [[:en:2022_WTA_Tour|WTA Tour]], tampok ang kaniyang pagsabak sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], subalit natalo siya sa unang yugto at sa qualifying na yugto.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;  

Sa [[:en:2022_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa semifinals ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Nakapasok siya sa quarterfinals ng W80 Rancho Santa Fe, W60 Templeton, W25 Madrid, at W25 Chiang Rai 2.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

'''Dalawahan'''

Sa WTA Tour, nakapaglaro siya sa [[:en:2022_Miami_Open_–_Women's_doubles|Miami 1000]] at sa qualifying ng [[:en:2022_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid 1000]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Bumalik si Alex Eala sa Miami Open, kung saan nagsimula ang kanyang pangarap na naging tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times}}&lt;/ref&gt;  

Sa ITF circuit, lumahok siya sa sampung torneo. Ang pinakamataas na narating niya ay ang semifinals sa W25 Palma del Río kasama si [[:en:Marina_Bassols_Ribera|Ribera]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng pitong torneo at dalawang torneo na nabigo sa maagang yugto.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== 2023 ====
'''Isahan'''

Sa [[:en:2023_WTA_Tour|WTA Tour]], lumahok siya sa qualifying  ugtong [[:en:2023_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]] ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng [[:en:2023_Thailand_Open_–_Singles|Thailand 250]], [[:en:2023_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]], [[:en:2023_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]], at [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Singles|Monastir 250]]. Lumaban din siya bilang wildcard sa [[:en:2023_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]] at [[:en:2023_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;  Sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakamit niya ang dalawang pinakamalalaking tagumpay sa isahan: una sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(April–June)|W15 Yecla]] at kasunod sa [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Roehampton]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Mina |first=Rosy |date=June 4, 2023 |title=Alex Eala claims third ITF crown at W25 Yecla in Spain |url=https://www.abs-cbn.com/sports/06/04/23/tennis-alex-eala-claims-third-itf-crown-at-w25-yecla |access-date=November 7, 2025 |work=ABS CBN News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=August 13, 2023 |title=Alex Eala wins fourth ITF title, rules W25 Roehampton |url=https://sports.inquirer.net/523461/alex-eala-wins-fourth-itf-title-rules-w25-roehampton |access-date=November 7, 2025 |website=Inquirer.net |language=en-US}}&lt;/ref&gt;  

Nakarating siya sa finals ng [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(July–September)|W25 Aldershot]] at [[:en:2023_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(October–December)|W40 Petange]]; sa semifinals ng [[:en:2023_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|W100 Vitoria-Gasteiz]] at [[:en:2023_Engie_Open_Nantes_Atlantique_–_Singles|W60 Nantes]]; at sa quarterfinals ng [[:en:2023_Women's_TEC_Cup_–_Singles|W60 Barcelona]] at [[:en:2023_Ando_Securities_Open_–_Singles|W100 Tokyo]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;  

Nagtapos siya sa ika-191 na puwesto sa pagtatapos ng taon.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Satumbaga-Villar |first=Kristel |date=September 20, 2023 |title=Eala improves to career-high No. 191 in WTA rankings |url=https://mb.com.ph/2023/9/20/eala-improves-to-career-high-no-191-in-wta-rankings |access-date=November 7, 2025 |website=Manila Bulletin}}&lt;/ref&gt;

'''Dalawahan'''

Noong 2023, lumahok si Eala sa mga torneo ng ITF at WTA sa dalawahan. Umabot siya sa apat na semifinals (W60 Trnava, W100 Tokyo, W25 Aldershot, W40 Petange), nakapasok sa apat na quarterfinals (W25 Zaragoza, W100 Vitoria-Gasteiz, W25 Roehampton, W60 Glasgow), at ilang beses na nakarating sa  nangyugto kabilang ang [[:en:2023_Jasmin_Open_–_Doubles|Monastir 250]]. Karamihan sa mga torneo ay ginanap sa matitigas na korte maliban sa W60 Chiasso, isang palaro na ginanap sa luwad .&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== 2024 ====
'''Isahan'''

Noong 2024, hindi nakalusot si Eala sa qualifiers ng apat na Grand Slam ([[:en:2024_Australian_Open_–_Women's_singles_qualifying|Australian Open]], [[:en:2024_French_Open_–_Women's_singles_qualifying|French Open]], [[:en:2024_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles_qualifying|Wimbledon]], [[:en:2024_US_Open_–_Women's_singles_qualifying|US Open]]). Ang pinakamagandang resulta niya ay ang quarterfinal sa [[:en:2024_Veneto_Open_–_Singles|Veneto 125]] laban kay [[:en:Sara_Errani|Errani]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;  

Sa [[:en:2024_WTA_Tour|WTA Tour]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] at [[:en:2024_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]]. abigo siya sa unang yugto ng [[:en:2024_Guadalajara_Open_Akron_–_Singles|Guadalajara 500]], [[:en:2024_Abu_Dhabi_Open_–_Singles|Abu Dhabi 500]], at sa qualifiers ng [[:en:2024_Ningbo_Open_–_Singles|Ningbo 500]]. Hindi siya nakalusot sa qualifiers ng [[:en:2024_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] at [[:en:2024_Jiangxi_Open_–_Singles|Jiangxi 250]]. bukod sa semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]], umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Oeiras 125]] at [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], ngunit natalo sa unang yugto ng [[:en:2024_Makarska_International_Championships_–_Singles|Makarska 125]] at [[:en:2024_Polish_Open_–_Singles|Warsaw 125]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;  

Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nakuha niya ang unang malaking titulo sa W100 [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Singles|Vitoria-Gasteiz]], tinalo si [[:en:Victoria_Jiménez_Kasintseva|Kasintseva]] sa final. Umabot din siya sa semifinals ng W100 [https://en.wikipedia.org/wiki/2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_%E2%80%93_Singles Dubai] at W50 [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|Indore]], at sa quarterfinals ng W100 Takasaki, W100 Cary, W100 Landisville, W75 Porto, at W75 Trnava. Nabigo naman siya nang maaga sa W75 Zagreb at W60 Bellinzona.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

'''Dalawahan'''

Noong 2024, nagpakita si Eala ng matatag na kampanya sa dalawahan. Sa WTA, ang pinakamalalim niyang resulta ay ang semifinals sa [[:en:2024_Canberra_Tennis_International_–_Women's_doubles|Canberra 125]] kasama si [[:en:Laura_Pigossi|Pigossi]]. Nagkaroon din siya ng limang quarterfinal finishes: sa [[:en:2024_Ningbo_Open|Ningbo 500]] kasama si [[:en:Liang_En-shuo|Liang]], sa [[:en:2024_Polish_Open_–_Doubles|Warsaw 125]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sa [[:en:2024_Guadalajara_125_Open_–_Doubles|Guadalajara 125]] kasama si [[:en:Kimberly_Birrell|Birrell]], sa [[:en:2024_Al_Habtoor_Tennis_Challenge_–_Doubles|W100 Dubai]] kasama si [[:en:Valentini_Grammatikopoulou|Grammatikopoulou]], at sa [[:en:2024_Porto_Women's_Indoor_ITF_3_–_Doubles|W75 Porto 3]] kasama si [[:en:Alicia_Barnett|Barnett]]. Bukod dito, nagtalo siya sa unang yugto sa [[:en:2024_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] (kasama si [[:en:Taylah_Preston|Preston]]).&lt;ref name=&quot;:72&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

Sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF circuit]], nagtala si Eala ng tatlong titulo: una sa [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W50 Pune]] kasama si [[:en:Darja_Semeņistaja|Semenistaja]], sinundan ng magkasunod na panalo kasama si [[:en:Estelle_Cascino|Cascino]] sa [[:en:2024_Open_de_Seine-et-Marne_–_Doubles|W75 Croissy-Beaubourg]] at [[:en:2024_Open_Araba_en_Femenino_–_Doubles|W100 Vitoria-Gasteiz]]—ang pinakamataas na titulo niya sa ITF. Umabot din siya sa semifinals ng [[:en:2024_ITF_Women's_World_Tennis_Tour_(January–March)|W75 Trnava]] kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 27, 2024 |title=Alex Eala cops W50 Pune doubles title with Latvian partner |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/549446/alex-eala-cops-w50-pune-doubles-title-with-latvian-partner |access-date=November 10, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=March 31, 2024 |title=Eala, partner rule W75 Croissy-Beaubourg doubles tilt |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2024/03/31/2344255/eala-partner-rule-w75-croissy-beaubourg-doubles-tilt |access-date=November 10, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=July 21, 2024 |title=Alex Eala wins singles and doubles titles at W100 Vitoria-Gasteiz |language=en |website=INQUIRER.net |url=https://sports.inquirer.net/575666/alex-eala-also-wins-singles-title-at-w100-vitoria-gasteiz |access-date=November 10, 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== 2025 ====
'''Isahan'''

Noong 2025, umakyat si Eala mula No. 147 tungo sa career-high No. 50 matapos lumahok sa 27 torneo.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Ang pinakamalaking tagumpay ay dumating sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]], kung saan tinalo ang world No. 2 [[:en:Iga_Świątek|Świątek]] sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Jessica_Pegula|Pegula]] sa semifinals. Sa damo, nakarating sa unang WTA final sa [[:en:2025_Eastbourne_Open_–_Women's_singles|Eastbourne 250]], ngunit natalo kay [[:en:Maya_Joint|Joint]]. Sa [[:en:2025_US_Open_–_Women's_singles|US Open]], nakamit ang unang panalo sa main draw at umabot sa ikalawang  ugtolaban kay [[:en:Cristina_Bucșa|Bucșa]]. Pagkaraan nito, tinamo ang unang propesyonal na titulo sa [[:en:2025_Guadalajara_125_Open_–_Singles|Guadalajara 125]], tinalo si [[:en:Panna_Udvardy|Udvardy]] sa final.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Nagtala rin siya ng matatag na hinatnan sa mga sumusunod na paligsahan: quarterfinals sa [[:en:2025_SP_Open_–_Singles|São Paulo 250]] laban kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]], semifinal sa [[:en:2025_Jingshan_Tennis_Open_–_Women's_singles|Jingshan 125]] laban kay [[:en:Lulu_Sun|Sun]] at sa [[:en:2025_Canberra_Tennis_International_–_Women's_singles|Canberra 125]] laban kay [[:en:Wei_Sijia|Sijia]], at quarterfinals sa [[:en:2025_Ilkley_Open_–_Women's_singles|Ilkley 125]] laban kay [[:en:Rebecca_Marino|Marino]] at sa [[:en:2025_Suzhou_WTA_125_–_Singles|Suzhou 125]] laban kay [[:en:Viktorija_Golubic|Golubic]]. Umabot sa pangalawang yugto sa [[:en:2025_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]] laban kay Świątek, at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Singles|Hong Kong 250]] laban kay [[:en:Victoria_Mboko|Mboko]]. Sa iba pang palihsahan nakarating sa pangalawang yugto ng [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Singles|Mumbai 125]] laban kay [[:en:Mai_Hontama|Hontama]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Singles|Oeiras 125]] laban kay Udvardy.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Gayunpaman, marami ring maagang pagkabigo ang natala niya sa taon. Natalo sa unang  ugtong [[:en:2025_French_Open_–_Women's_singles|French Open]] kay [[:en:Emiliana_Arango|Arango]], ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_singles|Wimbledon]] kay [[:en:Barbora_Krejčíková|Krejčíková]], at ng [[:en:2025_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]] sa qualifying kay [[:en:Jana_Fett|Fett]]. Natalo siya sa unang yugtong [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_singles|Rome 1000]] kay [[:en:Marta_Kostyuk|Kostyuk]], ng [[:en:2025_Canadian_Open_–_Women's_singles|Montreal 1000]] kay [[:en:Markéta_Vondroušová|Vondroušová]], at sa qualifying ng [[:en:2025_Wuhan_Open_–_Singles|Wuhan 1000]] kay [[:en:Moyuka_Uchijima|Uchijima]]. Natalo siys sa unang yugto ng [[:en:2025_Nottingham_Open_–_Women's_singles|Nottingham 250]] kay [[:en:Magda_Linette|Linette]], ng [[:en:2025_Singapore_Tennis_Open_–_Singles|Singapore 250]] kay [[:en:Simona_Waltert|Waltert]], ng [[:en:2025_Japan_Women's_Open_–_Singles|Osaka 250]] kay [[:en:Tereza_Valentová|Valentová]], ng [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Singles|Guangzhou 250]] kay [[:en:Claire_Liu|Liu]], at sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_singles|Birmingham 250]] kay [[:en:Linda_Fruhvirtová|Fruhvirtová]].&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Sa [[:en:2025_ITF_Women's_World_Tennis_Tour|ITF]], tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto: W100 [[:en:2025_Bengaluru_Open_–_Singles|Bengaluru]] laban kay [[:en:Dalila_Jakupović|Jakupović]], W75 Trnava 1 laban kay [[:en:Céline_Naef|Naef]], at W75 Trnava 2 laban kay [[:en:Valentina_Ryser|Ryser]].&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

'''Dalawahan'''

Noong 2025, lumahok si Eala sa iba’t ibang antas ng WTA Tour sa dalawahan.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Pinakamahusay ang kanyang kampanya sa [[:en:2025_Guangzhou_Open_–_Doubles|Guangzhou 250]], kung saan umabot siya sa semifinals kasama si [[:en:Nadiia_Kichenok|Kichenok]]. Nakarating din siya sa quarterfinals ng [[:en:2025_Italian_Open_–_Women's_doubles|Italian 1000]] kapareha si [[:en:_Coco_Gauff|Coco Gauff]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Sa mga Grand Slam, umabot siya sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_French_Open_–_Women's_doubles|French Open]] kasama si [[:en:Renata_Zarazúa|Zarazúa]], at natalo sa unang yugto ng [[:en:2025_Wimbledon_Championships_–_Women's_doubles|Wimbledon]] kasama si [[:en:Eva_Lys|Lys]].&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

Lumahok din siya sa [[:en:2025_Birmingham_Open_–_Women's_doubles|Birmingham 250]] kasama si [[:en:Rebeka_Masarova|Masarova]] at sa [[:en:2025_Hong_Kong_Tennis_Open_–_Doubles|Hong Kong 250]] kasama si [[:en:Chan_Hao-ching|Hao-ching]], kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; Sa mga challengers, nakapaglaro siya sa [[:en:2025_Mumbai_Open_–_Doubles|Mumbai 125]] kasama si [[:en:_Tsao_Chia-yi|Chia-yi]] at sa [[:en:2025_Oeiras_Ladies_Open_–_Doubles|Oeiras 125]] kasama si [[:en:Katie_Volynets|Volynets]], na kapwa nagtapos sa unang yugto.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

==== 2026 ====
'''Isahan'''

Sinimulan ni Eala ang kanyang [[:en:2026_WTA_Tour|2026 season]] nang may matibay na simula sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_singles|Auckland 250]]'', kung saan umabot siya sa semifinals bago natalo kay [[:en:Wang_Xinyu|Wang]].&lt;ref&gt;{{cite news |last=Satumbaga-Villar|first=Krystel|date=January 10, 2026|title=Alex Eala succumbs to Chinese rival in Auckland semis|url=https://mb.com.ph/2026/01/10/alex-eala-succumbs-to-chinese-rival-in-auckland-semis|work=The Manila Bulletin|access-date=January 10, 2026}}&lt;/ref&gt; Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_singles|Australian Open]]'', nabigo siya sa unang round ng singles.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 19, 2026 |title=Alex Eala exits Australian Open first round |work=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/659094/alex-eala-exits-australian-open-first-round-falls-to-alycia-parks}}&lt;/ref&gt;  Lumaban siya sa ''[[:en:2026_Philippine_Women's_Open_–_Singles|Philippines 125]]'' bilang wildcard at nakapasok sa quarterfinals bago matalo kay [[:en:Camila_Osorio|Osorio]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=January 29, 2026 |title=Alex Eala exits WTA Philippine Open, bows to Camila Osorio |url=https://sports.inquirer.net/660715/alex-eala-exits-wta-philippine-open-bows-to-camila-osorio |work=Philippine Daily Inquirer |access-date=January 29, 2026}}&lt;/ref&gt; Sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open|Abu Dhabi 1000]]'', umabot siya sa quarterfinals ngunit natalo kay [[:en:Ekaterina_Alexandrova|Alexandrova]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gasgonia |first=Dennis |date=February 5, 2026 |title=Natalo si Alex Eala sa quarterfinals ng Abu Dhabi laban kay Alexandrova ng Russia |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2026/2/5/alex-eala-bows-out-of-abu-dhabi-quarterfinals-in-loss-to-russia-s-alexandrova-2244 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Sa ''[[:en:2026_Qatar_TotalEnergies_Open_–_Singles|Qatar 1000]]'', nabigo siya sa unang yugto.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Reyes |first=Kate |date=February 9, 2026 |title=Alex Eala exits Qatar Open after falling to Tereza Valentova |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-exits-qatar-open-after-falling-to-tereza-valentova-a5019-20260209 |access-date=February 9, 2026}}&lt;/ref&gt;  Nakapasok siya sa quarterfinals ng ''[[:en:2026_Dubai_Tennis_Championships_–_Women's_singles|Dubai 1000]]'' bago natalo kay [[:en:Coco_Gauff|Gauff]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=February 19, 2026 |title=Alex Eala succumbs to world No. 4 Coco Gauff in Dubai quarterfinals |website=onesports.ph |url=https://onesports.ph/more-sports/article/41325/alex-eala-succumbs-to-world-no-4-coco-gauff-in-dubai-quarterfinals-1 |access-date=February 19, 2026}}&lt;/ref&gt; Sa tinaguriang ''Sunshine Double{{Efn|Ang Sunshine Double ay ang magkasunod na torneo ng Indian Wells Masters at Miami Open, dalawang prestihiyosong ATP Masters 1000 at WTA 1000 na ginaganap tuwing Marso. Nagsisimula ito sa California at nagtatapos sa Florida, at kilala ang tatlong linggong yugto na ito sa maaraw na panahon at mahigpit na iskedyul. Itinuturing itong pinakamahalagang serye ng pinagsamang mga torneo sa labas ng Grand Slams.}}'' na ''[[:en:2026_BNP_Paribas_Open|Indian Wells 1000]]'' at ''[[:en:2026_Miami_Open_–_Women's_singles|Miami 1000]]'', umabot siya sa ika-apat na round sa parehong torneo bago natalo kina [[:en:Linda_Noskova|Noskova]] at [[:en:Karolína_Muchová|Muchová]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/11/tennis-alex-eala-bows-out-of-indian-wells-with-loss-to-linda-noskov-1231 |access-date=March 11, 2026 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=Marso 24, 2026 |title=Alex Eala natanggal sa Miami Open matapos matalo kay Karolína Muchová |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/3/24/alex-eala-bows-out-of-miami-open-0012 |access-date=Marso 24, 2026}}&lt;/ref&gt;

Sa mga korteng luwad ng Europa, nakarating si Eala sa ikalawang yugto ng [[:en:2025_Upper_Austria_Ladies_Linz_–_Singles|Linz 500]] kung saan siya ay tinalo ni [[:en:Jelena_Ostapenko|Ostapenko]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=2026-04-08 |title=Eala nabigo matapos manguna ng 5-1 sa ikalawang set kontra Ostapenko, lumabas sa Linz Open |url=https://www.philstar.com/sports/2026/04/08/2519713/eala-squanders-5-1-second-set-lead-vs-ostapenko-exits-linz-open |access-date=2026-04-08 |website=Philstar.com}}&lt;/ref&gt; Sa unang yugto ng [[:en:2026_Porsche_Tennis_Grand_Prix_–_Singles|Stuttgart 500]], siya ay pinatalsik ni [[:en:Leylah_Fernandez|Fernandez]].&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-04-15 |title=Alex Eala natanggal sa Stuttgart Open matapos matalo kay Leylah Fernandez |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/4/15/alex-eala-stuttgart-open-0040 |access-date=2026-04-15 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt; Samantala, sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_singles|Madrid 1000]], siya ay natalo ni [[:en:Elise_Mertens|Mertens]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last= |first= |date=April 24, 2026 |title=Nagpatuloy ang hirap ni Alex Eala sa clay matapos ang pagkatalo sa Round of 64 laban kay Elise Mertens sa Madrid Open |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/985231/alex-eala-s-clay-struggles-continue-after-round-of-64-loss-to-elise-mertens-in-madrid-open/story/ |access-date=April 24, 2026 |website=GMA News Online |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=April 24, 2026 |title=Alex Eala suffers second round defeat to Elise Mertens at Mutua Madrid Open |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/48579925/alex-eala-suffers-second-round-defeat-elise-mertens-mutua-madrid-open |access-date=April 24, 2026 |website=ESPN.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

''' Dalawahan'''

Sa ''[[:en:2026_ASB_Classic_–_Women's_doubles|Auckland 250]]'', nakipagtambal si Eala kay [[:en:Iva_Jovic|Jović]] at umabot sila sa semifinals bago natalo kina [[:en:Xu_Yifan|Xu]] at [[:en:Yang_Zhaoxuan|Yang]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/9/tennis-alex-eala-iva-jovic-exit-asb-classic-doubles-1819|title=Alex Eala, Iva Jovic exit ASB Classic doubles|last=Castillejo|first=Dyan|date=January 9, 2026|access-date=January 9, 2026|work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;  Sa ''[[:en:2026_Australian_Open_–_Women's_doubles|Australian Open]]'', nakipares siya kay [[:en:Ingrid_Martins|Martins]], ngunit hindi sila nakalusot sa unang round matapos matalo sa kanilang pambungad na laban.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=January 20, 2026 |title=Eala, Martins ousted in first round of Australian Open doubles |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/1/20/tennis-eala-martins-ousted-in-first-round-of-australian-open-doubles-1839 |access-date=January 20, 2026 |work=ABS-CBN News}}&lt;/ref&gt;  Samantala, sa ''[[:en:2026_Abu_Dhabi_Open_–_Doubles|Abu Dhabi 1000]]'', nakipagtambal siya kay [[:en:Janice_Tjen|Tjen]] at nakaabot sila sa semifinal, ngunit natalo sa duo nina [[:en:Tereza_Mihalíková|Mihalíková]] at [[:en:Olivia_Nicholls|Nicholls]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Villanueva |first=Ralph Edwin |date=February 6, 2026 |title=Eala, Tjen get boot in Abu Dhabi Open semis |website=Philstar.com |url=https://www.philstar.com/sports/2026/02/06/2506287/eala-tjen-get-boot-abu-dhabi-open-semis |access-date=February 6, 2026}}&lt;/ref&gt; Si Eala, kasama si [[:en:Zeynep_Sönmez|Sönmez]], ay naalis sa ikalawang yugto ng [[:en:2026_Mutua_Madrid_Open_–_Women's_doubles|Madrid Open]].&lt;ref&gt;{{cite news |last=Reyes |first=Kate M. |date=25 Abril 2026 |title=Alex Eala, Zeynep Sonmez ousted in Madrid Open doubles |website=SPIN.ph |url=https://www.spin.ph/tennis/alex-eala-zeynep-sonmez-ousted-in-madrid-open-doubles-a5019-20260425 |access-date=25 Abril 2026}}&lt;/ref&gt;

== Estilo ng Paglalaro ==

Si Eala ay isang agresibong baseliner, gamit ang kanyang forehand upang kontrolin ang mga rally at ang kanyang matatag na two‑handed backhand upang pamahalaan ang mga palitan.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=March 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |website=Tennis.com |language=en|access-date=January 24, 2026}}&lt;/ref&gt; Ang kanyang kaliwang kamay na topspin ay nagtutulak sa mga kalaban nang malalim, habang ang kanyang return game ay isang lakas dahil sa mahusay na pagbabasa ng galaw. Ang kanyang serve ang nananatiling pangunahing kahinaan, madalas kulang sa bilis at pagbabago, bagaman mahusay siya sa hard courts.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=January 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |website=ESPN |language=en|access-date=January 24, 2026}}&lt;/ref&gt; Binibigyang-diin ng mga analyst ang pagpapabuti ng kanyang serve, pagdaragdag ng taktikal na pagkakaiba-iba, at pagpapalakas ng pisikal na lakas bilang susi sa karagdagang tagumpay.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sotelo |first=Andre |date=February 6, 2026 |title=What Alex Eala Still Needs to Win a WTA Grand Slam |url=https://sportsnewsph.com/what-alex-eala-still-needs-to-win-a-wta-grand-slam |access-date=February 6, 2026 |website=Sports News Philippines |language=en}}&lt;/ref&gt;

Nakamit na niya ang ilang mahahalagang tagumpay, kabilang ang pagiging unang Pilipino na umabot sa WTA 1000 Semifinals at tinalo ang tatlong major champions sa [[:en:2025_Miami_Open_–_Women's_singles|2025 Miami Open]]&lt;ref name=&quot;:Gulf&quot;&gt;{{Cite web |title=What Alexandra Eala Needs to Win Titles and Beat Top Players |url=https://gulfnews.com/sport/tennis/what-alexandra-eala-needs-to-win-titles-and-beat-top-players-1.500440043 |access-date=March 11, 2026 |website=Gulf News}}&lt;/ref&gt; Itinatampok ng mga dating propesyonal na sina [[:en:Greg_Rusedski|Greg Rusedski]], [[:en:Andrea_Petkovic|Andrea Petkovic]], at [[:en:Martina_Navratilova|Martina Navratilova]] ang pangangailangan ng mas malakas na serve, mas maaasahang laro, at mas maraming pagkakaiba-iba, kasabay ng mas mahusay na kondisyon ng katawan.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=March 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa kanyang matibay na baseline game, katatagan, at suporta ng mga tagahanga, kinokonklusyon ng mga analyst na mayroon siyang pundasyon upang makipagtagisan para sa malalaking titulo, ngunit ang kanyang pangmatagalang tagumpay ay nakasalalay sa pagbabagong-anyo ng kanyang serve bilang isang sandata.&lt;ref name=&quot;:Gulf&quot; /&gt;

=== Paghahambing ng Estadistika ng Mga Laro sa Iba’t Ibang Antas ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Antas !! Rekord ng Laro !! Panalo % !! Rekord sa Tiebreak !! Ace % !! 1st Serve In % !! 1st Serve Won % !! 2nd Serve Won % !! RPW !! Saklaw ng DR
|-
| Top 10 || 4–3 || 57% || 1–1 (50%) || 2.0% || 67.2% || 56.6% || 46.4% || 48.0 || 0.61–1.46
|-
| Top 20 || 6–7 || 46% || 2–1 (67%) || 1.2% || 64.6% || 53.7% || 48.3% || 43.7 || 0.36–1.32
|-
| Top 50 || 12–21 || 36% || 5–3 (63%) || 1.2% || 63.6% || 55.6% || 44.8% || 43.1 || 0.30–1.48
|-
| Top 100 || 28–39 || 42% || 7–10 (41%) || 1.2% || 64.4% || 57.5% || 45.6% || 44.5 || 0.30–2.64
|-
| Career Overall || 205–126 || 62% || 42–30 (58%) || || 60.0% || 0.4% || 46.3% || 46.3 || 
|}

Ipinapakita ng rekord ni Eala ang kakaibang kontrast sa iba’t ibang antas. Laban sa pinakamagagaling (Top 10), hawak niya ang pinakamataas na porsyento ng panalo na 57%. Ngunit habang lumalawak ang antas, bumababa ang konsistensya: 46% laban sa Top 20, 36% laban sa Top 50, at 42% laban sa Top 100. Ipinapakita ng datos na siya ay mahusay sa malalaking laban ngunit nahihirapan panatilihin ang parehong antas laban sa matitibay ngunit hindi kasing tanyag na kalaban.

==== Alexandra Eala – 10 Pinakamagagandang Panalo ====

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Petsa !! Torneo !! Surface !! Round !! Kalaban (Ranggo) !! Iskor
|-
| 18-Mar-2025 || Miami || Hard || QF || Iga Świątek (2) || 6–2, 7–5
|-
| 4-Mar-2026 || Indian Wells || Hard || R32 || Coco Gauff (4) || 6–2, 2–0 RET
|-
| 18-Mar-2025 || Miami || Hard || R32 || Madison Keys (5) || 6–4, 6–2
|-
| 15-Feb-2026 || Dubai || Hard || R32 || Jasmine Paolini (6) || 6–1, 7–6(5)
|-
| 23-Jun-2025 || Eastbourne || Grass || R16 || Jelena Ostapenko (3) || 0–6, 6–2, 3–2 RET
|-
| 25-Aug-2025 || US Open || Hard || R128 || Clara Tauson (14) || 6–3, 2–6, 7–6(11)
|-
| 17-Mar-2026 || Miami || Hard || R32 || Magda Linette (50) || 6–3, 7–6(2)
|-
| 15-Feb-2026 || Dubai || Hard || R16 || Sorana Cirstea (32) || 7–5, 6–4
|-
| 23-Jun-2025 || Eastbourne || Grass || QF || Dayana Yastremska (42) || 6–1, 6–2
|-
| 5-Jan-2026 || Auckland || Hard || QF || Magda Linette (52) || 6–3, 6–2
|}

==== Alexandra Eala – 10 Pinakamalulupit na Pagkatalo =====

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Petsa !! Torneo !! Surface !! Round !! Kalaban (Ranggo) !! Iskor
|-
| 6-May-2025 || Rome || Clay || R128 || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6
|-
| 28-Apr-2022 || Madrid || Clay || Q1 || Anna Bondar (68) || 0–6, 0–6
|-
| 7-Oct-2024 || Wuhan || Hard || R64 || Katerina Siniakova (37) || 3–6, 1–6
|-
| 13-Oct-2025 || Osaka || Hard || R32 || Tereza Valentova (78) || 1–6, 2–6
|-
| 18-Sep-2023 || Guangzhou || Hard || R32 || Tatjana Maria (48) || 3–6, 0–6
|-
| 22-Apr-2024 || Madrid || Clay || R64 || Sorana Cirstea (27) || 3–6, 7–6(6), 4–6
|-
| 30-Jun-2025 || Wimbledon || Grass || R128 || Barbora Krejcikova (17) || 6–3, 2–6, 1–6
|-
| 19-Jan-2026 || Australian Open || Hard || R128 || Alycia Parks (99) || 0–6, 3–6, 2–6
|-
| 20-Mar-2023 || Miami || Hard || R128 || Irina-Camelia Begu (34) || 2–6, 5–7
|-
| 28-Oct-2024 || Jiujiang || Hard || R32 || Marie Bouzkova (49) || 5–7, 6–7(4)
|}

== Ibang larangan ==
===Pambansang koponan===
Kinatawan ni Eala ang [[Pilipinas]] sa iba’t ibang pandaigdigang torneo. Nakakuha siya ng mga medalya sa [[:en:Tennis_at_the_2021_SEA_Games|SEA Games 2021]] (pilak sa singles, team, at mixed doubles), at sa [[:en:Tennis_at_the_2022_Asian_Games|Asian Games 2022]] (pilak sa singles at mixed doubles).&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |work=[[GMA News]] |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |url-status=live |access-date=March 25, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220601005101/https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |archive-date=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |language=en-US |work=[[Rappler]] |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |url-status=live |access-date=September 10, 2025 |archive-url=https://archive.today/20250910045902/https://www.rappler.com/sports/tennis-Semifinals-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |archive-date=September 10, 2025}}&lt;/ref&gt; Noong 2024, pinangunahan niya ang koponan sa 5–0 panalo sa Group II, na nagresulta sa promosyon sa Group I.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114191842/https://www.onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |archive-date=November 14, 2025 |access-date=October 13, 2025 |website=One Sports |language=en}}&lt;/ref&gt; Sa [[:en:Tennis_at_the_2025_SEA_Games|SEA Games 2025]], nagwagi siya ng gintong medalya sa women's singles, pati tansong medalya sa mixed doubles at team events.&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128021547/https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |archive-date=January 28, 2026 |access-date=December 18, 2025 |website=INQUIRER.net |language=en}}&lt;/ref&gt;

===Mga Eksibisyon na Laro===
====Singles: 1 (titles)====
{|class=&quot;wikitable&quot;
!Resulta
!{{ns}}Petsa{{ns}}
!Torneo
!Uri ng Korte
!Kalaban
!Iskor
|-
|Panalo
| Enero 2026
|[[:en:Kooyong_Classic|Kooyong Classic]], Melbourne, Australia
|Matigas na Korte
|[[:en:Donna Vekić|Donna Vekić]]
|6–3, 6–4
|}

=== Mga sponsorship ===
Simula pagkabata, sinuportahan si Eala ng [[:en:Globe_Telecom|Globe Telecom]],&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 25, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet}}&lt;/ref&gt; at kalaunan ay nagkaroon ng mga endorsement mula sa [[:en:Babolat|Babolat]], [[:en:Nike,_Inc.|Nike]], at [[:en:Bank_of_the_Philippine_Islands|BPI]],&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Champ’s choice: Alex Eala signs up as BPI’s newest endorser|url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/}}&lt;/ref&gt; bago naging brand ambassador ng [[:en:Milo_(drink)|Milo]] noong 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html}}&lt;/ref&gt;

=== Mga parangal ===
Kinilala si Eala ng [[:en:Philippine_Sportswriters_Association|Philippine Sportswriters Association]] sa walong pagkakataon sa [[:en:PSA_Annual_Awards|PSA Annual Awards]], kabilang ang parangal na ''Athlete of the Year'' noong 2026.&lt;ref&gt;Citations for Eala's PSA Annual Awards:

* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 25, 2019 |title=Top PH athletes share limelight in PSA Awards 2019 |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/224351-philippine-athletes-sportswriters-association-awards-2019/ |access-date=October 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Gionco |first=Mark |date=February 29, 2020 |title=PH tennis rising star Alex Eala to be feted at PSA Awards |url=https://sports.inquirer.net/387640/ph-tennis-rising-star-alex-eala-to-be-feted-at-psa-awards |access-date=October 12, 2025}}
* {{Cite news |date=March 12, 2021 |title=PSA to honor tennis star Eala, boxing champs Casimero, Taduran |work=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2021/3/12/psa-to-honor-tennis-star-eala-boxing-champs-casimero-taduran |access-date=October 12, 2025}}
* {{Cite news |date=February 27, 2022 |title=Scribes fete world-class PH boxers |language=en |website=Manila Bulletin |url=https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |url-status=live |access-date=October 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507021421/https://mb.com.ph/2022/02/27/scribes-fete-world-class-ph-boxers/ |archive-date=May 7, 2023}}
* {{Cite news |date=February 12, 2023 |title=PSA Awards: Young Alex Eala to be recognized with President's Award |language=en-US |website=Tiebreaker Times |url=https://tiebreakertimes.com.ph/tbt/psa-awards-young-alex-eala-to-be-recognized-with-presidents-award/261823 |access-date=October 12, 2025}}
* {{Cite news |date=February 10, 2023 |title=Eala recipient of PSA Prexy Awards |work=The Philippine Star |url=https://www.philstar.com/sports/2023/02/10/2243942/eala-recipient-psa-prexy-awards |access-date=October 12, 2025}}
* {{Cite news |date=January 24, 2024 |title=Alex Eala, Tots Carlos to be recognized in PSA Awards |website=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/01/15/24/alex-eala-tots-carlos-to-be-recognized-in-psa-awards |access-date=October 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Malanum |first=Jean |date=October 9, 2025 |title=Eala tops PSA achievers for September |language=en |website=Philippine News Agency |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1260619 |access-date=October 12, 2025}}
* {{Cite news |date=October 9, 2025 |title=Eala leads PSA's September honorees |language=en |website=SunStar Publishing Inc. |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/sports/eala-leads-psas-september-honorees |access-date=October 12, 2025}}
* {{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=February 17, 2026 |title=Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise |language=en-US |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-hails-athlete-of-year-award-proof-tennis-rise-philippines/ |access-date=February 17, 2026}}&lt;/ref&gt;

Noong 2021, isinama siya ng [[:en:Tatler_Asia|''Tatler Asia'']] sa talaan ng mga pinakamataas ang impluwensya na tao sa Asya.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Asia's Most Influential Philippines 2021 |url=https://www.tatlerasia.com/list/ami/ph?page=3&amp;industry=all&amp;region=ph&amp;year=2021}}&lt;/ref&gt;  

Noong Abril 2025, ginawaran si Eala ng ''Premios Tanglaw'' ng [[:en:Embassy_of_the_Philippines|Embahada ng Pilipinas]] sa Madrid bilang pagkilala sa kanyang ambag sa [[:en:Philippines–Spain_relations|ugnayan ng Pilipinas at Espanya]].&lt;ref&gt;{{cite news |date=April 2025 |title=Premios Tanglaw honoring Alex Eala |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/premios-tanglaw-eala}}&lt;/ref&gt;

==Nota==
==== Women's World Tour Titles ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Taon !! Paligsahan !! Tier !! Paligsahan !! Katungali
|-
| 2021 || W15 Manacor || ITF || Isahan || –
|-
| 2022 || W25 Chiang Rai || ITF || Isahan || –
|-
| 2023 || W25 Yecla || ITF || Isahan || –
|-
| 2023 || W25 Roehampton || ITF || Isahan || –
|-
| 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Isahan || –
|-
| 2024 || W50 Pune || ITF || Dalawahan || Darja Semeņistaja
|-
| 2024 || W75 Croissy-Beaubourg || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino
|-
| 2024 || W100 Vitoria-Gasteiz || ITF || Dalawahan || Estelle Cascino
|}

==== 2020 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| Las Palmas de Gran Canaria 2 || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anna Zarycka || 2–6, 4–6
|-
| Las Palmas de Gran Canaria || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Lara Salden || 0–6, 6–2, 2–6
|-
| Melilla || W15 || Luwad || Unang Yugto || Anastasia Charaeva || 3–6, 3–6
|-
| Monastir 9 || W15 || Matigas || Pangalawang Yugto || Nina Stadler || 6–4, 6–7, 5–7
|}

==== 2021 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Paligsahan !! Korte !! Tier !! Kalaban !! Yugto !! Iskor
|-
| Miami Open || Matigas || WTA 1000 || Viktória Hrunčáková || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || 6–4, 4–6, 2–6
|-
| Romanian Open (Cluj-Napoca) || Luwad || WTA 250 || Mayar Sherif || Pangalawang Yugto || 2–6, 2–6
|-
| W15 Manacor 1 || W15 || Matigas || Yvonne Cavalle-Reimers || Final || 5–7, 6–1, 6–2
|-
| W15 Manacor 2 || W15 || Matigas || Ylena In-Albon || Kwarterpinals || 0–6, 3–6
|-
| W15 Manacor 3 || W15 || Matigas || Oksana Selekhmeteva || Kwarterpinals || 2–6, 3–6
|-
| W25 Grenoble || W25 || Matigas || Maja Chwalińska || Kwarterpinals || 0–6, 4–6
|-
| W25 Manacor 4 || W25 || Matigas || Jana Fett || Pangalawang Yugto || 6–4, 3–6, 5–7
|-
| W15 Manacor 5 || W15 || Matigas || Simona Waltert || Unang Yugto || 4–6, 6–2, 5–7
|-
| W60 Bellinzona || W60 || Luwad || Simona Waltert || Pangalawang Yugto || 5–7, 6–3, 2–6
|-
| W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Irene Burillo Escorihuela || Pangalawang Yugto || 2–6, 4–6
|-
| W25 Madrid 2 || W25 || Matigas || Andrea Lázaro García || Unang Yugto || 6–2, 4–6, 4–6
|-
| W25 Milovice || W25 || Matigas || Daria Astakhova || Unang Yugto || 2–6, 2–6
|}

'''Dalawahan'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| W25 Madrid || W25 || Matigas || Victoria Jiménez Kasintseva || Kwarterpinals || Olivia Tjandramulia / Ashley Lahey || 5–7, 6–4, 6–10
|-
| W25 Platja d’Aro || W25 || Luwad || Oksana Selekhmeteva || Final || Justina Mikulskytė / Oana Simion || 3–6, 5–7
|}

==== 2022 ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Madison Brengle || 2–6, 1–6
|-
| Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Anna Bondár || 0–6, 0–6
|-
| Manacor 1 || W25 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Alice Rame || 2–6, 4–6
|-
| Manacor 3 || W25 || Matigas || Unang Yugto || Giulia Gatto-Monticone || 2–6, 1–6
|-
| Grenoble || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Chloé Paquet || 6–4, 5–7, 3–6
|-
| Macon || W25 || Matigas || Unang Yugto || Anna Ukolova || 6–1, 2–6, 6–7(3)
|-
| Joue-les-Tours || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Oksana Selekhmeteva || 3–6, 3–6
|-
| Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2
|-
| Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Erika Sema || 3–6, 6–2, 3–6
|-
| Madrid 1 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Anna-Lena Robbe || 6–7(3), 3–6
|-
| Madrid 2 || W60 || Matigas || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7
|-
| Palma del Río || W25 || Luwad || Pangalawang Yugto || Jessika Ponchet || 2–6, 1–6
|-
| Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Pangalawang Yugto || Alexandra Bozovic || 6–1, 4–6, 5–7
|-
| Vitoria-Gasteiz || W60 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6
|-
| El Espinar || W25 || Matigas || Semipaynal || Eva Guerrero Alvarez || 2–6, 6–3, 2–6
|-
| Grodzisk Mazowiecki || W100 || Matigas || Unang Yugto || Katharina Hobgarski || 4–6, 3–6
|-
| Templeton || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Katarzyna Kawa || 6–2, 4–6, 0–6
|-
| Rancho Santa Fe || W80 || Matigas || Kwarterpinals || Marcela Zacarías || 2–6, 5–7
|-
| Hamburg || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Ysaline Bonaventure || 4–6, 0–6
|-
| Poitiers || W80 || Matigas || Semipaynal || Ysaline Bonaventure || 1–6, 6–3, 3–6
|-
| Shrewsbury || W100 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Maia Lumsden || 1–6, 5–7
|}

'''Dalawahan'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| Manacor || W25 || Matigas || Elsa Jacquemot || Kwarterpinals || Olga Parres Azcoitia / Aurora Zantedeschi || 6–2, 4–6, 3–10
|-
| Macon || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Audrey Albie / Aubane Droguet || 4–6, 2–6
|-
| Chiang Rai 1 || W25 || Matigas || Indy De Vroome || Unang Yugto || Patcharin Cheapchandej / Punnin Kovapitukted || 6–4, 5–7, 6–10
|-
| Chiang Rai 2 || W25 || Matigas || Kyōka Okamura || Kwarterpinals || Pimrada Jattavapornvanit / Gozal Ainitdinova || 6–4, 7–6(4), 2–6
|-
| Madrid 1 || W25 || Matigas || Jéssica Bouzas Maneiro || Kwarterpinals || Olga Helmi / Adithya Karunaratne || 0–6, 4–6
|-
| Madrid 2 || W60 || Matigas || Liang En-shuo || Kwarterpinals || Tímea Babos / Valeria Savinykh || 2–6, 4–6
|-
| Palma del Río || W25 || Luwad || Marina Bassols Ribera || Semipaynal || Valeria Savinykh / Fanny Stollár || 2–6, 0–6
|-
| Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Lizette Cabrera || Kwarterpinals || Justina Mikulskyte / Hong Yi Cody Wong || 5–7, 4–6
|-
| Templeton || W60 || Matigas || Annaëlle Robbe || Pangalawang Yugto || Madison Brengle || 6–3, 6–7, 6–10
|-
| Poitiers || W80 || Matigas || Petra Marcinko || Kwarterpinals || Miriam Skoch / Markéta Vondroušová || 5–7, 2–6
|}

==== 2023 ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor 
|-
| Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Misaki Doi || 6–4, 1–6, 3–6 
|-
| Thailand Open (Hua Hin) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (6) || 2–6, 2–6 
|-
| Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Irina-Camelia Begu || 2–6, 5–7 
|-
| Mutua Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Tatjana Maria || 1–6, 1–6 
|-
| Japan Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Himari Sakatsume (Q) || 0–6, 3–6 
|-
| Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tatjana Maria (3) || 3–6, 0–6 
|-
| Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Elise Mertens (2) || 5–7, 0–6 
|-
| Canberra || W60 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Oksana Selekhmeteva (7) || 6–3, 4–6, 4–6 
|-
| Trnava || W60 || Matigas || Pangalawang Yugto || Sonay Kartal || 2–6, 2–6 
|-
| Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Alexandra Cadantu-Ignatik || 0–6, 2–6 
|-
| Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Ioana Ghioroaie || 5–7, 1–6 
|-
| Monastir || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Jia-Jing Wang (Q) || 6–0, 4–6, 3–6 
|-
| Yecla || W15 || Matigas || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 
|-
| Madrid || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Makenna Jones (5) || 6–2, 4–6, 4–6 
|-
| Zaragoza || W25 || Matigas || Unang Yugto || Destanee Aiava || 1–6, 2–6 
|-
| Palma del Río || W40 || Matigas || Kwarterpinals || Valeria Savinykh (3) || 4–6, 2–6 
|-
| Corroios-Seixal || W25 || Matigas || Unang Yugto || Sohyun Park || 4–6, 3–6 
|-
| Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Semipaynal || Jessika Ponchet (3) || 6–2, 4–6, 2–6 
|-
| Barcelona || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Georgina García Pérez || 4–6, 3–6 
|-
| Roehampton || W25 || Matigas || Final || Arina Rodionova (2) || 6–2, 6–3 
|-
| Aldershot || W25 || Matigas || Final || Destanee Aiava (6) || 6–3, 4–6, 1–6 
|-
| Tokyo || W100 || Matigas || Pangalawang Yugto || Kimberly Birrell (5) || 6–4, 6–7, 2–6 
|-
| Glasgow || W60 || Matigas || Unang Yugto || Suzan Lamens || 6–2, 4–6, 1–6 
|-
| Nantes || W60 || Matigas || Semipaynal || Gabriela Knutson || 6–2, 3–6, 1–6 
|-
| Petange || W40 || Matigas || Final || Océane Dodin (3) || 1–6, 5–7 
|}

'''Dalawahan'''

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor 
|-
| Trnava 2 || W60 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 4–6, 1–6
|-
| Chiasso || W60 || Luwad || Unang Yugto || Beatrice Gumulya / Anna Sisková || 3–6, 6–4, 11–13
|-
| Zaragoza || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Alana Parnaby / Victoria Rodríguez || 6–4, 3–6, 6–10
|-
| Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 5–7, 6–1, 9–11
|-
| Barcelona || W60 || Matigas || Unang Yugto || Estelle Cascino / Diāna Marcinkēviča || 6–4, 3–6, 3–10
|-
| Roehampton 2 || W25 || Matigas || Kwarterpinals || Talia Gibson / Petra Hule || 1–6, 5–7
|-
| Aldershot || W25 || Matigas || Semipaynal || Erina Hayashi / Saki Imamura || 4–6, 4–6
|-
| Tokyo 2 || W100 || Matigas || Semipaynal || Alicia Barnett / Olivia Nicholls || 0–6, 7–5, 6–10
|-
| Jasmin Open (Monastir) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Cristina Bucșa / Bibiane Schoofs || 3–6, 4–6
|-
| Glasgow 2 || W60 || Matigas || Kwarterpinals || Freya Christie / Olivia Gadecki || —
|-
| Nantes || W60 || Matigas || Unang Yugto || Ekaterina Maklakova / Ekaterina Reyngold || 6–1, 3–6, 6–10
|-
| Petange || W40 || Matigas || Semipaynal || Danielle Collins / Isabelle Haverlag || 2–6, 4–7
|}

==== 2024 ====
'''Isahan'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Rebecca Peterson (18) || 2–6, 5–7
|-
| French Open || Grand Slam || Luwad || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Julia Riera (2) || 6–4, 6–7, 4–6
|-
| Wimbledon || Grand Slam || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Lulu Sun (23) || 6–7, 5–7
|-
| US Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 3 || Elena-Gabriela Ruse (20) || 6–3, 1–6, 4–6
|-
| Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Emiliana Arango || 6–2, 5–7, 1–6
|-
| Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Sorana Cîrstea (27) || 3–6, 7–6, 4–6
|-
| Wuhan Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Kateřina Siniaková || 3–6, 1–6
|-
| Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Magda Linette || 6–7, 1–6
|-
| Guadalajara Open || WTA 500 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (6) || 2–6, 2–6
|-
| Ningbo Open || WTA 500 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Priscilla Hon || 4–6, 3–6
|-
| Jiangxi Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Marie Bouzková (1) || 5–7, 6–7
|-
| Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Bernarda Pera || 0–6, 3–6
|-
| Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Ena Shibahara || 7–6, 0–6, 2–6
|-
| Canberra International || WTA 125 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Céline Naef (5) || 4–6, 5–7
|-
| Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Tatjana Maria (4) || 5–7, 2–6
|-
| Polish Open (Warsaw) || WTA 125 || Matigas || Unang Yugto || Isabella Shinikova || 2–6, 4–6
|-
| Veneto Open (Gaiba) || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Sara Errani (4) || 0–6, 6–7
|-
| Makarska Open || WTA 125 || Luwad || Unang Yugto || Maria Timofeeva (Q) || 6–1, 3–6, 2–6
|-
| Vitoria-Gasteiz || W100 || Matigas || Final (Winner) || Victoria Jiménez Kasintseva (7) || 6–4, 6–4
|-
| Dubai || W100 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (1) || 6–4, 2–6, 2–6
|-
| Takasaki || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Mananchaya Sawangkaew (3) || 6–4, 1–6, 2–6
|-
| Cary || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Renata Zarazúa (2) || 6–3, 4–6, 3–6
|-
| Landisville || W100 || Matigas || Kwarterpinals || Olivia Gadecki || 1–6, 6–0, 3–6
|-
| Porto || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anna Bondar (2) || 4–6, 7–6, 1–6
|-
| Trnava 1 || W75 || Matigas || Kwarterpinals || Anastasia Gureva || 2–6, 6–3, 6–7
|-
| Trnava 2 || W75 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Martincová (7) || 6–3, 4–6, 6–7
|-
| Croissy-Beaubourg || W75 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mona Barthel || 6–4, 4–6, 1–6
|-
| Zagreb || W75 || Luwad || Unang Yugto || Tena Lukas || 5–7, 6–3, 4–6
|-
| Bellinzona || W60 || Luwad || Unang Yugto || Selena Janicijevic || 3–6, 1–6
|-
| Indore || W50 || Matigas || Semipaynal || Polina Kudermetova (2) || 4–6, 7–6, 2–6
|-
| Pune || W50 || Matigas || Kwarterpinals || Darja Semenistaja (1) || 6–7, 0–6
|}

'''Dalawahan'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%;&quot;
!Paligsahan
!Level
!Korte
!Katungali 
!Yugto
!Kalaban
!Iskor
|-
|Canberra International
|WTA 125
|Matigas
|Laura Pigossi
|Semipaynal
|Kaylah McP/ Astra Sharma
|6–7(1), 3–6
|-
|Pune
|W50
|Matigas
|Daniela Semenistaja
|Final
|Naiktha Bains / Fanny Stollar
|7–6(8), 6–3
|-
|Porto 3
|W75
|Matigas
|Alicia Barnett
|Kwarterpinals
|Anna-Lena Friedsam / Aliccia Barnett
|3–6, 4–6
|-
|Trnava
|W75
|Matigas
|Zeynep Sönmez
|Semipaynal
|Lulu Sun / Moyuka Uchijima
|2–6, 2–6
|-
|Croissy-Beaubourg
|W75
|Matigas
|Estelle Cascino
|Final
|Maia Lumsden / Jessika Ponchet
|7–5, 7–6(4)
|-
|Oeiras Ladies Open
|WTA 125
|Luwad
|Taylah Preston
|Unang Yugto
|Valeria Lepchenko / Anna Falei
|4–6, 4–6
|-
|Vitoria-Gasteiz
|W100
|Matigas
|Estelle Cascino
|Final
|Lia Karatancheva / Diana Marcinkevica
|6–3, 2–6, 10–4
|-
|Polish Open
|WTA 125
|Matigas
|Daniela Semenistaja
|Kwarterpinals
|Weronika Falkowska / Martyna Kubka
|4–6, 5–7
|-
|Guadalajara 125 Open
|WTA 125
|Matigas
|Kimberly Birrell
|Kwarterpinals
|Katarzyna Piter / Fanny Stollar
|4–6, 4–6
|-
|Ningbo Open
|WTA 500
|Matigas
|En Shuo Liang
|Kwarterpinals
|Giuliana Olmos / Alexandra Panova
|1–6, 2–6
|-
|Dubai
|W100
|Matigas
|Valentini Grammatikopoulou
|Kwarterpinals
|Isabelle Haverlag / Erika Pridankina
|7–5, 4–6, 3–10
|}

==== 2025 ====
'''Isahan'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| Australian Open || Grand Slam || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Jana Fett (133) || 5–7, 2–6
|-
| Singapore Open || WTA 250 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 2 || Simona Waltert (179) || 3–6, 2–6
|-
| Miami Open || WTA 1000 || Matigas || Semipaynal || Jessica Pegula (4) || 6–7, 7–5, 3–6
|-
| Madrid Open || WTA 1000 || Luwad || Pangalawang Yugto || Iga Świątek (2) || 6–4, 4–6, 2–6
|-
| Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Unang Yugto || Marta Kostyuk (27) || 0–6, 1–6
|-
| French Open || Grand Slam || Luwad || Unang Yugto || Emiliana Arango (85) || 0–6, 6–2, 3–6
|-
| Nottingham Open || WTA 250 || Damo || Unang Yugto || Magda Linette (31) || 4–6, 3–6
|-
| Eastbourne Open || WTA 250 || Damo || Finals (Pangalawang Puwesto) || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7 (10–12)
|-
| Wimbledon || Grand Slam || Damo || Unang Yugto || Barbora Krejčíková (16) || 6–3, 2–6, 1–6
|-
| National Bank Open (Montreal) || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto || Markéta Vondroušová (63) || 6–3, 1–6, 2–6
|-
| US Open || Grand Slam || Matigas || Pangalawang Yugto || Cristina Bucșa (95) || 4–6, 3–6
|-
| São Paulo Open || WTA 250 || Matigas || Kwarterpinals || Janice Tjen (130) || 4–6, 1–6
|-
| China Open (Wuhan) || WTA 1000 || Matigas || Yugto ng Kwalipikasyon 1 || Moyuka Uchijima (91) || 4–6, 6–3, 2–6
|-
| Japan Women's Open (Osaka) || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Tereza Valentová (78) || 1–6, 2–6
|-
| Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Unang Yugto || Claire Liu (305) || 6–2, 4–6, 4–6
|-
| Hong Kong Tennis Open || WTA 250 || Matigas || Pangalawang Yugto || Victoria Mboko (21) || 6–3, 3–6, 4–6
|-
| Canberra International || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Shuai Wei (134) || 5–7, 2–6
|-
| Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Pangalawang Yugto || Mai Hontama (166) || 6–7, 2–6
|-
| Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Pangalawang Yugto || Panna Udvardy (137) || 6–7, 4–6
|-
| Birmingham Open || WTA 125 || Damo || Unang Yugto || Linda Fruhvirtová (152) || 5–7, 7–6, 1–6
|-
| Ilkley Open || WTA 125 || Damo || Kwarterpinals || Rebecca Marino (107) || 6–1, 0–6, 6–7
|-
| Guadalajara 125 Open || WTA 125 || Matigas || Kampeon || Panna Udvardy (134) || 1–6, 7–5, 6–3
|-
| Jingshan Tennis Open || WTA 125 || Matigas || Semipaynal || Lulu Sun (146) || 6–3, 4–6, 2–6
|-
| Suzhou Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals || Viktorija Golubic (70) || 6–2, 2–6, 6–7
|}

'''Withdrawals'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Reason
|-
| Cincinnati Open || WTA 1000 || Matigas || Pinsala sa balikat
|-
| Monterrey Open || WTA 500 || Matigas || Pinsala sa balikat
|}

'''Dalawahan'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Paligsahan !! Tier !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| Guangzhou Open || WTA 250 || Matigas || Nadiia Kichenok || Semipaynal || Katarzyna Piter / Janice Tjen || 7–6(4), 3–6, 5–10
|-
| Italian Open || WTA 1000 || Luwad || Coco Gauff || Kwarterpinals || Jasmine Paolini / Sara Errani || 5–7, 6–3, 7–10
|-
| French Open || Grand Slam || Luwad || Renata Zarazúa || Pangalawang Yugto || Olga Danilović / Anastasia Potapova || 1–6, 3–6
|-
| Hong Kong Open || WTA 250 || Matigas || Chan Hao‑ching || Unang Yugto || Kamilla Rakhimova / Aliaksandra Sasnovich || 6–3, 1–6, 7–10
|-
| Wimbledon || Grand Slam || Damo || Eva Lys || Unang Yugto || Ingrid Gamarra Martins / Quinn Gleason || 4–6, 2–6
|-
| Birmingham Open || WTA 250 || Damo || Rebeka Masarova || Unang Yugto || Storm Hunter / Ellen Perez || 4–6, 4–6
|-
| Mumbai Open || WTA 125 || Matigas || Tsao Chia‑yi || Unang Yugto || Amina Anshba / Elena Pridankina || 4–6, 4–6
|-
| Oeiras Ladies Open || WTA 125 || Luwad || Katie Volynets || Unang Yugto || Carmen Corley / Olivia Gadecki || 3–6, 4–6
|}

==== 2026 ====
'''Isahan'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! Paligsahan !! Level !! Korte !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Semipaynal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4
|-
| Australian Open || Grand Slam || Matigas || Unang Yugto || Alycia Parks || 6–0, 3–6, 2–6
|-
| Philippines Womens Open || WTA 125 || Matigas || Kwarterpinals|| Camila Osorio || 4-6, 4-6
|-
| Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Kwarterpinals || Ekaterina Alexandrova|| 3-6, 3-6
|-
| Qatar Open || WTA 1000 || Matigas || Unang Yugto|| Tereza Valentová|| 6-7 (6), 1-6
|-
|Dubai Tennis Kampeonships
|WTA 1000
|Matigas
|Kwarterpinals 
|Coco Gauff
|0-6, 2-6
|-
|Indian Wells Open
|WTA 1000
|Matigas
|Ikaapat na Yugto
|Linda Noskova
|2-6, 0-6
|-
|Miami Open
|WTA 1000
|Matigas
|Ikaapat na Yugto
|Karolína Muchová
|0-6,2-6
|-
|Linz Open
|WTA 500
|Luwad
|Pangalawang Yugto
|Jelena Ostapenko
|4-6, 5-7
|-
|Stuttgart Open
|WTA 500
|Luwad
| Unang Yugto
| Leylah Fernandez
| 1-6, 4-6
|-
|Madrid Open
|WTA 1000
|Luwad
|Pangalawang Yugto
|Elise Mertens
|2-6,
1-6
|-
|Catalonia Open
|WTA 125
|Luwad
|
|
|
|-
|Italian Open
|WTA 1000
|Luwad
|
|
|
|-
|Parma Open
|WTA 125
|Luwad
|
|
|
|-
|French Open
|Grand  Slam
|Luwad
|
|
|
|}

'''Dalawahan'''
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:90%&quot;
! Paligsahan !! Level !! Korte !! Katungali !! Yugto !! Kalaban !! Iskor
|-
| Auckland Open || WTA 250 || Matigas || Iva Jovic || Semipaynal || Xu Yifan / Yang Zhaoxuan || 5–7, 3–6
|-
| Australian Open || Grand Slam || Matigas || Ingrid Martins || Unang Yugto || Shuko Aoyama / Magda Linette || 6–7(3), 6–2, 3–6
|-
| Abu Dhabi Open || WTA 500 || Matigas || Janice Tjen|| Semipaynal|| Tereza Mihalíková / Olivia Nicholls|| 4-6, 2-6
|-
|Indian Wells Open
|WTA 1000
|Matigas
|Iva Jovic
|Unang Yugto
|Hailey Baptiste / Jelena Ostapenko 
|2-6, 2-6
|-
|Madrid Open
|WTA 1000
|Luwad
|Zeynep Sönmez
|Pangalawang Yugto
|Taylor Townsend / Katerina Siniakova
|1-6, 5-7
|-
|
|
|
|
|
|
|
|-
|}

==Mga pananda==
{{notelist}}

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na kawing==
[https://www.wtatennis.com/players/330332/- Alexandra Eala Official WTA Page]

[https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Alexandra Eala Official ITF Women's World Tennis Page]

[https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&amp;f=v1 Alexandra Eala's Tennis Abstract page]

[https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alexandra Eala on Fandom]

{{BD|2005||Eala, Alexandra}}

[[:simple:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on Simple Wikipedia (English)]]

[[:en:Alexandra_Eala|Alexandra Eala on English Wikipedia (English)]]
[[bcl:Alexandra Eala]]</text>
      <sha1>4z80r2sifm86g1n3frp87e9qo4vah56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gageac-et-Rouillac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>337284</id>
    <revision>
      <id>2204890</id>
      <parentid>2198069</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TentingZones1</username>
        <id>122212</id>
      </contributor>
      <origin>2204890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4328" sha1="78jxoklmwll17ba48pn5anldarvvvnq" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = Gageac-et-Rouillac
|settlement_type = Bayan
|image_skyline = Gageac-rouillac.jpg
|image_caption = Ang nayon ng Gageac-et-Rouillac.
|image_shield = Blason ville fr Gageac-et-Rouillac (Dordogne).svg
|pushpin_map = France#France Nouvelle-Aquitaine
|pushpin_map_caption = Lokasyon ng  Gageac-et-Rouillac
|subdivision_type       = Bansa
|subdivision_name       = {{Flag|France}}
|subdivision_type1      = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] 
|subdivision_name1      = [[Nouvelle-Aquitaine|Nòva Aquitània]]
|subdivision_type2      = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]]
|subdivision_name2      = [[Dordogne|Dordonha]]
|subdivision_type3      =  Arrondissement
|subdivision_name3      = [[Arrondissement of Bergerac|Brageirac]]
|subdivision_type4      = 
|subdivision_name4      =
|leader_title = Alkade (2020-2026)
|leader_name = Philippe Puyponchet
|area_total_km2           = 13.39
|population_as_of = 2023
|population_total = 422
|population_demonym = Gageacois, Gageacoises
|population_density_km2 = auto
|website = http://www.gageac-et-rouillac.fr/
|coordinates = {{coord|44.8003|0.3456|format=dms|display=inline,title}}
|elevation_m            = 120
|elevation_min_m = 29
|elevation_max_m = 146
|postal_code_type = INSEE/Postal code
|postal_code = 24193/24240
}}

Ang '''Gageac-et-Rouillac''' ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa departamento ng [[Dordogne]] sa [[Nouvelle-Aquitaine]] sa timog-kanlurang [[Pransiya]].

==Heograpiya==
Sa [[rehiyon ng Bergerac,]] sa timog-kanlurang bahagi ng departamento ng Dordogne, ang Gageac-et-Rouillac ay isang rural na komyun na dinidiligan ng [[Ilog Gardonnette]]. Ito ay bahagi ng mas malawak na lugar ng Bergerac.

Malayo sa mga pangunahing kalsada, ang nayon ng Gageac-et-Rouillac ay matatagpuan, gaya ng inaasahan, labing-isang kilometro sa silangan-timog-silangan ng [[Sainte-Foy-la-Grande]], labindalawang kilometro sa timog-kanluran ng sentro ng lungsod ng Bergerac, at labinlimang kilometro sa hilaga-hilagang-kanluran ng pinatibay na bayan ng [[Eymet]].

Ang komyun ay pinaglilingkuran ng mga kalsadang departamento na D14 at D15.

Sa pagitan ng [[Saussignac]] at [[Cunèges]], pagkatapos ay [[Pomport]], isang bahagi na pinagsasaluhan ng GR 6 at GR 654 West na mga long-distance hiking trail ay tumatawid sa komyun sa loob ng tatlo at kalahating kilometro.

==Toponimiya==
Sa [[wikang Occitan]], ang bayan ay tinatawag na ''Gajac e Rolhàs''.

Sa Mars, noong Enero 2021, isa sa mga target para sa malalimang pagsusuri ng isang nakausling bato ng [[Curiosity]] rover ng [[NASA]] ay ipinangalan sa bayan.

==Istorya==
Noong 1827, ang mga komyun ng ''Gageac'' at ''Rouillac'' ay nagsanib sa ilalim ng pangalang '''Gageac-et-Rouillac'''.

==Edukasyon==
Sa pagsisimula ng taon ng pasukan sa Setyembre 2024, ang munisipalidad ng Gageac-et-Rouillac ay inorganisa sa isang inter-munisipal na pangkat pang-edukasyon (RPI) kasama ang mga munisipalidad ng Monestier, Razac-de-Saussignac at Saussignac sa antas ng elementarya:

* Tinatanggap ng Monestier ang mga batang nasa preschool sa pinakabata at nasa gitnang pangkat ng edad;

* Hinahawakan ng Saussignac ang pinakamatandang pangkat ng preschool, unang baitang, at ikalawang baitang;

* Kinukumpleto ng Gageac ang sistema sa pamamagitan ng pagtanggap sa mga batang nasa ikatlo, ikaapat, at ikalimang baitang.

* Walang paaralan ang Razac-de-Saussignac simula noong 2015.

==Katarungan==
Sa larangan ng hukuman, kapansin-pansin ang Gageac-et-Rouillac:

* ang Hukumang Panghukuman ng Bergerac, Hukumang Pangkabataan, Hukumang Panggawa at Hukumang Pangkomersyo;

* ang Dibisyon ng Nasyonalidad ng Hukumang Panghukuman ng Périgueux (may kakayahan lamang sa mga usapin ng nasyonalidad);

* ang Hukumang Pang-apela ng Bordeaux, Hukumang Administratibo at Hukumang Pang-apela ng Administratibo.

==Mga lugar at monumento==
[[File:Gageac-et-Rouillac château Gageac (1).jpg|thumb|Kastilyo ng Gageac.]]

* Ang Château de Gageac, noong ika-12 at ika-16 na siglo, ay isang nakalistang gusali.

==Eskudo de armas==
[[File:Blason ville fr Gageac-et-Rouillac (Dordogne).svg|thumb|Eskudo de armas ng komyun]]

Party: Unang kulay asul na may tuod ng baging na tenné, may dahong vert, may prutas o may suportang sable, pangalawa ay kulay abo na may kulay leon.

[[Category:Mga pamayanan sa Pransiya]]</text>
      <sha1>78jxoklmwll17ba48pn5anldarvvvnq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Les Cabannes, Tarn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>337810</id>
    <revision>
      <id>2204891</id>
      <parentid>2203328</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:53:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TentingZones1</username>
        <id>122212</id>
      </contributor>
      <origin>2204891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7786" sha1="0s9l952daaes51sp1yd1p22wx64f5qh" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = Les Cabannes
|native_name = Las Cabanas
|settlement_type = Bayan
|image_skyline = Façade de la tour.JPG
|image_caption = [[Tore ng Cabannes|Piitan ng Cabannes]]
|image_shield = Blason ville fr les Cabannes (Tarn).svg
|pushpin_map = France
|map_caption = Lokasyon ng Les Cabannes
|subdivision_type       = Bansa
|subdivision_name       = {{Flag|France}}
|subdivision_type1      = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] 
|subdivision_name1      = [[Occitanie]]
|subdivision_type2      = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]]
|subdivision_name2      = [[Tarn]]
|subdivision_type3      =  Arrondissement
|subdivision_name3      = [[Arrondissement of Albi|Albi]]
|subdivision_type4      = Kanton
|subdivision_name4      = [[Kanton ng Carmaux-2 Vallée du Cérou|Carmaux-2 Vallée du Cérou]]
|leader_title = Alkade (2020–2026)
|leader_name = Patrick Lavagne&lt;ref&gt;{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=2 December 2020|language=fr|access-date=28 April 2021|archive-date=28 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200628030259/https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|area_total_km2           = 6.16
|population_as_of = 2023
|population_total = 379
|population_density_km2 = auto
|website = http://www.lescabannes81.fr/
|coordinates            = {{coord|44.0681|1.9414|format=dms|display=inline,title}}
|elevation_m = 173
|elevation_min_m = 152
|elevation_max_m = 310
|postal_code_type = INSEE/Postal code
|postal_code = 81045/81170
|population_demonym = Cabannais o Cabannaises
}}

Ang '''Les Cabannes''' ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] ng [[Pransya]] na matatagpuan sa hilagang-kanluran ng departamento ng [[Tarn]], sa rehiyon ng [[Occitanie]]. Sa kasaysayan at kultura, ang komyun ay nasa [[Ségala]], isang teritoryo na sumasaklaw sa mga departamento ng [[Tarn]] at [[Aveyron]], na binubuo ng mahahabang talampas ng schist, na pinagpira-piraso ng makikitid na lambak.

Dahil nalantad sa nabagong klima ng karagatan, ito ay pinapaagos ng mga [[ilog Cérou]] at Aurausse, pati na rin ang ilang iba pang maliliit na batis. Ipinagmamalaki ng komyun ang isang kahanga-hangang likas na pamana, kabilang ang isang protektadong natural na lugar na may interes sa ekolohiya, fauna, at bulaklak.

Ang Les Cabannes ay isang komyun sa kanayunan na may populasyon na 379 noong 2023, na umabot sa pinakamataas na bilang na 745 na naninirahan noong 1851. Ang mga naninirahan dito ay tinatawag na Cabannais o Cabannaises.

==Heograpiya==
Ang Les Cabannes ay matatagpuan sa hilagang-kanluran ng departamento ng Tarn.

Ang mga kalapit na komunidad ay [[Amarens]], [[Cordes-sur-Ciel]], [[Labarthe-Bleys]], [[Mouzieys-Panens]] at [[Vindrac-Alayrac]].

* Ang RD 600, na nagmumula sa [[Saint-Antonin-Noble-Val]] na dumadaan sa [[Vindrac-Alayrac]] at mula sa [[Albi]] na dumadaan sa [[Cordes-sur-Ciel]],
* ang RD 7, na nagmumula sa [[Marnaves]] na dumadaan sa [[Labarthe-Bleys]],
* ang RD 30, na nagmumula sa [[Saint-Antonin-Noble-Val]] na dumadaan sa [[Le Riols]] at [[Mouzieys-Panens]].

Ang Linya 707 ng rehiyonal na network ng LIO ay nagsisilbi sa bayan, na nagdudugtong dito sa [[Albi]] at [[Milhars]].

==Pangalan==
Ang nayon ng Les Cabannes ay ginamit ang pangalan nito noong ika-14 na siglo, na hango sa terminong ginamit para sa mga gusaling itinayo sa kalsada mula [[Cordes-sur-Ciel]] patungong [[Cérou]].

Bagama't ginamit mula pa noong ika-14 na siglo upang pangalanan ang nayon, ang pangalang &quot;Les Cabannes&quot; sa simula ay nahirapang tanggapin: halimbawa, noong 1790, ang komyun ay tinukoy bilang &quot;Corrompis&quot; sa mga opisyal na atas.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |language=fr |title=Histoire {{!}} Les Cabannes, Tarn |url=https://www.lescabannes81.fr/histoire |website=Les Cabannes 2 |access-date=2021-11-24}}&lt;/ref&gt;

==Kasaysayan==
===Pinagmulan===
Ang bayan ay pangunahing itinayo sa paligid ng dalawang pamayanan: ang ''La Capelle Sainte-Luce'' (kung saan matatagpuan ang kapilya ng Sainte-Lucie at ang kuta ng La Capelle) at ang burol ng ''Corrompis'' (kung saan matatagpuan ang [[kastilyo ng Corrompis]] at ang [[Église Saint-Antoine des Cabannes|simbahan ng Saint-Antoine]]). Ang pangalawang lugar na ito, bilang karagdagan sa pagkakaroon ng kastilyo at mga ''[[quarry]]'', ay nagbigay-daan sa pagkontrol sa kalsada mula [[Albi]] hanggang [[Cordes-sur-Ciel|Cordes]].

===Hanggang sa Rebolusyon===
Matapos ang sunod-sunod na pagdurusa mula sa [[Digmaang Daang Taon]] at mga epidemya ng [[salot]], tiniis ng nayon ang mga kakila-kilabot ng mga [[Digmaan ng Relihiyon (Pransiya)|Digmaan ng Relihiyon]], na nagsimula sa komyun na may pagdagsa ng karahasan noong 1562. Noong 1588, ang nayon ay sinakop ng mga tropang [[Protestante]], pagkatapos ay sinamsam at sinunog. Ang labanan ay natapos lamang nang tuluyan noong 1622, kasabay ng pagtatapos ng mga [[rebelyong Huguenot]].

Hanggang sa [[Rebolusyong Pranses]], ang Les Cabannes ay isang jurade (o juratif), ibig sabihin ay umaasa ito sa makapangyarihang konsulado ng Cordes. Pagkatapos, hanggang 1840, ang ''La Capelle Sainte-Luce'' ay hiwalay sa iba pang bahagi ng nayon bilang isang malayang komyun.

[[File:Vue sur Cordes depuis l'église Saint-Antoine.jpg|thumb]]
===Modernong panahon===
Di-nagtagal pagkatapos ng 1920, isang linya ng riles ang itinayo sa komyun upang maghatid ng [[karbon]] at [[semento]] sa pagitan ng [[Carmaux]] at [[Lexos]], ngunit mabilis itong nawalan ng kahalagahan at ngayon ay tuluyan nang naglaho.

Dahil sa katanyagan ng Cordes, maraming turista at artista ang dumaan sa nayon simula noong 1950s. Noong 1972, muntik na itong maging bahagi ng komyun ng Cordes.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==Mga lugar at monumento==
[[File:Eglise des Cabannes - dessus d'autel.jpg|thumb]]
[[File:Vtrai Saint-Antoine.jpg|thumb]]
[[File:Eglise des Cabannes.jpg|thumb]]

Ipinagmamalaki ng komyun ng Les Cabannes ang ilang gusaling nakalista bilang mga makasaysayang monumento:

* Ang [[Krus sa Les Cabannes|krus na gawa sa bakal ng Les Cabannes]] noong ika-16 na siglo, nakalista;

* Ang Simbahan ni Saint-Antoine na istilong Gothic noong ika-15 siglo, nakalista. Maraming mga relihiyosong bagay ang tinutukoy sa database ng Palissy (tingnan ang mga kaugnay na entry).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Eglise Saint-Antoine |url=https://www.pop.culture.gouv.fr/notice/merimee/PA00095494 |website=pop.culture.gouv.fr |access-date=2021-07-13}}&lt;/ref&gt;

* Ang [[Tore ng Cabannes]], dating isang tore ng bantay ng Kastilyo ng Corrompis;

* Ang [[Pont des Ânes]] (Tulay ng Asno), nakalista.

Naglalaman din ito ng iba't ibang mga heritage site:

* Ang Sainte-Lucie Chapel;

* Ang ika-15 siglong Château de la Bogne;

* Ang [[Château de Cajarc (Tarn)|Château de Cajarc]] (dating de Corrompis), lugar ng kapanganakan at lugar ng pagkamatay ni Armand de Saint-Félix;

* Ang ika-15 siglong [[Château de Malbosc]];

* Ang Fort de La Capelle, sa nayon ng La Capelle Saint-Luce;

* Ang Théâtre Le Colombier, na matatagpuan sa isang dating tannery.

&lt;gallery mode=&quot;nolines&quot; widths=&quot;200&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
File:Tour carrée située à proximité de l'église Saint-Antoine.JPG|La [[tour des Cabannes]]
File:Croix en fer forgé sur socle de pierre.JPG|La [[croix des Cabannes]]
File:Eglise Saint-Antoine vue depuis la croix.JPG|L'[[Église Saint-Antoine des Cabannes|église Saint-Antoine]]
File:Arches du Pont des Anes.JPG|Le [[Pont des Ânes|pont des Anes]]
&lt;/gallery&gt;

==Tingnan din==

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Les Cabannes, Tarn|Les Cabannes]]
[[Kategorya:Tarn]]
[[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]]
[[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]]</text>
      <sha1>0s9l952daaes51sp1yd1p22wx64f5qh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Czarina Saloma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338006</id>
    <revision>
      <id>2204923</id>
      <parentid>2204548</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T10:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>113521</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2204923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3781" sha1="8b19z77t4x7n2ejxtie8ej4yij7udku" xml:space="preserve">{{short description|Sosyolohista ng mga Pilipino}}
{{Philippine name|Aya-ay|Saloma|Akpedonu|ph=married}}
{{Infobox officeholder
| name          = Czarina Saloma
| image         = 
| caption       = 
| order         = 
| office        =
| term_start    = 
| term_end      = 
| president     = 
| predecessor   = 
| birth_name    = Czarina Aya-ay Saloma
| birth_date    = 
| birth_place   = 
| alma_mater    = [[Unibersidad ng Pilipinas Diliman]] {{small|([[Bachelor of Arts|BA]])}} &lt;br&gt; [[Unibersidad ng Peking]] {{small|([[Doctor of Jurisprudence|JD]])}} &lt;br&gt; {{small|([[Master of Arts|MA]])}} &lt;br&gt; [[Unibersidad ng Bielefeld]] {{small|([[Doctor of Philosophy|PhD]])}}
| occupation    = 
| years_active  =  
| spouse        = 
| children      = 
| homepage      = 
}}

Si '''Czarina Aya-ay Saloma - Akpedonu''' ay isang Pilipinong sosyologo na kasalukuyang dekano ng Paaralan ng Agham Panlipunan sa [[Pamantasan ng Ateneo de Manila]].&lt;ref name=profile&gt;{{citation|url=https://ateneo.edu/ls/soss/socio-anthro/faculty/saloma-akpedonu-czarina|title=Saloma-Akpedonu, Czarina|work=Department of Sociology and Anthropology|date=30 August 2012|publisher=Ateneo de Manila University|access-date=2020-09-23}}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==Edukasyon==
Si Saloma-Akpedonu ay may bachelor's degree mula sa [[Unibersidad ng Pilipinas Diliman]], master's degree mula sa [[Unibersidad ng Peking]] sa Tsina, at isang titulo ng doktor (Dr. rer. soc.) mula sa [[Unibersidad ng Bielefeld]] sa Alemanya.&lt;ref name=profile/&gt;

==Mga Libro==
Si Saloma-Akpedonu ang may-akda ng mga aklat kabilang ang:
*''Possible Worlds in Impossible Spaces: Globality, Knowledge, Gender and Information Technology in the Philippines'' (Ateneo de Manila University Press, 2006)&lt;ref&gt;{{citation|last=Lejano|first=Raul|date=January–December 2006|journal=Philippine Sociological Review|jstor=23898299|pages=102–105|title=Review of ''Possible Worlds in Impossible Spaces''|volume=54}}&lt;/ref&gt;
*''Casa Boholana: Vintage Houses of Bohol'' (with Erik Akpedonu, Ateneo de Manila University Press, 2011)&lt;ref&gt;{{citation|last=Galang|first=Romeo B. Jr.|date=June 2014|issue=2|journal=Philippine Studies: Historical &amp; Ethnographic Viewpoints|jstor=24672298|pages=279–283|title=Review of ''Casa Boholana''|volume=62|doi=10.1353/phs.2014.0006|s2cid=144501363}}&lt;/ref&gt;
*''Many Journeys, Many Voices: The Life and Times of Filipina Overseas Workers, 1960-2010'' (with Edna Manlapaz and Yael Buencamino, 2015, Anvil Publishing &lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://muse.jhu.edu/article/588361|doi = 10.1353/phs.2015.0032|title = Many Journeys, Many Voices: A Tribute to Filipina Overseas Workers by Edna Zapanta Manlapaz, Czarina Saloma, and Yael A. Buencamino|journal = Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints|year = 2015|volume = 63|issue = 3|pages = 428–429|url-access = subscription}}&lt;/ref&gt;
*''Food Consumption in the City: Practices and Patterns in Urban Asia and the Pacific'' (edited volume with Marlyne Sahakian and Suren Erkman, Routledge, 2016)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.routledge.com/Food-Consumption-in-the-City-Practices-and-patterns-in-urban-Asia-and-the/Sahakian-Saloma-Erkman/p/book/9780367029746|title = Food Consumption in the City: Practices and patterns in urban Asia and the Pacific}}&lt;/ref&gt;

==Pagkilala==
Hinirang ng [[Pambansang Akademya ng Agham at Teknolohiya]] ng Pilipinas si Saloma-Akpedonu bilang isang natatanging batang siyentipiko noong 2007.
Naglingkod din siya bilang pangulo ng Philippine Sociological Society at ng Women's Studies Association of the Philippines.&lt;ref name=profile/&gt;

==Mga Sanggunian==
{{reflist}}

==Mga panlabas na link==
*{{Google Scholar id|u1E8u9cAAAAJ}}

{{Authority control}}

{{DEFAULTSORT:Saloma, Czarina}}</text>
      <sha1>8b19z77t4x7n2ejxtie8ej4yij7udku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chapdeuil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338020</id>
    <revision>
      <id>2204888</id>
      <timestamp>2026-04-25T14:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TentingZones1</username>
        <id>122212</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: {{Infobox settlement |name = Chapdeuil |settlement_type = Bayan |image_skyline = Chapdeuil mairie.JPG |image_caption = Bahay malapit sa munisipyo ng Chapdeuil |image_shield = Blazon ville FR Chapdeuil (Dordogne).svg |pushpin_map = France#France Nouvelle-Aquitaine |pushpin_map_caption = Lokasyon ng Chapdeuil |subdivision_type       = Bansa |subdivision_name       = {{Flag|France}} |subdivision_type1      = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]]  |subdivision_name1      = Nouvel...</comment>
      <origin>2204888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6329" sha1="nuw5meq518galmfc4c6hqmmmpvshbl3" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = Chapdeuil
|settlement_type = Bayan
|image_skyline = Chapdeuil mairie.JPG
|image_caption = Bahay malapit sa munisipyo ng Chapdeuil
|image_shield = Blazon ville FR Chapdeuil (Dordogne).svg
|pushpin_map = France#France Nouvelle-Aquitaine
|pushpin_map_caption = Lokasyon ng Chapdeuil
|subdivision_type       = Bansa
|subdivision_name       = {{Flag|France}}
|subdivision_type1      = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] 
|subdivision_name1      = [[Nouvelle-Aquitaine|Nòva Aquitània]]
|subdivision_type2      = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]]
|subdivision_name2      = [[Dordogne|Dordonha]]
|subdivision_type3      =  Arrondissement
|subdivision_name3      = [[Arrondissement of Périgueux|Periguers]]
|subdivision_type4      = 
|subdivision_name4      =
|leader_title = Alkade (2026-2032)
|leader_name = Patrick Gérard-Saigne
|area_total_km2           = 7.71
|population_as_of = 2023
|population_total = 142
|population_demonym = Chapdeuillots, Chapdeuillottes
|population_density_km2 = auto
|website = 
|coordinates = {{coord|45.3431|0.4761|format=dms|display=inline,title}}
|elevation_m            = 124
|elevation_min_m = 115
|elevation_max_m = 186
|postal_code_type = INSEE/Postal code
|postal_code = 24105/24320
}}

Ang '''Chapdeuil''' ay isang komyun sa [[Pransiya]] na matatagpuan sa departamento ng [[Dordogne]], sa rehiyon ng [[Nouvelle-Aquitaine]].

==Heograpiya==
Ang Chapdeuil ay isang rural na komyun na matatagpuan sa [[rehiyon ng Ribérac]], sa hilagang-kanlurang bahagi ng departamento ng Dordogne.

Matatagpuan sa pampang ng [[Ilog Euche]] at tinatawid ng kalsadang departamento ng D106, ang maliit na nayon ng Chapdeuil ay matatagpuan, gaya ng inaasahan, sampung kilometro sa hilaga ng [[Tocane-Saint-Apre]] at labinlimang kilometro sa hilagang-silangan ng sentro ng bayan ng [[Ribérac]].

Ang komyun ay pinaglilingkuran din sa hilaga ng kalsadang departamento ng D2.

Ang Chapdeuil ay nasa hangganan ng apat na iba pang munisipalidad.

==Urbanismo==
===Tipolohiya===
Noong Enero 1, 2024, ang Chapdeuil ay ikinategorya bilang isang munisipalidad sa kanayunan na may napakakalat na pabahay, ayon sa bagong 7-level na municipal density grid na tinukoy ng INSEE noong 2022. Ito ay matatagpuan sa labas ng mga yunit ng urbano at sa labas ng impluwensya ng mga lungsod.

===Paggamit ng lupa===
Ang paggamit ng lupa sa munisipalidad, gaya ng ipinapakita sa European biophysical land cover database na Corine Land Cover (CLC), ay nailalarawan sa pamamagitan ng malaking presensya ng lupang pang-agrikultura (59.1% noong 2018), isang proporsyon na halos katumbas ng noong 1990 (58.5%). Ang detalyadong pagkasira noong 2018 ay ang mga sumusunod: kagubatan (40.9%), magkakaibang mga lugar na pang-agrikultura (32.3%), damuhan (14.5%), lupang maaaring sakahin (12.3%).

[[File:24105-Chapdeuil-Sols.png|thumb|upright=1.4|center|alt=Carte en couleurs présentant l'occupation des sols.|Mapa ng imprastraktura at paggamit ng lupa sa Chapdeuil]]

==Pangalan==
Ang pangalan ng nayon ay nagmula sa salitang Oksitano na ''capdòlh'', na hinango sa ''capitolium'', na tumutukoy sa isang kuta o pangunahing tirahan ng isang teritoryo.&lt;ref name=lieux&gt;Chantal Tanet et Tristan Hordé, ''Dictionnaire des noms de lieux du Périgord'', éditions Fanlac, 2000, {{ISBN|2-86577-215-2}}, p. 99.&lt;/ref&gt;

Sa Oksitano, ang bayan ay tinatawag na ''Lu Chapduelh''.&lt;ref&gt;[https://communes-oc.dordogne.fr/cantons/montagrier/CHAPDEUIL.htm Le nom occitan des communes du Périgord - Lu Chapduelh] sur le site du Conseil général de la Dordogne, consulté le 29 septembre 2021.&lt;/ref&gt;

==Kasaysayan==
Ang teritoryo ng komyun ay naglalaman ng mga labi ng pananakop na nagmula pa noong panahon ng [[Paleolitiko]] at [[Neolitiko]].&lt;ref name=lieux/&gt;

Ang unang pagbanggit sa lugar ay lumitaw noong 1143 sa ilalim ng pangalang Latin na Capdolium. Noong 1203, ito ay kinilala bilang Chadoill, pagkatapos ay bilang Chapdueilh noong 1560.&lt;ref name=lieux/&gt;

Noong ika-14 na siglo, ang Chapdeuil ay ang luklukan ng isang kastila na sumasaklaw sa mga parokya ng [[Bourg des Maisons]], [[Cercles]], at [[Verteillac]].&lt;ref&gt;[http://www.guyenne.fr/archivesperigord/shap/T35_1908/Tour_Blanche.htm ''Le château de La Tour-Blanche'' sur Bulletin SHAP, tome XXXV, 1908, p. 338-350].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Penaud&gt;[[Guy Penaud]], ''Dictionnaire des châteaux du Périgord'', éditions Sud Ouest, 1996, {{ISBN|2-87901-221-X}}, p. 73-74.&lt;/ref&gt;

Sa mapa ng Cassini ng Pransya sa pagitan ng 1756 at 1789, ang nayon ay kinilala bilang Chadeuil.

Noong 1827, ang komyun ng Chapdeuil ay pinagsama sa komyun ng [[Saint-Just, Dordogne|Saint-Just]] sa ilalim ng pangalang [[Chapdeuil-et-Saint-Just]]. Ang pagsasanib na ito ay pinawalang-bisa noong 1887, at ang dalawang komyun ay muling itinatag.

==Mga lugar at monumento==
* Ang [[Kastilyo ng Chapdeuil]], na nakalista bilang isang makasaysayang monumento simula noong 1988, kapansin-pansin dahil sa mga harapan, bubong, kuta, kulungan ng kalapati, at kanal nito.

* Ang Simbahan ng Saint-Astier ay itinayo noong 1877. Pinalitan nito ang isang mas lumang simbahan, na kilalang umiral mula pa noong ika-12 siglo.

* Isang pinatibay na bahay na may tore noong ika-16 na siglo, na matatagpuan sa nayon ng Chapdeuil.

&lt;gallery&gt; 
Chapdeuil château (6).JPG|&lt;center&gt;Le château de Chapdeuil.&lt;/center&gt;
Chapdeuil château pigeonnier (1).JPG|&lt;center&gt;Son pigeonnier.&lt;/center&gt;
Chapdeuil église.JPG|&lt;center&gt;L'église Saint-Astier.&lt;/center&gt;
Chapdeuil maison forte rte d'Allemans (1).JPG|&lt;center&gt;La tour de la maison forte.&lt;/center&gt;
Chapdeuil passage (1).JPG|&lt;center&gt;Passage dans le village de Chapdeuil.&lt;/center&gt;
Chapdeuil lavoir (1).JPG|&lt;center&gt;Captage de source et lavoir.&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

==Eskudo de armas==
[[File:Blazon ville FR Chapdeuil (Dordogne).svg|thumb|Chapdeuil]]

''Kulot-kulot bawat kulay: 1) kulay-asul bawat kulay, 1a) asul na tatlong ammonite na kulay argent, 1b) kulay argent isang punong oak na pinutol na tenné, may prutas o may dahon na vert; 2) kulay-asul na tatlong lioncel o may armas, matamlay at may koronang asul.''&lt;ref&gt;[https://armorialdefrance.fr/page_blason.php?ville=20761 Eskudo de armas ng Chapdeuil.]&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Chapdeuil]]
[[Kategorya:Dordogne]]
[[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]]
[[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]]</text>
      <sha1>nuw5meq518galmfc4c6hqmmmpvshbl3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2204889</id>
      <parentid>2204888</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TentingZones1</username>
        <id>122212</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Imayos</comment>
      <origin>2204889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6355" sha1="0z9xi9ps7dr634x1dsf9s0osygjsbiq" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = Chapdeuil
|settlement_type = Bayan
|image_skyline = Chapdeuil mairie.JPG
|image_caption = Bahay malapit sa munisipyo ng Chapdeuil
|image_shield = Blazon ville FR Chapdeuil (Dordogne).svg
|pushpin_map = France#France Nouvelle-Aquitaine
|pushpin_map_caption = Lokasyon ng Chapdeuil
|subdivision_type       = Bansa
|subdivision_name       = {{Flag|France}}
|subdivision_type1      = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] 
|subdivision_name1      = [[Nouvelle-Aquitaine|Nòva Aquitània]]
|subdivision_type2      = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]]
|subdivision_name2      = [[Dordogne|Dordonha]]
|subdivision_type3      =  Arrondissement
|subdivision_name3      = [[Arrondissement of Périgueux|Periguers]]
|subdivision_type4      = 
|subdivision_name4      =
|leader_title = Alkade (2026-2032)
|leader_name = Patrick Gérard-Saigne
|area_total_km2           = 7.71
|population_as_of = 2023
|population_total = 142
|population_demonym = Chapdeuillots, Chapdeuillottes
|population_density_km2 = auto
|website = 
|coordinates = {{coord|45.3431|0.4761|format=dms|display=inline,title}}
|elevation_m            = 124
|elevation_min_m = 115
|elevation_max_m = 186
|postal_code_type = INSEE/Postal code
|postal_code = 24105/24320
}}

Ang '''Chapdeuil''' ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa [[Pransiya]] na matatagpuan sa departamento ng [[Dordogne]], sa rehiyon ng [[Nouvelle-Aquitaine]].

==Heograpiya==
Ang Chapdeuil ay isang rural na komyun na matatagpuan sa [[rehiyon ng Ribérac]], sa hilagang-kanlurang bahagi ng departamento ng Dordogne.

Matatagpuan sa pampang ng [[Ilog Euche]] at tinatawid ng kalsadang departamento ng D106, ang maliit na nayon ng Chapdeuil ay matatagpuan, gaya ng inaasahan, sampung kilometro sa hilaga ng [[Tocane-Saint-Apre]] at labinlimang kilometro sa hilagang-silangan ng sentro ng bayan ng [[Ribérac]].

Ang komyun ay pinaglilingkuran din sa hilaga ng kalsadang departamento ng D2.

Ang Chapdeuil ay nasa hangganan ng apat na iba pang munisipalidad.

==Urbanismo==
===Tipolohiya===
Noong Enero 1, 2024, ang Chapdeuil ay ikinategorya bilang isang munisipalidad sa kanayunan na may napakakalat na pabahay, ayon sa bagong 7-level na municipal density grid na tinukoy ng INSEE noong 2022. Ito ay matatagpuan sa labas ng mga yunit ng urbano at sa labas ng impluwensya ng mga lungsod.

===Paggamit ng lupa===
Ang paggamit ng lupa sa munisipalidad, gaya ng ipinapakita sa European biophysical land cover database na Corine Land Cover (CLC), ay nailalarawan sa pamamagitan ng malaking presensya ng lupang pang-agrikultura (59.1% noong 2018), isang proporsyon na halos katumbas ng noong 1990 (58.5%). Ang detalyadong pagkasira noong 2018 ay ang mga sumusunod: kagubatan (40.9%), magkakaibang mga lugar na pang-agrikultura (32.3%), damuhan (14.5%), lupang maaaring sakahin (12.3%).

[[File:24105-Chapdeuil-Sols.png|thumb|upright=1.4|center|alt=Carte en couleurs présentant l'occupation des sols.|Mapa ng imprastraktura at paggamit ng lupa sa Chapdeuil]]

==Pangalan==
Ang pangalan ng nayon ay nagmula sa salitang Oksitano na ''capdòlh'', na hinango sa ''capitolium'', na tumutukoy sa isang kuta o pangunahing tirahan ng isang teritoryo.&lt;ref name=lieux&gt;Chantal Tanet et Tristan Hordé, ''Dictionnaire des noms de lieux du Périgord'', éditions Fanlac, 2000, {{ISBN|2-86577-215-2}}, p. 99.&lt;/ref&gt;

Sa Oksitano, ang bayan ay tinatawag na ''Lu Chapduelh''.&lt;ref&gt;[https://communes-oc.dordogne.fr/cantons/montagrier/CHAPDEUIL.htm Le nom occitan des communes du Périgord - Lu Chapduelh] sur le site du Conseil général de la Dordogne, consulté le 29 septembre 2021.&lt;/ref&gt;

==Kasaysayan==
Ang teritoryo ng komyun ay naglalaman ng mga labi ng pananakop na nagmula pa noong panahon ng [[Paleolitiko]] at [[Neolitiko]].&lt;ref name=lieux/&gt;

Ang unang pagbanggit sa lugar ay lumitaw noong 1143 sa ilalim ng pangalang Latin na Capdolium. Noong 1203, ito ay kinilala bilang Chadoill, pagkatapos ay bilang Chapdueilh noong 1560.&lt;ref name=lieux/&gt;

Noong ika-14 na siglo, ang Chapdeuil ay ang luklukan ng isang kastila na sumasaklaw sa mga parokya ng [[Bourg des Maisons]], [[Cercles]], at [[Verteillac]].&lt;ref&gt;[http://www.guyenne.fr/archivesperigord/shap/T35_1908/Tour_Blanche.htm ''Le château de La Tour-Blanche'' sur Bulletin SHAP, tome XXXV, 1908, p. 338-350].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Penaud&gt;[[Guy Penaud]], ''Dictionnaire des châteaux du Périgord'', éditions Sud Ouest, 1996, {{ISBN|2-87901-221-X}}, p. 73-74.&lt;/ref&gt;

Sa mapa ng Cassini ng Pransya sa pagitan ng 1756 at 1789, ang nayon ay kinilala bilang Chadeuil.

Noong 1827, ang komyun ng Chapdeuil ay pinagsama sa komyun ng [[Saint-Just, Dordogne|Saint-Just]] sa ilalim ng pangalang [[Chapdeuil-et-Saint-Just]]. Ang pagsasanib na ito ay pinawalang-bisa noong 1887, at ang dalawang komyun ay muling itinatag.

==Mga lugar at monumento==
* Ang [[Kastilyo ng Chapdeuil]], na nakalista bilang isang makasaysayang monumento simula noong 1988, kapansin-pansin dahil sa mga harapan, bubong, kuta, kulungan ng kalapati, at kanal nito.

* Ang Simbahan ng Saint-Astier ay itinayo noong 1877. Pinalitan nito ang isang mas lumang simbahan, na kilalang umiral mula pa noong ika-12 siglo.

* Isang pinatibay na bahay na may tore noong ika-16 na siglo, na matatagpuan sa nayon ng Chapdeuil.

&lt;gallery&gt; 
Chapdeuil château (6).JPG|&lt;center&gt;Le château de Chapdeuil.&lt;/center&gt;
Chapdeuil château pigeonnier (1).JPG|&lt;center&gt;Son pigeonnier.&lt;/center&gt;
Chapdeuil église.JPG|&lt;center&gt;L'église Saint-Astier.&lt;/center&gt;
Chapdeuil maison forte rte d'Allemans (1).JPG|&lt;center&gt;La tour de la maison forte.&lt;/center&gt;
Chapdeuil passage (1).JPG|&lt;center&gt;Passage dans le village de Chapdeuil.&lt;/center&gt;
Chapdeuil lavoir (1).JPG|&lt;center&gt;Captage de source et lavoir.&lt;/center&gt;
&lt;/gallery&gt;

==Eskudo de armas==
[[File:Blazon ville FR Chapdeuil (Dordogne).svg|thumb|Chapdeuil]]

''Kulot-kulot bawat kulay: 1) kulay-asul bawat kulay, 1a) asul na tatlong ammonite na kulay argent, 1b) kulay argent isang punong oak na pinutol na tenné, may prutas o may dahon na vert; 2) kulay-asul na tatlong lioncel o may armas, matamlay at may koronang asul.''&lt;ref&gt;[https://armorialdefrance.fr/page_blason.php?ville=20761 Eskudo de armas ng Chapdeuil.]&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Chapdeuil]]
[[Kategorya:Dordogne]]
[[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]]
[[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]]</text>
      <sha1>0z9xi9ps7dr634x1dsf9s0osygjsbiq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plainfaing</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338021</id>
    <revision>
      <id>2204917</id>
      <timestamp>2026-04-26T07:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TentingZones1</username>
        <id>122212</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: {{Infobox settlement |name = Plainfaing |settlement_type = Bayan |image_skyline = Plainfaing88230.jpg |image_caption = Tanawin ng sentro ng Plainfaing sa taglamig, kasama ang simbahan nito. |image_shield = Blason Plainfaing.svg |pushpin_map = France |map_caption = Lokasyon ng Plainfaing |subdivision_type       = Bansa |subdivision_name       = {{Flag|France}} |subdivision_type1      = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]]  |subdivision_name1      = [[Grand Est]] |subdivision_ty...</comment>
      <origin>2204917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22652" sha1="8jj3tl6aw65k16s1z8oawhrmspca7r8" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = Plainfaing
|settlement_type = Bayan
|image_skyline = Plainfaing88230.jpg
|image_caption = Tanawin ng sentro ng Plainfaing sa taglamig, kasama ang simbahan nito.
|image_shield = Blason Plainfaing.svg
|pushpin_map = France
|map_caption = Lokasyon ng Plainfaing
|subdivision_type       = Bansa
|subdivision_name       = {{Flag|France}}
|subdivision_type1      = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] 
|subdivision_name1      = [[Grand Est]]
|subdivision_type2      = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]]
|subdivision_name2      = [[Vosges]]
|subdivision_type3      =  Arrondissement
|subdivision_name3      = [[Arrondissement of Saint-Dié-des-Vosges|Saint-Dié-des-Vosges]]
|subdivision_type4      = 
|subdivision_name4      =
|leader_title = Alkade (2020–2026)
|leader_name = Patrick Lalevée&lt;ref&gt;{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=2 December 2020|language=fr}}&lt;/ref&gt;
|area_total_km2           = 38.56
|population_as_of = 2023
|population_total = 1569
|population_density_km2 = auto
|website = http://www.plainfaing.com/
|coordinates            = {{coord|48.173|7.014|format=dms|display=inline,title}}
|population_demonym = Plainfinois
|elevation_m = 910
|elevation_min_m = 516
|elevation_max_m = 1306
|postal_code_type = INSEE/Postal code
|postal_code = 88349/88230
}}

Ang '''Plainfaing''' ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa [[Pransiya]] na matatagpuan sa [[departamento ng Vosges]], sa rehiyon ng [[Grand Est]].

Ito ay bahagi ng [[urban area ng Saint-Dié-des-Vosges]] at isa sa 201 munisipalidad sa loob ng [[Pambansang Parke ng Rehiyon Ballons des Vosges]].

Ang mga naninirahan dito ay tinatawag na ''Plainfinois''.

==Heograpiya==
===Sitwasyon===
[[File:88-Plainfaing.png|vignette|450px|Lokasyon sa departamento ng Vosges|center]]

Ang Plainfaing ay isang bayan sa [[Kabundukan ng Vosges]], na matatagpuan sa silangang bahagi ng departamento, sa paanan ng daanan ng [[Col du Bonhomme]], sa pagitan ng [[Saint-Dié-des-Vosges]] (13.6 km), [[Gérardmer]] (14.9 km), at [[Colmar]] (27.2 km).&lt;ref name=&quot;Orthodromie&quot;&gt;
{{Cute web
|url=http://lion1906.free.fr/Pages/Accueil.php
|title=Orthodromie de Plainfaing
|website=Lion1906, le site personnel de Lionel Delvarre
|access-date=2024-04-14
}}.&lt;/ref&gt;

Ang mga kalapit na bayan ay ang [[Fraize]], [[Ban-sur-Meurthe-Clefcy]], at [[Le Valtin]] sa departamento ng Vosges, at [[Le Bonhomme]], [[Orbey]], at [[Soultzeren]] sa departamento ng [[Haut-Rhin]].

Ang pinakamalapit na mga pangunahing lungsod sa Plainfaing ay ang [[Mulhouse]] (52.6 km), [[Strasbourg]] (71.4 km) at [[Nancy]] (84.7 km).

===Heolohiya at kaluwagan===
Ang nayon ay itinayo sa paanan ng lambak, sa tagpuan ng [[Ilog Meurthe]] at isang batis na dumadaloy mula sa isang katabing maliit na lambak. Ayon sa mga geologist noong dekada 1960, na naglarawan sa lokal na lugar, ang mga bahagi ng nayon na matatagpuan sa tabi ng mga pampang ng ilog ay matatagpuan sa mga glacial formation na glacio-lacustrine, morainic, at fluvio-glacial type, pati na rin sa mga alluvial deposit na may mga malalaking bato na nagmula sa [[glasasyon ng Würm]]. Ang mga itaas na bahagi ng mga lambak sa silangan at timog ay binubuo ng mga glacial sediment na binubuo ng mga malalaking bato, maliliit na bato, at halos weathered sands na nagmula sa [[glasyasyon ng Riss]].&lt;ref name=&quot;brgm&quot;&gt;La base des études géologiques développée dès les années soixante repose sur les travaux de Jean Hameurt ainsi que sur le livret et la carte géologique de la France au 1/50000, BRGM (Gérardmer, no. 341), 1978.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;HAMEURT Jean, « Les terrains cristallins et cristallophylliens du versant occidental des Vosges moyennes », Mémoires du service de la carte géologique d’Alsace et de Lorraine no. 26, Université de Strasbourg, 1967, 402 p.&lt;/ref&gt;

Ang terminal moraine ng summit ice cap glacier, na dumadaloy patungo sa lambak at kamakailan ay tinatayang mula sampung o labindalawang libong taon na ang nakalilipas, ay matatagpuan sa ibaba ng agos mula sa Habeaurupt. Ang mga materyales mula sa mga sinaunang glaciation na maaaring natapon sa ibabang lambak ay halos naalis na. Makikita ang mga ito sa malawak na sona ng akumulasyon ng Lambak ng Meurthe, sa pagitan ng Anould at Saulcy.&lt;ref&gt;On peut retrouver une approche actuelle avec FLAGEOLLET Jean-Claude, Sur les traces des glaciers vosgiens, CNRS Éditions, Paris, 2002, 212 p. Toutefois, il ne traite qu'assez peu dans le détail ce secteur, et les précurseurs de l'étude sont essentiellement étrangers.&lt;/ref&gt;

Ang mga bundok na nakapalibot sa nayon ay binubuo ng isang batong tinatawag na granitogneiss, na, ayon sa geologist na nakabase sa Nancy na si Jean Hameurt, ay nasa pagitan ng [[granite]] at [[gneiss]]. Ito ay nailalarawan sa pamamagitan ng dual facies depende sa mga pangunahing mineral, alinman sa [[andalusite]] o [[amphibole]]. Sa ilang mga lugar, ang mabilis na pag-upwell ng magma ay nag-iiwan ng mga ugat ng microgranite na naglalaman ng [[biotite]] at [[muscovite]], o [[pyroxene]] at amphibole. Ang mga bundok na matatagpuan sa silangan ng bayan ay binubuo ng coarse-grained two-mica granite at cordierite-bearing gneiss.&lt;ref name=&quot;brgm&quot; /&gt;

Ang kagubatan ay sumasaklaw sa 828 ektarya. Ang isang nature reserve na kilala bilang [[Le Tanet|Tanet]] at [[Gazon du Faing]] grassland reserve ay sumasaklaw sa 505 ektarya. Kabilang dito ang mga lumang stubble field sa pangunahing Vosges ridge ng commune, na ibinabahagi sa mga nasa Valtin.

Ang pinakamataas na punto ng komyun ay 1,306 metro sa tuktok ng [[Gazon du Faing]], at ang pinakamababang punto nito ay 516 metro sa dating mga parang ng dayami sa ibaba ng agos mula sa La Poutro (isang dating pabrika), kung saan pumapasok ang [[Ilog Meurthe]] sa Fraize. Ang Bundok [[Hangochet]] ay umaabot sa taas na 987 metro.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Plainfaing Arc en ciel.JPG|Après la pluie…
Faing du Souché.jpg|Faing du Souche.
Le panneau du site - panoramio.jpg|Panneau du site de la [[réserve naturelle nationale du Tanet-Gazon du Faing]].
&lt;/gallery&gt;

===Hidrograpiya===
[[File:88349-Plainfaing-Routes-Hydro.png|thumb|Réseaux hydrographique et routier de Plainfaing.]]

Ang munisipalidad ay matatagpuan sa watershed ng Rhine sa loob ng Rhine-Meuse basin. Ito ay dinadaluyan ng Ilog Meurthe, ng Hardalle stream, ng Vallée de Chaume stream, ng Lesseux stream, ng Strasy stream, ng Col du Bonhomme stream, ng Louchbach stream, ng Rudlin stream, ng Ruhlock stream, at ng Lallemand stream.

Ang Ilog Meurthe ay dumadaloy sa munisipalidad mula sa Le Valtin. May kabuuang haba na 160.6 km, ito ay nagmumula sa munisipalidad ng Le Valtin at dumadaloy patungo sa Ilog Moselle sa Pompey, pagkatapos dumaan sa 53 munisipalidad. Dito dumadaloy ang ilog Vallée de Chaume.
==Urbanismo==
===Tipolohiya===
Noong Enero 1, 2024, ang Plainfaing ay ikinategorya bilang isang bayan sa kanayunan, ayon sa bagong pitong-antas na iskala ng densidad ng munisipyo na tinukoy ng INSEE noong 2022. Ito ay kabilang sa yunit urbano ng Saint-Dié-des-Vosges, isang intra-departmental na agglomeration na binubuo ng 16 na munisipalidad, kung saan ito ay isang suburbanong munisipalidad. Bukod pa rito, ang munisipalidad ay nasa labas ng impluwensya ng anumang lungsod.

===Paggamit ng lupa===
Ang Paggamit ng lupa sa munisipalidad, gaya ng ipinapakita sa European biophysical land cover database na Corine Land Cover (CLC), ay nailalarawan sa pamamagitan ng malaking presensya ng mga kagubatan at semi-natural na lugar (79.3% noong 2018), isang proporsyon na kapareho ng noong 1990 (79.3%). Ang detalyadong pagkasira noong 2018 ay ang mga sumusunod: kagubatan (74.4%), damuhan (9.3%), magkakaibang mga lugar na pang-agrikultura (8.3%), mga lugar na may palumpong at/o mala-damo na halaman (4.9%), mga latian sa loob ng bansa (1.6%), mga urbanisadong lugar (1.5%).

[[File:88349-Plainfaing-Sols.png|thumb|upright=2.1|center|alt=Carte en couleurs présentant l'occupation des sols.|Carte des infrastructures et de l'occupation des sols de la commune en 2018 ([[Corine Land Cover|CLC]]).]]

==Pangalan==
Ang pangalan ng lokalidad ay pinatutunayan sa mga sumusunod na anyo: ''Plainfain'' noong 1342, ''Plempfen'' noong 1373, ''Plein Fein'' noong 1380,&lt;ref&gt;[[Ernest Nègre]], ''Toponymie générale de la France'', vol. 2, Genève, [[Librairie Droz]], 1991, 480 p., p. 252.&lt;/ref&gt; ''Plenfen'' noong 1403, ''Blenfe'' noong 1419, ''Plenffy'' noong 1472, ''Plainfaing'' noong 1656, at ''Pleinfaing'' o ''Plainfeing'' noong 1753.

Ang Plainfaing ay isang rehiyonal na pormasyon ng toponimik na nagtatapos sa ''-faing'' (minsan ''-fin(g)'') na matatagpuan din, halimbawa, sa Léofaing, isang nayon ng Fraize, Linfaing, isang nayon ng Saint-Étienne, o Strouéfaing, isang nayon ng [[Liézey]]. Ang eksaktong kahulugan ng toponymic appellative faing ay hindi malinaw; maaari itong mangahulugang &quot;lupang malubog&quot;&lt;ref&gt;Ernest Nègre, ''op. cit.''&lt;/ref&gt; o &quot;lupang maputik&quot;.&lt;ref&gt;[[Albert Dauzat]] et [[Charles Rostaing]], ''DENLF'', réédition Guénégaud 1979.&lt;/ref&gt; Ito ay nagmula sa Lumang Mababang Franconian na ''*fani'' &quot;putik&quot; (Gotiko fani), na ang hinango sa -ga ay nagbigay-daan sa ''*fange'', ''*fagne'', atbp.

Ang unang elemento ay malamang na ang Lumang Pranses na pang-uri na ''plain'', na nangangahulugang &quot;pagkakaroon ng patag at pantay na ibabaw&quot;.

==Kasaysayan==
===Sa ilalim ng Lumang Rehimen===
Ang komunidad ng mga magsasakang nangungupahan ay orihinal na nakaugnay sa distrito ng Fraize, ang kasaysayan nito ay kaugnay ng iba pang mga pangunahing distrito ng Upper Meurthe sa ilalim ng Ancien Régime. Ang [[pamilyang Ribaupierre]] o Rapolstein, na sa simula ay mga panginoon, ay mga opisyal at administrador ng mga kagubatan at kabundukan ng bahay ng ducal ng Lorraine, na may hawak ng mga karapatan sa maharlika sa pamamagitan ng delegasyon mula sa kapangyarihan ng imperyo. Ang linya ng comital ng Ribeaupierre, sa pamamagitan ng maingat na pangangasiwa nito sa mga lupain ng ducal, ay nakakuha ng kontrol sa bahagi ng distrito ng Fraize at mga hangganan nito.

Sa simbahan, ang nayon ay umaasa sa malaking parokya ng Fraize, ang sentro ng relihiyon ng bahaging ito ng lambak, kasama ang simbahan at sementeryo nito, kahit man lang mula noong ika-13 siglo. Ang inang simbahan noong panahon ng Merobingiyan at Karolingiyan ay ang simbahan ng [[Mandray]], kung saan ang Fraize ay nanatili sa mahabang panahon bilang isa sa mga dependency nito.

Noong ika-16 na siglo, ang sentro ng nayon ay may isang luma at maliit na kapilya na inialay kay [[Genès de Rome|Saint Genest]]. Noong 1530, si Jean Herquel, kilala bilang Herculanus, ang kanon ng kabanata ng [[Saint-Dié-des-Vosges|Saint-Dié]] at may-akda noong 1539 ng ''Histoire d’Antoine [le Bon], duc de Lorraine'', ay muling itinayo ito nang malaki, malapit sa bukal ng Saint-Genest, na muling umaakit ng dumaraming bilang ng mga peregrino. Si Saint Genest ay isang sikat at hinahangad na santong panggamot, na may kakayahang pawiin ang mga maysakit anuman ang kanilang karamdaman.&lt;ref&gt;Son culte le plus important se plaçait les « trois grands jeudis » après Pâques à [[Genès de Rome|Saint-Genest]]. Dans les civilisations paysannes, il s'agissait surtout de membres cassés ou déboités mal remis (jambe, bras, mains), de maladies articulaires variées, de douleurs rhumatismales persistantes ou de rhumatismes aigus, de défauts de vision ou des sens, notamment de maladies oculaires&lt;/ref&gt; Ang bukal ng Plainfaing na inialay kay Saint Genest ay madalas na dinarayo ng mga magsasaka ng gatas sa kalapit na inuupahang pastulan—pangunahin, bago ang 1570, ang mga naninirahan sa Orbey o ang kanilang mga klerk, na maaaring bumisita rin sa isang kapilya ng Saint-Genest sa itaas ng Orbey sa ibang mga okasyon—ngunit gayundin ng mga mapagkumbabang naninirahan sa mga lambak, na sa una ay hindi makapaglakbay patungo sa pangunahing santuwaryo na matatagpuan sa malayo sa paanan ng Kabundukan ng Vosges. Ang tubig ng bukal na sinuri bago ang 1900 ay nagpapakita ng mataas na nilalaman ng calcium, magnesium, at sodium, na medyo bihira sa isang rehiyon ng granite-gneysik.

Noong 1725, ang kura paroko ng Fraize, si Perrotey, ay nagtatag ng isang vicar sa nayon. Ang nayon ay itinayo bilang isang malayang parokya noong Hunyo 20, 1782. Ang simbahan nito, na inialay kay San Nicolas, na kabilang sa diyosesis at dekano ng Saint-Dié, ay pumalit sa dating kapilya ng Saint-Genest at itinayo noong 1783. Ito ang luklukan ng isang kura paroko na itinatag noong Hulyo 1782 sa ilalim ng patronage ng pamilyang Raulin ng Nancy.&lt;ref&gt;[http://www.vosges-archives.com/fichiers/communales/Plainfaing.pdf Archives départementales des Vosges]&lt;/ref&gt; Noong panahon ng pagtatatag ng parokya, ang nayon ng Plainfaing ay binubuo ng 337 na sambahayan ng buwis (mga pinuno ng sambahayan), bilang karagdagan sa 75 mahihirap na tao.&lt;ref&gt;{{harvp|Chevreux|loc=Plainfaing}}.&lt;/ref&gt;

Sa pagdating ng tubig mula sa tubo, ang bukal ng Saint-Genest, na karaniwang tinatawag ng mga matatanda sa nayon na &quot;Pale Fountain,&quot; ay inabandona para magamit ng mga alagang hayop. Nagpasya ang isang asosasyon na bawiin ito bilang inuming tubig para sa ilang kalapit na tahanan. Hindi kalayuan sa sangandaan ng munisipyo, sa pangunahing kalsada, dalawang pininturahang marker ang nagpapagunita sa tagsibol na ito.&lt;ref&gt;Sur cette fontaine sacrée, lire page 59 l'ouvrage enfantin de Guy Trendel et Christophe Carmona, ''Légendes autour des sources et fontaines d'Alsace et de Lorraine'', éditions Coprur, Strasbourg, 2002. {{ISBN|2 84208 102 1}}.&lt;/ref&gt;

===Pagtatatag ng munisipalidad===
Ang bayan ay itinatag pagkatapos ng 1790 at sinimulang panatilihin ang mga legal na archive nito.

Bago ang 1900, ang mga naninirahan ay nakakalat sa buong bayan. May mga bakas pa rin ng mga tirahan sa taas na 820 metro sa isang tagaytay na nakalantad sa lahat ng uri ng panahon. Ang industriya ng tela, na pinangunahan ng kumpanyang Géliot, ang nagtulak sa pag-unlad ng bayan sa buong ika-19 na siglo, una sa Habeaurupt at pagkatapos ay sa sentro mismo ng bayan.&lt;ref&gt;« Moins de cent emplois ont été créés à Fraize-Plainfaing pour accueillir les ouvriers des usines Géliot-Boussac. Deux cents travailleurs seront au chômage lundi. », ''[[Le Monde]]'',‎ 12 mars 1971.&lt;/ref&gt;

===Nagugutom ang Plainfaing===
Ang mapang-uyam at nakakahiyang terminong '''Nagugutom ang Plainfaing''', na ginagamit araw-araw, ay nagmula mismo sa mga kalalakihan ng ibabang lambak, na nanatiling nakatali sa mga kontrata, at mas madaling maging umaasa, bago at pagkatapos ng Rebolusyon, sa malalaking may-ari ng lupa o mga magsasakang nangungupahan. Maging ang karamihan sa mga historyador ng Lorraine, hanggang noong dekada 1970, ay tila walang kamalayan sa pamamahala ng buwis ng mga nangungupahang ito, na mali ang pagkakaintindi sa mga archival source at mga standardized na salaysay mula pagkatapos ng [[Digmaang Tatlumpung Taon]]. Ang katotohanan ay nananatili na ang taggutom at kakulangan sa pagkain ay nagpahirap sa mga lalaking ito tulad ng iba, na, dahil sa inggit sa kanilang kalayaan, ay matagal silang binigyan ng palayaw na ito tuwing may mga kapistahan.&lt;ref&gt;Claude Marchal, communication sur les erreurs d'interprétation démographique du XVIIe siècle.&lt;/ref&gt;

==Edukasyon==
Ang Plainfaing ay matatagpuan sa [[distrito ng paaralan ng Nancy-Metz]]. Ang bayan ay may isang preschool at dalawang munisipal na elementarya.&lt;ref&gt;
{{Cite web
|url=https://www.education.gouv.fr/annuaire/88230/plainfaing/ecole/0881333w/ecole-primaire-la-truche.html
|title=Résultats de recherche
|website=le site du ministère de l'éducation nationale
|access-date=2024-04-14
}}&lt;/ref&gt;

Ang kalapit na bayan ng Fraize ay may pampublikong middle school. Para sa mga hayskul, maraming pangkalahatang at bokasyonal na paaralan ang matatagpuan sa Saint-Dié-des-Vosges.

==Kalusugan==
Mga propesyonal at pasilidad sa pangangalagang pangkalusugan:

* May doktor na nagpapraktis sa bayan.
* Isang botika.&lt;ref&gt;[https://www.sante.fr/pharmacie-dofficine/plainfaing/pharmacie-pharm-agathe Pharmacie]&lt;/ref&gt;
* Ang pinakamalapit na ospital ay ang Intercommunal Hospital Center ng &quot;Hôpitaux du Massif des Vosges&quot;.&lt;ref&gt;[http://chi-hmv.fr/?page_id=98 http://chi-hmv.fr/?page_id=98] Centre Hospitalier Intercommunal des « Hôpitaux du Massif des Vosges »&lt;/ref&gt;
:: Ito ay nilikha noong Enero 1, 2022 sa pamamagitan ng pagsasanib ng mga Sentro ng Ospital ng Saint-Dié-des-Vosges, Gérardmer, ang Establishment ng Kalusugan ng Fraize / Foucharupt at ang CHI des 5 Vallées ng Moyenmoutier.

==Ekonomiya==
===Mga Tindahan===
Ayon sa estadistika ng mga pasilidad at serbisyo noong 2017, ang bilang ng mga establisyimento ng komersyo sa munisipalidad ng Plainfaing ay anim, na ipinamahagi gaya ng sumusunod:

[[File:Confiserie des Hautes Vosges (C D H V) 88230 Habeaurupt- Plainfaing - panoramio.jpg|thumb|200px|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Confiserie des Hautes Vosges (C.D.H.V.).&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;]]

* isang panaderya;
* isang tindahan ng kendi;&lt;ref&gt;[https://www.cdhv.fr/ Confiserie des Hautes-Vosges].&lt;/ref&gt;
* isang tindahan ng dyaryo;
* isang tindahan ng damit;
* isang tindahan ng muwebles.

===Agrikultura===
Ang komyun ng Plainfaing ay may dalawang protektadong designasyon ng pinagmulan (PDO) salamat sa Vosges fir honey at Kesong Munster at tatlong protektadong mga indikasyon ng heograpiya (PGI) na may bergamot ng Nancy, Kesong Emmental na Pranses mula sa silangang-gitnang rehiyon at Mirabelle plums mula sa Lorraine.&lt;ref&gt;
{{Cite web
|url=http://www.inao.gouv.fr/public/home.php?pageFromIndex=produits/commune_index.php~mnu=348
|title=Liste des appellations AOC et IGP
|website=[[INAO]]
|access-date=2012-04-29
}}&lt;/ref&gt;

==Mga lugar at monumento==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Plainfaing, Eglise Saint-Nicolas.jpg|L'église Saint-Nicolas.
Chapelle Saint Jean-Baptiste du Rudlin - chevet.jpg|Le chevet de la chapelle Saint-Jean-Baptiste à Plainfaing.
Chapelle Saint Jean-Baptiste du Rudlin - statue de Saint Jean-Baptiste.jpg|Statue de Saint Jean-Baptiste dans la chapelle Saint Jean-Baptiste à Plainfaing.
Chapelle Saint Jean-Baptiste du Rudlin - autel.jpg|L'autel de la chapelle Saint Jean-Baptiste à Plainfaing.
Plainfaing.jpg|Église, école, mairie et monument aux morts.
MediathequeSt-Nicolas.jpg|Médiathèque Saint-Nicolas.
&lt;/gallery&gt;
===Simbahan ni San Nicolas===
Ang pagtatayo ng simbahan ay iniutos noong Hunyo 20, 1782, ng Obispo ng Saint-Dié. Ang kura paroko, si Michel Thiébaut, ang unang kumuha nito. Ang simbahan, ang sentro ng isang parokya na itinatag sa ilalim ng pagtataguyod ng pamilyang Raulin ng Nancy,&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=http://www.vosges-archives.com/fichiers/communales/Plainfaing.txt|title=Plainfaing|website=le site des [[archives départementales des Vosges]]
|access-date=2012-04-29
}}&lt;/ref&gt; ay ganap na binago noong 1884, sa paglalagay ng organong Cavaillé-Coll-Mutin nito ni Eugène Gigout.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=http://vosges.orgues.free.fr/pagesorgues/PLAINFAING.htm
|title=Orgue de Plainfaing : Site personnel de Dominique Colin
|website=Vosges et Orgues
|access-date=2012-04-29
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://vosgesenorgues.wordpress.com/plainfaing/ Orgues en Vosges] : Plainfaing.&lt;/ref&gt;

===Kapilya ni San Juan Bautista ng Rudlin===
Sa simula, mayroong isang ermitanyo sa harap ng Étang des Dames. Isang kapilya ang itinayo sa lugar nito noong ika-17 siglo. Muling itinayo ito ng pamilyang ''Lesseux'' sa tapat nito, sa paanan ng burol.

===Teatro sa labas===
Ang [[teatro sa labas]] ay itinayo noong 1936 ng mga lokal na residente, sa pangunguna ng guro noong panahong iyon, si G. Aimé Dodin.

Ang layunin nito: lumikha ng isang labas na hangin ng paaralan at isang lugar para sa mga pagtatanghal.&lt;ref&gt;{{Cite web|language=fr|title=Association Li Habauré et Compéïe - Commune de Plainfaing|url=http://www.plainfaing.com/associations/association-li-habaure-et-compeie|website=plainfaing.com|access-date=2018-04-26}}&lt;/ref&gt;

Ang mga libreng kaganapang pangkultura at pampalakasan, na bukas para sa lahat, ay isinaayos bawat taon.

===Scierie des Fougères===
Isang bahay-tirahan na matatagpuan sa lugar na tinatawag na Les Fougères, na naglalaman ng bulwagan na yari sa troso at isang silid para sa gulong ng tubig, ang natupok ng apoy noong Disyembre 1993 at tuluyang giniba sa pagtatapos ng 1995. Isang malaki at maliit na pandayan na may makinarya ang bumubuo sa operasyon na nagsimula noong ika-19 na siglo.

===Mga lugar na pangkultura===
Ang aklatan ng munisipyo ay may halos 3,000 na libro at dalawang kompyuter na magagamit ng publiko.

Ang sinehan ng munisipyo ay nagpapalabas ng isang pelikula halos bawat tatlong linggo&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=http://www.plainfaing.com/vie-locale/culture
|title=Culture
|website=le site officiel de la mairie de Plainfaing
|access-date=2012-04-30
}}&lt;/ref&gt; at nagsisilbi ring lugar ng pagtatanghal (mga konsiyerto, dula, variety show, atbp.).

==Gastronomiya==
Ang Plainfaing ay tahanan ng ''[[Confiserie des Hautes-Vosges]]'', isang tradisyonal na kumpanya na kinuha noong 1986 ng pamilyang ''Claudepierre''. Dalubhasa sa paggawa ng halos 35 iba't ibang uri ng kendi na gawa sa natural na pampalasa o mahahalagang langis, ang kumpanya ay gumagawa ng average na 250 tonelada ng kendi bawat taon. May mga guided tour sa mga workshop na magagamit para sa mga bisita. Ang kendi ay tumanggap ng halos 180,000 bisita noong 2010.&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=http://www.cdhv.fr/press.php
|title=Revue de Presse
|website=le site officiel de la Confiserie Des Hautes Vosges
|access-date=2012-04-29
}}&lt;/ref&gt;

==Eskudo de armas==
[[File:Blason Plainfaing.svg|thumb|alt=Tiercé en pairle au 1° de gueules à trois auréoles de saint d’or, au 2° d’or au sapin de sinople et au 3° d’azur au coq de bruyère d’or. (sa Wikang Pranses)|Eskudo de armas ng Plainfaing]]

''Nakahanay nang pares, unang gules na may tatlong halo ng santo o, pangalawa o may hugis ng puno ng fir at pangatlong asul na may grouse o.''

'''Mga Komento:''' Ang tagapagdala ng kabaong ay sumisimbolo sa Upper Meurthe Valley. Ang mga halo ay kumakatawan kina San Luis, San Nicolas, at San Genest, na partikular na iginagalang sa parokya. Ang puno ng fir at ang itim na grouse ay pumupukaw sa mga halaman at hayop ng komyun.&lt;ref&gt;[https://www.genealogie-bisval.net/communes/communes_vosges/plainfaing.html Blason Plainfaing]&lt;/ref&gt;

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Plainfaing]]
[[Kategorya:Vosges (departamento)|Vosges]]
[[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]]
[[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]]</text>
      <sha1>8jj3tl6aw65k16s1z8oawhrmspca7r8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prümzurlay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>338022</id>
    <revision>
      <id>2204918</id>
      <timestamp>2026-04-26T08:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TentingZones1</username>
        <id>122212</id>
      </contributor>
      <comment>Bagong pahina: {{Infobox German location |type                = Ortsgemeinde |image_photo        = Prumzurlay.jpg |image_coa             = wappen_pruemzurlay.png |coordinates        = {{coord|49|52|08|N|6|26|18|E|format=dms|display=inline,title}} |state         = [[Renania-Palatinado]] |district          = [[Eifelkreis Bitburg-Prüm]] |image_plan = Prümzurlay in BIT.svg |Verbandsgemeinde   = Südeifel |elevation               = 180-340 |area             = 3.83 |postal_code                =...</comment>
      <origin>2204918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5712" sha1="o6cb18s3nt0z3gvhtjxihtf1xtbgch3" xml:space="preserve">{{Infobox German location
|type                = Ortsgemeinde
|image_photo        = Prumzurlay.jpg
|image_coa             = wappen_pruemzurlay.png
|coordinates        = {{coord|49|52|08|N|6|26|18|E|format=dms|display=inline,title}}
|state         = [[Renania-Palatinado]]
|district          = [[Eifelkreis Bitburg-Prüm]]
|image_plan = Prümzurlay in BIT.svg
|Verbandsgemeinde   = Südeifel
|elevation               = 180-340
|area             = 3.83
|postal_code                = 54668
|area_code            = 06523
|licence                = BIT
|Gemeindeschlüssel = 07 2 32 108
|website           = [http://www.suedeifelinfo.de/index.php/2014-04-02-10-51-07/gemeinden-der-vg-suedeifel Prümzurlay at site www.suedeifelinfo.de]
|mayor             = Alfred Blasen&lt;ref&gt;[https://www.wahlen.rlp.de/de/kw/wahlen/kd/gebiete/2320000000000.html Direktwahlen 2019, Eifelkreis Bitburg-Prüm], Landeswahlleiter Rheinland-Pfalz, accessed 6 August 2021.&lt;/ref&gt;
|leader_term       = 2019&amp;ndash;24
|party             =
}}

Ang '''Prümzurlay''' ay isang kinikilalang bayan ng resort sa [[Eifelkreis Bitburg-Prüm]] ng [[Renania-Palatinado]] at bahagi ng German-Luxembourgish South Eifel Nature Park. Ang munisipalidad ay kabilang sa [[Verbandsgemeinde ng Südeifel]]. Kilala ang bayan para sa mga [[Talon ng Irrel]] ng [[Ilog Prüm]], na matatagpuan sa pagitan ng Prümzurlay at Irrel, pati na rin ang mga pormasyon ng batong sandstone ng [[Early Jurrasic|Lias]], na ang ilan ay umaabot sa taas na 50 metro, sa gilid ng makitid na lambak. Malapit sa mga guho ng kastilyo ng [[Prümerburg]], ang unang bungalow holiday village ng Alemanya, na ngayon ay distrito ng [[Prümerburg, Prümzurlay|Prümerburg]], ay itinayo simula noong 1960. Ang nayon ng Laeisenhof ay kabilang din sa Prümzurlay.

==Kasaysayan==
[[File:Lias sandstone rock near pruemzurlay germany.jpg|thumb|Karaniwang batong-buhangin na Lias sa pagitan ng Prümzurlay at distrito ng Prümerburg]]

Noong 798/802 AD, ang kasalukuyang nayon ng Prümzurlay ay unang nabanggit bilang &quot;Prumia&quot; sa isang kasulatan ng regalo sa [[Abtei Echternach]]. Ang mga pamayanan sa parehong lugar ay malamang na umiral nang mas matagal. Ang ebidensya nito ay matatagpuan sa mga labi ng isang Romanong villa sa distrito ng Mausebach, pati na rin sa mga sinaunang-panahon at kalaunan ay pinaniniwalaang mga [[Keltik]] ([[Treveri]]) na kuta sa distrito ng Prümerburg.

Ang kasaysayan ng Prümzurlay ay malapit na nauugnay sa Prümerburg Castle. Ang Prümzurlay ay nailalarawan sa pamamagitan ng lokasyon nito sa isang napakakitid na lambak. Nakatayo sa ibabaw ng isang 40-metrong taas na bangin na gawa sa buhangin, ang Prümerburg Castle ay tinatanaw ang buong lambak at nag-aalok ng isang mahusay na tanawin. Ipinapalagay na ang mga unang naninirahan sa nayon ay mga dependent ng mga panginoon ng kastilyo, ngunit hindi ito naitala sa kasaysayan.

Napakakaunti ang nalalaman tungkol sa unang bahagi ng Gitnang Panahon. Ang mga tala ng &quot;Prum zur Layen&quot; ay muling lumitaw noong 1658 lamang. Ang mga bunga ng [[Digmaang Franco-Dutch]]&lt;ref&gt;Ang tunggalian na kilala ngayon bilang Digmaang Franco-Olandes ay hindi naganap noong 1658, kundi halos 20 taon na ang lumipas. Gayunpaman, sinasabi ito ng lokal na kronika mula 1870. Malamang na ang taong 1678, hindi 1658, ang tinutukoy. ''Der heute als Niederländisch-Französischer Krieg bekannte Konflikt war nicht 1658, sondern erst knapp 20 Jahre später. In der Ortschronik von 1870 ist dies jedoch so angegeben. Wahrscheinlich ist nicht 1658, sondern 1678 gemeint.'' (sa Wikang Aleman)&lt;/ref&gt; ay kitang-kita: isang lalaki na lamang ang nabubuhay sa nayon.

Noong bandang 1810, isang napakalaking pagguho ng lupa sa kagubatan ng Münsterwald ang tuluyang naglibing sa [[Ilog Prüm]]. Ayon sa ulat ng lokal na kronika, ang populasyon noong panahong iyon ay natakot na mabubuo ang isang lawa at mawawala ang Prümzurlay. Malamang na ang mga [[Talon ng Prüm]] (ngayon ay madalas na tinatawag na &quot;Irrel Waterfalls&quot;), na matatagpuan sa lugar na ito, ang nagkaroon ng kanilang kasalukuyang anyo noong panahong iyon.

===Pinagmulan ng pangalan ng lugar===
[[File:Prümzurlay 0.jpg|297px|thumb|Prümzurlay, tanawin ng bayan mula sa Prümerburg]]
[[File:River Prüm between Prümzurlay und Irrel, Rhineland-Palatinate, Germany.JPG|thumb|Ang ilog ng Prüm sa pagitan ng Prümzurlay at Irrel]]

Ang pangalang &quot;Prümzurlay&quot; ay hango sa ilog na &quot;Prüm&quot;, na dumadaloy sa bayan, at sa salitang Moselle Franconian na &quot;Layen&quot;. Ang terminong &quot;Layen&quot;, o &quot;[[Ley|Lay]]&quot; sa isahan, ay tumutukoy sa kahanga-hangang mga pormasyon ng sandstone sa lugar na nakapalibot sa Prümzurlay. Ang pinakatanyag sa mga ito ay ang Teufelsschlucht (Devil's Gorge) sa rehiyon ng Eifel, mga 3 km mula sa Prümzurlay. Ang pangalan ng bayan ay sumailalim sa maraming pagbabago sa buong kasaysayan. Ang Prümzurlay ay palaging bahagi ng isang rehiyon sa hangganan at madalas na nagpapalit ng mga kamay (Luxembourgish, Pranses) hanggang sa tuluyan itong sinakop ng Prussia noong 1815. Ito ay makikita sa pangalan ng bayan. Orihinal na tinutukoy bilang &quot;Prumia,&quot; ang Prümzurlay ay umunlad sa iba't ibang anyo, kabilang ang &quot;Proeme zur Leyen&quot; at ang Pranses na &quot;Prume sur Leyen,&quot; bago nanatili sa kasalukuyang anyo nito. Gayunpaman, mayroon ding posible at simpleng paliwanag sa wika para sa pangalan ng bayan. Ang salitang Lumang Mataas na Aleman na lei/ley/lay ay nangangahulugang bato, na tumutugma sa kasaganaan ng mga bato sa bayan at sa mga nakapalibot nito. Ang ilog Prüm ay dumadaloy sa bayan. Ang lahat ng ito ay pinagsama-sama na nagreresulta sa: Ang ilog Prüm malapit sa mga bato, Prüm zur Layen, Prümzurlay.

==Mga sanggunian==
{{reflist}}

[[Kategorya:Prümzurlay]]</text>
      <sha1>o6cb18s3nt0z3gvhtjxihtf1xtbgch3</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>